Οι προκλητές δοκιµασίες στην έρευνα για την αιτιοπαθογένεια της διαταραχής πανικού Β.Γ. Μασδράκης, Ι.Γ. Παπακώστας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι προκλητές δοκιµασίες στην έρευνα για την αιτιοπαθογένεια της διαταραχής πανικού Β.Γ. Μασδράκης, Ι.Γ. Παπακώστας"

Transcript

1 Οι προκλητές δοκιµασίες στην έρευνα για την αιτιοπαθογένεια της διαταραχής πανικού Β.Γ. Μασδράκης, Ι.Γ. Παπακώστας Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο την έρευνα για την αιτιοπαθογένεια της διαταραχής πανικού ( Π) σηµαντικό ρόλο διαδρα- µατίζουν οι προκλητές δοκιµασίες (challenges), µε τις οποίες επιχειρείται µε τεχνητό τρόπο αύξηση του άγχους, ή και κρίση πανικού, γεγονός που επιτρέπει τη διερεύνησή τους υπό ε- λεγχόµενες και ασφαλείς συνθήκες. Με τις προκλητές δοκιµασίες αποσκοπούµε: (1) στην καλύτερη διερεύνηση της αιτιοπαθογένειας της Π, αλλά και του άγχους γενικότερα, και (2) στην πιο αξιόπιστη διαφοροποίηση της Π από τις άλλες αγχώδεις διαταραχές, πρόοδοι που θα µπορέσουν να συµβάλουν στην καλύτερη αντιµετώπιση της Π. Στην εργασία αυτή επιχειρείται µια κριτική ανασκόπηση των δοκιµασιών αυτών. Στις κυριότερες βιολογικές προκλητές δοκιµασίες περιλαµβάνονται η χορήγηση γαλακτικού νατρίου, διττανθρακικού νατρίου, καφεΐνης, χολοκυστοκινίνης, χηµικών ουσιών που τροποποιούν τη λειτουργία του σεροτονινεργικού και του νοραδρενεργικού συστήµατος, χηµικών ουσιών που δρουν στους βενζοδιαζεπινικούς υποδοχείς, προκλητές δοκιµασίες που επιφέρουν τροποποιήσεις στην αναπνευστική λειτουργία (χορήγηση διοξειδίου του άνθρακος, δοκιµασία υπέρπνοιας, δοκιµασία εκούσιας άπνοιας), καθώς και ψυχολογικές προκλητές δοκιµασίες (πρόκληση ερµηνειών "καταστροφικού" τύπου από τους ασθενείς µε τη χρήση ποικίλων µέσων, π.χ. µέσω λέξεων που εµπεριέχουν την αίσθηση της απειλής ή πληροφοριών που αφορούν σωµατικές λειτουργίες). Τα ευρήµατα από την εφαρµογή των προκλητών αυτών δοκιµασιών, συζητούνται αναφορικά µε τη συµβολή τους στην έρευνα για την αιτιοπαθογένεια και τη διαφοροδιάγνωση της διαταραχής πανικού, πρόοδοι που αναµένεται να µας οδηγήσουν στην αποτελεσµατικότερη αντιµετώπιση της διαταραχής αυτής. Λέξεις ευρετηρίου: προκλητές δοκιµασίες, διαταραχή πανικού, αγχώδεις διαταραχές, γαλακτικό νάτριο, υπέρπνοια, εκούσια άπνοια, καφεfνη, διοξείδιο του άνθρακος. Εισαγωγή Η διαταραχή πανικού ( Π) αποτελεί αγχώδη διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από αιφνίδιες και επαναλαµβανόµενες προσβολές έντονου άγχους, δυσφορίας, φόβου και ενίοτε και τρόµου. Τα συµπτώµατα µε τα οποία εκδηλώνεται µπορούν να διαχωρισθούν σε σωµατικά (αίσθηµα παλµών, ταχυκαρδία, εφίδρωση κ.λπ.) και ψυχολογικά (αίσθηµα αποπροσωποποίησης, αίσθηµα επέλευσης τρέλας, φόβος επικείµενου θανάτου κ.λπ.). Η συχνότητα της Π στον γενικό πληθυσµό είναι 1-2% κατά τη διάρκεια ενός έτους και 3,5% για όλη τη ζωή. Η Π είναι πιο συχνή στις γυναίκες (2-3:1). Μεµονωµένες προσβολές πανικού (χωρίς ωστόσο να στοιχειοθετούν τη διάγνωση της Π) παρατηρούνται σε ποσοστό 4% για ένα έτος και 10-15% για όλη τη ζωή στον γενικό πληθυσµό. Ορισµένοι συγγραφείς ανεβάζουν το ποσοστό των µεµονωµένων προσβολών πανικού για όλη τη ζωή, έως και 35%, για τον γενικό πληθυσµό. Στην έρευνα για τη Π σηµαντική θέση κατέχει η προσπάθεια ανεύρεσης και χρήσης προκλητών δοκιµασιών (challenges), δηλαδή δοκιµασιών µε τις οποίες επιχειρείται να προκληθεί, όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστα, και κάτω από ασφαλείς και ελεγχόµενες συνθήκες, η συµπτωµατολογία της διαταραχής αυτής. Το σκεπτικό, στο οποίο βασίζεται η πρόκληση κρίσης πανικού ή άγχους γενικότερα, µέσω της εφαρµογής µιας προκλητής δοκιµασίας, εστιάζεται βασικά στις ακόλουθες περιοχές επιστηµονικού ενδιαφέροντος: [α] στη διερεύνηση της παθοφυσιολογίας της κρίσης πανικού, και γενικότερα του άγχους, [β] στην προσπάθεια ανεύρεσης ενός αξιόπιστου µοντέλου για την αξιολόγηση φαρµακευτικών ή άλλων θεραπειών που θα προλαµβάνουν ή θα θεραπεύουν τα επεισόδια άγχους ή πανικού, [γ] στη χρησιµοποίηση µιας προκλητής δοκιµασίας ως θεραπευτικού εργαλείου, όπως π.χ. έκαναν οι Βοnn και συν., οι οποίοι χρησιµοποίησαν το άγχος που προκαλούσε η χορήγηση γαλακτικού νατρίου, ως µέρος ενός προγράµµατος απευαισθητοποίησης, [δ] στην ανίχνευση πληθυσµών υψηλού κινδύνου, όπως π.χ. επιχειρήθηκε από τους Wearn και συν.δ χορηγώντας αδρεναλίνη σε

2 στρατιώτες που είχαν ιστορικό "υπερευαίσθητης καρδίας" ('irritable heart') και σε υγιείς στρατιώτες κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσµίου Πολέµου, µε στόχο να εντοπίσουν µε αντικειµενικές µεθόδους τούς επιρρεπείς σε κρίσεις άγχους - και κατά συνέπεια ακατάλληλους για στράτευση - ασθενείς και [ε] στην ανίχνευση υπο-οµάδων αγχωδών ασθενών, όπως π.χ. επιχείρησαν προσφάτως οι Valenca και συν., χορηγώντας 35% C0 2 σε ασθενείς µε Π, µε στόχο τη διαφοροποίηση του "αναπνευστικού τύπου" της Π, από άλλες υποοµάδες ασθενών µε Π. Βεβαίως, οι πειραµατικώς προκαλούµενες κρίσεις πανικού µοιράζονται πολλά στοιχεία µε τις "φυσικές" κρίσεις πανικού εν τούτοις, η ακριβής µεταξύ τους σχέση παραµένει σε µεγάλο βαθµό άγνωστη. Μια ιδεώδης προκλητή δοκιµασία θα πρέπει, κατά τους Guttmacher και συν., να πληροί τα εξής κριτήρια: [α] να µιµείται το "φυσικό" επεισόδιο άγχους ή πανικού, [β] να πυροδοτεί εκδηλώσεις άγχους, τόσο σε κεντρικό (π.χ. "καταστροφικού" τύπου γνωσίες, υποκειµενικό συναίσθηµα άγχους) όσο και σε περιφερικό επίπεδο (π.χ. ταχυκαρδία, εφίδρωση, µύϊκός τρόµος), [γ] να αναπαράγεται εύκολα, [δ] τα φαινόµενα που προκαλεί να είναι βραχείας διαρκείας ή ευκόλως αναστρέψιµα και, κατά συνέπεια, ασφαλή, [ε] να διαφοροποιεί τους φυσιολογικούς από αυτούς που έχουν ψυχοπαθολογία και [στ] η απάντηση στην προκλητή δοκιµασία να δίδεται στην ενεργό φάση της διαταραχής, ώστε αυτοί που έχουν υποβληθεί σε θεραπεία θα πρέπει να µην ανταποκρίνονται - ή να ανταποκρίνονται πολύ λιγότερο σε αυτήν - συγκριτικά µε ασθενείς που δεν έχουν υποβληθεί σε θεραπεία. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουµε να αναφερθούµε στις σηµαντικότερες δοκιµασίες πρόκλησης πανικού που έχουν χρησιµοποιηθεί έως σήµερα. Γαλακτικό νάτριο και διττανθρακικό νάτριο Οι Pitts και McClure ήταν οι πρώτοι που παρατήρησαν ότι η ενδοφλέβια χορήγηση γαλακτικού νατρίου προκαλούσε άγχος και κρίσεις πανικού σε ασθενείς µε "αγχώδη νεύρωση" (όπως απεκαλείτο τότε η Π), αλλ' όχι σε φυσιολογικούς µάρτυρες. Μετέπειτα έρευνες επιβεβαίωσαν το εύρηµα αυτό, δείχνοντας ότι η ενδοφλέβια χορήγηση 0,5-1,0 mmol/l γαλακτικού νατρίου προκαλούσε πανικό στο 70-80% των ασθενών µε Π, αλλά µόνο στο 0-20% των φυσιολογικών µαρτύρων. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι η θεραπεία ασθενών µε Π µε ιµιπραµίνη, περιόριζε, ή και εξάλειφε τελείως την απάντησή τους στη χορήγηση γαλακτικού νατρίου. Η αντίδραση που παρουσιάζουν οι ασθενείς µε Π στο γαλακτικό νάτριο θεωρείται ότι έχει µεγάλη εξειδίκευση, συγκριτικά µε την αντίδραση που παρουσιάζουν ασθενείς µε άλλες αγχώδεις διαταραχές, όπως π.χ. η κοινωνική φοβία, ή φυσιολογικοί µάρτυρες. Σε ανασκόπηση εργασιών που αφορούσαν τη χορήγηση γαλακτικού νατρίου, οι Cowley και συν. υπολόγισαν ότι η προκλητή αυτή δοκιµασία έχει 67% ευαισθησία και 89% εξειδίκευση, στη διάκριση ασθενών µε Π από µάρτυρες που δεν παρουσίαζαν ψυχική διαταραχή. Η διαδικασία συνίσταται στη βραδεία ενδοφλέβια χορήγηση 0,5 mmol/l D- ή L-γαλακτικού νατρίου, σε δόση 10 ml/kg σωµατικού βάρους, για περίπου 20 λεπτά της ώρας. Η χορήγηση διακόπτεται, εφόσον ο ασθενής παρουσιάσει σοβαρού βαθµού άγχος ή κρίση πανικού και ζητήσει να σταµατήσει. Τα πιο συνήθη συµπτώµατα που παρατηρούνται είναι ήπια ορθοστατική υπόταση, µϋίκός τρόµος, αίσθηµα "δόνησης", αίσθηµα παλµών, δυσφορία, κεφαλαλγία, ναυτία. Σε φυσιολογικό επίπεδο, η χορήγηση γαλακτικού νατρίου - µε τον τρόπο που περιγράφηκε προκαλεί σηµαντική µεταβολική αλκάλωση, διπλασιασµό του κλάσµατος εξώθησης, ταχυκαρδία και υπασβεστιαιµία, τόσο σε ασθενείς όσο και σε υγιείς. Οι ασθενείς όµως µε Π, κατά κανόνα, αναφέρουν πιο έντονα σωµατικά και ψυχικά συµπτώµατα µετά από χορήγηση γαλακτικού νατρίου, συγκριτικά µε φυσιολογικούς µάρτυρες, ενώ σε φυσιολογικό επίπεδο οι ασθενείς µε Π που εµφανίζουν κρίση πανικού µετά από χορήγηση γαλακτικού νατρίου παρουσιάζουν µεγαλύτερη ή ταχύτερα εµφανιζόµενη αύξηση του καρδιακού ρυθµού, υψηλότερη διαστολική πίεση και χαµηλότερα επίπεδα διττανθρακικών και p C0 2 (η πίεση του αρτηριακού C0 2 ), συγκριτικά µε τους ασθενείς που δεν εµφανίζουν κρίση πανικού. Τα συµπτώµατα πανικού κατά κανόνα υποχωρούν µέσα σε διάστηµα λεπτών, µετά από τη προκλητή δοκιµασία. Ο µηχανισµός, µε τον οποίο το γαλακτικό νάτριο προκαλεί πανικό, δεν έχει διευκρινισθεί, παρά τις εντατικές ερευνητικές προσπάθειες και τις διάφορες θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί γύρω από αυτό το ζήτηµα. Κατά τους Carr και Sheehan, η µεταβολή του λόγου γαλακτικό/πυροσταφυλικό και η συνεπαγόµενη µείωση του ενδοκυττάριου ρη, κυρίως στην κοιλιακή περιοχή του προµήκους,

3 αποτελούν το βασικό µηχανισµό πρόκλησης κρίσης πανικού. Κατά τους ερευνητές αυτούς, οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν δυσλειτουργία σε αυτή την περιοχή του νευρικού συστήµατος, µε την έννοια της µεγαλύτερης ευαισθησίας σε µεταβολές του ρη. Αυτή η θεωρία προβλέπει βέβαια ότι κρίση πανικού µπορεί να πυροδοτηθεί σε οποιοδήποτε άτοµο, αν το ρη στην κοιλιακή περιοχή του προµήκους µεταβληθεί ανάλογα. Μια δεύτερη άποψη για τον µηχανισµό, µε τον οποίο το γαλακτικό νάτριο προκαλεί πανικό, έχει εκφρασθεί από τον D.Klein και την επιστηµονική του οµάδα, στο Πανεπιστήµιο της Columbia.». Το γαλακτικό νάτριο µεταβολίζεται σε διττανθρακικό νάτριο, το οποίο ναι µεν διαπερνά ελάχιστα τον αιµατεγκεφαλικό φραγµό, αυξάνει όµως ταχέως το περιφερικό ρη, προκαλώντας µεταβολική αλκάλωση. Το διττανθρακικό νάτριο στη συνέχεια υδρολύεται σε ανθρακικό οξύ και το τελευταίο διασπάται σε διοξείδιο του άνθρακα (C0 2 ) και νερό. Με βάση τα πορίσµατα των µελετών τους,», οι ερευνητές αυτοί θεωρούν ότι ο βασικός παθοφυσιολογικός µηχανισµός πρόκλησης πανικού από το γαλακτικό νάτριο είναι η διέγερση των αναπνευστικών κέντρων λόγω της συνάθροισης C0 2 και όχι η µεταβολική αλκάλωση. Μια εναλλακτική άποψη έχει διατυπωθεί από τους George και συν., σύµφωνα µε την οποία η διέγερση του συµπαθητικού νευρικού συστήµατος, που προκαλεί η χορήγηση γαλακτικού νατρίου, πιθανώς δεν πραγµατοποιείται άµεσα, αλλά έµµεσα µέσω της µείωσης της δραστηριότητας του παρασυµπαθητικού νευρικού συστήµατος. Προκλητές δοκιµασίες που µεταβάλλουν άµεσα την αναπνευστική φυσιολογία Εκούσια υπέρπνοια Στην προκλητή δοκιµασία της εκούσιας υπέρπνοιας, ο ασθενής καλείται να αναπνέει µε µεγαλύτερη συχνότητα και κατά κανόνα µε µεγαλύτερο βάθος εισπνοής. Ο σκοπός της προκλητής αυτής δοκιµασίας είναι να µιµηθεί όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστα την υπέρπνοια που συχνά παρουσιάζουν οι ασθενείς µε Π, κατά τη διάρκεια κρίσεων πανικού. Η υπέρπνοια ορίζεται ως αύξηση της ποσότητας του αέρα που εισπνέεται και εκπνέεται ανά λεπτό, η οποία (ποσότητα αέρα) είναι µεγαλύτερη από αυτήν που απαιτείται για τον οµαλό κυτταρικό µεταβολισµό. Σε αυτή την περίπτωση, αποβάλλεται περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα (C0 2 ) σε σχέση µε αυτό που παράγεται, µε αποτέλεσµα την πτώση της πίεσης του C0 2 στο αίµα (p C0 2 ). Η κατάσταση, όπου το p C0 2 είναι χαµηλότερο των 35 mmhg, ορίζεται ως υποκαπνία. Η κατάσταση της υποκαπνίας ευθύνεται για συµπτώµατα όπως η ναυτία, η ζάλη, η αποπροσωποποίηση και η αναπνευστική δυσχέρεια. Η απώλεια C0 2 µέσω της υπέρπνοιας έχει ως αποτέλεσµα τη µείωση των ελεύθερων ιόντων υδρογόνου και, όταν το ρη υπερβεί την τιµή η κατάσταση ορίζεται ως αλκάλωση. Σύµφωνα µε ορισµένους ερευνητές, η αιτία των φαινοµενικά αναπάντεχων κρίσεων πανικού είναι πολύ συχνά η χρόνια ή η επεισοδιακή υπέρπνοια, την ύπαρξη της οποίας ο ασθενής συνήθως δεν συνειδητοποιεί π.χ., οι Clark & Hemsley έδειξαν ότι εκούσιες βαθιές εισπνοές, σε ρυθµό ανάλογο µε αυτόν της υπέρπνοιας, προκάλεσαν σε ασθενείς µε Π πολλά από τα συµπτώµατα που εµφανίζονται σε κρίσεις πανικού. Οι ερευνητές που ασπάζονται τη θεωρία αυτή ανάγουν την υπέρπνοια στον βασικό υποκείµενο παθοφυσιολογικό µηχανισµό της Π. Συγκεκριµένα, θεωρούν ότι οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν υπέρπνοια σε χρόνια βάση και έτσι, όταν βρίσκονται σε κατάσταση stress, γρήγορα εµφανίζουν αναπνευστική αλκάλωση µέσω της οξείας υπέρπνοιας που λαµβάνει χώραν τη στιγµή εκείνη, γεγονός που οδηγεί σε εκδήλωση κρίσης πανικού. Χορήγηση διοξειδίου του άνθρακος Στην προκλητή δοκιµασία της χορήγησης C0 2, χορηγείται στον ασθενή µε ειδική συσκευή C0 2 σε συγκεντρώσεις συνήθως από 5% έως 35%. Η εισπνοή 5% C0 2 για µερικά λεπτά της ώρας προκαλεί συµπτωµατολογία άγχους ή και κρίση πανικού σε ασθενείς µε Π, σε πολύ µεγαλύτερη συχνότητα συγκριτικά µε φυσιολογικούς µάρτυρες. Παρόµοια αποτελέσµατα επιτυγχάνονται µε µόνο 1-2 εισπνοές C0 2 πυκνότητας 35%. Αναφερθήκαµε προηγουµένως στη θεωρία που προσδίδει στην υπέρπνοια κυρίαρχο ρόλο στην παθοφυσιολογία της Π. Στη θεωρία αυτή αντιτίθενται αρκετοί ερευνητες, οι οποίοι θεωρούν ότι η υπέρπνοια δεν είναι ούτε αναγκαία ούτε ικανή να οδηγήσει έναν ασθενή σε κρίση πανικού. Οι Gorman και συν., σε έρευνα που δηµοσίευσαν το 1984, ανέφεραν ότι µόνον 25% των ασθενών µε Π παρουσίασαν κρίση πανικού κατά τη διάρκεια δοκιµασίας εκούσιας υπέρπνοιας. Η συγκεκριµένη έρευνα υπήρξε ιδιαίτερα σηµαντική, διότι σε αυτήν οι ερευνητές αυτοί διαπίστωσαν, χωρίς να το περιµένουν, ότι το διοξείδιο του άνθρακος (C0 2 )

4 αποτελεί ένα µέσο πρόκλησης πανικού, το οποίο είναι πιο αποτελεσµατικό από αυτό της υπέρπνοιας και σχεδόν τόσο αξιόπιστο όσο και η χορήγηση γαλακτικού νατρίου. Με βάση τα ευρήµατα αυτά, οι συγκεκριµένοι ερευνητές διατύπωσαν την άποιψη ότι η πρόκληση α- ναπνευστικής αλκάλωσης δεν είναι αναγκαία για την εµφάνιση κρίσης πανικού και συνεπώς "κλασσικοί" τρόποι αντιµετώπισης µιας κρίσης πανικού, όπως το να αναπνέει ο ασθενής σε µια σακούλα, µπορεί απλώς να λειτουργούν ως µια τεχνική απόσπασης της προσοχής, ενώ η κρίση εξελίσσεται και υφίεται σύµφωνα µε τη φυσική βραχυχρόνια πορεία της. Οι Zandbergen και συν. διαπίστωσαν ότι οι ασθενείς µε Π παρουσίασαν πολύ υψηλότερα επίπεδα άγχους κατά τη διάρκεια χορήγησης 35% C0 2, παρά κατά τη διάρκεια δοκιµασίας εκούσιας υπέρπνοιας. Πιο πρόσφατα, οι Goetz και συν. ανέφεραν ότι η χορήγηση 7% C0 2 σε ασθενείς µε Π ήταν ισχυρότερη πανικογόνος δοκιµασία, συγκριτικά µε τη χορήγηση 5% C0 2, και η τελευταία ισχυρότερη από τη δοκιµασία εκούσιας υπέρπνοιας. Αυτές αλλά και άλλες εργασίες που αφορούσαν την πανικογόνο επίδραση του C0 2 σε ασθενείς µε Π µετατόπισαν το ενδιαφέρον των ερευνητών από τον ρόλο της υποκαπνίας σε αυτόν της υπερκαπνίας στην παθογένεια της Π. Τα πειραµατικά ευρήµατα που έδειχναν ιδιαίτερη ευαισθησία των ασθενών µε Π στη χορήγηση C0 2 οδήγησαν στην υπόθεση ότι οι ασθενείς αυτοί, ή τουλάχιστον µια υποοµάδα αυτών, πιθανώς έχουν ένα υπερευαίσθητο κέντρο ανίχνευσης C0 2, το οποίο ενεργοποιείται πριν από την έναρξη της κρίσης πανικού. Τη θεωρητική υπόθεση για την ύπαρξη ενός υπερευαίσθητου κέντρου ανίχνευσης του C0 2 σε ασθενείς µε Π επεξέτεινε ο D. Klein στη "θεωρία ψευδούς συναγερµού ασφυξίας" ("suffocation false-alarm theory"), ένα µοντέλο αιτιοπαθογένειας της Π που επιχειρεί να απαρτιώσει µεγάλο αριθµό πειραµατικών ευρηµάτων και θεωρητικών υποθέσεων. Κατά τη θεωρία του Klein, στο Κ.Ν.Σ. εδράζεται ένας "ανιχνευτής ασφυξίας" (suffocation monitor), βασική λειτουργία του οποίου είναι να παρακολουθεί την επάρκεια ωφέλιµου αέρα στον οργανισµό και να εντοπίζει σήµατα πιθανής έλλειψής του, τα οποία µπορεί να αφορούν τόσο τη φυσιολογία του οργανισµού (π.χ. αύξηση της συγκέντρωσης C0 2 ) όσο και το περιβάλλον του ασθενούς (π.χ. η θέα ενός ανθρώπου µε µεγάλη δυσχέρεια αναπνοής σε κλειστό χώρο µε πολλά άτοµα που δύσκολα µπορούν να κινηθούν). Η βασική υπόθεση, πάνω στην οποία στηρίζεται το µοντέλο αιτιοπαθογένειας της Π που προτείνει ο Klein, είναι ότι αυτός ο ανιχνευτής ασφυξίας παρουσιάζει υπερευαισθησία στους ασθενείς µε Π, µε αποτέλεσµα συχνά να σηµατοδοτεί λανθασµένα την έλλειψη ωφέλιµου αέρα. Αυτή η λανθασµένη σηµατοδότηση οδηγεί µε τη σειρά της σε λανθασµένη ενεργοποίηση του "συστήµατος συναγερµού ασφυξίας" (suffocation alarm system), µε αποτέλεσµα την ξαφνική αίσθηση αναπνευστικής δυσχέρειας, που σύντοµα ακολουθείται από υπέρπνοια, πανικό και την ανάγκη που νιώθει ο ασθενής να διαφύγει. Η έννοια του "ανιχνευτή ασφυξίας" είναι ευρύτερη από την υπόθεση της ευαισθησίας στο C0 2 και συνεπώς την περιλαµβάνει ως ένα από τα ποικίλα ερεθίσµατα που µπορούν να πυροδοτήσουν το "σύστηµα συναγερµού ασφυξίας". Με τη θεωρία του, ο Klein ανατρέπει την άποψη ότι η χρόνια υπέρπνοια αποτελεί την αιτία πρόκλησης πανικού. Κατά τον Klein, στους ασθενείς µε Π η χρόνια υπέρπνοια αποτελεί αντισταθµιστικό - και άρα προστατευτικό - µηχανισµό, µε την έννοια ότι κρατάει σε χαµηλά επίπεδα τις τιµές του pc0 2, εµποδίζοντας µε αυτό τον τρόπο την ενεργοποίηση του υπερευαίσθητου (διότι ενεργοποιείται σε χαµηλότερες τιµές C0 2 συγκριτικά µε αυτές στους φυσιολογικούς µάρτυρες) "ανιχνευτή ασφυξίας". Εκούσια άπνοια Η θεωρία του Klein αποτέλεσε το θεωρητικό υπόβαθρο για µια άλλη προκλητή δοκιµασία, αυτή της εκούσιας άπνοιας (ΕΑ). Στην προκλητή δοκιµασία της εκούσιας άπνοιας, ο ασθενής καλείται, µετά από βαθιά εισπνοή συνήθως (και σπανιότερα µετά από κανονική εισπνοή ή από βαθιά εκπνοή), να µην αναπνέει για όσο το δυνατόν µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα. Η προκλητή αυτή δοκιµασία ουσιαστικά βασίζεται στο ίδιο θεωρητικό υπόβαθρο µε αυτήν της χορήγησης C0 2, καθώς µε την άπνοια αυξάνεται η συγκέντρωση C0 2 στον εγκέφαλο. Οι Zandbergen και συν. πρώτοι επινόησαν τη δοκιµασία αυτή, ως µια απλή µέθοδο αύξησης του ενδογενούς C0 2. Στη µελέτη τους αυτή, διαπίστωσαν ότι οι χρόνοι άπνοιας των ασθενών µε Π ήταν σηµαντικά µικρότεροι από αυτούς των φυσιολογικών µαρτύρων. Ωστόσο, στη µελέτη αυτή και οι ασθενείς µε άλλες αγχώδεις διαταραχές (ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, διαταραχή γενικευµένου άγχους και διαταραχή κοινωνικής φοβίας) παρουσίαζαν µικρότερους

5 χρόνους ΕΑ και δεν υπήρχε στατιστικώς σηµαντική διαφορά ανάµεσα στους χρόνους ΕΑ των ασθενών µε Π και των ασθενών µε άλλες αγχώδεις διαταραχές. Σε αντίθεση µε τους προηγούµενους ερευνητές, οι Asmundson και Stein σε αντίστοιχη µελέτη διαπίστωσαν ότι οι χρόνοι ΕΑ των ασθενών µε Π ήταν µικρότεροι, σε στατιστικώς σηµαντικό βαθµό, όχι µόνον από τους χρόνους ΕΑ των φυσιολογικών µαρτύρων, αλλά και από αυτούς των ασθενών µε διαταραχή γενικευµένου άγχους. Οι δύο µελέτες ωστόσο διέφεραν στην τεχνική της ΕΑ που χρησιµοποίησαν: ενώ στη µελέτη των Zandbergen και συν. οι ασθενείς εκτελούσαν τη δοκιµασία ΕΑ µετά από βαθιά εισπνοή, στη µελέτη των Asmundson και Stein η δοκιµασία ΕΑ εκτελείτο µετά από κανονική εκπνοή. Μια τρίτη µελέτη, στην οποία επιχειρήθηκε να εξηγηθεί η ασυµφωνία των δύο αυτών ερευνών και στην οποία χρησιµοποιήθηκαν και οι δύο παραπάνω τεχνικές ΕΑ, ανέδειξε τον ρόλο των γνωσιακών παραγόντων και του κινήτρου του ασθενούς (µε σκοπό τη διερεύνησή του, είχαν συµπεριληφθεί στη µελέτη και ασθενείς µε κατάθλιψη). Μάλιστα, το κύριο συµπέρασµα στο οποίο κατέληξε ο συγγραφέας της µελέτης αυτής ήταν ότι η δοκιµασία ΕΑ δεν αποτελεί χρήσιµο εργαλείο στην έρευνα των βιολογικών συνιστωσών της Π, γιατί η δοκιµασία αυτή επηρεάζεται από γνωσιακούς παράγοντες, καθώς και από το κίνητρο του υποκειµένου, το οποίο υποβάλλεται σε αυτήν. Συµπερασµατικά, η δοκιµασία ΕΑ µοιάζει να διαφοροποιεί σε ικανοποιητικό βαθµό τους ασθενείς µε Π από φυσιολογικούς µάρτυρες. Ωστόσο, η ικανότητα της δοκιµασίας αυτής να διαφοροποιεί τους ασθενείς µε Π από ασθενείς µε άλλες αγχώδεις διαταραχές ή και άλλες ψυχικές διαταραχές (π.χ. συναισθηµατικές διαταραχές) αποτελεί προς το παρόν αντικείµενο διχογνωµίας. 3. Χορήγηση καφεΐνης Η καφεϊνη (1,3,7-τριµεθυλοξανθίνη) είναι το αλκαλοειδές των φυτών Coffea arabίca και Camelia thea και ανήκει, µαζί µε τη θεοφυλλίνη και τη θεοβρωµίνη, στις µεθυλοξανθίνες. Είναι, από τα πουρινικά παράγωγα, το πιο ισχυρό διεγερτικό του Κ.Ν.Σ. Οι Boulenger και συν., µετά από χορήγηση ερωτηµατολογίων κατανάλωσης καφεΐνης, διαπίστωσαν - µεταξύ άλλων - ότι οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν αγχώδεις εκδηλώσεις, σε επίπεδα που συσχετίζονται θετικά µε τα επίπεδα κατανάλωσης καφεΐνης, εύρηµα που δεν παρατηρήθηκε σε ασθενείς µε συναισθηµατικές διαταραχές ή σε φυσιολογικούς µάρτυρες. Η µελέτη αυτή άνοιξε το δρόµο για τη χρησιµοποίηση της καφεΐνης ως προκλητής δοκιµασίας σε ασθενείς µε Π. Πράγµατι, η χορήγηση καφεϊνης προκαλεί µεγαλύτερο άγχος, ανησυχία, φόβο, ναυτία, αίσθηµα παλµών, ακαθισία και τρόµο σε ασθενείς µε Π, συγκριτικά µε υγιείς µάρτυρες. 'Ολες αυτές οι µελέτες συντείνουν στο συµπέρασµα ότι οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν ιδιαίτερη ευαισθησία στην καφεΐνη και ως πιθανότερος αιτιοπαθογενετικός µηχανισµός της ευαισθησίας αυτής έχει προταθεί ότι είναι η δυσλειτουργία νευρωνικών κυκλωµάτων, στα οποία εµπλέκεται η αδενοσίνη. Ωστόσο, µελέτες έχουν δείξει ότι ευαισθησία στην καφεΐνη παρουσιάζουν και ασθενείς µε άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως η διαταραχή γενικευµένου άγχους και η κατάθλιψη. Από τις έως τώρα έρευνες, συνεπώς, διαφαίνεται ότι η προκλητή δοκιµασία χορήγησης καφεΐνης πιθανώς µπορεί να διαφοροποιήσει σε κάποιο βαθµό τους ασθενείς µε Π από φυσιολογικούς µάρτυρες, αλλ' όχι από ασθενείς οι οποίοι πάσχουν από άλλες ψυχικές - ιδίως αγχώδεις - διαταραχές. Προκλητές δοκιµασίες που δρουν στο νοραδρενεργικό σύστηµα Πολλά από τα συµπτώµατα που εµφανίζονται σε µια κρίση πανικού, όπως η ταχυκαρδία, το αίσθηµα παλµών, το αίσθηµα έλλειψης αέρα, η εφίδρωση, η ταχύπνοια και το προκάρδιο άλγος, αποτελούν ενδείξεις ενεργοποίησης των β-αδρενεργικών υποδοχέων. Μια σειρά προκλητών δοκιµασιών µε χηµικές ουσίες µε εκλεκτική δράση έχει αναδείξει το ρόλο που διαδραµατίζει το νοραδρενεργικό σύστηµα στη Π. Στις χηµικές αυτές ουσίες περιλαµβάνονται η υοχυµβίνη, η κλονιδίνη, η νοραδρεναλίνη και η ισοπρεναλίνη. Η υοχυµβίνη είναι ανταγωνιστής των α2-αδρενεργικών υποδοχέων, τόσο σε προσυναπτικό όσο και σε µετασυναπτικό επίπεδο, στους νοραδρενεργικούς νευρώνες. Ο αποκλεισµός των προσυναπτικών α2αδρενεργικών υποδοχέων έχει ως αποτέλεσµα την αύξηση στην απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών. Η βασική δράση της υοχυµβίνης έγκειται στην ενεργοποίηση των νοραδρενεργικών νευρώνων του Κ.Ν.Σ., και στην πυροδότηση της λειτουργίας

6 του υποµέλανα τόπου. Οι Charney και συν. ανέφεραν ότι η χορήγηση υοχυµβίνης προκάλεσε κατά πολύ µεγαλύτερη αύξηση στα επίπεδα άγχους, τη νευρικότητα, το αίσθηµα παλµών, την ανησυχία, τον τρόµο, την ανόρθωση τριχών και τη συστολική αρτηριακή πίεση, σε ασθενείς µε Π συγκριτικά µε τους φυσιολογικούς µάρτυρες. Αγχώδεις εκδηλώσεις προκαλεί και η άµεση ενεργοποίηση της νοραδρενεργικής λειτουργίας µε τη χορήγηση αδρεναλίνης, νοραδρεναλίνης ή του εκλεκτικού β-αγωνιστή ισοπρεναλίνη. Η πρόκληση άγχους ή κρίσης πανικού σε ασθενείς µε Π µέσω της χορήγησης των ουσιών αυτών θεωρείται ότι οφείλεται, σύµφωνα µε ορισµένους ερευνητές, σε υπερευαισθησία των µετασυναπτικών β-αδρενεργικών υποδοχέων των ασθενών αυτών, ενώ κατ' άλλους ε- ρευνητές στη µείωση των µετασυναπτικών β-αδρενεργικών υποδοχέων, πιθανώς ως αποτέλεσµα της παροξυσµικής νοραδρενεργικής δραστηριότητας που παρατηρείται στη διαταραχή αυτή. Εξάλλου, σοβαρές ενδείξεις παθολογικής υπερευαισθησίας των κεντρικών νοραδρενεργικών υποδοχέων στη Π προκύπτουν από έρευνες, οι οποίες µελετούν τη δράση της κλονιδίνης, ενός προσυναπτικού α 2 -αδρενεργικού αγωνιστή, ο οποίος µειώνει την απελευθέρωση νευροδιαβιβαστών στους νοραδρενεργικούς νευρώνες Συµπερασµατικά, από τις έως τώρα έρευνες προκύπτει ότι οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν διαταραχές στη λειτουργία του νοραδρενεργικού συστήµατος, οι οποίες εκδηλώνονται µε αυξηµένη ευαισθησία τόσο στις προκλητές δοκιµασίες που ευοδώνουν έµµεσα (π.χ. υοχυµβίνη) ή άµεσα (π.χ. αδρεναλίνη) τη νοραδρενεργική λειτουργία όσο και στις προκλητές δοκιµασίες που την καταστέλλουν (π.χ. κλονιδίνη). Το ποια είναι ακριβώς η διαταραχή σε ε- πίπεδο σύναψης αποτελεί αντικείµενο διχογνωµίας, µε άλλους ερευνητές να υποστηρίζουν ότι οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν µειωµένη ευαισθησία των µετασυναπτικών α 2 -αδρενεργικών υποδοχέων άλλους να θεωρούν ότι η υπερευαισθησία των προσυναπτικών α 2 -αδρενεργικών υποδοχέων αποτελεί τη βασική διαταραχή και άλλους ότι ταυτόχρονα υπάρχει και υπερευαισθησία των προσυναπτικών και µειωµένη ευαισθησία των µετασυναπτικών α 2 -αδρενεργικών υποδοχέων. Προκλητές δοκιµασίες που δρουν στο σεροτονινεργικό σύστηµα Ο ρόλος που διαδραµατίζει η σεροτονινεργική λειτουργία στην αιτιοπαθογένεια της Π έχει διαφανεί σε µια σειρά µελετών, στις οποίες η χορήγηση m-χλωροφαινυλοπιπεραζίνης (metachlorophenyl-piperazine, m-cpp), ενός µη εκλεκτικού αγωνιστή των 5-ΗΤ 2c υποδοχέων, προκαλεί συµπτωµατολογία άγχους ή και κρίσης πανικού σε ασθενείς µε Π. Ωστόσο, συµπτωµατολογία άγχους µετά τη χορήγηση m-cpp έχει παρατηρηθεί και σε ασθενείς µε ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (Ι Ψ ) και σε φυσιολογικούς µάρτυρες. Εκτός των 5-5-ΗΤ 2c υποδοχέων, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ασθενείς µε Π παρουσιάζουν µειωµένη ευαισθησία και των 5-ΗΤ 1Α υποδοχέων, όπως φάνηκε σε µελέτη, στην οποία χρησιµοποιήθηκε, ως προκλητή δοκιµασία, η ιπσαπιρόνη (ipsapirone), ένας εκλεκτικός ανταγωνιστής των υποδοχέων αυτών. Τέλος, οι Meyer και συν., σε µελέτη µε τοµογραφίες ΡΕΤ ασθενών µε Π και φυσιολογικών µαρτύρων, πριν και µετά τη χορήγηση (D-fenfluramine), µιας ουσίας που αυξάνει την έκλυση σεροτονίνης από τους νευρώνες, διαπίστωσαν διαταραχή στη λειτουργία της αριστερής βρεγµατικής άνω κροταφικής περιοχής του εγκεφαλικού φλοιού σε ασθενείς µε Π, διαταραχή που πιθανότατα - κατά τους ερευνητές - σχετίζεται µε τη διαταραχή στη ρύθµιση της σεροτονίνης που παρατηρείται στους ασθενείς αυτούς. Προκλητές δοκιµασίες που αφορούν στους βενζοδιαζεπινικούς υποδοχείς Η συµβολή των βενζοδιαζεπινών στη θεραπεία των αγχωδών διαταραχών και ειδικότερα της Π είναι γνωστή. Η χορήγηση φλουµαζενίλης (flumazenil), ενός ανταγωνιστή των βενζοδιαζεπινικών υποδοχέων, που στην κλινική πράξη χρησιµοποιείται για την αντιµετώπιση υπερβολικής λήψης βενζοδιαζεπινών, έχει διαπιστωθεί ότι προκαλεί σηµαντικά µεγαλύτερη αύξηση των επιπέδων άγχους σε ασθενείς µε Π, συγκριτικά µε φυσιολογικούς µάρτυρες. Ανάλογη δράση έχει διαπιστωθεί ότι έχει και µια β-καρβολίνη, η FG7142, η χορήγηση της οποίας διαπιστώθηκε ότι µπορεί να προκαλέσει κρίση πανικού ακόµη και σε φυσιολογικούς ανθρώπους.

7 Προκλητές δοκιµασίες που αφορούν τα επίπεδα γλυκόζης του αίµατος 'Εχει διατυπωθεί η άποψη4 ότι η γλυκοπενία σε κεντρικό επίπεδο πιθανώς διαδραµατίζει αιτιολογικό ρόλο στην πρόκληση κρίσεων πανικού. Πολλά από τα συµπτώµατα της υπογλυκαιµίας, όπως ο τρόµος, η εφίδρωση, το άγχος, η ευερεθιστότητα, η ναυτία και η ταχυκαρδία, µοιάζουν µε τα συµπτώµατα που εµφανίζονται σε κρίσεις πανικού. Ωστόσο, οι ασθενείς µε Π που παρουσιάζουν κρίση πανικού µετά από χορήγηση γαλακτικού νατρίου, δεν εµφανίζουν χαµηλά επίπεδα γλυκόζης αίµατος και - το κυριότερο - η χορήγηση ινσουλίνης ενδοφλεβίως σε ασθενείς µε Π δεν προκάλεσε κρίση πανικού σε κανέναν από αυτούς, όπως φάνηκε σε αντίστοιχη µελέτη. Προκλητές δοκιµασίες µε χολοκυστοκινίνη Η χολοκυστοκινίνη (CCK) είναι ένα οκταπεπτίδιο, το οποίο αρχικά ανακαλύφθηκε στον γαστρεντερικό σωλήνα και έχει διαπιστωθεί ότι βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις σε ορισµένες περιοχές του εγκεφάλου. 'Εχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι η CCK µπορεί να εµπλέκεται στην αιτιοπαθογένεια της Π. Αναφέρουµε π.χ. την πρόσφατη έρευνα των Binkley και συν.,64 οι οποίοι διαπίστωσαν ότι η Π και η ιδιοπαθής περιβαλλοντική δυσανεξία (idiopathic environmental intolerance) - µια ανοσολογικού τύπου διαταραχή, στην οποία ο ασθενής παρουσιάζει δυσανεξία σε ποικίλες χηµικές ουσίες του περιβάλλοντος και επιπλέον σηµαντικού βαθµού άγχος, κρίσεις πανικού και συµπτώµατα σωµατοποίησης - παρουσιάζουν σηµαντική οµοιότητα, όσον αφορά στην παρουσία περιοχών του γονιδίου 7 που ρυθµίζει τη λειτουργία των υποδοχέων CCK-Β. Το τετραπεπτίδιο της χολοκυστοκινίνης (CCK-4) έχει διαπιστωθεί ότι µπορεί να προκαλέσει µεγάλη αύξηση των επιπέδων άγχους και κρίσεις πανικού σε φυσιολογικούς µάρτυρες. Ωστόσο, ο ρόλος της CCK τίθεται ακόµα υπό αµφισβήτηση, καθώς είναι ασαφές το γιατί ανταγωνιστές των CCK-Β υποδοχέων, όπως π.χ. η χηµική ουσία CI-988,66 δεν είναι πιο αποτελεσµατικοί από το placebo στη µείωση των κρίσεων πανικού σε ασθενείς µε Π. Ψυχολογικές προκλητές δοκιµασίες 'Εως τώρα αναφερθήκαµε σε µια σειρά προκλητών δοκιµασιών, που η εφαρµογή τους στις διάφορες έρευνες βασίζεται στη συλλογιστική ότι η Π έχει ως παθογενετικό υπόστρωµα µια βιοχηµική διαταραχή ή έναν συνδυασµό βιοχηµικών διαταραχών. Με τη χρήση, είτε χηµικών µέσων είτε χειρισµών που τροποποιούν τη φυσιολογία του σώµατος, οι ερευνητές µε βιολογικό προσανατολισµό επιχειρούν να καταστήσουν τις διαταραχές αυτές εµφανείς. Στη συλλογιστική αυτή αντιπαρατίθενται ερευνητές που προέρχονται, κατά κύριο λόγο, από τη σχολή της συµπεριφορολογίας και τη γνωσιακή σχολή. Κατ' αρχήν, η ίδια η µεθοδολογία των ερευνών αυτών έχει αµφισβητηθεί. Ασκείται π.χ. κριτική για το γεγονός ότι στις µελέτες αυτές συχνά δεν λαµβάνονται υπόψη τα βασικά επίπεδα άγχους (baseline anxiety). Η βασική ωστόσο αντιπαράθεση των δύο αυτών ψυχολογικών σχολών, στα προτεινόµενα βιολογικά µοντέλα αιτιοπαθογένειας της Π, έγκειται στη µονοδιάστατη ερµηνεία ενός τόσο πολύπλοκου φαινοµένου, όπως είναι η κρίση πανικού και η διαταραχή πανικού, µε όρους αποκλειστικά βιολογίας, χωρίς να λαµβάνονται υπόψη οι ψυχολογικές παράµετροι. Επιπλέον, οι ερευνητές των σχολών αυτών θεωρούν ότι είναι τέτοια η ποικιλία των βιολογικών ευρηµάτων και από τόσο διαφορετικά βιολογικά συστήµατα, που είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατον, να απαρτιωθούν σε ένα µοντέλο αιτιοπαθογένειας της Π, στο οποίο οι ψυχολογικοί παράγοντες δεν θα παίζουν βασικό ρόλο. Στην προσπάθειά τους να θεµελιώσουν ερευνητικά τις απόψεις τους, οι ερευνητές αυτοί έχουν χρησιµοποιήσει τόσο ψυχολογικές προκλητές δοκιµασίες όσο και τις βιολογικές προκλητές δοκιµασίες, στις οποίες αναφερθήκαµε παραπάνω, στις οποίες ωστόσο διερευνώνται συστηµατικά και οι ψυχολογικές παράµετροι των ατόµων που υποβάλλονται σε αυτές. Κατά τη σχολή της συµπεριφορολογίας, η κρίση πανικού αποτελεί λανθασµένη αντίδραση συναγερµού (false alarm). Σύµφωνα µε τους Wolpe και Rowan, η πρώτη κρίση πανικού αποτελεί απάντηση σε µη εξαρτηµένο ερέθισµα, µε κυριότερο, κατά τους συγγραφείς, την υπέρπνοια. Το µη εξαρτηµένο ερέθισµα µετατρέπεται, στη συνέχεια, σε εξαρτηµένο - µέσω κλασσικής-παυλοβιανής οροεξάρτησης και η µείωση του άγχους από την επακόλουθη α- ποφυγή του ερεθίσµατος αυτού, στην οποία προβαίνει το άτοµο, συµβάλλει στη διατήρηση της λανθασµένης αυτής αντίδρασης συναγερµού και στην εγκατάσταση της αγοραφοβίας.

8 Σύµφωνα µε το γνωσιακό µοντέλο για την αιτιοπαθογένεια της Π, που πρώτος διατύπωσε ο Clark, στην πρόκληση κρίσεων πανικού, κεντρικό ρόλο διαδραµατίζει η "καταστροφική" παρερµηνεία συγκεκριµένων αισθητηριακών - σωµατικών ερεθισµάτων, κυρίως αυτών που εµφανίζονται σε φυσιολογικές αγχώδεις αντιδράσεις (π.χ. αίσθηµα παλµών, αίσθηµα έλλειψης αέρα, ζάλη κ.λπ.). Η καταστροφική παρερµηνεία έγκειται στο ότι τα ερεθίσµατα αυτά εκλαµβάνονται από το άτοµο ως πολύ πιο επικίνδυνα, από ό,τι στην πραγµατικότητα είναι π.χ., µια καλοήθης αύξηση των καρδιακών παλµών ερµηνεύεται ως ένδειξη επικείµενου εµφράγµατος του µυοκαρδίου. Αυτό µπορεί να έχει ως συνέπεια το άτοµο να εστιάζει συχνότερα την προσοχή του σε ενδο-αισθητηριακά ερεθίσµατα, να εντοπίζει και στη συνέχεια να παρερµηνεύει κατά καταστροφικό τρόπο πιο συχνά τέτοιου είδους ερεθίσµατα, γεγονός που οδηγεί σε αύξηση του άγχους ή σε κρίση πανικού. Κατά τη γνωσιακή θεωρία, οι ασθενείς µε Π έχουν την τάση να παρερµηνεύουν τα ενδοδεκτικά, κατά κύριο λόγο, ερεθίσµατα αυτό οφείλεται, σε µεγάλο βαθµό, στην παρουσία µονιµότερων και επιδιαρκέστερων νοητικών κατασκευών, των σχηµάτων [οι κεντρικότερες και συνήθως ασυνείδητες γνωσιακές δοµές, που αποτελούν τις οργανωµένες αναπαραστάσεις της παρελθούσης εµπειρίας του ατόµου]. Κυριότερο από τα σχήµατα αυτά θεωρείται αυτό της "ευαισθησίας στο άγχος" (anxiety sensitivity), στο οποίο θα αναφερθούµε παρακάτω. Πειραµατικά ευρήµατα που υποστηρίζουν τη γνωσιακή άποψη έχουν προκύψει από µελέτες, στις οποίες έχουν χρησιµοποιηθεί ψυχολογικές προκλητές δοκιµασίες. Αναφέρουµε ενδεικτικά τη µελέτη των Ehlers και συν., στην οποία διαπιστώθηκε ότι, όταν δόθηκε, εσκεµµένως, λανθασµένη ακουστική ανατροφοδότηση που φανέρωνε αύξηση των καρδιακών παλµών, οι ασθενείς µε Π παρουσίασαν σηµαντικά µεγαλύτερη αύξηση των επιπέδων άγχους, του καρδιακού ρυθµού, της δερµατικής αγωγιµότητας και της αρτηριακής πίεσης, συγκριτικά µε τους φυσιολογικούς µάρτυρες. Οι Clark και συν. διαπίστωσαν ότι η ανάγνωση ζευγών λέξεων που δήλωναν σωµατικές αισθήσεις και καταστροφικά γεγονότα, όπως π.χ. αίσθηµα παλµώνθάνατος, αίσθηµα έλλειψης αέρα-ασφυξία, αίσθηµα µη πραγµατικού-τρέλα κ.λπ., προκάλεσε κρίση πανικού σε 83% των ασθενών µε Π που δεν είχαν υποβληθεί σε καµµία θεραπεία, ενώ κανένας από την οµάδα των ασθενών µε Π που είχαν υποβληθεί σε γνωσιακή ψυχοθεραπεία και από την οµάδα των φυσιολογικών µαρτύρων δεν παρουσίασε κρίση πανικού. Εξάλλου, ενδείξεις για την ορθότητα της γνωσιακής άποψης παρέχει σειρά µελετών, οι οποίες χρησιµοποιούν ψυχοµετρικές δοκιµασίες, µε τις οποίες διερευνώνται συστηµατικά οι γνωσιακές ερµηνείες που δίνουν οι ασθενείς µε Π σε µια σειρά αναφεροµένων, από τις δοκιµασίες αυτές, ερεθισµάτων. Οι µελέτες αυτές έχουν δείξει, ότι οι ασθενείς µε Π έχουν µεγαλύτερη πιθανότητα να ερµηνεύσουν ορισµένα ερεθίσµατα από το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα (ενδοδεκτικά ερεθίσµατα) ως ενδείξεις επικείµενου καταστροφικού γεγονότος από τη σωµατική ή/και ψυχική σφαίρα, συγκριτικά µε ασθενείς µε κοινωνική φοβία, διαταραχή γενικευµένου άγχους, και φυσιολογικούς µάρτυρες. Επιπλέον, οι ασθενείς µε Π, µε σηµαντικά µεγαλύτερη συχνότητα από τα άτοµα των άλλων οµάδων, πιστεύουν στην ορθότητα των ερµηνειών που δίνουν. Επιπλέον, µια σειρά µελετών έχει δείξει, µεταξύ άλλων, ότι αν ένας ασθενής (ή και φυσιολογικό άτοµο) θεωρεί ότι τα συµπτώµατα άγχους µπορεί να έχουν πιο βλαβερές συνέπειες, σε σωµατικό, ψυχολογικό ή/και κοινωνικό επίπεδο, πέρα από την προσωρινή ενόχληση που προκαλούν - πεποιθήσεις, το σύνολο των οποίων συγκροτεί το σχήµα "ευαισθησία στο άγχος" (anxiety sensitivity), τότε έχει µεγαλύτερη πιθανότητα να απαντήσει θετικά σε µια βιολογική προκλητή δοκιµασία. Βεβαίως, η γνωσιακή θεωρία του πανικού δεν απορρίπτει την υπόθεση της ύπαρξης µιας βιολογικής προδιάθεσης. Προτείνει ωστόσο τη δηµιουργία ενός πιο σύνθετου ψυχοφυσιολογικού µοντέλου αιτιοπαθογένειας της Π, το οποίο θα λαµβάνει υπόψη την αλληλεπίδραση µεταξύ: (1) των µεταβολών στις διάφορες φυσιολογικές λειτουργίες, (2) των περιβαλλοντικών σηµάτων και (3) της εκτίµησης της κατάστασης αυτής ως επικίνδυνης από το άτοµο - εκτί- µηση που σχετίζεται µε τις προηγούµενες εµπειρίες του ατόµου και τις αντίστοιχες διαδικασίες µάθησης που έχουν εγκατασταθεί. Συµπεράσµατα Πριν από τη δεκαετία του 1960, οι ασθενείς που σήµερα διαγιγνώσκουµε ως πάσχοντες από Π και αγοραφοβία πολύ συχνά ελάµβαναν τη διάγνωση της σχιζοφρένειας, εξαιτίας της σοβαρής συµπτωµατολογίας και της κοινωνικής έκπτωσης που παρουσίαζαν, και υποβάλλονταν σε θεραπεία µε χλωροπροµαζίνη. Πρώτος ο Klein παρετήρησε ότι η ιµι-

9 πραµίνη βελτίωνε θεαµατικά την κλινική εικόνα τους και συνεπέρανε ότι οι ασθενείς αυτοί έπασχαν από διαφορετικού τύπου διαταραχή. Οι εργασίες οι δικές του, αλλά και πολλών άλλων ερευνητών, συνέβαλαν στην καθιέρωση της Π ως ξεχωριστής κλινικής οντότητας. Στη διαφοροποίηση της Π, αρχικά από άλλες ψυχικές διαταραχές και στη συνέχεια από άλλες αγχώδεις διαταραχές, σηµαντικότατο ρόλο έχει διαδραµατίσει η εφαρµογή των προκλητών δοκιµασιών. Χωρίς αυτές, είναι αυτονόητο ότι θα ήταν πρακτικά δύσκολο - αν όχι αδύνατον - να µελετήσουµε µια κρίση πανικού την ώρα που λαµβάνει χώρα και υπό ελεγχόµενες συνθήκες. Επιπλέον, το γεγονός ότι αύξηση του άγχους ή και κρίση πανικού προκαλείται σε ασθενείς µε Π, από διάφορες προκλητές δοκιµασίες (χηµικές, φυσιολογικές, ψυχολογικές) µε διαφορετικούς µηχανισµούς δράσης, φανέρωσε ότι απλουστευµένα γραµµικά µοντέλα τύπου "αίτιο-αποτέλεσµα" δεν µπορούν να ερµηνεύσουν ένα πολύπλοκο φαινόµενο, όπως η κρίση πανικού, και οδήγησε τους ερευνητές στη δηµιουργία σύµπλοκων µοντέλων αιτιοπαθογένειας της Π, τα οποία επιχειρούν να απαρτιώσουν τόσο τις βιολογικές όσο και τις ψυχολογικές παραµέτρους του πανικού σε ένα ενιαίο σύνολο. Εξάλλου, η χρησιµοποίηση των προκλητών δοκιµασιών στην έρευνα για τη Π συνέβαλε σε σηµαντικό βαθµό στην ανακάλυψη και εφαρµογή στην κλινική πράξη νέων θεραπευτικών µεθόδων, που βελτίωσαν σηµαντικά την πρόγνωση της διαταραχής αυτής. Συµπερασµατικά, είναι φανερή η σηµαντική συµβολή των προκλητών δοκιµασιών: (1) στην έρευνα για την αιτιοπαθογένεια της Π, (2) στην προσπάθεια διαφοροποίησής της από άλλες ψυχικές διαταραχές και (3) στην ανεύρεση και εφαρµογή στην κλινική πράξη, νέων θεραπευτικών µεθόδων, το οποίο αποτελεί και τον απώτατο στόχο κάθε ερευνητικής προσπάθειας στην Ιατρική.

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr

ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ. Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ AΓΟΡΑΦΟΒΙΑΣ Ντιάνα Χαρίλα, MSc. Κλινική Ψυχολόγος (PhD) aharila@psych.uoa.gr Σηµειώσεις Α έτος 2006 Η αγοραφοβία ανήκει

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγχολυτικά -Υπνωτικά Χριστίνα άλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών e-mail: cdalla@med.uoa.gr http://www.med.uoa.gr/pharmacology Συμπτωματολογία DSMΙV Κατάθλιψη Αγχώδης διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου σαν εισαγωγή... παραγωγή CO2 αποβολή CO2 παραγωγή CO2 αποβολή CO2 µερική πίεση του διοξειδίου του άνθρακα στο αίµα (PaCO2) µείωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας

Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας Τεχνικές αντιμετώπισης της εμετοφοβίας Α. ΝΙΚΑ, Γ. ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών 29/11/2014 Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Επιδημιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015

Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015 Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015 Περιεχόμενα: Η νικοτίνη και ο εγκέφαλος Τι είναι η ακετυλοχολίνη; Συνέπειες Η νικοτίνη και ο εγκέφαλος Ο καπνός προέρχεται από το φυτό Nicotiana tabacum. Αν και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Επίδραση Φαρµάκων στο ΚΝΣ Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Μετασυναπτικά: 7.σύνδεση µε τον υποδοχέα 8.µεταβολές διαπερατότητας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Π. Παππάς ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Κατηγορίες ιστικών ορµονών Αποκαρβοξυλιωµένα αµινοξέα (ισταµίνη, σεροτονίνη) Πολυπεπτίδια (κινίνες, ουσία Ρ) Εικοσανοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ 1 ΑΕΡΙΣΜΟΣ Ατμοσφαιρικός αέρας= 78,6% άζωτο 20,5%

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό;

Πώς ρυθμίζεται η πίεση στον οργανισμό μας, με ποιο μηχανισμό; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας 1 Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για τη rivastigmine,

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.Θ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Α.Τ.Ε.Ι.Θ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Α.Τ.Ε.Ι.Θ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΓΧΩΔΕΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ: ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ- Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΣΙΦΟΥΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΤΖΗΘΕΟΧΑΡΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: κα ΖΙΩΓΟΥ ΘΕΟΛΟΓΙΑ Νευρώσεις : Δυσχέρεια

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη Η κατανόηση του τρόπου δράσης ορισµένων ιχνοστοιχείων µπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία πολλών και σοβαρών ασθενειών όπως είναι η σχιζοφρένεια, η στειρότητα, οι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr Βιολογική βάση της συµπεριφοράς Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr Συµπεριφορά αποτέλεσµα της συνεχούς αλληλεπίδρασης µεταξύ: α-µεταβλητών: εξωτερικό παρατηρίσιµο περιβάλλον β-µεταβλητών: γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σωµατόµορφες διαταραχές: οµάδα ψυχικών παθήσεων που παρουσιάζονται µε τη µορφή σωµατικών συµπτωµάτων, για τα οποία δεν µπορεί να δοθεί επαρκής παθοφυσιολογική ερµηνεία. Κοινή

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Πανικός και Αγοραφοβία

Πανικός και Αγοραφοβία Πανικός και Αγοραφοβία Τι είναι το Άγχος Όλοι οι άνθρωποι λέµε πολλές φορές ότι νιώθουµε άγχος, stress, πίεση, ένταση κ.λ.π., και πολύ συχνά φορτώνουµε στο άγχος µας τις καθηµερινές δυσκολίες που µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΟΤΑ ΘΕΜΑ : ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΤΩΝ 2ο ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΟΝΟΜΑ ΟΜΑΔΑΣ: 3Ε ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: ΓΚΟΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Φάρµακα του συµπαθητικού Αδρενεργικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Ι. Νευροφαρµακολογία αδρενεργικών συνάψεων Μεταγαγγλιακός νευρώνας του

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ Αποφρακτική άπνοια είναι οι συνεχείς και επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής λόγω αποφράξεως των ανώτερων αναπνευστικών οδών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ VO2max Βαμβακούδης Ευστράτιος Επίκουρος Καθηγητής Εργοφυσιολογικής Αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα