Γκόρια, Σ. & Παπαδοπούλου, Μ. (2011). Πολυτροπικά κείµενα στο νηπιαγωγείο: Η περίπτωση. (σσ )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γκόρια, Σ. & Παπαδοπούλου, Μ. (2011). Πολυτροπικά κείµενα στο νηπιαγωγείο: Η περίπτωση. (σσ.445-466)"

Transcript

1 Πολυτροπικά κείµενα στο νηπιαγωγείο: η περίπτωση των χαρτών 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αύξηση των µέσων επικοινωνίας και η πολιτισµική και γλωσσική ποικιλοµορφία στις σύγχρονες κοινωνίες οδηγούν σε διαφοροποιηµένους τρόπους κατασκευής νοήµατος και επιβάλλουν αλλαγές των διδακτικών προτάσεων για τη γλωσσική αγωγή στο νηπιαγωγείο. Απαιτείται εποµένως συνολική αναδιάρθρωση των τρόπων κατάκτησης των αναγνωστικών δεξιοτήτων καθώς και των προτεραιοτήτων, όσων αφορά στις δεξιότητες που θα πρέπει να καλλιεργηθούν, ούτως ώστε οι «εν δυνάµει» αναγνώστες να γίνουν ικανοί αναγνώστες και κατασκευαστές κειµένων. Η παρούσα εργασία διερευνά αν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας διαθέτουν την ικανότητα να αποκωδικοποιούν και να κατανοούν την πληροφορία που αναπαριστά ο χάρτης και αποδεικνύει αντίστοιχα ότι διδακτικές παρεµβάσεις που εκθέτουν τα νήπια σε ποικίλο και αυθεντικό υλικό και περιλαµβάνουν σχετικές µε αυτό δραστηριότητες, οργανωµένες σε ένα διαθεµατικό άξονα, βελτιώνει την ικανότητα αυτή. Για την ανάδειξη της προηγούµενης χαρτογραφικής γνώσης των παιδιών σχεδιάστηκε µια έρευνα που πραγµατοποιήθηκε σε τρία νηπιαγωγεία της ορεινής Μαγνησίας και συµµετείχαν 24 παιδιά ηλικίας 5-6 ετών. Ως µέθοδοι συλλογής δεδοµένων επιλέχθηκαν η ηµι-δοµηµένη συνέντευξη και η παραγωγή σχεδίου. Στα παιδιά δόθηκε ένα αρχικό και ένα τελικό ερωτηµατολόγιο, που για µεθοδολογικούς λόγους ήταν όµοιο µε το αρχικό. Για την ανάδειξη των αναπαραστάσεων των παιδιών χρησιµοποιήθηκε η ανάλυση λόγου στα δεδοµένα της ηλεκτρονικής καταγραφής και η µελέτη των σχεδίων τους. Στη συνέχεια σχεδιάστηκε µια διδακτική παρέµβαση διάρκειας ενός τετραµήνου µε τη χρήση ηλεκτρονικών και έντυπων χαρτών. Τα αποτελέσµατα έδειξαν ότι η έκθεση και επαφή των µαθητών/τριών του δείγµατος µε ποικίλο και αυθεντικό υλικό και η άσκηση τους µε χάρτες συνέτεινε στην οικοδόµηση της χαρτογραφικής γνώσης, βοήθησε στην κατάκτηση των κανόνων και της δοµής της χαρτογραφικής σύνταξης την οποία υιοθέτησαν στις µετέπειτα παραγωγές χαρτών και κατόρθωσαν επιτυχώς να αποκωδικοποιήσουν την εικονιστική πληροφορία σ αυτούς. Επίσης, επιβεβαιώθηκε πως η χρήση πολυτροπικών 1 Στοιχεία δηµοσίευσης Ν. 46 Γκόρια, Σ. & Παπαδοπούλου, Μ. (2011). Πολυτροπικά κείµενα στο νηπιαγωγείο: Η περίπτωση των χαρτών.. Στο: Μ. Πουρκός & Ε. Κατσαρού (επ). Βίωµα, µεταφορά και πολυτροπικότητα: Εφαρµογές στην επικοινωνία, την εκπαίδευση, τη µάθηση και τη γνώση. Θεσσαλονίκη: Νησίδες. (σσ )

2 κειµένων ως µέσων επικοινωνίας και πληροφόρησης -όπως είναι οι χάρτες- δεν είναι απαγορευτική για το νηπιαγωγείο και ταυτόχρονα διευκολύνει τη µετάβαση από την κειµενοκεντρική εκπαιδευτική πρακτική στην πολυτροπική και στον εµπλουτισµό της µε άφθονα και δυναµικά οπτικά στοιχεία. Λέξεις-κλειδιά: Γραµµατισµοί, Κώδικες, Πολυτροπικότητα, Προσχολική εκπαίδευση, Χάρτες. ABSTRACT Different representative modes are composed for the creation of meaning in maps. The information conveyed by maps is derived from its linguistic content but also from the contribution of other semiotic resources. The article deals with preschoolers efficiency in reading visual information on maps. Preschoolers previous cartographic knowledge was gathered through personal interviews based on semi-structured questionnaire and discourse analysis was conducted. The results indicate that multimodal texts like maps should be incorporated into the early childhood curriculum and that preschool children are capable of reading and producing maps provided that they have been adequately trained in their use. Key words: Literacy, Maps, Multimodality, Preschool education, Signs. 1. Εισαγωγή Στα πολυτροπικά κείµενα οι τρόποι σηµείωσης της πληροφορίας ποικίλουν και κατ επέκταση οι διαδικασίες εξαγωγής νοήµατος από αυτά διαφέρουν, γεγονός που επιβάλλει αντίστοιχες τροποποιήσεις στην αναγνωστική προσέγγιση των κειµένων καθώς και στις δεξιότητες αποκωδικοποίησης της πληροφορίας που οφείλει να κατακτήσει ο αναγνώστης-µαθητής προκειµένου να γίνει αποτελεσµατικός τόσο ως αναγνώστης, όσο και ως παραγωγός κειµένων µε σκοπό την επικοινωνία. Η κατανόηση των πολυτροπικών κειµένων και η ανάπτυξη αποτελεσµατικών µεθόδων ανάγνωσης αυτών προϋποθέτει µια «γραµµατική» η οποία θα επιτρέπει να αντιλαµβανόµαστε τη δοµή µε την οποία παράγουν σηµασία τα ποικίλα σηµειωτικά συστήµατα και τους περιορισµούς που αυτή θέτει, καθώς και τον τρόπο που συνδυάζονται τα ποικίλα σηµειωτικά συστήµατα µεταξύ τους (Macken Horarik, 2004). Τέτοια γραµµατική, όµως µε την έννοια της γραµµατικής της γλώσσας δεν

3 µπορεί να υπάρξει, γεγονός που µαρτυρά τις άπειρες δυνατότητες επικοινωνίας και ερµηνειών των εικόνων (Lester, 1996). 2. Οι χάρτες ως πολυτροπικά κείµενα Μια ιδιαίτερη κατηγορία πολυτροπικών κειµένων αποτελούν οι χάρτες, όπου ένα σύνολο χωρικών πληροφοριών σηµειώνονται µε ποικίλους τρόπους (εικόνεςσύµβολα, γραφικά, χρώµα, γράµµατα, λέξεις). Η κατανόηση του χάρτη ως όλου απαιτεί αναγνώριση της µορφής, αλλά και της σηµασιολογίας αυτού που αναπαριστά η εικόνα, καθώς και του τρόπου µε τον οποίο η µορφή και η σηµασία συνδυάζονται σε µια εικόνα. Συχνά στην κατανόηση των επιµέρους σηµείων του χάρτη συνεισφέρουν οι συνδυασµοί δύο γραφικών µεταβλητών (π.χ. σχήµα και απόχρωση χρώµατος) όπου η µια γραφική µεταβλητή λειτουργεί ως αξιολογητής των άλλων και αυτό εξυπηρετεί τη σηµειωτική οικονοµία. Τα νήπια, κατά την αναγνωστική προσέγγιση των χαρτών, καλούνται να παραγάγουν νόηµα αποκωδικοποιώντας σύµβολα και ενεργοποιώντας ένα σύνολο γνώσεων και δεξιοτήτων που ενίοτε κατέχουν εξαιτίας της παρουσίας τους σε µια εγγράµµατη κοινωνία και τις οποίες αποκτούν πολύ πριν την εισαγωγή τους στο σχολικό σύστηµα, όπως αποδεικνύουν οι έρευνες για την ανάδυση του γραµµατισµού (Blades et al., 1998 Makin et al., 1999). Ειδικότερα, όσον αφορά τους χάρτες, οι προϋπάρχουσες γνώσεις και δεξιότητες των νηπίων µπορούν να ενισχυθούν και να διευκρινισθούν µέσα από δραστηριότητες εισαγωγής των νηπίων στις λειτουργίες της εικόνας οι οποίες θα πρέπει να προηγούνται της συστηµατικής διδασκαλίας της ανάγνωσης και κατανόησης των λειτουργιών του κειµένου. Μια τέτοια προσέγγιση συµβάλλει στη διαµόρφωση αποτελεσµατικών αναγνωστών και κατασκευαστών πολυτροπικών κειµένων, προλαµβάνοντας µεταγενέστερες, πιθανές µαθησιακές δυσκολίες. Πρόκειται για µια διαδικασία συνεχή και εξελικτική, που καθιστά το ίδιο το παιδί «κατασκευαστή σηµασιών», µέσα από την καθηµερινή εξοικείωση και επαφή του µε πολυτροπικά κείµενα, ενώ η ανάγνωση τέτοιων κειµένων είναι αποτέλεσµα συνδυασµού από τον αναγνώστη της γραπτής πληροφορίας και των πληροφοριών που παρέχονται από άλλους τρόπους σηµείωσης, όπως η εικόνα και το χρώµα για παράδειγµα (Γιαννικοπούλου, 2001 Γκανά, 1998 Goodall, 1984). Άλλωστε, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, όταν έρχονται σε επαφή µε πολυτροπικά κείµενα επιστρατεύουν διάφορες στρατηγικές

4 αποκωδικοποίησης των πληροφοριών τους, οι οποίες καθορίζονται από ποικίλες παραµέτρους όπως: το χρόνο, το χώρο και τον σκοπό της αλληλόδρασης, το είδος της µεθοδολογικής προσέγγισης που υιοθετεί η νηπιαγωγός (οµαδοσυνεργατική, ατοµική εργασία) κ.λπ. (Παπαδοπούλου & Ποιµενίδου, 2002), πέρα από την τυπική ανάγνωση της γλωσσικής πληροφορίας, δεξιότητα άλλωστε την οποία δεν κατέχουν σε επαρκή βαθµό. Οι χάρτες αποτελούν ένα πεδίο σηµείωσης - µε την έννοια ότι επιτρέπουν διαδικασίες παραγωγής και µετάδοσης πληροφορίας µε τη χρήση σηµείων που ενέχουν έναν κώδικα διαφορετικό από το γλωσσικό και τελικά, ο συνδυασµός ποικίλων κωδίκων, οδηγεί στην επικοινωνία. Κάθε κενό στην κατανόηση τέτοιων κωδίκων προκαλεί εν δυνάµει σύγχυση και παρερµηνεία της πληροφορίας που παρουσιάζεται. Από την άποψη της δοµής του, ο χάρτης είναι ένα σύστηµα που επιχειρεί να χειριστεί και να οργανώσει σύνθετες πληροφορίες και να τις παρουσιάσει µε την ακολουθία που αυτές εµφανίζονται στην πραγµατικότητα και γι αυτό το λόγο επιστρατεύει ποικίλους τρόπους σηµείωσης (ονόµατα, αριθµούς, σχήµατα, χρώµατα) και δοµές, που τον κάνουν να µοιάζει µε ένα είδος Υπερ-κειµένου (Hypertext). Ο χάρτης, αποτελεί ένα προϊόν αναπαράστασης (iconization) του κόσµου το οποίο υπόκειται σε ερµηνευτικές διαδικασίες που παράγουν γνώση φιλτραρισµένη από κοινωνικές αξίες, γνώσεις του χρήστη, προθέσεις του χαρτογράφου κ.λπ. και εποµένως «ως µοντέλο αντικαθιστά παρά αναπαριστά το χώρο» (Casti, 2005) και δηµιουργεί µια νέα εικονιστική πραγµατικότητα και ένα νοητικό µοντέλο για το πώς θα πρέπει να αντιλαµβάνεται κανείς και να βιώνει τον περιβάλλοντα χώρο. Ο χάρτης δεν αναφέρεται στον αληθινό κόσµο, αλλά σε έννοιες για τον κόσµο. Αυτό το κατορθώνει µε την περιγραφή και την αντίληψη. Αρχικά, ο χάρτης παρέχει µια περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών του χώρου που θα µπορούσαν να γίνουν αντιληπτά µέσα από την άµεση παρατήρησή του και κατόπιν παρέχει τις χωρικές έννοιες οργανωµένες σε κατηγορίες, αναπαριστώντας τον κόσµο και τις λειτουργίες του, υποβάλλοντας -κατά κάποιον τρόπο- ένα ερµηνευτικό σχήµα. Ο χάρτης αναπαριστά γραφικά την πληροφορία µε άµεσο τρόπο (εικόνες ή σχέδια) ή περισσότερο αφαιρετικά και λιγότερο κειµενικά. Τα σύµβολα στο χάρτη αναπαριστούν την πληροφορία άλλοτε εικονιστικά, δηλαδή βασίζονται στην οµοιότητα µε το αναφερόµενο (π.χ. µια ζωγραφιά ενός νοσοκοµειακού οχήµατος σε ένα χάρτη Κοινωνικών Υπηρεσιών), άλλοτε µε διαγράµµατα και άλλοτε µε µεταφορές, δηλαδή αναπαριστούν µέσα από έναν παραλληλισµό κάτι άλλο (π.χ. η

5 χρήση του προσανατολισµού γραµµών πάνω-οριζόντια-κάτω, για να απεικονίσει αύξηση-στασιµότητα-µείωση κάποιων ενδεικτών). Με κριτήριο το βαθµό οµοιότητας του σηµείου µε το αναφερόµενο τα σύµβολα διακρίνονται σε εικονιστικά (µεγάλη οµοιότητα µεταξύ σηµείου-οχήµατος και αναφερόµενων), συµβολικά (για τα οποία το αναφερόµενο δεν είναι αυθαίρετο, αλλά υπάρχει και η σύνδεση σηµείου-οχήµατος µε το αναφερόµενο είναι µερικά εµπνευσµένη και µερικά αυθαίρετη ή συµβατική), και σε αυθαίρετα (για τα οποία τόσο το αναφερόµενο όσο και το όχηµα-σηµείο είναι συµβατικά). 3. Αναγνωστική προσέγγιση χαρτών Η αναγνωστική προσέγγιση των χαρτών αποτελεί σύνθετο φαινόµενο που απαιτεί δεξιότητες χαρτογραφικού γραµµατισµού αλλά και συγκερασµό δεξιοτήτων, αντιληπτικών δεδοµένων, πολιτισµικών και γνωστικών προϋποθέσεων, φιλτραρισµένων µέσα από διαφορετικούς τρόπους πρόσληψης και αισθητικής απόδοσης, µέσα από βιώµατα και αναγωγές σε πλαίσια και προϋπάρχουσες γνώσεις. Η επιτυχής αναγνωστική προσέγγιση των χαρτών απαιτεί από το χρήστη την κατάκτηση του χαρτογραφικού γραµµατισµού, αλλά και δεξιότητες αντιληπτικές, αναγωγές στο πλαίσιο του χάρτη, στο γνωστικό πλαίσιο του χρήστη που διαµορφώνεται από προϋπάρχουσες γνώσεις και βιώµατα προκειµένου να ερµηνευτεί η πληροφορία και να επιτελέσει τον επικοινωνιακό της στόχο, αλλά και στο ευρύτερο πολιτισµικό και κοινωνικό πλαίσιο, καθώς δεν είναι µόνον ο χρήστης που νοητικά αναπαριστά την πληροφορία του χάρτη, ούτε µόνον ο χαρτογράφος που προσδίδει νόηµα σ ένα χάρτη, είναι η κοινωνία και η κουλτούρα µέσα στην οποία ο κάθε χαρτογράφος και ο χρήστης του χάρτη συνυπάρχουν, που προσδίδει αυτό το νόηµα. Η οµοφωνία των χαρτογράφων για το τι πρέπει να απεικονίζεται και για την έννοια του συγκεκριµένου είδους των συµβόλων (ή ακόµα και του µεµονωµένου συµβόλου) και για τους τρόπους µε τους οποίους το κοινωνικό πλαίσιο του χαρτογράφου επηρεάζει αυτές τις αποφάσεις, είναι ουσιώδη ζητήµατα για την χαρτογραφική έρευνα, η οποία στηρίζεται σε θεωρίες της ψυχολογίας, της σηµειωτικής και της φυσιολογίας. Τα νήπια κατά την εισαγωγή τους στην προσχολική εκπαίδευση είναι φορείς ενός οπτικού γραµµατισµού που κατέκτησαν µέσα από την καθηµερινή επαφή τους από

6 τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης και τις «ανταλλαγές» που πραγµατοποίησαν κατά τη διάρκεια των καθηµερινών διαπροσωπικών σχέσεων µε σηµαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντός τους. Αυτόν τον οπτικό γραµµατισµό όµως στο νηπιαγωγείο καλούνται να αποποιηθούν ή να υποτιµήσουν «δίνοντας προτεραιότητα στον αριθµητικό (numeracy) ή αλφαβητικό (literacy) γραµµατισµό». Στο εκπαιδευτικό σύστηµα διαφαίνεται µια αξιοσηµείωτη προτίµηση στη διεύρυνση και ενασχόληση µε γλωσσικά συστήµατα και µη εικονιστικούς κώδικες (Forceville, 1999), ωστόσο η νέα κοινωνικοοικονοµική πραγµατικότητα τείνει να ανατρέψει αυτή την τάση και να δώσει προβάδισµα στην εικόνα έναντι του λόγου (Kress, 2000). Οι µελέτες για τον αναδυόµενο γραµµατισµό συνήθως διερευνούν τις γνώσεις των νηπίων γύρω από έντυπο υλικό και την αξιοποίηση των τυπογραφικών, κυρίως, στοιχείων (print) σ αυτό πριν ακόµη αρχίσουν να διαβάζουν (Sulzby, 1985). Καθώς όµως τα κείµενα του περιβάλλοντος γίνονται ολοένα και πιο πολυτροπικά, θα πρέπει αντίστοιχα, η διερεύνηση της ανάδυσης του γραµµατισµού να διευρυνθεί, ώστε να συµπεριλαµβάνονται διαδικασίες που αφορούν την πρόσληψη πολυτροπικών κειµένων. ιερευνώντας τη σχετική γνώση των παιδιών για πολυτροπικά κείµενα, συγκεντρώνοντας πληροφορίες για το πώς διαπραγµατεύονται γνωστικά τα ποικίλα τυπογραφικά χαρακτηριστικά που πλαισιώνουν ένα κείµενο (φωτογραφία, λέξεις, φόρµα) πριν το αποκωδικοποιήσουν (παρατηρώντας και αναλύοντας τις «αναγνωστικές» προσεγγίσεις που επιχειρούν αρχικά), θα κατορθώσουµε να συνάγουµε συµπεράσµατα για πρακτικές γραµµατισµού που ήδη κατέχουν (Gunn et al., 1995), θα κατανοήσουµε τη συνθετότητα και τις δυσκολίες που απορρέουν κατά την πρόσληψη πολυτροπικών κειµένων και τις προκλήσεις που δέχονται τα παιδιά κατά τα διάφορα στάδια ανάπτυξης του γραµµατισµού και τελικά θα µπορέσουµε να δοµήσουµε πάνω σ' αυτές αποτελεσµατικές διδακτικές παρεµβάσεις. Στο νέο αυτό θεωρητικό πλαίσιο διδακτικής της γλώσσας προάγεται η ενεργητική συµµετοχή των µαθητών/τριών, η καλλιέργεια δεξιοτήτων µέσα από την επαφή µε υλικό µε νόηµα για τα παιδιά, ποικίλο και πολυτροπικό και σ ένα περιβάλλον πλούσιο σε ερεθίσµατα και ευκαιρίες (Lysaker, 2006). Αν εκληφθεί ο χάρτης στο σύνολό του ως µια εικόνα, τότε επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις, είναι υποκειµενικά ερµηνεύσιµη και το σηµείο που θα επικεντρώσει κανείς την προσοχή του θα καθορίσει το είδος των συµπερασµάτων-ερµηνειών που θα συναχθούν από την εικόνα (Noth, 2003).

7 Το βαθµό προσέγγισης µιας εικόνας και το είδος των µηνυµάτων που εκλαµβάνει ένα άτοµο προσδιορίζει και η αποθηκευµένη γνώση και ο βαθµός συνάφειας µε τη θεµατική περιοχή που αναπαρίσταται εικονιστικά, µε αποτέλεσµα να έχουµε διαφορετικούς τύπους οπτικά εγγράµµατων ανθρώπων. Αυτό που βλέπουµε είναι αντίστοιχο των πολιτισµικών ερεθισµάτων που έχουµε δεχθεί ως άτοµα και ως κοινωνικά σύνολα, αλλά σε δεύτερη ανάγνωση είναι το αποτέλεσµα της προσωπικής ανάλυσης και ερµηνείας (Aanstoos, 2003). Η ίδια εικόνα ενός τοπίου για έναν απλό άνθρωπο σηµατοδοτεί τη φυσική οµορφιά, ενώ για ένα γεωλόγο τη διαστρωµάτωση των πετρωµάτων, τη διάβρωση, τις µορφολογικές αλλαγές που συνεπάγονται κ.λπ. Τα εισερχόµενα οπτικά µηνύµατα αναδιοργανώνουν την προϋπάρχουσα εµπειρία και παράγονται µηνύµατα µέσα από την ενεργητική συµµετοχή του/της µαθητή/τριας που πυροδοτούν αντιληπτικές διεργασίες (διατήρηση, ανάκληση, αναδιοργάνωση των νοητικών δοµών και κατανόησης). Ο χαρτογραφικός γραµµατισµός αφορά µια επικοινωνιακή ικανότητα που προσιδιάζει στη φύση µε την αναγνωστική και ερµηνευτική προσέγγιση του έντυπου πολυτροπικού κειµένου, καθώς ο ίδιος ο χάρτης συνιστά επίσης ένα πολυτροπικό κείµενο και ως τέτοιο πρέπει να αντιµετωπιστεί από το χρήστη του προκειµένου να διαβαστεί απ αυτόν επιτυχώς. Στα δοµικά στοιχεία του χαρτογραφικού γραµµατισµού περιλαµβάνονται η αναγνώριση των οπτικών πληροφοριών (αναζήτηση, εντοπισµός και αναγνώριση) και η αποκωδικοποίησή τους, ο προσανατολισµός στο χάρτη, η ανάκληση, ο επαναπροσδιορισµός της πληροφορίας (ταξινόµηση, γενίκευση, σύνθεση), η κριτική θεώρηση και αξιολόγησή της, η σύγκριση, η αντιπαράθεση και αναγωγή της σε προηγούµενα γνωστικά σχήµατα, η περιγραφή (Clarke, 2003), ενώ ο Head (1984) επισηµαίνει ότι διαφέρει από τα γραπτά κείµενα ως προς τον τρόπο παρουσίασης της πληροφορίας (δεν διέπεται από κάποια αλληλουχία) και ως προς τη χαρτογραφική σηµειωτική που δεν είναι τυποποιηµένη. Σχετίζεται άµεσα µε την προϋπάρχουσα γνώση και τις ικανότητες των χρηστών να διαβάζουν, να αναλύουν και να ερµηνεύουν την πληροφορία που εµπεριέχεται στο χάρτη, το πολιτισµικό τους υπόβαθρο, τη φαντασία, τα ενδιαφέροντά τους και την ιδιοσυγκρασία τους (Dobson, 1979 Gerber, 1984 Kulhavy et al, 1992) ακόµη και το φύλο τους (Rieger, 1999).

8 4. Η έρευνα Αντικείµενο της εργασίας αυτής είναι µέσα από σύγχρονα µαθησιακά περιβάλλοντα και µε αναπτυξιακά κατάλληλες δραστηριότητες βασισµένες στην ιδέα της κατασκευής χάρτη, ανάγνωσης και χρήσης του, παιδιά προσχολικής ηλικίας να συµβολίσουν, να αναπαραστήσουν οντότητες χώρου, να εκφραστούν και να κατανοήσουν και να µεταφέρουν πληροφορίες. «H επικοινωνία αυτή βασίζεται στην ικανότητα µεταφοράς τέτοιων πληροφοριών σε κάποιο µέσο (χαρτί ή Η/Υ), δηλαδή στη σχεδιογραφική ικανότητα (graphicacy) που έχει αναπτύξει το άτοµο, αλλά και στην ικανότητά του να διαβάζει, να αντιλαµβάνεται και να αξιοποιεί αυτές τις πληροφορίες» (Λαµπρινός & Στεφανής, 1998), καθώς και να τις αναπαριστά οπτικά µε τη χρήση κατάλληλων συµβόλων. Στην ανάπτυξη αυτού του τρόπου επικοινωνίας βασικό ρόλο παίζει ο χάρτης, ο οποίος αναπαριστά µια πληροφορία µε εικονιστικά στοιχεία και άλλους σηµειωτικούς τρόπους. Η επιλογή συγκεκριµένων συµβόλων και των γραφικών µεταβλητών τους µαρτυρά αποδοχή κάποιων κοινών πρακτικών που κατέληξαν σε συµβάσεις, όπως η απεικόνιση των ποταµών µε µπλε χρώµα, υποδηλώνει πολιτισµικές επιρροές, ενώ έχει προηγηθεί από τον δηµιουργό των χαρτών µια επιλεκτική και ερµηνευτική προσέγγιση της πραγµατικότητας πάνω στην οποία θα στηρίξει την γραφική απεικόνισή της. Ο χάρτης αποτελεί µια γενικευµένη και υποκειµενική όψη της πραγµατικότητας και ως τέτοια αγγίζει την αφαίρεση προκειµένου να την αναπαραστήσει και για το λόγο αυτό ο χάρτης χρησιµοποιεί γραµµές, σύµβολα και χρώµατα σε συνδυασµό µε τις γραφικές τους µεταβλητές (απόχρωση, προσανατολισµό, σκίαση, σχήµα, µέγεθος και υφή). Όλα αυτά συνιστούν την οπτική γλώσσα του χάρτη η οποία γίνεται καταληπτή µε τη σύµπραξη ερµηνευτικών κλειδιών, όπως είναι το υπόµνηµα. Εποµένως, το υπόµνηµα στο χάρτη αποτελεί «µια εικονιστική γλώσσα (pictorial language), ένα είδος γραφικού λεξικού (graphic vocabulary)» (Rambaldi, 2005). Το παιδί καλείται να κατακτήσει τη χαρτογραφική γλώσσα, να αποκωδικοποιήσει αυτά τα σύµβολα, να τα διαβάσει και να µεταβεί στο στάδιο της επεξεργασίας και τελικά της κατανόησης της πληροφορίας που κοµίζουν και τελικά να κατακτήσει το χαρτογραφικό γραµµατισµό. Στην ανάγνωση των χαρτών εµπλέκεται η κατάκτηση µε παιγνιώδη τρόπο από την πρώιµη παιδική ηλικία σχετικών δεξιοτήτων και η

9 εξάσκηση αυτών µε αυξανόµενο βαθµό δυσκολίας ανάλογο προς την βαθµίδα εκπαίδευσης για τη διατήρησή τους. Η παρούσα εργασία, λοιπόν, διερευνά αν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι ικανοί χρήστες των ποικίλων σηµειωτικών τρόπων αναπαράστασης της πληροφορίας που αξιοποιούν τα πολυτροπικά κείµενα και συγκεκριµένα οι χάρτες µε σκοπό την επικοινωνία. Ωστόσο, έρευνες στο παρελθόν έχουν αµφισβητήσει τη δυνατότητα εισαγωγής δραστηριοτήτων µε χάρτη σε µικρή ηλικία. εσµευµένοι από τη θεωρία του Piaget για τη σχετική µε την ηλικία ανάπτυξη της µάθησης, η έρευνα για την κατανόηση του χάρτη είχε λάβει σε µεγάλη έκταση τη µορφή προσεκτικά ελεγχόµενων πειραµάτων, που είτε επιβεβαιώνουν είτε αµφισβητούν τις ικανότητες των παιδιών να καταλαβαίνουν εναλλακτικές όψεις των αντικειµένων και των χώρων και να συνειδητοποιούν την αντιστοιχία συµβόλων επάνω στο χάρτη. Επισηµαίνεται η δυσκολία κατανόησης, χρήσης και ανάγνωσης χαρτών ακόµη και από τους ενήλικες χωρίς ανάλογη εµπειρία, ενώ σε αρκετά αναλυτικά προγράµµατα της βασικής εκπαίδευσης δεν υπάρχουν κατάλληλες δραστηριότητες, µε αποτέλεσµα η εκπαίδευση σήµερα ουσιαστικά να µην αντιµετωπίζει τις ανάγκες των µαθητών, και αυριανών πολιτών, σε αντίστοιχα θέµατα. Τα παιδιά έχουν πολύ διαφορετικά χαρτογραφικά σχήµατα από τους ενηλίκους, ενώ αυτά τα χαρτογραφικά σχήµατα συνεχώς αναπροσαρµόζονται και εξελίσσονται, όσο αυξάνεται η ικανότητά τους να αντιµετωπίζουν το χώρο, την κλίµακα και την αναπαράσταση. Κατά συνέπεια, µια πρώιµη εισαγωγή στον χαρτογραφικό γραµµατισµό φαίνεται επιθυµητή αν µπορεί να τοποθετηθεί στο γενικό πλαίσιο όπου τα παιδιά αναλαµβάνουν το ρόλο χρήστη χάρτη και χαρτογράφου, ταυτόχρονα Μεθοδολογία Για την ανάδειξη της προηγούµενης χαρτογραφικής γνώσης των παιδιών σχεδιάστηκε µια έρευνα που πραγµατοποιήθηκε σε τρία νηπιαγωγεία της ορεινής Μαγνησίας και συµµετείχαν 24 παιδιά ηλικίας 5-6 ετών. Τα παιδιά προέρχονται από οικογένειες εργατών, αγροτών και δηµοτικών υπαλλήλων, αποφοίτων δηµοτικού, γυµνασίου, ιδιωτικών σχολών επαγγελµατικής κατάρτισης. Πρόκειται στην πλειοψηφία του για ένα δείγµα που αντλήθηκε από κατεξοχήν αγροτικές περιοχές στις οποίες τα παιδιά φαίνεται να έχουν περιορισµένη έκθεση σε χάρτες και ταυτόχρονα γεννά προκλήσεις και αποκτά ερευνητικό

10 ενδιαφέρον για µελλοντική επανάληψη της έρευνας µε δείγµα που θα προέρχεται από αστικές περιοχές και θα επιτρέπει συγκριτική αξιολόγηση των αποτελεσµάτων των δύο ερευνών. Ως µέθοδοι συλλογής δεδοµένων επιλέχθηκαν η ηµι-δοµηµένη συνέντευξη µε τη χρήση ερωτηµατολογίου και η παραγωγή σχεδίου. Το ερωτηµατολόγιο περιελάµβανε συνολικά δέκα ερωτήσεις. Οι ερωτήσεις 1 4 αναφέρονται γενικά στους χάρτες. (έννοια χάρτη, προηγούµενη έκθεση σε χάρτες, διερεύνηση προϋπάρχουσας γνώσης). Η 5η ερώτηση σχετίζεται µε τη χρήση χαρτών. Οι ερωτήσεις 6-9 αφορούν στην ανάγνωση χαρτών (τρόποι σηµείωσης και είδη αναπαράστασης της πληροφορίας, ερµηνευτικές προσεγγίσεις και αναγνωστικές στρατηγικές) και η 10η ερώτηση στην παραγωγή χαρτών. Τα δεδοµένα της συνέντευξης καταγράφηκαν σε ηλεκτρονικά αρχεία. Για την ανάδειξη των αναπαραστάσεων των παιδιών χρησιµοποιήθηκε η ανάλυση λόγου στα δεδοµένα της ηλεκτρονικής καταγραφής και η µελέτη των σχεδίων των νηπίων. Τα σχέδια των παιδιών είναι οπτικοποιηµένες αντιδράσεις αυτών που διάβασαν ή άκουσαν και αντανακλούν τη γνώση που απέκτησαν και τα συναισθήµατα που τους δηµιουργήθηκαν και αποκαλύπτουν όσα λεκτικά θα µπορούσαν να εκφραστούν. Τα δεδοµένα υποβλήθηκαν σε στατιστική επεξεργασία, ποσοτικοποιήθηκαν και αναπαραστάθηκαν γραφικά. Ειδικότερα, επιχειρήθηκε «κατηγορική ταξινόµηση»: τα δεδοµένα οργανώθηκαν σ ένα συγκεκριµένο σύστηµα. Αποµονώθηκαν οι κύριες έννοιες που τα συνθέτουν και σχηµατίστηκαν κατηγορίες. Στη συνέχεια εντοπίστηκαν οι έννοιες αυτές στις απαντήσεις των µαθητών/τριών και ακολούθησε η αποκωδικοποίησή τους (Hardy & Bryman, 2004 Mason, 2003 Tesch, 1990). Επόµενο βήµα ήταν η ποσοτικοποίηση των απαντήσεων των µαθητών µε βάση τις προκαθορισµένες εννοιολογικές κατηγορίες. Από την ανάλυση των απαντήσεων στην 1η ερώτηση «Τι νοµίζεις ότι είναι αυτά που βλέπεις;» µόλις σε ποσοστό 19,4% (Γκόρια, 2007) αναγνώρισαν τον τύπο του γραφικού (χάρτης), ο οποίος αποτελεί µια από τις τρεις παραµέτρους (τύπος, οπτική και σύµβαση) για την επιτυχή ερµηνευτική προσέγγισή του. Από τους εννέα (9) χάρτες που παρουσιάσθηκαν στα νήπια, µεγαλύτερο ποσοστό αναγνωρισιµότητας συγκέντρωσε ο πολιτικός χάρτης της Ελλάδος (58,3%), πιθανόν εξαιτίας της εξοικείωσης που έχουν τα παιδιά µ αυτό το είδος χάρτη στα σχολικά βιβλία και άλλα έντυπα (π.χ. εφηµερίδες). Ο ιστορικός χάρτης και η αεροφωτογραφία δεν αναγνωρίστηκαν από κανένα παιδί ως χάρτες. Εκτιµάται ότι στο αρχικό

11 ερωτηµατολόγιο το χαµηλό ποσοστό χαρακτηρισµού των εικόνων ως χάρτες οφείλεται και στην έλλειψη ειδικού λεξιλογίου από τους ερωτηθέντες και σχετίζεται µε την απουσία προηγούµενων βιωµάτων µε το συγκεκριµένο είδος. Η 2η ερώτηση «Ποια απ' αυτά που είδες πιστεύεις ότι είναι χάρτες;» διερευνά το υπάρχον χαρτογραφικό σχήµα στο δείγµα και επιδιώκει την ανάσυρση της εννοιολογικής κατηγορίας «χάρτης». Η κατηγορία «χάρτης» θεωρείται ότι έχει ασαφή όρια, δηλαδή υπάρχουν διαφορές στο τι θεωρούν χάρτη διαφορετικά άτοµα». Μετά τη διδακτική παρέµβαση όλο και περισσότερα παιδιά κατόρθωσαν να αναγνωρίσουν περισσότερους χάρτες. Η αεροφωτογραφία εξακολουθεί να συγκεντρώνει τα µικρότερα ποσοστά (62,5%) γεγονός που θα µπορούσε να αποδοθεί στην ρεαλιστικότητα της απεικόνισης που προσιδιάζει στη φωτογραφία. Από την αιτιολόγηση των επιλογών των παιδιών στην 3η ερώτηση «Γιατί (αυτά νοµίζεις ότι είναι χάρτες);» διαφαίνεται ότι η αναγνωστική προσέγγιση της πληροφορίας στο χάρτη γίνεται µε βάση την αξιοποίηση των γραφικών µεταβλητών και κυρίως µέσω ταύτισης της έννοιας του χάρτη µε την γραφική απεικόνιση των δρόµων σ αυτούς. Επίσης, ο γενικότερος χώρος που αναπαριστούν (χωριό, πόλη, νησί, χώρα, εσωτερικό σπιτιού, λιµάνι, πάρκο) θεωρείται στοιχείο που χαρακτηρίζει ένα χάρτη σε ποσοστό 20,8%. Έχει αποδειχτεί ότι οι άνθρωποι διαθέτουν ένα γενικό χαρτογραφικό σχήµα, το οποίο προκύπτει από την καθηµερινή εµπειρία τους µε το χώρο. Για την ανάπτυξη των ειδικών χαρτογραφικών σχηµάτων απαιτείται τροποποίηση και επέκταση του γενικού σχήµατος και επιτυγχάνεται µε την καθοδήγηση, την παρατήρηση και τη χρήση χαρτών, καθώς και µε την εφαρµογή άλλων σχετικών σχηµάτων που φαίνονται κατάλληλα για τη συγκεκριµένη περίπτωση. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να δίνεται έµφαση στην εκπαίδευση των µελλοντικών χρηστών να αναπτύξουν κατάλληλο σχήµα χαρτών (γενικά και εξειδικευµένα) προκειµένου να ερµηνεύσουν τη συγκεκριµένη κατηγορία χαρτών µε την οποία θα αντιπαρατίθενται και να γίνουν αποτελεσµατικοί αναγνώστες τους. Οι απαντήσεις των παιδιών στην 4η ερώτηση του αρχικού ερωτηµατολογίου «Πού έχεις δει χάρτες;» επιβεβαιώνουν την υπόθεση ότι το δείγµα είχε µικρή προηγούµενη εµπειρία µε τους χάρτες (26%), που ωστόσο µε την έκθεση σε ποικίλους χάρτες κατά την διδακτική παρέµβαση το ποσοστό αυξήθηκε σε 73,4%. Κατά τη διδακτική παρέµβαση εµπλουτίζοντας το κριτήριό τους για τους χάρτες και κατευθύνοντας την παρατηρητικότητά τους µε επισκέψεις στο εγγύς περιβάλλον εντόπισαν και αναγνώρισαν χάρτες σε περισσότερα σηµεία έκθεσης. Τα παιδιά εκτέθηκαν σε

12 ποικιλία χαρτών, ασχολήθηκαν µε δραστηριότητες γύρω απ αυτούς και επέκτειναν την εµπειρία τους µέσω της εξάσκησης και το ποσοστό αναγνωρισιµότητας των χαρτών αυξήθηκε σηµαντικά. Από την ανάλυση των απαντήσεων στην 5η και 6η ερώτηση («Γιατί χρησιµοποιούµε τους χάρτες;» και «Τι νοµίζεις ότι δείχνουν;», αντίστοιχα) φαίνεται ότι η χρήση χαρτών περιορίζεται στην αξιοποίησή τους ως εργαλείων προσανατολισµού στο χώρο και αναζήτησης της χωρικής πληροφορίας σ αυτούς. Ελάχιστα συνδέεται µε τη χρήση τους ως εποπτικού εργαλείου στα γνωστικά αντικείµενα της Ιστορίας και της Γεωγραφίας, ενώ αγνοούν την αξιοποίηση χαρτών ποικίλα είδη πληροφόρησης όπως δηµογραφικά στοιχεία, µετεωρολογικές προγνώσεις κ.λπ. Επίσης, δεν αξιοποιούν τους ενδείκτες, αγνοούν τη σύµβαση που εµπεριέχουν και τη δυναµική σύνδεσή τους µε το αντικείµενο που αναπαριστούν, σηµατοδοτώντας την ύπαρξή του, όπως τα βέλη σηµατοδοτούν την κατεύθυνση στο χώρο. Έτσι η παρέµβαση στράφηκε προς την κατάκτηση της δεξιότητας προσανατολισµού στο χώρο µε τη χρήση σωστής ορολογίας και σαφών οδηγιών και κατευθύνσεων (προς βόρεια, νότια κ.λπ.) στην οποία φάνηκε να υστερούν. Η ανάλυση των απαντήσεων στην 7η ερώτηση «Κοίταξε τον ακόλουθο χάρτη του πάρκου ιάσωσης Χλωρίδας και Πανίδας που βρίσκεται στα Χανιά της Κρήτης (εικ. 1). Προσπάθησε να περιγράψεις τι βλέπεις σ αυτόν;» κατέδειξε ότι η αναγνωστική προσέγγιση των χαρτών (η διαδικασία της σάρωσης ενός χάρτη) προσιδιάζει σ αυτή των υπόλοιπων κειµένων (από τα αριστερά προς τα δεξιά). Tα παιδιά φαίνεται να προσέχουν µόνο ένα τµήµα της διαθέσιµης πληροφορίας. Εστιάζουν σε λεπτοµέρειες ακόµη και για πράγµατα που συνεισφέρουν ελάχιστα στην κατανόηση. Τα χρώµατα συµπληρώνουν ή υποβοηθούν τη σηµασία και βελτιώνουν το επικοινωνιακό αποτέλεσµα στο χάρτη και επισηµαίνουν τις γραµµές (29,1%) οι οποίες στην πλειοψηφία τους ερµηνεύονται ως δρόµοι. Μετά τη διδακτική παρέµβαση διαπιστώνουµε ότι αυξήθηκε το ποσοστό των παιδιών (91,6%) που αναγνώριζαν το σύµβολο της πυξίδας και τη χρησιµότητά της για τον προσανατολισµό στο χάρτη. Τα νήπια ήταν σε θέση να εντοπίζουν το σύµβολο της πυξίδας στο χάρτη, την αξιοποίησαν µε παιγνιώδη τρόπο σε δραστηριότητες κατά τη διδακτική παρέµβαση, αλλά και την συµπεριέλαβαν στις µετέπειτα παραγωγές τους. Τα γράµµατα εξακολουθούν να τα αναφέρουν (70,8%) απλώς, χωρίς ωστόσο να προβαίνουν σε πράξεις ανάγνωσης ή περαιτέρω σχολιασµού τους.

13 Εικόνα 1: Από την ανάλυση της ερώτησης «Αν σ' ένα χάρτη έβλεπες αυτά τα σύµβολα τι νοµίζεις ότι σηµαίνει το καθένα απ' αυτά;» (πίνακας 1) διαφαίνεται ότι η επιτυχής ερµηνευτική προσέγγιση σχετίζεται µε το βαθµό εικονικότητας των συµβόλων. Τα εικονιστικά σύµβολα παρερµηνεύονται γιατί τα παιδιά προσχολικής ηλικίας µένουν δέσµια στην εικόνα και την πραγµατικότητα που αυτή αναπαριστά και δεν κατανοούν το συµβολισµό, το «τι αντικαθιστά τι». Τα συµβατικά σύµβολα ερµηνεύονται µε µεγαλύτερη επιτυχία όταν τα νήπια κατέχουν την σύµβαση που τα διέπει ή εµπίπτει στα βιώµατά τους.. Πίνακας 1: χαρτογραφικά σύµβολα

14 Η αξιοποίηση των γραφικών µεταβλητών (χρώµα, σχήµα κ.λπ.) συµπληρώνουν την ερµηνεία και συµβάλλει στη διάκριση, αναγνώριση και τελικά αποκωδικοποίηση του νοήµατος ενώ άλλοτε ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση στον προσδιορισµό. Αναλύοντας τις απαντήσεις στην 9 η ερώτηση «Πώς θα συµβόλιζες σ' ένα χάρτη το καθένα από τα ακόλουθα;» διαπιστώνεται ότι κατά την απεικόνιση αντικειµένων σ ένα χάρτη στο αρχικό ερωτηµατολόγιο αποδεικνύεται ότι τα νήπια δεν κατέχουν το χαρτογραφικό κώδικα και συνεπώς, στις δραστηριότητες χαρτογράφησης επιλέγουν εικονιστικά σύµβολα. Στα σύµβολά τους αντικατοπτρίζονται τα χαρακτηριστικά του παιδικού σχεδίου αυτής της ηλικίας (προοπτική, ανθρωποµορφισµός κ.λπ.) και απουσιάζει το στοιχείο της αφαίρεσης που απαιτεί το συµβατικό σύµβολο. Εικόνα 2: Πριν και µετά τη διδακτική παρέµβαση. Μετά τη διδακτική παρέµβαση το ποσοστό στη χρήση συµβατικών και αναπαραστατικών τρόπων σηµείωσης τροποποιείται και οι συµβάσεις αξιοποιούνται στη γραφική αναπαράσταση της πληροφορίας (εικόνα 2). Με την 10 η ερώτηση «Πώς νοµίζεις ότι θα έµοιαζε ο χάρτης της γειτονιάς σου;» ουσιαστικά τα νήπια ενθαρρύνονται να παραγάγουν χάρτες, στους οποίους αποτυπώνουν την πληροφορία κυρίως εικονιστικά και αξιοποιούν τις γραµµές και το χρώµα.

15 Αρχικά, στην πλειοψηφία τους, τα νήπια παραλείπουν βασικά δοµικά χαρακτηριστικά των χαρτών, όπως το υπόµνηµα και την πυξίδα γιατί αγνοούν τη χαρτογραφική σύνταξη την οποία κατακτούν µεταγενέστερα µέσα από την έκθεσή τους σε ποικίλους χάρτες, την παρατήρηση και την εξάσκηση µέσα από δραστηριότητες σχετικές µε αυτούς και την οποία τελικά φαίνεται να αξιοποιούν στις µετέπειτα παραγωγές τους ιδακτική παρέµβαση Με βάση τα δεδοµένα της έρευνας, σχεδιάστηκε µια διδακτική παρέµβαση διάρκειας ενός τετραµήνου µε τη χρήση ηλεκτρονικών και έντυπων χαρτών. Εφαρµόστηκε η συµµετοχική παρατήρηση µε τη συµπλήρωση ειδικά σχεδιασµένων φύλλων παρατήρησης. Στα νήπια δόθηκαν για συµπλήρωση φύλλα δραστηριοτήτων. Η συνολική προσέγγιση της ενότητας έγινε µε τη χρήση χαρτών σε ηλεκτρονική και έντυπη µορφή. Η παρέµβαση είχε διαθεµατικό χαρακτήρα και απέβλεπε στην εµπλοκή των µαθητών/τριών, µε τρόπο ενεργό και βιωµατικό, σε δράσεις οµαδοσυνεργατικές, εποικοδοµητικού τύπου, µε στόχο την εννοιολογική αλλαγή, µέσα από διαδικασίες γνωστικής σύγκρουσης και την οικοδόµηση της επιστηµονικής άποψης. Η διδακτική παρέµβαση περιελάµβανε έξι ενότητες: Εισαγωγή στους χάρτες «ιαβάζω» χάρτες «Παράγω» χάρτες Προσανατολισµός Χρησιµότητα χαρτών Σύνδεση µε άλλα γνωστικά αντικείµενα Αρχικά αξιοποιήθηκε η τεχνική του καταιγισµού ιδεών, όπου τα παιδιά παρακινήθηκαν µε κατάλληλα σχεδιασµένες ερωτήσεις να καταθέσουν την προϋπάρχουσα γνώση και εµπειρία τους γύρω από τους χάρτες και σταδιακά µετέβησαν στην εκµάθηση βασικών στοιχείων που σχετίζονται µε τους χάρτες προκειµένου να εξοικειωθούν µ αυτούς και να ενεργοποιήσουν το ενδιαφέρον τους για να τους προσεγγίσουν. Έτσι, η γνώση οικοδοµήθηκε σταδιακά µέσα από τη χρήση χαρτών, ενώ η εξάσκηση και η εµπειρία επέτρεψαν την αυτοµατοποίηση µηχανισµών αναγνώρισης των βασικών δοµικών χαρακτηριστικών των χαρτών (τίτλος, σύµβολα, πυξίδα, υπόµνηµα) και την κατάκτηση των αντίστοιχων δεξιοτήτων.

16 Ειδικότερα, προσεγγίσαµε τους χάρτες έναν έναν ζητώντας από τα παιδιά να κάνουν υποθέσεις για το περιεχόµενο τους µέσα από ερωτήσεις όπως: «Τι νοµίζεις ότι είναι αυτό που βλέπεις;», «Μπορείς να βρεις ένα..;», «Νοµίζεις ότι αυτό είναι ένα..;», «Κατά τη γνώµη σου είναι αυτό ένα ;». Σε αυτή την κατεύθυνση, επιβοηθητικός ήταν κυρίως ο ρόλος των εικόνων. Επιδιώκαµε την επικέντρωση του ενδιαφέροντος στα ιδιαίτερα στοιχεία που χαρακτήριζαν κάθε χάρτη: όπως χρώµα, δοµή, σύµβολα, ιδιαίτερη τυπογραφική µορφή. Στο τέλος κάθε αναζήτησης τα παιδιά επιχειρούσαν να µαντέψουν το είδος του χάρτη ως προς το είδος της παρεχόµενης πληροφορίας αξιοποιώντας την προηγούµενη συζήτηση, εξοικειώθηκαν µε την αντίστοιχη ορολογία και επισηµάνθηκαν τα βασικά και κοινά χαρακτηριστικά των χαρτών (υπόµνηµα, πυξίδα, σύµβολα). Για το σκοπό αυτό στη διδακτική παρέµβαση αξιοποιήθηκαν διάφορα είδη χαρτών, τα οποία συνδυάζουν σύµβολα και κείµενο για την αναπαράσταση και µετάδοση ποικίλων πληροφοριών. Επιλέχθηκαν εκείνοι που συνάδουν µε τα ψυχοφυσιολογικά χαρακτηριστικά των παιδιών της προσχολικής ηλικίας για να αποτελέσουν το σώµα της διδακτικής παρέµβασης. Κριτήριο επιλογής αποτέλεσε ο βαθµός γενίκευσής τους, ο βαθµός εικονικότητάς τους, η οπτική τους, τα τυπογραφικά χαρακτηριστικά τους, η θεµατική τους (οδικός χάρτης, χάρτης καιρού κ.λπ.), η κλίµακα, το είδος της πληροφορίας που παρέχουν και το µέγεθος της πολυπλοκότητάς τους. Επιλέχθηκαν ακόµη και χάρτες µε λατινικό αλφάβητο, καθώς το κείµενο των χαρτών δεν µας απασχόλησε καθόλου στην παρούσα διδακτική παρέµβαση η οποία επικεντρώθηκε στα εικονιστικά σύµβολα ως φορέων πληροφορίας Χρησιµοποιήθηκαν επίσης, αλληλεπιδραστικοί και διαδραστικοί χάρτες που ενηµερώνονται σε πραγµατικό χρόνο. Όλοι τους ωστόσο περιέχουν µια πληροφορία κωδικοποιηµένη και κατανεµηµένη µε ποικίλους τρόπους. Σταδιακά περάσαµε από την επαφή µε χάρτες και την παρατήρησή τους στην χαρτογράφηση και στην παραγωγή χαρτών. Αρχικά, ξεκινάµε µε τη χαρτογραφική απεικόνιση µικρών και οικείων στα νήπια χώρων όπως το δωµάτιό τους, η τάξη τους ή η αυλή του σχολείου τους και σταδιακά αυξάνουµε την κλίµακα. Η διδασκαλία ξεκινά µε την αξιοποίηση της εµπειρίας που έχουν ήδη αποκοµίσει τα παιδιά γύρω από την εικόνα και το χάρτη µέσα από την πραγµατική ζωή και τη γνώση και την οποία τη µετατρέπουµε σε διδακτική πρακτική Έτσι άρχισαν νοητικές διεργασίες, κατά τις οποίες τα νήπια κλήθηκαν να κάνουν υποθέσεις, να προβούν σε ερµηνείες, να διατυπώσουν λεκτικά τις παρατηρήσεις

17 τους, να εργαστούν οµαδικά, να συλλέξουν πληροφορίες και να τις επεξεργαστούν και τελικά, µέσα από µια διαδικασία προσωπικής αναζήτησης αλλά και στήριξης από την οµάδα, να οικοδοµήσουν γνώση και να επιλέξουν εναλλακτικούς τρόπους αναπαράστασης της πραγµατικότητας. Οι δραστηριότητες, ακολουθώντας τα θεωρητικά δεδοµένα, συµπεριελάµβαναν αναγνώριση και διάκριση συµβόλων και εντοπισµό των αντικειµένων αναφοράς τους στην πραγµατικότητα προκειµένου να προβούν τελικά σε πράξεις ερµηνείας αυτών. Σταδιακά, τα παιδιά προέβησαν σε µετατροπές αντικειµένων σε σύµβολα και εξοικειώθηκαν µε συµβολικούς τρόπους αναπαράστασης της πραγµατικότητας και το χαρτογραφικό κώδικα. Γενικά, οι δραστηριότητες στο σύνολό τους επιτρέπουν την έκφραση των παιδιών µε ποικίλους εναλλακτικούς τρόπους, την εξοικείωση και κατάκτηση της νέας γνώσης µέσα από συγκρίσεις, την αναζήτηση οµοιοτήτων και διαφορών, τις αντιστοιχίσεις και ταξινοµήσεις, ενώ µε παιγνιώδη τρόπο και καθοδηγούµενη παρατήρηση κατακτούν δεξιότητες οπτικού γραµµατισµού µε τη χρήση χαρτών επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα τη σύνδεση της νέας γνώσης. Ειδικότερα, αξιοποιήθηκε η τεχνολογία για την απεικόνιση διαδροµών ηλεκτρονικά (εικ. 3), όπου η πληροφορία αναπαρίσταται εικονιστικά, για να παίξουν ένα παιχνίδι κρυµµένου θησαυρού (εικ. 4) και να χαρτογραφήσουν µια φανταστική πόλη (εικ. 5) έχοντας στη διάθεσή τους µια σειρά εργαλείων σχεδίασης (µεγέθυνση, προσανατολισµός κ.λπ.) και να εισαγάγουν φόντο, κτίρια, δρόµους, µέσα µεταφοράς, φυτά κ.λπ. από τη διαθέσιµη βιβλιοθήκη.

18 Εικόνα 3: & Εικόνα 4:

19 Εικόνα 5: & Η τεχνολογία µπορεί να λειτουργήσει συµπληρωµατικά και να υποστηρίξει τις δραστηριότητες, χωρίς όµως να αντικαταστήσει τις κλασικές δραστηριότητες των παιδιών (π.χ. ζωγραφική µε µολύβια, µαρκαδόρους και υλικά- χρώµατα). Στο γνωστικό αντικείµενο των µαθηµατικών αξιοποίησαν το χάρτη µε την κάτοψη ενός Μουσείου φυσικής ιστορίας (εικ. 6) και το πληροφοριακό υλικό που παρατίθεται µε κείµενο και εικόνα για να εξοικειωθούν µε τη χρήση αριθµητικών επιθέτων απόλυτων και τακτικών ή ένα παιχνίδι λογικής, το Sudoku (εικ. 7) που ενθαρρύνει την οπτική αναγνώριση και βελτιώνει τις µνηµονικές ικανότητες και τη συγκέντρωση.

20 Εικόνα 6: Μουσείο Αυστραλίας Εικόνα 7: Φύλλο δραστηριοτήτων (Sudoku). Στο γνωστικό αντικείµενο «Παιδί και έκφραση» αξιοποιήθηκε ο πίνακας του Αγήνορα Αστεριάδη (εικ. 8) που είναι εµπνευσµένος από το λιµάνι του Πειραιά και θα µπορούσε να εκληφθεί ως χάρτης για δραστηριότητες αναγνώρισης της οπτικής

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών. Ευφημία Τάφα

Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών. Ευφημία Τάφα Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών Ευφημία Τάφα Παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχή έκβαση της ανάγνωσης μιας ιστορίας Χρονική στιγμή της ανάγνωσης (πότε) Το είδος του κειμένου (τι) Η «γωνιά» της τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1

Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Η χρήση των λογοτύπων για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης από παιδιά προσχολικής ηλικίας. ιευκολύνσεις και περιορισµοί 1 Οπτικός γραµµατισµός Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας εκτίθενται συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Σκοπός και στόχοι: Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις διαδικασίες ανάπτυξης του γραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Θέμα/τίτλος: Η δική μου πολιτεία-διάσημα Κτίρια Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε 2 Διάρκεια: 7Χ80 λεπτά Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/μαθήτριες ανακαλούν εμπειρίες, εκφράζουν συναισθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ)

Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) Ειδίκευση Α ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) Η ειδίκευση προσφέρει στις φοιτήτριες και στους φοιτητές σε βάθος θεωρητική κατάρτιση σε ζητήματα διδακτικής της ελληνικής γλώσσας, εξετάζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ Ημερομηνίες ΠΑ 2015-2016 Ημερομηνίες ΠΑ Έργο 15-18/3/2016 & 21-24/3/2016 Παρακολούθηση προγράμματος Νηπιαγωγείου 28/3-1/4/2015 & 4-8/3/2015 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η τάξη µου» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε.

Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών. Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Μαθηματικά: Οι τάσεις στη διδακτική και τα Προγράμματα Σπουδών Πέτρος Κλιάπης Σχολικός Σύμβουλος Π.Ε. Στάσεις απέναντι στα Μαθηματικά Τι σημαίνουν τα μαθηματικά για εσάς; Τι σημαίνει «κάνω μαθηματικά»;

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά 15-9-2016 Πώς δουλέψαμε στο γλωσσικό μάθημα; Προγράμματα Σπουδών. Στοχοκεντρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας για τυφλούς μαθητές

Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας για τυφλούς μαθητές Η διαφοροποίηση της διδασκαλίας για τυφλούς μαθητές Τα περιεχόμενα του Οδηγού Τύφλωση και Εκπαίδευση Διαφοροποίηση της Διδασκαλίας: Γενικές Αρχές και Προσεγγίσεις Η Διαφοροποίηση της Διδασκαλίας στην περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ερωτήσεις.. Πώς το παραδοσιακό διδακτικό πλαίσιο διαμορφώνει το αξιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ανάγνωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας 1

Στρατηγικές ανάγνωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας 1 ιαβάζουµε τα γράµµατα ή τα µετράµε; Στρατηγικές ανάγνωσης παιδιών προσχολικής ηλικίας 1 1. Εισαγωγή Οι στρατηγικές ανάγνωσης που χρησιµοποιούν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας για να προσεγγίσουν τα γραπτά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Καθηγητής/τρια: Αρ. Μαθητών/τριών : Ημερομηνία: Χρόνος: Τμήμα: Ενότητα & Θέμα Μαθήματος: Μάθημα: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Απαραίτητες προϋπάρχουσες/προαπαιτούμενες γνώσεις (προηγούμενοι/προαπαιτούμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηµατική. Μοντελοποίηση

Μαθηµατική. Μοντελοποίηση Μαθηµατική Μοντελοποίηση Μοντελοποίηση Απαιτητική οικονοµία και αγορά εργασίας Σύνθετες και περίπλοκες προβληµατικές καταστάσεις Μαθηµατικές και τεχνολογικές δεξιότητες Επίλυση σύνθετων προβληµάτων Μαθηµατικοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο: Διαθεματικές Δραστηριότητες και Παιχνίδια για το Πάσχα με έμφαση στην Εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών

Εκπαιδευτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο: Διαθεματικές Δραστηριότητες και Παιχνίδια για το Πάσχα με έμφαση στην Εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών Εκπαιδευτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο: Διαθεματικές Δραστηριότητες και Παιχνίδια για το Πάσχα με έμφαση στην Εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών Σ. Μάνεση 1 1 Νηπιαγωγός, Med, taniakourou@gmail.com Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ. Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ. Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Διδάσκοντας Φυσικές Επιστήμες με την υποστήριξη των ΤΠΕ Καθηγητής T. A. Μικρόπουλος Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων 1. Οι ψηφιακές τεχνολογίες ως γνωστικά εργαλεία στην υποστήριξη της διδασκαλίας και της μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑIΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΑΡΗΣ 2016

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. ΤΙΤΛΟΣ Οι εποχές. Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Γλώσσα, Μαθηματικά, Μελέτη Περιβάλλοντος, Αισθητική Αγωγή, Πληροφορική

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. ΤΙΤΛΟΣ Οι εποχές. Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Γλώσσα, Μαθηματικά, Μελέτη Περιβάλλοντος, Αισθητική Αγωγή, Πληροφορική ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΤΙΤΛΟΣ Οι εποχές Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Γλώσσα, Μαθηματικά, Μελέτη Περιβάλλοντος, Αισθητική Αγωγή, Πληροφορική Γνώσεις και πρότερες ιδέες ή αντιλήψεις των μαθητών Να γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1. Τίτλος Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ «Φτιάχνω γεωµετρικά σχήµατα», (Μαθηµατικά Β ηµοτικού) 2. Εµπλεκόµενες γνωστικές περιοχές Κατά την υλοποίηση του διδακτικού σεναρίου θα αξιοποιηθούν κατά κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: ΟΙ ΕΠΟΧΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικά δίκτυα (Web 2.0) και εκπαίδευση

Κοινωνικά δίκτυα (Web 2.0) και εκπαίδευση Κοινωνικά δίκτυα (Web 2.0) και εκπαίδευση Ο εικοστός πρώτος αιώνας θα µπορούσε εύκολα να χαρακτηριστεί ως τεχνολογικός αιώνας µιας και τα νέα δεδοµένα µαρτυρούν αύξηση της χρήσης του ηλεκτρονικού υπολογιστή,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αξονική συµµετρία» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ ΑΒΑΚΙΟ/E-SLATE

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΤΟ ΑΒΑΚΙΟ/E-SLATE Θέµα ιερεύνησης: Σχεδιασµός γραµµάτων Μπορώ να φτιάξω το δικό µου επεξεργαστή κειµένου; Στη διερεύνηση αυτή οι µαθητές καλούνται να κατασκευάσουν µια γραµµατοσειρά µε όλα τα κεφαλαία γράµµατα του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ( ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 2)

5.1 ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ( ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 2) ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 2 ο ΚΙΣΑΜΟΥ & 4 ο ΛΕΜΕΣΟΥ 5.1 ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ( ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 2) «ΑΣΠΡΑ ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ ΜΑΣ» Α) Γενικά στοιχεία 1. ασκάλες:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003).

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003). Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003). Δ.Ε.Π.Π.Σ. : Οργανωμένο σύστημα εργασίας, το οποίο σκιαγραφεί τι πρέπει να μάθουν τα παιδιά, τις διαδικασίες με τις οποίες επιτυγχάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ταξίδι στο διάστημα»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ταξίδι στο διάστημα» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ταξίδι στο διάστημα» ΣΩΤΗΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛ/ΛΑΚ 2010

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛ/ΛΑΚ 2010 «Σχεδίαση και Ανάπτυξη ενός διαδικτυακού περιβάλλοντος εκμάθησης προγραμματιστικών εννοιών στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση με χρήση ΕΛ/ΛΑΚ» Εισηγήτριες: Φλώρου Χρυσούλα, Τμήμα Μηχανικών Η/Υ Τηλεπικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 757 Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική αγωγή δε συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα