Μεταφραστική τεχνολογία: διακυβεύµατα και προοπτικές. Τιτίκα ηµητρούλια Πανεπιστήµιο Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μεταφραστική τεχνολογία: διακυβεύµατα και προοπτικές. Τιτίκα ηµητρούλια Πανεπιστήµιο Αθηνών"

Transcript

1 Μεταφραστική τεχνολογία: διακυβεύµατα και προοπτικές Τιτίκα ηµητρούλια Πανεπιστήµιο Αθηνών Abstract: In this paper I examine the relation between translation and technology as it has been redefined in the last twenty years. In my analysis I will attempt to show the influence of technology and globalization on translation, the translator as well as on translation studies. More particularly, I argue that as a major shaping factor of contemporary culture, technology affects both literary and technical translation. Taking heed from the notion of the "traductique' as it was introduced by Antoine Berman, I explore this new translation discourse that seeks to explore the multi-faceted relation between translation and technology and how the use/usage of technical language affects the social domain. In my paper I address several issues such as translation software, new aspects in the theory of translation, as well as the radical change in the task of the translator. In other words, I intend to show that in recent times there has occurred a "paradigm shift" or else a "revolution" in translation studies which is partly due to technological advancement. Key words: Translation, technology, translation software, globalization, networking, communication, culture 1. Ορίζοντας τη µεταφραστική τεχνολογία Από τα µέσα της δεκαετίας του 80 και ειδικά το τελευταίο διάστηµα, στο πλαίσιο της µεταφρασεολογίας, 1 γίνεται όλο και περισσότερο λόγος για τη µεταφραστική τεχνολογία (translation technology, 2 traductique). Η µεταφραστική τεχνολογία ορίζεται τις περισσότερες φορές ως ένα σύνολο εφαρµογών που χρησιµοποιούνται αποκλειστικά στην τεχνική µετάφραση 3 στο σύνολό της, και ακόµα περισσότερο σε κάποιους ειδικούς τοµείς της, στην τοπική προσαρµογή (localization) υλικών και άυλων προϊόντων, ή την οπτικοακουστική (audiovisual translation, traduction audiovisuelle) και την πολυµεσική µετάφραση (multimedia translation-traduction multimédia) - και τις οποίες οφείλει κανείς, ενδεχοµένως, να διδάξει στους φοιτητές εν όψει της επαγγελµατικής τους αποκατάστασης, στον τεράστιο και ακόµα νεοπαγή χώρο του «κύκλου ζωής του παγκόσµιου περιεχοµένου» (global content lifecycle). 4 Η απαρίθµηση των εφαρµογών αυτών είναι ο ένας κοινός παρονοµαστής όλων των ορισµών της µεταφραστικής τεχνολογίας, από τους παλαιότερους ως τους νεότερους, από τους απλούστερους ως τους πλεον ολοκληρωµένους. Ένας δεύτερος κοινός παρονοµαστής των ορισµών αυτών είναι η εξέτασή της µεταφραστικής τεχνολογίας σε συνάρτηση µε το πεδίο της αυτόµατης επεξεργασίας φυσικής γλώσσας (Natural Language Processing/NLP, Traitement Automatique des Langues Naturelles/TALN), 1 Παρότι ο όρος µεταφρασεολογία (εκ του γαλλικού traductologie) έχει καθιερωθεί στην Ελλάδα, ο όρος µεταφραστικές σπουδές (εκ του αγγλικού translation studies) επίσης χρησιµοποιείται ευρύτατα. 2 Και translation technologies, στον πληθυντικό. Ο συγκεκριµένος όρος υπογραµµίζει περαιτέρω το γεγονός ότι αναφέρεται σε επιµέρους λογισµικά µετάφρασης. 3 Χρησιµοποιούµε τους όρους λογοτεχνική µετάφραση ή µετάφραση έργων και τεχνική µετάφραση κατά τη διάκριση του Antoine Berman, ο οποίος θεωρεί ότι η λογοτεχνική µετάφραση «περικλείει τόσο τη λογοτεχνία µε τη στενή έννοια του όρου, όσο και τη φιλοσοφία, τις ανθρωπιστικές επιστήµες και τα θρησκευτικά κείµενα» και η τεχνική όλα τα υπόλοιπα κείµενα περιεχοµένου. 4 Βλ και την Αναφορά για τη ηµιουργία Παγκόσµιου Περιεχοµένου: (ηµεροµηνία τελευταίας πρόσβασης: ). 1

2 από το οποίο προφανώς εκπορεύεται και στο οποίο συνεχίζουν να διεξάγονται οι έρευνες για την ανάπτυξη των εφαρµογών της. Έτσι, µε χρονολογική σειρά, οι Blatt, Freigang, Schmitz και Thome 5 κάνουν διάκριση ανάµεσα στα εργαλεία για µεταφραστές, τη Μετάφραση µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη (ΜHΥ - Computer Aided or Assisted Translation/CAT, Traduction Assistée par Ordinateur/TAO) και την Μηχανική ή Αυτόµατη Μετάφραση (Machine Translation, Traduction Automatique). Στην πρώτη κατηγορία, εντάσσονται όλα τα προγράµµατα τα οποία λειτουργούν υποστηρικτικά προς το έργο του µεταφραστή, από τον επεξεργαστή κειµένου ως τις εφαρµογές διαχείρισης λεξικών, τις βάσεις δεδοµένων ορολογίας και γενικά όλες τις εφαρµογές αναζήτησης πληροφορίας και έρευνας. Στη Μετάφραση µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη 6 περιλαµβάνονται οι αµιγώς µεταφραστικές εφαρµογές: οι µεταφραστικές µνήµες, προγράµµατα επαναχρησιµοποίησης προηγούµενων, έγκυρων µεταφράσεων, παραλληλοποιηµένων σε δικείµενα (bitexts, bitextes) και αποθηκευµένων και οι ορολογικές µνήµες, προγράµµατα αυτόµατης επισήµανσης ήδη γνωστών όρων, όπως και κάποια άλλα προγράµµατα, αυτόµατης και η ηµιαυτόµατης εξαγωγής όρων, 7 ελέγχου συνέπειας, κ.α. Η Μηχανική Μετάφραση είναι η παραγωγή µεταφράσµατος χωρίς καµία ανθρώπινη παρέµβαση. Στην πραγµατικότητα, πρόκειται σχεδόν πάντα για Μηχανική Mετάφραση µε Aνθρώπινη Yποστήριξη (Human Assisted Machine Translation - HAMT). Και η ανθρώπινη υποστήριξη νοείται είτε ως προεπεξεργασία (pre-editing, pré-édition) είτε ως επιµέλεια (post-editing, post-édition) του κειµένου. Οι Lehrberger και Bourbeau 8 διακρίνουν τις εφαρµογές µεταφραστικής τεχνολογίας µε βάση το βαθµό αυτοµατισµού τους. Κάνουν λόγο λοιπόν για Μηχανική Μετάφραση µε Ανθρώπινη Υποστήριξη, Ανθρώπινη Μετάφραση µε Μηχανική Υποστήριξη 9 και Πλήρως Αυτόµατη Μηχανική Μετάφραση (Πλήρως Αυτόµατη Μηχανική Μετάφραση Υψηλής Ποιότητας - Fully Automatic High Quality Machine Translation στην πραγµατικότητα, η οποία συνεχίζει να είναι ανέφικτη). Η Lorna Balkan 10 περιορίζεται στο δίπολο Μηχανική Μετάφραση και Μετάφραση µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη. Τέλος, ο Alan K. Melby, πρωτεργάτης του Εργαστηρίου του Μεταφραστή 11 (translator s workstation), χωρίζει τις τεχνολογίες µετάφρασης σε προγράµµατα υποδοµής και διαχείρισης της ροής εργασίας και πληρωµών, προγράµµατα διαχείρισης ορολογίας και προγράµµατα διαχείρισης κειµένων σε επίπεδο πρότασης, πριν, κατά και µετά την καθαυτό µετάφραση: 12 5 Blatt Α., Κ.Η. Freigang, K. D. Schmitz και G.Thome (1985). Computer und Übersetzen. Einführung. Hildesheim: Verlag, Εναλλακτικοί όροι είναι: Μετάφραση µε Μηχανική Υποστήριξη, ώστε να γίνεται αναφορά στη Μηχανική Μετάφραση και Μετάφραση µε Υποστήριξη ή Βοήθεια Υπολογιστή. 7 Για την ορολογική τεχνολογία σε συνάρτηση µε την ελληνική γλώσσα, βλ. Κατσογιάννου Μ., Ε. Ευθυµίου (2004). Ελληνική ορολογία: έρευνα και εφαρµογές. Αθήνα: Καστανιώτης, σ. 283 κ.ε. 8 Lehrberger J., L. Bourbeau (1988). Machine translation. Linguistic characteristics of MT systems and general methodology of evaluation. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. 9 Machine Assisted Human Translation MAHT. Συνώνυµο της ΜΗΥ. 10 Balkan, L. (1992). «Translation tools», Meta, 37:3, The translator s workstation. In Newton J. (1992.), Computers in translation: a practical appraisal. London/New York: Routledge. Ο όρος αποδίδεται και θέση του µεταφραστή και πόστο του µεταφραστή και δηλώνει πλέον όλες τις ολοκληρωµένες λύσεις ΜΗΥ. Για το εργαστήρι του µεταφραστή, βλ. επίσης: Somers H. (2003). Computers and translation. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, Melby A.K. (1998). Eight types of translation technology. (ηµεροµηνία τελευταίας πρόσβασης: ). 2

3 Πίνακας 1. Οχτώ τύποι µεταφραστικής τεχνολογίας. Alan K. Melby (1998). ΠΡΙΝ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΣΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΥΠΟ ΟΜΗ Εξαγωγή υποψήφιων όρων Αναζήτηση ορολογίας Χρησιµοποίηση ορολογικής µνήµης Έλεγχος ορολογικής συνέπειας και χρήσης µη επιτρεπόµενων όρων Νέα κατάτµηση κειµένου, παραλληλοποίηση υφιστάµενου κειµένουπηγή, ενδεικτοποίηση Χρησιµοποίηση µεταφραστικής µνήµης Μηχανική Μετάφραση Επισήµανση παραλείψεων και έλεγχος ορθογραφίας, γραµµατικής και µορφής ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΟΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΩΜΩΝ εξής: Η Pierrette Bouillon ορίζει στο µάθηµά της τη µεταφραστική τεχνολογία ως η µεταφραστική τεχνολογία (traductique) δηλώνει το σύνολο των εργαλείων που επιτρέπουν την αυτοµατοποίηση, άµεση ή έµµεση, της διαδικασίας της µετάφρασης. Αυτά τα εργαλεία έχουν ένα κοινό σηµείο: οφείλουν να αντιµετωπίσουν το δύσκολο πρόβληµα της αυτόµατης επεξεργασίας της γλώσσας και, ειδικότερα, το πρόβληµα της αυτόµατης κατανόησης. 13 Έτσι, επανέρχεται στο µείζον πρόβληµα του «σηµασιολογικού φραγµού», τον οποίο ο Victor Yngve, σκαπανέας των ερευνών για την ΜΜ, είχε επισηµάνει από το 1964 ήδη. Το πρόβληµα της διαχείρισης της σηµασίας παραµένει άλυτο, σε µεγάλο βαθµό, για τα συστήµατα ΜΜ και αυτό ακριβώς οδήγησε, κατά κύριο λόγο, όπως γνωρίζουµε, στην επικράτηση της ΜΗΥ. Σε παρόµοιο µήκος κύµατος κινείται και η Marie-Claude L Homme, στο βιβλίο της Εισαγωγή στην µεταφραστική (Initiation à la traductique), διευκρινίζοντας ότι το βιβλίο της είναι µια εισαγωγή στις εφαρµογές αυτόµατης επεξεργασίας στη µετάφραση. Το πόνηµα ορίζει ορισµένες θεµελιακές αρχές επεξεργασίας της γλώσσας. Και έπειτα περιγράφει δέκα περίπου εφαρµογές που χρησιµοποιούν οι µεταφραστές. Ορισµένες από αυτές είναι ευρύτερα διαδεδοµένες (επεξεργαστές κειµένου, βάσεις δεδοµένων ή λογισµικά ορολογίας, διορθωτές) και άλλες είναι λιγότερο διαδεδοµένες ή προϋποθέτουν πιο σύνθετες επεξεργασίες (τράπεζες δεδοµένων, δικείµενα και προγράµµατα 13 Βλ. την περιγραφή του µαθήµατος: (ηµεροµηνία τελευταίας πρόσβασης: ). 3

4 παραγωγής συµφραστικών πινάκων, µεταφραστικές µνήµες, προγράµµατα εξαγωγής όρων, συστήµατα αυτόµατης µετάφρασης) (L Homme, 2000). 14 Την πληρέστερη όµως και πιο έγκυρη εικόνα για την κατάσταση στο πεδίο της µεταφραστικής τεχνολογίας σήµερα και για τις µελλοντικές εξελίξεις και κατευθύνσεις, της µας δίνει ο τόµος που επιµελήθηκε ο Harold Somers, Computers and translation (2003), όπου γίνονται και κάποιες, διάσπαρτες αναφορές στη σύνδεση της µεταφραστικής τεχνολογίας µε την ευρύτερη ανατροπή που επιφέρει η ευρεία χρήση της τεχνολογίας στη σηµερινή κοινωνία. Θα κλείσουµε την σύντοµη αυτή επισκόπηση των ορισµών της µεταφραστικής τεχνολογίας µε την άποψη ενός πολεµίου της, του Brian Mossop (2003), ο οποίος υποστηρίζει σε όλους τους τόνους ότι η τεχνολογία δεν έχει αλλάξει στο ελάχιστο την πρακτική της µετάφρασης: «οι υπολογιστές δεν έχουν ως σήµερα επηρεάσει άµεσα τις κύριες διεργασίες της µεταφράσης, της ερµηνείας δηλαδή του κειµένου-πηγής και της αναδιατύπωσής του στη γλώσσα-στόχο αυτό που έχουν κάνει, όπως φαίνεται, κυρίως, είναι ότι έχουν επιταχύνει τις διεργασίες της επεξεργασίας και της έρευνας.» Ο Mossop παραγνωρίζει έτσι, µεταξύ άλλων πολλών, τους νέους τοµείς µετάφρασης 15 που προκύπτουν στις νέες συνθήκες, και στους οποίους η µετάφραση είναι αλληλένδετη µε την τεχνολογία - όπου οι σκοποί και οι τεχνικές της µετάφρασης προσδιορίζουν την ερµηνεία και την αναδιατύπωση του κειµένου. Παραγνωρίζει τις αλλαγές στην ίδια τη θέση του µεταφραστή, που µετατρέπεται συχνά σε διαχειριστή περιεχοµένου και συναιρεί τη γραφή µε τη µετάφραση και τη δηµοσίευση ενός περιεχοµένου που διαρκώς ενηµερώνεται. Παραγνωρίζει την τοµή του υπερκειµένου και τις συνέπειές του για την κειµενικότητα, παραδοσιακή και νέα, τη συνέργεια των µεταφραστών στο ιαδίκτυο και µια σειρά άλλες σηµαίνουσες αλλαγές. 2. Η τεχνολογία ως δοµικό στοιχείο της µετάφρασης Οι καταβολές της µεταφραστικής τεχνολογίας στο πεδίο της επεξεργασίας των φυσικής γλώσσας, και η εκπόρευσή τους από την πρώτη µη αριθµητική εφαρµογή του ηλεκτρονικού υπολογιστή, τη Μηχανική Μετάφραση, 16 και την Υπολογιστική Γλωσσολογία (Computational Linguistics) στη συνέχεια, είναι, φυσικά, γεγονότα αδιαµφισβήτητα. Εξίσου δεδοµένο είναι το γεγονός ότι η έρευνα για τις υπολογιστικές µεταφραστικές και ορολογικές εφαρµογές συνεχίζει να διεξάγεται στο πεδίο αυτό. Αυτός είναι ένας λόγος, άλλωστε, για τον οποίο πολλοί µεταφρασεολόγοι και µεταφραστές συνεχίζουν ως σήµερα να θεωρούν ότι η σχέση µετάφρασης και τεχνολογίας περιορίζεται στο επίπεδο των εφαρµογών Μηχανικής ή Αυτόµατης Μετάφρασης και Μετάφρασης µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη αφενός και αφετέρου, πολλοί µεταφραστές, ειδικά της λογοτεχνικής µετάφρασης αντιµετωπίζουν τη 14 Το συγκεκριµένο βιβλίο, χρηστικό, παρουσιάζει πολλές οµοιότητες, στη φιλοσοφία και τη λογική του, µε το βιβλίο Lynn Bowker (2002). Computer-Aided Translation Technology: A Practical Introduction. Ottawa: University of Ottawa Press. Και τα δύο εκθέτουν εύληπτα και κατανοητά τα εργαλεία στον φοιτητή και τον µεταφραστή. 15 «Η τεχνική σύγκλιση διαµέσου της διάδοσης των νέων τεχνολογιών κατακερµατίζει περαιτέρω τις αγορές και σε αυτή την πολλαπλότητα θα βρουν οι µεταφραστές νέες εστίες για παλιές δεξιότητες». Cronin M. (2003). Translation and Globalization. London: Routledge, Για τη συγκρότηση του πεδίου της Μηχανικής Μετάφρασης και της Μετάφρασης µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη, βλ. τις πολυάριθµες εργασίες του John Hutchins, διαθέσιµες στην ιστοσελίδα: (ηµεροµηνία τελευταίας πρόσβασης: ). 4

5 µετφραστική τεχνολογία µε δέος ή περιφρόνηση, αναλόγως µε τη γενικότερη στάση τους απέναντι στην τεχνική. Εν κατακλείδει, ελάχιστοι είναι οι µεταφρασεολόγοι που αντιλαµβάνονται ότι η σχέση της µετάφρασης µε την τεχνολογία σήµερα αντανακλά τη σχέση ολόκληρης της κοινωνίας µε την τεχνολογία, είναι οργανική και οι τεχνολογικές αλλαγές στο µεταφραστικό πεδίο επηρεάζουν όχι µόνο τη δουλειά και τη θέση του µεταφραστή αλλά και τον ίδιο τον τρόπο µε τον οποίο αντιλαµβανόµαστε το µεταφράζειν. Εάν ο σπουδαίος γάλλος κοινωνιολόγος Edgar Morin περιγράφει πολύ παραστατικά την άρρηκτη σχέση του σύγχρονου κόσµου µε την τεχνο-επιστήµη: Την κίνηση στο διαστηµόπλοιο γη την δίνουν τέσσερις κινητήρες συνδεδεµένοι µεταξύ τους, η επιστήµη, η τεχνική, η βιοµηχανία και η καπιταλιστική οικονοµία. Αυτοί οι τέσσερις κινητήρες συνδέονται όλο και πιο στενά. Η θέση της επιστήµης στην κοινωνία γίνεται όλο και πιο κεντρική, είναι πανταχού παρούσα, στις επιχειρήσεις, στο κράτος. Έχει συνδεθεί συχνά µε την τεχνική και έχει παράγει γιγαντιαίες δυνάµεις, τις οποίες οι επιστήµονες αδυνατούν να ελέγξουν. Σήµερα, η ανάπτυξη των επιστηµών αναπτύσσει τις τεχνικές, οι οποίες µε τη σειρά τους αναπτύσσουν τις επιστήµες, και ορθώς κάνουµε λόγο για τεχνο-επιστήµη: η γνώση του ατόµου παρήγαγε τις τεχνικές του πυρηνικού όπλου και της πυρηνικής ενέργειας, και η γνώση των γονιδίων µια ολόκληρη βιοµηχανία που ήδη τα χειραγωγεί. Η επιστήµη και η τέχνη συνδέονται, το ίδιο και η τεχνική, η βιοµηχανία και το κέρδος. Είναι ο τετρακινητήρας που δίνει ώθηση στον αποσταθεροποιηµένο πλανήτη µας.» (2006: ) O µεταφρασεολόγος Michael Cronin είναι ο µόνος ίσως που τοποθετεί την σχέση µετάφρασης-τεχνολογίας στο πλαίσιο αυτό παρότι δεν την αναλύει συστηµατικά: «Η συζήτηση για τη µετάφραση σήµερα που δεν λαµβάνει υπόψη της την µεταβαλλόµενη σχέση των µεταφραστών µε τα πράγµατα, της µετάφρασης µε την τεχνόσφαιρα στην πληροφοριακή οικονοµία δεν είναι εφικτή αλλά ούτε και ευκταία» (Cronin, 2003: 23). Η σχέση της µετάφρασης µε την τεχνόσφαιρα διέπεται σήµερα από τις τεράστιες πολιτισµικές µεταβολές που έχουν συντελεστεί στη σύγχρονη, παγκοσµιοποιηµένη κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης, καθώς δοµείται από την τεχνολογία. Στο πλαίσιό τους, κορυφαίο γεγονός αποτελεί η ανάδυση του κυβερνοχώρου, που ορίζεται ως ο νέος τόπος, κυριολεκτικά και µεταφορικά, της επικοινωνίας 17 και αποτελεί, κατ ορισµένους στοχαστές όπως ο P. Lévy, o F. Kittler, ο V. Flusser, αλλά και ο W. Ong τη δεύτερη σηµαντική αλλαγή στην οικολογία των µέσων µαζικής επικοινωνίας µετά την εµφάνιση της γραφής. ιέπεται επίσης από τις µεταβολές στο ίδιο το πεδίο της µεταφρασεολογίας, η οποία έχει απαλλαγεί πλέον από τον εναγκαλισµό της γλωσσολογίας, της συγκριτικής φιλολογίας και των λοιπών κλάδων από τους οποίους έλκει την καταγωγή της, και συγκεντρώνει όλους τους λόγους που αρθρώνονται περί µετάφρασης, σε ένα νέο πλαίσιο, το οποίο ορίζει παραστατικά η Judith Woodsworth: «καθώς οι αυστηρά γλωσσολογικές θεωρίες για τη µετάφραση έχουν υποχωρήσει, η µετάφραση εξετάζεται σήµερα στο πολιτισµικό, ιστορικό και κοινωνιολογικό της πλαίσιο». 18 Έτσι, η µετάφραση, τεχνική και λογοτεχνική, ως κατεξοχήν πολιτισµικό φαινόµενο επικοινωνίας, άρρηκτα συνδεδεµένο µε τη γραφή, βρίσκεται σε µια σχέση αλληλεπίδρασης µε τις νέες τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ, Information and Communication 17 Lévy P. (1997). Cyberculture. Paris: Odile Jacob, In Baker M. (1998). Routledge Encyclopedia of Translation Studies. London/New York: Routledge,

6 Technologies/ICT, Technologies d information et de communication/tic) - η οποία επ ουδενί είναι εργαλειακή και µόνο. Τίθεται λοιπόν το ζήτηµα της διερεύνησης της σχέσης αυτής, µε βάση κάποιες παραµέτρους, που καθορίζουν την εµβέλεια και τη σηµασία της. Η πρώτη παράµετρος αφορά το γεγονός ότι η µετάφραση, όπως όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες, είναι συνυφασµένη µε την τεχνολογία από τα πρώτα της βήµατα. Η τεχνολογία της µετάφρασης ταυτίζεται µε την τεχνολογία της γραφής, αφ ης στιγµής περνάµε στον γραπτό πολιτισµό, της εγχάραξης, της κατάργησης της συγχρονίας και του ταυτόχρονου στην επικοινωνία. Γνωρίζουµε ότι στην αρχαιότητα, στους Σουµέριους, στους Αιγύπτιους, οι γραφείς ήταν και µεταφραστές 19. Η µετάφραση ακολουθεί λοιπόν την γραφή στις αναµορφώσεις της στους αιώνες 20. Από το καλάµι, τη σµίλη, την πένα, το στυλό και τη γραφοµηχανή, σε επίπεδο εργαλείων, και την πήλινη πινακίδα, την περγαµηνή, τον πάπυρο και το χαρτί, σε επίπεδο υποστρώµατος, σήµερα έχουµε περάσει, στον δυαδικό κώδικα, την διαµεσολαβηµένη γραφή της πληκτρολόγησης (σε αντίθεση µε εκείνη της γραφοµηχανής που παραµένει αδιαµεσολάβητη), την οθόνη, την αποϋλοποίηση του κειµένου. Έχουµε περάσει στον υπολογιστή που έχει ενσωµατώσει µια συσσωρευµένη «τεχνολογική γνώση» - και αποτελεί τη φυσική συνέχεια των προηγούµενων ανθρωπίνων επιτευγµάτων και στα δικτυά του και στο δίκτυο των δικτύων, το ιαδίκτυο. Στο σηµείο αυτό, και σε συνάρτηση µε την προφορικότητα του ιαδικτύου, θυµίζουµε ότι η µετάφραση συνέχισε να είναι επί µακρόν και προφορική, παρά την επικράτηση της γραφής και δεν αναφερόµαστε στην ερµηνεία/διερµηνεία. Λογοτεχνικά έργα απαγγέλλονταν συστηµατικά ως τον Μεσαίωνα τουλάχιστον, όταν δηλαδή ακόµα ο συγγραφέας ταυτιζόταν µε το µεταφραστή, αν όχι και αργότερα. Ενώ δεν πρέπει να παραγνωρίζουµε µια άλλη θεµελιακή, ειδικά για την τεχνική µετάφραση, πτυχή της προφορικότητας, την συστηµατική προφορική µετάδοση των τεχνικών γνώσεων, ως τον 18 ο αιώνα, αλλά και αργότερα, αναλόγως µε τις συνθήκες. 21 Η γραφή, µε τη γραµµικότητα και την παγίωση του νοήµατος που εισηγήθηκε, κυριάρχησε κυρίως για λόγους που είχαν να κάνουν µε την αποτύπωση και την αναπαραγωγή της κουλτούρας που όριζε την συλλογική ταυτότητα των κοινοτήτων, αλλά και µε την επιθυµία του ανθρώπου να υπερνικήσει την φθορά. «H ανθρωπογένεση όµως είναι συνυφασµένη µε την τεχνογένεση, έστω και µόνο επειδή το εσωτερικό γίνεται εξωτερικό διαµέσου υλικών µέσων που επιτρέπουν στα ανθρώπινα όντα να εξωτερικεύουν τη µνήµη τους σε έναν κοινωνικό χώρο» (Debray, 2000: 53, in Cronin, 2003: 29). Η ανθρωπογένεση λοιπόν σήµερα, µε τις ΤΠΕ και τον κυβερνοχώρο, χαρακτηρίζεται από µια δεύτερη προφορικότητα (Ong), η οποία αφορά και τη µετάφραση, ως λόγο, γραφή και επικοινωνία - από τα ηλεκτρονικά µηνύµατα και τα ιστολόγια (blogs) ως τα SMS, τα βίντεο, την ταυτόχρονη επικοινωνία στους χώρους συζητήσεων (chat, forum) και την τεράστια ροή επικοινωνίας εν γένει στο ιαδίκτυο, που αποτελεί πλέον «έναν ζωντανό οργανισµό που αναπτύσσεται µε τρόπο χαοτικό, σαν τη ζωή την ίδια» (Joël de Rosnay). Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγµατα 19 Πολύτιµες πληροφορίες για την κατάρτιση των µεταφραστών και τη σηµασία της δουλειάς τους συναντούµε στον Ηρόδοτο και ειδικά στην Ευτέρπη. Γενικότερα, για την ιστορία της µετάφρασης, βλ. το εµβληµατικό έργο των Delisle J. και J. Woodsworth (1995). Les traducteurs dans l histoire. Ottawa: Les Presses de l Université d Ottawa/UNESCO (διαθέσιµο και σε ψηφιακό δίσκο). 20 Για τις αναµορφώσεις της γραφής στην εποχή µας, βλ. Bolter J.D. (2006). Οι µεταµορφώσεις της γραφής, µτφρ.. Ντούνας. Αθήνα: Μεταίχµιο. 21 Ο Jean Le Rond d Alembert εξηγεί τις δυσκολίες που αντιµετώπισε όσον αφορά την περιγραφή των τεχνών στην Εγκυκλοπαίδεια, επειδή η τεχνογνωσία αυτή δεν είχε ποτέ καταγραφεί. Ντ Αλαµπέρ, Προεισαγωγικός λόγος στην Εγκυκλοπαίδεια, µτφρ. Τ. ηµητρούλια. Αθήνα: Πόλις,

7 είναι αυτό του µεταφραστή που καλείται να µεταφράσει πλέον όχι κείµενα, αλλά δεδοµένα κάθε είδους, όπως συλλέγονται από ποικίλες πηγές. Και ένα δεύτερο παράδειγµα αφορά τη λογοτεχνική µετάφραση και τη διεύρυνση του λογοτεχνικού που λαµβάνει χώρα σήµερα στον κυβερνοχώρο. Η δεύτερη παράµετρος αφορά αυτές ακριβώς τις συνθήκες παγκοσµιοποίησης, και δικτύωσης, µέσα στις οποίες ασκείται πλέον το επάγγελµα του µεταφραστή. Θυµίζουµε επίσης ότι από την εποχή όπου ο Martin Kay 22 έκανε τις πρώτες δοκιµές εξέτασης του σηµαινοµένου σε συγκείµενο, το 1984, παραλληλοποιώντας σώµατα κειµένων (parallel corpora) για να επιλύσει το πρόβληµα της αµφισηµίας, παρακολουθούµε, στον δυτικό τουλάχιστον κόσµο, την κυριαρχία των δικτύων που αποτελούν πλέον οργανωτική δοµή των σύγχρονων κοινωνιών (Castells, 2005), την ολοκλήρωση της παγκοσµιοποίησης, 23 αλλά και την εναλλακτική παγκοσµιοποίηση (altermondialisation) - η οποία δεν είναι αντι-παγκοσµιοποίηση, αλλά «η ανάδυση µιας παγκοσµιοποίησης µη επικεντρωµένης στις εµπορευµατικές αξίες». 24 Η τρίτη παράµετρος αφορά µια ανατροπή που έχει συντελεστεί στην εσωτερική ιεραρχία του συστήµατος της µετάφρασης κατά την τελευταία εικοσαετία, κατά την περίοδο δηλαδή της αυτονόµησης της µεταφρασεολογίας. Η ανατροπή αυτή είναι στην πράξη αλληλένδετη µε τις προαναφερθείσες αλλαγές στην οικονοµία και την επικοινωνία, διαµέσου της τεχνολογίας: η τεχνική µετάφραση, που ανέκαθεν αποτελούσε σηµαντική συνιστώσα της µετάφρασης, έχει αναβαθµιστεί και ενισχυθεί. Και το σηµαντικότερο, καθώς κανείς δεν αµφισβητεί πλέον ότι ο κύριος όγκος των προς µετάφραση κειµένων εµπίπτει στην τεχνική µετάφραση, της οποίας τα πολιτισµικά-πολιτικά διακυβεύµατα είναι εξίσου σηµαντικά µε αυτά της λογοτεχνικής, αποτελεί αντικείµενο συστηµατικής µελέτης. Στο σηµείο αυτό, θα έπρεπε ίσως να σηµειώσουµε ότι η ανάδειξη αυτή της τεχνικής µετάφρασης, που συχνά αντιπαρατίθεται στη λογοτεχνική η οποία επί µακρόν επέµενε να την αγνοεί, έχει να κάνει και µε κάποιες εξελίξεις που αφορούν στον ίδιο το θεσµό της λογοτεχνίας. εν οφείλεται δηλαδή µόνο στον όγκο της πληροφορίας την εποχή της παγκοσµιοποίησης, αλλά σχετίζεται και µε την υποβάθµιση της λογοτεχνίας, την οποία διαπιστώνουν πολλοί θεωρητικοί, δάσκαλοι και λογοτέχνες, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για το µέλλον. 25 Όπως επίσης σχετίζεται και µε τη διεύρυνση της έννοιας της λογοτεχνικότητας και την αισθητικοποίηση των εµπορευµατικών αγαθών, 26 που αλλάζει το τοπίο. Ενώ όµως η τεχνολογία αναδοµεί και τη λογοτεχνική µετάφραση, µε την ψηφιοποίηση, την δηµιουργία νέων ρητορικών και λόγων στο ιαδίκτυο, την κυβερνολογοτεχνία, την χρήση των ΤΠΕ στις λογοτεχνικές σπουδές και τη σηµαντική επικουρία που παρέχουν τόσο στην µακρο-ανάλυση των εποχών και των ρευµάτων, ή των απάντων ενός συγγραφέα, όσο και στην µικρο-ανάλυση των έργων, η διάσταση αυτή γενικά παραγνωρίζεται. 22 Kay M., M. Röscheisen (1984). Text-translation alignment. Τεχνική έκθεση: Ερευνητικό Κέντρο Xerox Palo Alto. Το άρθρο, πάντως, µε το οποίο ο Kay θεµελίωσε την ΜΗΥ είναι: Kay M. (1997). «The proper place of men and machines in language translation». In Machine translation, 12, Για τη σχέση της παγκοσµιοποίησης µε τη µετάφραση, βλ. ενδεικτικά Cronin M. (2003), ο.π., passim. 24 Μορέν Ε. (2006). Πολιτισµός και βαρβαρότητα, µτφρ. Τ. ηµητρούλια. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Βλ. ενδεικτικά: Todorov T. (2007). La littérature en péril. Paris: Flammarion. 26 Αναφερόµαστε στο design και την τάση ενσωµάτωσης της αισθητικής παραµέτρου στα αντικείµενα καθηµερινής χρήσεως. Το βιβλίο αποτελεί και αυτό ένα προϊόν που διαθέτει όµως και συµβολική αξία. Βλ. Bourdieu P. (2006). Οι κανόνες της τέχνης. Γένεση και δοµή του λογοτεχνικού πεδίου, µτφρ. Ε. Γιαννοπούλου. Αθήνα: Πατάκης. 7

8 3. Μεταφραστική, ένας νέος λόγος για τη µετάφραση και τη σχέση της µε την τεχνολογία Σ αυτό το νέο πλαίσιο, αναδεικνύεται λοιπόν η αναγκαιότητα ενός νέου λόγου, που θα πραγµατευτεί τη µεταφραστική τεχνολογία, τα αµιγώς µεταφραστικά εργαλεία και τις εφαρµογές γραφής, επεξεργασίας, δηµοσίευσης του κειµένου και αναζήτησης της πληροφορίας, µαζί µε τις κοινωνικοπολιτισµικές παραµέτρους που είναι σύµφυτες µε την ανάπτυξη και την εξέλιξη των ΤΠΕ, τους µετασχηµατισµούς που προκύπτουν από την κοινή πορεία του κοινωνικού και του τεχνολογικού, της επικοινωνίας, της κουλτούρας και της τεχνολογίας. Θα πραγµατευτεί δηλαδή την πολύπλοκη σχέση τεχνολογίας και µετάφρασης εντός και εκτός του πεδίου της γλωσσικής τεχνολογίας. Ως προς το πρώτο σκέλος, το εντός της γλωσσικής τεχνολογίας, είναι δεδοµένο και αδιαµφισβήτητο ότι η µεταφραστική τεχνολογία είναι συνυφασµένη µε την γλωσσική τεχνολογία, την επεξεργασία φυσικής γλώσσας και τις περί τη Μηχανική Μετάφραση έρευνες. Στο σηµείο αυτό, πάντως, θα είχε νόηµα να κάνουµε µια παρέκβαση όσον αφορά τους δύο διαφορετικούς όρους, Μηχανική και Αυτόµατη Μετάφραση, οι οποίοι αντανακλούν πραγµατικά τις δύο διαφορετικές αντιλήψεις που κινητοποίησαν τον αγγλόφωνο χώρο και τους ερευνητές σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές και µη ευρωπαϊκές χώρες. Η Μηχανική Μετάφραση δίνει έµφαση στη µηχανή, η οποία αναµενόταν ότι θα αντικαταστήσει τον µεταφραστή. Η Αυτόµατη Μετάφραση στέκεται στην αυτοµατοποίηση της διαδικασίας της µετάφρασης, στην αυτοµατοποιηµένη επεξεργασία δεδοµένων, και παραπέµπει στον αυτοµατισµό των µαθηµατικών, γιατί όχι και στα αυτόµατα που φιλοδοξεί να δηµιουργήσει, και ήδη δηµιουργεί, η τεχνητή νοηµοσύνη. Είναι προφανές ότι η µεταφραστική τεχνολογία, µε βάση την διάκριση αυτή, εκπορεύεται, εντέλει, από την Αυτόµατη, και όχι από την Μηχανική Μετάφραση η οποία και έχει επικρατήσει ως όρος. Όπως και να έχει, η Μηχανική Μετάφραση, µετά τη διάψευση των προσδοκιών της οδήγησε στην Μετάφραση µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη, που κυριαρχεί σήµερα. Η ΜΜ συνεχίζει την πορεία της, αλλά δεν είναι πλέον ο αποκλειστικός άξονας της µεταφραστικής τεχνολογίας. Οι ραγδαίες µεταβολές µάλιστα στο επίπεδο της επικοινωνίας, επιφέρουν σηµαντικές αλλαγές και στην ίδια τη λογική χρήσης της ΜΜ, ειδικά στο ιαδίκτυο, όπου συχνά χρησιµοποείται για ανάκτηση πληροφορίας (information retrieval, recherche d informations). Παράλληλα, η συναίρεση της τεχνολογίας αναγνώρισης φωνής (speech recognition) µε την ΜΜ οδηγεί σε πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσµατα. Η ΜΗΥ αποτελεί αναπόσπαστο κοµµάτι της µεταφραστικής πρακτικής πλέον και είναι βέβαιο ότι, µε την απλούστευση του λογισµικού, θα έχει εφαρµογή και στη λογοτεχνική µετάφραση. Ήδη οι ορολογικές µνήµες µπορούν άνετα να χρησιµοποιηθούν στις ανθρωπιστικές επιστήµες, λόγου χάρη επιλύοντας το τεράστιο πρόβληµα ορολογικής τυποποίησης και συνέπειας στις ελληνικές µεταφράσεις. Η αλλαγή αυτή αντικατοπτρίζεται, αν προσέξει κανείς, και στους ίδιους τους ορισµούς της µεταφραστικής τεχνολογίας, που παραθέσαµε στην αρχή. Από την άλλη, πλευρά, το εκτός του πεδίου της γλωσσικής τεχνολογίας έχει δύο πτυχές. Η πρώτη αφορά σε όλες τις αλλαγές που συντελούνται λόγω και µέσω της τεχνολογίας στη γραφή, την κειµενικότητα, την επικοινωνία, µε άξονα την ψηφιοποίηση, το υπερκείµενο και το ιαδίκτυο, και οι οποίες οφείλουν να µελετηθούν εξίσου διότι έχουν πολύ σηµαντικό αντίκτυπο στη µετάφραση και τον µεταφραστή. Η δεύτερη αφορά στις ίδιες τις εφαρµογές µεταφραστικής τεχνολογίας, οι οποίες, µε δεδοµένη την τεχνολογική εξέλιξη, την απλοποίηση και την ευρεία διάχυση (banalisation) δηλαδή της τεχνολογίας, µπορούν πλέον να εξετάζονται και να θεωρούνται ως εργαλεία ανεξάρτητα από την έρευνα και την παραγωγή τους. Αυτή η διάσταση, της παραδοχής της άρρηκτης σχέσης της µεταφραστικής τεχνολογίας µε την 8

9 αυτόµατη επεξεργασία γλωσσών, και παράλληλα ο διαχωρισµός της από αυτήν, διαφαίνεται ήδη σε κάποια από τα νέα εγχειρίδια µεταφραστικής τεχνολογίας, που απευθύνονται στον µεταφραστή-τελικό χρήστη. Και δεν πρέπει να ξεχνάµε ποτέ ότι ο µεταφραστής προέρχεται από ποικίλα γνωστικά πεδία και τα προαπαιτούµενα του επαγγέλµατος του µεταφραστή µένουν να οριστούν. Σε κάθε περίπτωση, η υπολογιστική γλωσσολογία και η πληροφορική, ως επιστήµη, αποκλείεται ποτέ να συµπεριληφθούν στα προαπαιτούµενα αυτά. Αντιθέτως, η καλή γνώση των εφαρµογών µεταφραστικής και ορολογικής τεχνολογίας, του ιαδικτύου και η κατανόηση των αλλαγών που συνεπάγεται η ενσωµάτωση της τεχνολογίας στη µετάφραση, είναι ήδη εκ των ουκ άνευ προϋπόθεση για την άσκηση του µεταφραστικού επαγγέλµατος. Τέλος, δεν θα πρέπει να ξεχνάµε ότι η απλοποίηση και διάχυση της τεχνολογίας αποτελεί συνθήκη καινοτοµίας. Κάθε φορά δηλαδή που η τεχνολογία παραδίδεται στο ευρύ κοινό, ο πειραµατισµός που αναπτύσσεται οδηγεί σε νέες, καινοτόµες εφαρµογές. Θα ήταν λοιπόν ευχής έργο στο νέο αυτό κύµα πειραµατισµού σε επίπεδο µεταφραστικής τεχνολογίας, που θα εστιάσει ενδεχοµένως στην τεχνητή νοηµοσύνη, ο µεταφραστής να τοποθετηθεί εξαρχής και µε απόλυτη επίγνωση των διακυβευµάτων. Ο νέος αυτός τεχνολογικός λόγος περί µετάφρασης συγκροτείται στο σταυροδρόµι της µετάφρασης, του αναστοχαστικού της λόγου, της µεταφρασεολογίας, και της πληροφορικής, αλλά και της θεωρίας των πληροφοριών, της θεωρίας της επικοινωνίας, της γλωσσικής τεχνολογίας, της ορολογίας, και µε συνεισφορές από ποικίλους άλλους κλάδους, όπως η φιλοσοφία, η κοινωνιολογία, κ.α. Ο λόγος αυτός είναι η µεταφραστική/traductique - όχι µε τη σηµασία που χρησιµοποιείται σήµερα στο γαλλόφωνο χώρο, ως µεταφραστική τεχνολογία δηλαδή, αλλά µε εκείνη που της προσδίδει ο Antoine Berman: «ένας τελευταίος λόγος, που αγνοείται ως τέτοιος. Είναι τεχνολογικός [ ]. Τον ονοµάζω µεταφραστική (traductique). 27» Ο Berman δεν κατατάσσει την µεταφραστική στους επιµεριστικούς και γενικούς αντικειµενικούς λόγους περί µετάφρασης, ούτε στους λόγους της εµπειρίας. Την εξετάζει χωριστά, γεγονός φυσικό και επόµενο, αφ ης στιγµής θεωρεί ότι ο λόγος αυτός βρίσκεται στα σπάργανα και δεν αναγνωρίζεται καν ως περί µετάφρασης λόγος. Παρότι πέντε χρόνια αργότερα, το 1991, θα γράψει άλλο ένα εκτενές άρθρο για τη µεταφραστική, το γεγονός ότι οι περισσότερες από τις τεχνολογικές εξελίξεις που καθόρισαν τη συγκρότηση της µεταφραστικής σε αυτόνοµο λόγο δεν είχαν ακόµη ολοκληρωθεί, το ιαδίκτυο βρισκόταν ακόµα στα πρώτα του βήµατα και η ΜΜ παρέµενε στο γκέτο της, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Jean-René Ladmiral, 28 εξηγεί τη σχετική αµηχανία του για τον περαιτέρω προσδιορισµό της. Έτσι, ο Berman αφενός προσδίδει καθολικότητα στην µεταφραστική, ορίζοντάς την ως εξής: «Ο λόγος αυτός φρονεί ότι το σύνολο των διεργασιών που λαµβάνονται υπ όψιν από την επιστήµη και την τεχνική συγκροτεί ένα ευρύ σύστηµα αντιµεταλλαγών, αντιµεταθέσεων και υπολογισµών, του οποίου η ανάλυση, καθώς φαίνεται, αρµόζει να γίνει µε την ορολογία της µετάφρασης, µε την έννοια της απ άκρου εις άκρον γενικευµένης και τυποποιηµένης ανταλλαγής, της πανταχούδιαβίβασης (omni-translation) όπου, ιδεατά, τα πάντα κυκλοφορούν. Η µεταφραστική είναι (θα είναι) η υπολογιστική θεωρία των µεταφραστικών διεργασιών που διέπει την περιοχή της τεχνολογίας ή το πραγµατικό που συλλαµβάνεται τεχνολογικά.» Και συνεχίζει: «Αν η µεταφραστική ανήκει a priori στην περιοχή της τεχνολογίας, είναι σαφές ότι ήδη την υπερβαίνει κατά πολύ». «Προφανώς, ο σκοπός της µεταφραστικής 27 Berman A. (1997). Η µετάφραση και οι λόγοι της, µτφρ. Βαγγέλης Μπιτσώρης. In Ποίηση, 10, Berman, A. (1991). Le savoir de la traduction: traductique et traductologie». In Césure, 1,

10 συνίσταται στο να παραγάγει έναν θεωρητικό-πραγµατιστικό λόγο που θα αναφέρεται σε όλους τους τοµείς της µετάφρασης, συµπεριλαµβανοµένων και των λογοτεχνικών.» Επισηµαίνει ότι «ήδη από τώρα η πληροφορική ανατρέπει όλη την πρακτική της µετάφρασης ως ένα βαθµό που ακόµη είναι δύσκολο να τον σταθµίσουµε». Και τελικά καταλήγει, όµως, στο συµπέρασµα ότι τα «βασικά χαρακτηριστικά της µεταφραστικής τα βρίσκει κανείς, µεταξύ άλλων, στις έρευνες που αναφέρονται στη µετάφραση µε τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή και αναλύουν τις φυσικές γλώσσες µέσω της πληροφορικής-γλωσσολογίας». 29 Αφενός ο Berman επισηµαίνει κάποια πολύ σηµαντικά χαρακτηριστικά του νέου αυτού λόγου, που ως σήµερα δυσκολεύονται να τα εντοπίσουν ακόµα και οι υπέρµαχοι της µεταφραστικής τεχνολογίας, όπως τη σχέση της λογοτεχνικής µετάφρασης µε την τεχνολογία και την καθολικότητα της σχέσης τεχνολογίας- µετάφρασης. Και αφετέρου περιορίζει το πεδίο της εκφοράς του λόγου αυτού, αφού εκ των πραγµάτων τον ταυτίζει µε την αυτόµατη επεξεργασία της φυσικής γλώσσας και αδυνατεί να αντιληφθεί τις υπόλοιπες διαστάσεις του. Και το σηµαντικότερο όλων, αυτόν τον τεχνολογικό λόγο στο τέλος τον ακυρώνει, τονίζοντας ότι «στερείται µιας προσίδιας αναστοχαστικότητας: είναι αδύνατον να σκεφτούµε την τεχνολογία µε όρους τεχνολογικούς». Βρισκόµαστε λοιπόν µπροστά στο παράδοξο της ενορατικής σύλληψης ενός νέου, µείζονος λόγου περί µετάφρασης, τον οποίο το µέλλον θα ενδυναµώσει δικαιώνοντας τον Berman και της ταυτόχρονης υποβάθµισής του, της υποτίµησής του ακριβώς λόγω της τεχνολογικής του προέλευσης, την οποία ο Berman θεωρεί εξ ορισµού ύποπτη και, προπαντός, περιοριστική. Από τη µια µεριά δηλαδή έχουµε τον επιστήµονα και λόγιο που, παρότι µακριά από την τεχνολογία ο ίδιος, αντιλαµβάνεται την ριζική µεταβολή που προκαλεί η παρέµβαση του υπολογιστή στην πρακτική της µετάφρασης, και µάλιστα εννοεί ότι η µεταβολή αυτή δεν αφορά απλώς την πρακτική της µετάφρασης, αλλά την επηρεάζει πολύ βαθύτερα. Και από την άλλη, τον λόγιο οπαδό του γερµανικού ροµαντισµού που επιµένει να υποστηρίζει µε πάθος τη διάκριση µεταξύ «τεχνικής» και «ποίησης», ρίχνοντας στην πυρά το νέο λόγο που µόλις έχει σκιαγραφήσει. Είναι χαρακτηριστική η διαρκής αντιπαράθεση µεταφραστικής- µεταφρασεολογίας που διέπει έκτοτε το έργο του, στο πλαίσιο της οποίας η µεταφραστική αποτελεί τον υλιστικό, τεχνικό και γι αυτό µεµπτό πόλο και η µεταφρασεολογία τον κατεξοχήν αναστοχαστικό λόγο περί µετάφρασης. Την ίδια περίοδο, πάντως, επειδή ακριβώς η µεταφραστική τεχνολογία ταυτιζόταν µε την Μηχανική Μετάφραση, πολλοί µεταφρασεολόγοι υιοθετούσαν παρόµοια στάση. 30 ανειζόµαστε λοιπόν τον όρο αυτόν από τον Berman, για να ονοµάσουµε έναν γενικό λόγο για τη σχέση της τεχνολογίας µε την µετάφραση, και πιο συγκεκριµένα, για τη θέση της µετάφρασης στην ψηφιακή, δικτυωµένη κοινωνία. Ο λόγος αυτός, µάλιστα, καλείται να γεφυρώσει στο πεδίο της τεχνολογίας και το χάσµα ανάµεσα στην τεχνική και την λογοτεχνική µετάφραση, δικαιώνοντας όσους υποστηρίζουν ότι η τεχνολογία ενώνει, εκεί που η κουλτούρα χωρίζει (Cronin, 2003: 19). Έτσι, η µεταφραστική είναι ένας λόγος που δεν αφορά αποκλειστικά στο συνδυασµό υπολογιστή-µετάφρασης, µε τη µορφή που λαµβάνει στη Μηχανική Μετάφραση ή τη Μετάφραση µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη. εν είναι ένας λόγος εµπειρικός, που απλώς εξετάζει τα παράγωγα της συναίρεσης αυτής και τις πρακτικές της συνέπειες. Αντιθέτως, είναι ένας λόγος που εξετάζει τη µετάφραση ως γραφή και επικοινωνία στις νέες συνθήκες και έχει πολλά να 29 Berman A. (1997). Η µετάφραση και οι λόγοι της, o.π. 30 Βλ. Ladmiral J.R. (1994). Traduire : théorèmes pour la traduction. Paris, Gallimard,

11 πει για την πρακτική της, που επηρεάζει τη θεωρία της. Ο λόγος αυτός έχει τις ρίζες του σε ένα απώτατο παρελθόν, στην αρχαιότητα, αλλά και στο έργο των πανεπιστηµόνων της Αναγέννησης που επιζητούσαν να υπερνικήσουν στη Σύγχυση των γλωσσών και να επιτύχουν την οικουµενική, καθολική επικοινωνία µέσω µιας lingua universalis, την ίδια στιγµή που κωδικοποιούσαν τη γνώση και τη γλώσσα µε οιονεί υπολογιστικές εφαρµογές. Είναι ένας λόγος που αφορµάται από µια δραστηριότητα «περιθωριακή», στην πραγµατικότητα, ως προς τη µεταφραστική κοινότητα και τη µεταφραστική θεωρία και πράξη, την Μηχανική Μετάφραση, επιδιώκοντας να την ερµηνεύσει ως µείζον πνευµατικό διακύβευµα, αλλά και να εντοπίσει τα αίτια της αποτυχίας της. Και µε αφορµή τη ΜΜ, εξετάζει τη σχέση ανθρώπου-µηχανής, τη σχέση µεταφραστή- µηχανής ειδικότερα, τις διαφορετικές τους λειτουργίες και την κατανοµή τους στο πλαίσιο του πεδίου της Μετάφρασης µε Ηλεκτρονική Υποστήριξη. Όπως επίσης εξετάζει τις νέες συνθήκες άσκησης της µεταφραστικής δραστηριότητας στα δίκτυα και στο ιαδίκτυο, σε σχέση τόσο µε τη παραδοσιακή κειµενικότητα όσο και µε την νέα ηλεκτρονική κειµενικότητα στις πολλαπλές εκδοχές της. Τα ζητήµατα στα οποία εστιάζει είναι ειδικά και εµπειρικά. Ο νέος λόγος αχολείται µε τα πρακτικά προβλήµατα των συστηµάτων ΜΜ/ΜΗΥ και της αξιολόγησής τους µε τις νέες αρµοδιότητες του µεταφραστή ως επιµελητή, ακόµα και επιδιορθωτή κειµένων, 31 ως υπεύθυνου για την επιλογή της προς µετάφραση πληροφορίας, όταν η ΜΜ χρησιµοποιείται για την ανάκτηση πληροφορίας, για παράδειγµα. Αλλά είναι επίσης και γενικά και θεωρητικά. Αφορούν τη θέση του µεταφραστή ως συλλογικού δηµιουργού στο πλαίσιο της χρήσης ΜΗΥ. Την έννοια των πνευµατικών δικαιωµάτων στο ίδιο περιβάλλον, αλλά και στο ιαδίκτυο, όπου το copyright αντικαθίσταται από το copyleft, στο κοινωνικό κίνηµα των hackers και του ανοιχτού κώδικα (open source). Την ίδια την έννοια της ευθύνης του µεταφραστή, ως προς το παραγόµενο έργο, µια ευθύνη συλλογική και πάλι στις περιπτώσεις χρήσης ΜΗΥ. Την ίδια ευθύνη όταν ο µεταφραστής εργάζεται ως επιµελητής κειµένων ΜΜ. Τη θέση του ως αυτόβουλου όντος και καθοδηγητή των µηχανικών συστηµάτων. Τη θέση του ως µοχλού της πολύγλωσσης επικοινωνίας σε ένα παγκοσµιοποιηµένο περιβάλλον που προάγει την οµοιοµορφία, την ίδια στιγµή που δίνει τεράστιες ευκαιρίες στην πολιτισµική ποικιλοµορφία. Το ρόλο του στη διατήρηση της πολιτισµικής και γλωσσικής πολυµορφίας, ειδικά στις συνθήκες διάχυσης της πληροφορίας που δηµιουργούν τα δίκτυα και κυρίως το ιαδίκτυο έναν ρόλο ουσιαστικά πολιτικό δηλαδή, ειδικά όταν πρόκειται για γλώσσες λιγότερο διαδεδοµένες, όπως η ελληνική. Η µεταφραστική έχει λόγο για τα καίρια ζητήµατα της µεταφρασιµότητας και της πιστότητας, καθώς τίθενται µε νέους όρους στις νέες συνθήκες. Η κοσµοπαιδεία (Lévy, 1994), η παιδεία δηλαδή που δηµιουργείται µέσα από τη συνέργεια που αναπτύσσεται στο ιαδίκτυο, για παράδειγµα, δηµιουργεί ένα δυναµικό πλαίσιο ανάπτυξης της γνώσης, στο οποίο µετέχει και η µετάφραση. Ενώ η ΜΗΥ µεταθέτει συχνά τη µετάφραση στο πλαίσιο της παραγωγής και διαχείρισης κειµένου και η οµαδική εργασία διαφοροποιεί την έννοια της πιστότητας. Έτσι, η µετάφραση εξετάζεται σε ένα πλαίσιο πολύ ευρύτερο από αυτό του ζεύγµατος πιστή-ελεύθερη µετάφραση. Παράλληλα, καθώς η σχέση µε το πρωτότυπο κείµενο κατακερµατίζεται και τα κείµενα γίνονται σύνθετα και ανώνυµα, 32 καθώς το συγκείµενο πολλές φορές ισχναίνει, τίθεται το ζήτηµα της απανθρωποποίησης της µεταφραστικής διαδικασίας, 31 Για µια ενδιαφέρουσα συλλογή άρθρων σχετικών µε την επιµέλεια µεταφρασµάτων ΜΜ, βλ: (ηµεροµηνία τελευταίας πρόσβασης: ). 32 Βλ. Bédard C. (2001). «Une nouvelle profession: traducteur de phrases». In Circuit,

12 άρα και της αναποτελεσµατικότητάς της. Επανερχόµαστε δηλαδή σε µια λειτουργία της ΜΜ την οποία ωραία περιέγραφε ο Jean-René Ladmiral: «το αίτηµα είναι να µεταφραστούν κάποια κείµενα, και όχι αναγκαστικά να είναι τα κείµενα αυτά κατανοητά». 33 εν είναι τυχαίο ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτό ισχύει ως σήµερα. Και η απανθρωποποίηση αυτή αποτελεί το κατεξοχήν πεδίο έρευνας της µεταφραστικής, η οποία θεωρεί εφικτή και ευκταία τη συνεργασία ανθρώπου-υπολογιστή, υπέρ της παραγωγικότητας, της ταχύτητας, της συνέπειας, κυρίως όµως υπέρ της δηµιουργικότητας του ανθρώπου. 34 Η µεταφραστική αποτελεί εποµένως έναν µοχλό αντίστασης στην οµογενοποίηση και στην πραγµοποίηση και συναρτάται µε την αυτοβουλία και την ελεύθερη επιλογή και απόφαση του µεταφραστή. Και έχει λόγο για τη νέα ηθική της µετάφρασης, ως µεταφοράς της ετερότητας, αλλά και του µεταφραστή, ως δρώντος υποκειµένου στη µεταφορά αυτή, η οποία έχει να κάνει τόσο µε τις αντιστάσεις της κουλτούρας, όσο και µε τους διαύλους επικοινωνίας της µε τις άλλες. Έτσι, η ενσωµάτωσή της στις µεταφραστικές σπουδές είναι πιο σηµαντική και πιο επείγουσα παρά ποτέ, ειδικά µε δεδοµένη την απλοποίηση καιτ η διάχυση της τεχνολογίας, που ανοίγει το δρόµο για τη χρησιµοποίησή τους σε όλους τους τοµείς της µετάφρασης. Όσον αφορά την ελληνική πραγµατικότητα ειδικότερα, η µεταφραστική µας επιτρέπει να εξετάσουµε µε νέους όρους την περιθωριακή θέση της χώρας µας ως προς την παραγωγή και τη διάχυση ψηφιακού περιεχοµένου αλλά και την καθυστέρηση στο πεδίο του λογισµικού µετάφρασης που σε λίγο θα είναι αλληλένδετες. ιότι όπως σωστά παρατηρεί ο Bert Esselink, η ίδια η αµιγώς µεταφραστική τεχνολογία βαδίζει προς µια όλο και µεγαλύτερη ενσωµάτωση και δικτύωση, που οδηγεί στα Translation portals, όπως της Idiom και της Trados. 35 Ενώ διαφαίνεται πλέον καθαρά η δηµιουργία µιας νέας κατάστασης, όπου η βιοµηχανία της τοπικής προσαρµογής «θα ενσωµατωθεί και πάλι στη µεταφραστική βιοµηχανία για να δηµιουργήσουν κάτι που ενδεχοµένως θα ονοµάζεται πολύγλωσση εκδοτική βιοµηχανία ή πολύγλωσση βιοµηχανία λύσεων. 36» Βιβλιογραφικές αναφορές Baker, Mona (1998), Routledge Encyclopedia of Translation Studies. London/New York: Routledge. Balkan, L. (1992). «Translation tools», Meta, 37:3, Bédard C. (2001). «Une nouvelle profession: traducteur de phrases». In Circuit, 70. Berman A. (1997). Η µετάφραση και οι λόγοι της, µτφρ. Βαγγέλης Μπιτσώρης. In Ποίηση, Berman, A. (1991). Le savoir de la traduction: traductique et traductologie». In Césure, 1, Blatt Α., Κ.Η. Freigang, K. D. Schmitz και G.Thome (1985). Computer und Übersetzen. Einführung. Hildesheim: Verlag, 76. Bolter J.D. (2006). Οι µεταµορφώσεις της γραφής, µτφρ.. Ντούνας. Αθήνα: Μεταίχµιο. Castells M. (2005). Ο Γαλαξίας του ιαδικτύου. "Στοχασµοί για το ιαδίκτυο, τις Επιχειρήσεις και την Κοινωνία. Αθήνα: Καστανιώτης Cronin M. (2003). Translation and Globalization. London: Routledge. Debray R. (2000). Introduction à la médiologie. Paris: Presses Universitaires de France. Delisle J. και J. Woodsworth (1995). Les traducteurs dans l histoire. Ottawa: Les Presses de l Université d Ottawa/UNESCO (διαθέσιµο και σε ψηφιακό δίσκο). Esselink B. (2003). Localisation and translation. In H. Somers (2003), Computers and Translation. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins, Ladmiral J.R. (1994). Le traducteur et l ordinateur. In Langages, Μία από τις κατεξοχήν αρνητικές συνέπειες στην ΜΜ µε χρήση ελεγχόµενης γλώσσας ήταν και ο εξοβελισµός και η καταδίκη της δηµιουργικότητας. Βλ. εντούτοις για τη χρήση ελεγχόµενης γλώσσας στη ΜΜ/ΜHΥ: Murphy D. (2000). Keeping Translation Technology under Control. In Machine Translation Review, 11, Βλ. υπ Esselink B. (2003). Localisation and translation. In H. Somers, Computers and Translation. Ο.π.,

13 Jekat S.J., G. Massey (2003). The Puzzle of Translation Skills. Kay M. (1997). «The proper place of men and machines in language translation». In Machine translation, 12, 3-23 Kay M., M. Röscheisen (1984). Text-translation alignment. Τεχνική έκθεση: Ερευνητικό Κέντρο Xerox Palo Alto. L Homme M.C. (2000). Initiation à la traductique. Brossard (Québec): Linguatech. Ladmiral J.R. (1994). Le traducteur et l ordinateur. In Langages, 28:116. Ladmiral J.R. (1994). Traduire : théorèmes pour la traduction. Paris, Gallimard, Lehrberger J., L. Bourbeau (1988). Machine translation. Linguistic characteristics of MT systems and general methodology of evaluation. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins. Lévy P. (1997). Cyberculture. Paris : Odile Jacob, 133. Lévy P. (1994). L'intelligence collective. Pour une anthropologie du cyberspace, Paris : La Découverte. Μορέν Ε. (2006). Μέθοδος 5. Η ανθρωπινότητα της ανθρωπότητας. Η ανθρώπινη ταυτότητα, µτφρ. Τ. ηµητρούλια. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου. Μορέν Ε. (2006). Πολιτισµός και βαρβαρότητα, µτφρ. Τ. ηµητρούλια. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 68. Mossop B. (2006). Has Computerization Changed Translation?. In META 51:4, 2006, Murphy D. (2000). Keeping Translation Technology under Control. In Machine Translation Review, 11, Pym Α. (1995). European Translation Studies, une science qui dérange, and Why Equivalence Needn t Be a Dirty Word, TTR, 8:1, Todorov T. (2007). La littérature en péril. Paris: Flammarion. 13

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

(econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk

(econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk (econtent Localisation Resources for Translator Training) http://ecolore.leeds.ac.uk Τοπική προσαρµογή ηλεκτρονικού περιεχοµένου Σήµερα, οι περισσότερες πληροφορίες είναι ψηφιακής φύσεως. Χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ιόνιο Πανεπιστήµιο Τµήµα Αρχειονοµίας-Βιβλιοθηκονοµίας Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών2007-2008 ιδάσκουσα: Κατερίνα Τοράκη (Οι διαλέξεις περιλαµβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 3121 Με την ολοκλήρωση των σπουδών τους οι πτυχιούχοι του τμήματος Εφαρμοσμένης Πληροφορικής και Πολυμέσων αποκτούν

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτο Κεφάλαιο Φάσεις & Μοντέλα ένταξης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση...13 1.1 Εκπαιδευτική Τεχνολογία: η προϊστορία της πληροφορικής στην εκπαίδευση 14

Πρώτο Κεφάλαιο Φάσεις & Μοντέλα ένταξης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση...13 1.1 Εκπαιδευτική Τεχνολογία: η προϊστορία της πληροφορικής στην εκπαίδευση 14 Περιεχόµενα Πρώτο Κεφάλαιο Φάσεις & Μοντέλα ένταξης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση....13 1.1 Εκπαιδευτική Τεχνολογία: η προϊστορία της πληροφορικής στην εκπαίδευση 14 1.1.1 Ορισµός της εκπαιδευτικής τεχνολογίας...14

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος

Επιµέλεια Θοδωρής Πιερράτος Εισαγωγή στον προγραµµατισµό Η έννοια του προγράµµατος Ο προγραµµατισµός ασχολείται µε τη δηµιουργία του προγράµµατος, δηλαδή του συνόλου εντολών που πρέπει να δοθούν στον υπολογιστή ώστε να υλοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Μαρτίου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 Μαρτίου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 Μαρτίου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η Εθνική Στρατηγική για τις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών και την Ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS)

Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών. (Geographical Information Systems GIS) Τι είναι τα Συστήµατα Γεωγραφικών Πληροφοριών (Geographical Information Systems GIS) ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΣΓΠ Ένα σύστηµα γεωγραφικών πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η πολυπολιτισµική βιβλιοθήκη - µια πύλη σε µία πολιτιστικά ποικιλόµορφη κοινωνία ανοιχτή στο διάλογο Translation in Greek: Antonia Arahova Librarian

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τελευταία έρευνα στην Ελλάδα: 2000-2001 Αφορούσε την επαγγελματική κατάσταση των μεταφραστών Διεξήχθη μέσω σωματείων και συλλόγων ως επί το πλείστον

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ.

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Η ιστορία του Το Τµήµα ιδρύθηκε το 1951, αρχικά ως µέρος του Ινστιτούτου Ξένων Γλωσσών και Φιλολογιών του Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, και στη συνέχεια, από

Διαβάστε περισσότερα

Α.2 Μαθησιακά Αποτελέσματα Έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μάθημα οι εκπαιδευόμενοι θα είναι σε θέση να:

Α.2 Μαθησιακά Αποτελέσματα Έχοντας ολοκληρώσει επιτυχώς το μάθημα οι εκπαιδευόμενοι θα είναι σε θέση να: ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Τίτλος Μαθήματος Μεθοδολογίες και Συστήματα Βιομηχανικής Αυτοματοποίησης Κωδικός Μαθήματος Μ3 Θεωρία / Εργαστήριο Θεωρία + Εργαστήριο Πιστωτικές μονάδες 4 Ώρες Διδασκαλίας 2Θ+1Ε Τρόπος/Μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

133 Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Θεσσαλονίκης

133 Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Θεσσαλονίκης 133 Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Θεσσαλονίκης Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό να προσφέρει στους φοιτητές του τις απαραίτητες γνώσεις της Γαλλικής γλώσσας, λογοτεχνίας, και του γαλλικού πολιτισμού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία"

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία Newsletter No. 3 Α ρίλιος 2007 Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Έργο: "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία" Επιµέλεια: ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ»

ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΚΡΥΠΤΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» - Κρυπτογραφία είναι - Κρυπτανάλυση είναι - Με τον όρο κλειδί. - Κρυπτολογία = Κρυπτογραφία + Κρυπτανάλυση - Οι επιστήµες αυτές είχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων:

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων: Τρεις κατευθύνσεις προσανατολισμού : Ανθρωπιστικές Θετικές Οικονομίας και Πληροφορικής καθώς και πέντε επιστημονικά πεδία, περιλαμβάνει το νέο σύστημα των Πανελλήνιων εξετάσεων, όπως ανακοίνωσε το υπ.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS)

Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) Γεωγραφικά Πληροφοριακά Συστήµατα (Geographical Information Systems GIS) ρ. ΧΑΛΚΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ xalkias@hua.gr Χ. Χαλκιάς - Εισαγωγή στα GIS 1 Ορισµοί ΓΠΣ Ένα γεωγραφικό πληροφοριακό σύστηµα Geographic Information

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο

Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Από την Α Λυκείου µέχρι το Πανεπιστήµιο Α ΛΥΚΕΙΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών η οµάδα προσανατολισµού θετικών σπουδών 1 η οµάδα προσανατολισµού ανθρωπιστικών σπουδών 3 η οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιωμένη Εφαρμογή. Νέες δυνατότητες. Νέα Ιστοσελίδα

Βελτιωμένη Εφαρμογή. Νέες δυνατότητες. Νέα Ιστοσελίδα Βελτιωμένη Εφαρμογή Νέες δυνατότητες Νέα Ιστοσελίδα ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ WWW.ASEP.GR 1 ΦΟΡΕΙΣ Α.Σ.Ε.Π. ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ WWW.ASEP.GR 2 Φάση Α: Α: Μελέτη Εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αξονική συµµετρία» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΚΤΏΒΡΙΟΣ 2005 ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ - Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Το µάθηµα της Πληροφορικής στην Α Λυκείου έχει ως γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ

ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Έβδομος (7ος) Κύκλος Επιμόρφωσης των ΔΙΑΔΡΟΜΩΝ 2013-2014 Συντάκτρια Άννα Κοκκινίδου Υπεύθυνη διαχείρισης του προγράμματος 1 Η συμμετοχή του εκπαιδευόμενου στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές κωδικοποίησης. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 08-1

Αρχές κωδικοποίησης. Τεχνολογία Πολυμέσων και Πολυμεσικές Επικοινωνίες 08-1 Αρχές κωδικοποίησης Απαιτήσεις κωδικοποίησης Είδη κωδικοποίησης Κωδικοποίηση εντροπίας Διαφορική κωδικοποίηση Κωδικοποίηση μετασχηματισμών Στρωματοποιημένη κωδικοποίηση Κβαντοποίηση διανυσμάτων Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός Υπολογιστών

Προγραμματισμός Υπολογιστών Προγραμματισμός Υπολογιστών Βασικές γνώσεις Κ. Βασιλάκης, ΣΤΕΦ, ΤΕΙ Κρήτης Η Πληροφορική και τα εργαλεία της Παροχή έγκαιρης και έγκυρης πληροφόρησης. Καταχώριση στοιχείων Αποθήκευση Επεξεργασία ψηφιακών

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Ψηφιακή Υποδοµή DARIAH-GR. Ελένη Κατσιαδάκη Ακαδηµία Αθηνών, 8 Απριλίου 2014

Τι είναι η Ψηφιακή Υποδοµή DARIAH-GR. Ελένη Κατσιαδάκη Ακαδηµία Αθηνών, 8 Απριλίου 2014 Τι είναι η Ψηφιακή Υποδοµή DARIAH-GR Ελένη Κατσιαδάκη Ακαδηµία Αθηνών, 8 Απριλίου 2014 Η εισαγωγή της διαχείρισης της πληροφορίας και των ψηφιακών µεθόδων έρευνας στο πεδίο των ανθρωπιστικών επιστηµών

Διαβάστε περισσότερα

Ζωοδόχου Πηγής 8, Σαλαμίνα Τηλ: 210.46.51.576 7, 210.46.44.500 ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ

Ζωοδόχου Πηγής 8, Σαλαμίνα Τηλ: 210.46.51.576 7, 210.46.44.500 ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ Ζωοδόχου Πηγής 8, Σαλαμίνα Τηλ: 210.46.51.576 7, 210.46.44.500 ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2015 2016 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1. Ελληνική Γλώσσα (9 ώρες) 2. Μαθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα