ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1. Β. Γούλας (2004). Το φάντασμα της οδού Σμολένσκι αναστατώνει το Νέο Φάληρο. εφημ. Espresso, 9 Νοεμβρίου, σ. 22.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1. Β. Γούλας (2004). Το φάντασμα της οδού Σμολένσκι αναστατώνει το Νέο Φάληρο. εφημ. Espresso, 9 Νοεμβρίου, σ. 22."

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν είναι λίγες οι φορές που δημοσιεύονται ειδήσεις για συμπεριφορές οι οποίες προκαλούν σε πολλούς απορία. Στο παρελθόν, έκπληξη αλλά και μούδιασμα στην ελληνική κοινωνία προκάλεσαν ο κύκλος των νεαρών σατανιστών, που προχώρησαν σε απαγωγή και θυσία νεαρών γυναικών για χάρη του δικού τους θεού, του Σατανά. Άλλες φορές οι εφημερίδες δημοσιεύουν αστικούς θρύλους για στοιχειωμένα σπίτια και φαντάσματα που κυκλοφορούν σ εγκαταλελειμμένα σπίτια. Οι αστικοί θρύλοι είναι αρκετά διαδεδομένοι στις ΗΠΑ (Dégh 2001, σσ ), την Αγγλία και αλλού. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, ανάλογες ιστορίες κάνουν την εμφάνισή τους και στην Ελλάδα. Μια τέτοια περίπτωση είναι ο θρύλος για το «φάντασμα» στο Νέο Φάληρο. Σύμφωνα με το θρύλο, «το αρχοντικό έχει στοιχειωθεί από το φάντασμα ενός άντρα, το οποίο κυκλοφορεί τις νύχτες μέσα στα δωμάτια και στην αυλή, και δεν αφήνει κανένα να πλησιάσει σε κοντινή απόσταση. Όπως λέγεται, το φάντασμα ανήκει σε έναν άνδρα που κατοικούσε σε αυτό το αρχοντικό» Β. Γούλας (2004). Το φάντασμα της οδού Σμολένσκι αναστατώνει το Νέο Φάληρο. εφημ. Espresso, 9 Νοεμβρίου, σ. 22.

2 12 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση Πυρήνα αστικού θρύλου προκάλεσε και το νεοκλασικό του Σλήμαν, στην οδό Ακαδημίας στην Αθήνα, καθώς και αντίστοιχο αρχοντικό στα Κάτω Λεχώνια Μαγνησίας. Τι συμβαίνει λοιπόν; Πώς μπορούν να ταιριάξουν και να εξηγηθούν αυτά τα φαινόμενα με τα εργαλεία της ορθολογικής εποχής μας, που θριαμβολογεί ότι έκλεισε τους λογαριασμούς της με τις προλήψεις, τις δεισιδαιμονίες και γενικά με έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης ο οποίος δεν έχει καμιά σχέση με την τεχνολογική εποχή που αποθεώνει τη λογική και τη σχέση αιτίου-αιτιατού; Μπορεί να περιοριστεί η προσπάθεια για κατανόηση φαινομένων λαϊκής ιατρικής, ιδίως της θεραπείας του καρκίνου, στην παραβατική συμπεριφορά των εμφανιζόμενων ως θεραπευτών; Ήταν μόνο η ικανότητα της «Αγίας Αθανασίας» και του Καματερού, που προκάλεσαν τη λαϊκή φρενίτιδα και τη συρροή πολλών ασθενών για χρήση των υπηρεσιών τους; Αναμφίβολα, μια τέτοια προσέγγιση δεν μπορεί να αγνοηθεί. Θα ήταν ωστόσο επιφανειακή, καθώς θα άφηνε έξω από την οπτική της την ίδια την κοινωνία και το πολιτισμικό της κεφάλαιο, που διευκολύνουν την καρποφορία τέτοιων πρακτικών. Ορίζοντας το θέμα: το υπερφυσικό Όσα προαναφέρθηκαν αυτομάτως θέτουν σε αμφισβήτηση αυτό που δηλώνει η έννοια «υπερφυσικό», δεδομένου ότι σταχυολογούνται συμπεριφορές οι οποίες επιβιώνουν σε έναν κό-

3 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 13 σμο τον ορθολογικό που καυχιέται πως έχει λύσει τα ζητήματα αυτά. Υπάρχει όμως ένας μοναδικός και ομογενοποιημένος τρόπος σκέψης; Οι θεωρητικοί της νεωτερικότητας τον αντιμάχονται. Η άποψη του Giddens, που υιοθετεί το εξελικτικό μοντέλο, βάσει του οποίου «αναμφίβολα υπάρχουν συνέχειες μεταξύ του παραδοσιακού και του μοντέρνου, και κανένα δεν είναι αποκομμένο από το άλλο», καθώς και η επισήμανσή του ότι η αντιδιαστολή των δύο πόλων με χονδροειδή τρόπο είναι παραπλανητική, υπονομεύουν την απόλυτη πίστη στην ομογενοποιημένη αντίληψη για τον πολιτισμό και την αναπαράσταση του κόσμου (Giddens, 2001, σ. 19). Το υπερφυσικό λοιπόν αποτελεί μια αποτελεσματική έννοια για τη διερεύνηση του τρόπου σκέψης των ανθρώπων, καθώς και του τρόπου με τον οποίο δομείται ο πολιτισμός του, ιδίως το θρησκευτικό αίσθημα. Αποτελεί ένα πρόσφορο μέσο για να διαπιστωθεί αν μπορούμε να θεωρούμε δεδομένη την ομοιογένεια του πολιτισμού και την οριστική εξάλειψη μορφών του ανορθολογισμού. O Durkheim αποδέχεται αυτή τη διάσταση του υπερφυσικού υποστηρίζοντας ότι αποτελεί μια προνομιακή έννοια για την κατανόηση της θρησκείας. Θεωρεί ότι το υπερφυσικό παραπέμπει σε μια σειρά καταστάσεων που υπερβαίνουν τις αντιληπτικές δυνατότητες του ανθρώπου: «Το υπερφυσικό είναι ο κόσμος του μυστηρίου, του αγνώστου και μη κατανοητού. Ως εκ τούτου, η θρησκεία θα μπορούσε να είναι ένα είδος στοχασμού επί όσων διαλανθάνουν της επιστήμης» (Durkheim, 1995, σ. 22). Φαίνεται ότι ο Durkheim υιοθετεί την ολιστική

4 14 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση οπτική του λειτουργισμού, καθώς τοποθετεί το υπερφυσικό επομένως και τη θρησκεία στο άλλο άκρο του ορθολογισμού, χωρίς εντούτοις να αποσπά το υπερφυσικό φαινόμενο από την κοσμική τάξη. Πρόκειται για μια άποψη την οποία αποδέχεται και ο Eliade όταν υποστηρίζει ότι «για τον θρησκευόμενο άνθρωπο, το υπερφυσικό είναι αξεδιάλυτα ενωμένο με το φυσικό» (Eliade, 2002, σ. 104). Τι σημαίνει όμως αυτό; Αν η συγκεκριμένη άποψη υπαινίσσεται ότι στην αντίληψη του θρησκευόμενου αλλά και όλων των ανθρώπων το υπερφυσικό αποτελεί μια ενότητα μέσα στην κοσμική τάξη, που συγκροτείται από δύο ξεχωριστά, αυστηρά οριοθετημένα σύνολα, η εν λόγω αντίληψη αποτυπώνεται, πρώτα απ όλα, στους ορισμούς για το υπερφυσικό. Πρώτος ορισμός: Υπερφυσικό είναι «εκείνο που βρίσκεται πάνω από τη φύση η υπέρβαση των δυνάμεων ή της πορείας της φύσης» (Onions, 1965, σ. 2083). Δεύτερος ορισμός: «Αυτό που υπερβαίνει τη φύση και τους νόμους της, που η ύπαρξη ή η εκδήλωσή του δεν εξηγείται με βάση τους φυσικούς νόμους και δεν ερμηνεύεται λογικά» (Μπαμπινιώτης, 1998, σ. 1864). Σύμφωνα με τους παραπάνω ορισμούς, το υπερφυσικό είναι αυτό που βρίσκεται πέρα από τη φύση. Με αυτό τον τρόπο εισάγεται στο χώρο ένας δυϊσμός: από τη μια μεριά είναι ο κόσμος της φύσης, των πραγμάτων, από την άλλη ο υπερφυσικός κόσμος. Ο χώρος λοιπόν για τον θρησκευόμενο άνθρωπο έχει μια κάθετη οργάνωση. Ο κόσμος του υπερφυσικού εγκαταβιώνει στο ύψιστο σημείο της καθέτου, η οποία εκτείνεται από τις βουνοκορφές ως τον ουράνιο θόλο (Eliade, 2002, σσ ).

5 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 15 Ο δυϊσμός στο χώρο είναι διάχυτος και στην άποψη του Stewart, που διαφοροποιείται ριζικά από τους προγενέστερους. Ο συγκεκριμένος ανθρωπολόγος, στη μελέτη του για το υπερφυσικό στη Νάξο, σκιαγραφεί την οργάνωση του χώρου με αναφορά στα ξωτικά (Stewart, 2008, σσ ). Πέρα από την κάθετη οργάνωση, προσθέτει και την οριζόντια, η οποία βασίζεται στη διαδικασία ιεροποίησης ή δαιμονοποίησης συγκεκριμένων χώρων από όσους συγκροτούν οικισμούς. Σε αυτήν δηλαδή την περίπτωση, το υπερφυσικό, με τη μορφή ξωτικών, κατοικεί έξω από την καθαγιασμένη περίμετρο του κατοικημένου χώρου (Λαγόπουλος, 2003, σσ ). Ο τρόπος με τον οποίο ο Stewart προσεγγίζει την οργάνωση του χώρου προκύπτει από τη συνολική διαφοροποίησή του στην αντίληψη για τη σχέση της κοινωνίας με το υπερφυσικό. Όπως επισημαίνει: «χρησιμοποιώ τον όρο υπερφυσικό για να αναφερθώ στο σύνολο των δυνάμεων εκείνων που ενίοτε κατανοούνται ως έμψυχες και δεν εξηγούνται με όρους φυσικού αιτίου και αιτιατού για παράδειγμα, οι δαίμονες, οι νεράιδες και άλλα επονομαζόμενα εξωτικά» (Stewart, 2008, σ. 157). Ο Stewart δεν αποδέχεται τη διπολική οργάνωση του κόσμου, τα όρια του οποίου είναι σαφώς καθορισμένα. Ακόμη και στην κλασική κάθετη οριοθέτηση της ανθρωπότητας σε σχέση με τον Θεό/καλό, που βρίσκεται στον ουράνιο θόλο, και τον Σατανά/κακό, που τοποθετείται στο κάτω μέρος της κλίμακας, ο Stewart απορρίπτει το δυϊσμό, την τοποθέτηση δηλαδή του πόλου του Σατανά/κακού σε θέση ισοτιμίας με τον πόλο του Θεού/καλού, δεδομένου ότι ο Σατανάς δεν έχει αυτονομία,

6 16 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση αλλά οφείλει τη μεν ύπαρξή του στη θεϊκή απόφαση να εκπέσει από τον πόλο του καλού, τη δε δύναμή του στα ανθρώπινα λάθη (2008, σ. 148). Ενδιαφέρων όμως είναι και ο ορισμός που παραθέτει ο Stark (2001, σ. 108), ο οποίος υποστηρίζει ότι το υπερφυσικό «αναφέρεται σε δυνάμεις ή οντότητες πέρα ή έξω από τη φύση, και μπορεί να μετεωρίζεται, να αλλάζει ή να αγνοεί τις φυσικές δυνάμεις». Εκείνο που διαφοροποιεί τον ορισμό αυτό από προηγούμενους είναι ότι δεν χρησιμοποιεί τη λέξη «υπερφυσικό», ενώ παράλληλα αποφεύγει να συνδέσει τις «οντότητες» με κάποιο συγκεκριμένο χώρο στη συμπαντική τάξη ή στην οικιστική διάταξη. Ο ορισμός του Stark δεν δίνει σχήμα στις οντότητες. Αντίθετα, θεωρεί ότι το βασικό τους γνώρισμα είναι η ύπαρξή τους ως ουσία που έχει τη δυνατότητα να βρίσκεται παντού και να επηρεάζει, αν όχι να ελέγχει, τη ζωή των ανθρώπων (Stark, 2001). Πέρα από τη διπολική οργάνωση στο χώρο, η ενασχόληση με το υπερφυσικό εγείρει και ένα δίπολο στο επίπεδο της φιλοσοφικής θεώρησης και ερμηνείας των πραγμάτων. Στη μία περίπτωση αναδεικνύεται ο λόγος ως βασικός μηχανισμός για την κατανόηση του κόσμου. Είναι το πλαίσιο το οποίο έχει διαμορφωθεί από τον Διαφωτισμό και τον επιστημονικό λόγο, που αναζητούν τη σχέση αιτίου-αιτιατού μέσα στα ίδια τα πράγματα. Στο άλλο άκρο βρίσκεται ο υπερφυσικός κόσμος, ο οποίος ασφαλώς στηρίζεται όχι στην τυχαιότητα, αλλά σ αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε «παν-ντετερμινισμό» (Τοντόροφ, 1991, σ. 58). Παράδειγμα αποτελούν οι λέξεις «κισμέτ», «πεπρωμένο», «μοιραίο». Αυτές εκφράζουν και ειδικά οι δύο

7 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 17 πρώτες με μεγαλύτερη ένταση τον παν-ντετερμινισμό του υπερφυσικού στον οποίο αναφέρεται ο Τοντόροφ. Περιγράφουν έναν κόσμο που εξελίσσεται πίσω από τα πρόσωπα και τα πράγματα. Η εκδήλωση των φαινομένων και η συνειδητοποίηση αυτού του γεγονότος γίνεται από τους ανθρώπους όταν υφίστανται τις συνέπειες αυτής της αόρατης στη δική τους συνείδηση πραγματικότητας. Το μόνο που γνωρίζουν είναι ότι οι πράξεις τους και η πορεία τους προκαθορίζονται από αόρατες δυνάμεις, οι οποίες έχουν διαμορφώσει τόσο τους ρόλους όσο και την ατομική πορεία. Σ αυτό το πλαίσιο, το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να χειραγωγήσουν, κυρίως όμως να εξουδετερώσουν τις αρνητικές συνέπειες, χρησιμοποιώντας διάφορες πολιτισμικές πρακτικές (Βέικου, 1998, σ. 307 Πασσαλής, 2000). Η σχέση μαγείας και θρησκείας, από τη μια μεριά, και επιστήμης/ορθού λόγου, από την άλλη, έχει γίνει αντικείμενο πολλών επιστημονικών συζητήσεων. Η ύπαρξη του ορθολογισμού στην οργάνωση της μαγικής σκέψης αποτελεί «ένα κλασικό πρόβλημα και στην ιστορία και την ανθρωπολογία», αποφαίνεται ο Kieckhefer (1994, σ. 814). Κάποιοι επιστήμονες επιχείρησαν να αναδείξουν την ύπαρξη ανάμεσα στη μαγική και την επιστημονική σκέψη, η οποία αξιοποίησε τα δεδομένα της μαγείας και του ορθολογικού τρόπου οργάνωσής της, ώστε να συγκροτήσουν ένα άλλο επιστημονικό παράδειγμα (Vickers, 1984 Yates, 1979). Άλλοι επιστήμονες μελέτησαν τη μαγεία και τη θρησκεία ως εναλλακτικά συστήματα ορθολογισμού, που το ένα δεν προϋποθέτει τον αποκλεισμό του άλλου: «Μπορούν προφανώς να συνυπάρχουν όχι μόνο

8 18 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση μέσα σ έναν πολιτισμό αλλά και μέσα σ ένα μυαλό» (Kieck - hefer, 1994, σ. 814). Η μελέτη της Tanya Luhrmann (1989) στο σύγχρονο Λονδίνο, σκοπός της οποίας ήταν να κατανοήσει τους λόγους που οδηγούν ανθρώπους με υψηλό εκπαιδευτικό-μορφωτικό επίπεδο σε υιοθέτηση μαγικών πρακτικών, αποτελεί κλασικό παράδειγμα της συνύπαρξης αυτών των δύο συστημάτων σκέψης. Κοσμολογία και λαϊκή πίστη Όλα αυτά συμπυκνώνονται στην έννοια «κοσμολογία», η οποία παραπέμπει στο σύνολο των ιδεών και των αναπαραστάσεων που χαρακτηρίζουν τα μέλη μιας κοινότητας, τα οποία μπορεί να συγκροτήσουν το πλαίσιο για την κατανόηση και την εξήγηση των κοινωνικών και πολιτισμικών σχέσεων στο εσωτερικό και του τρόπου που αλληλεπιδρά με τον κόσμο που βρίσκεται εκτός των κοινοτικών ορίων. Στην προηγούμενη περίοδο αποτυπώνεται και μια διαφοροποίηση στον επιστημολογικό λόγο. Στην ελληνική ορολογία χρησιμοποιείται κατά κανόνα ο όρος «κοσμολογία» (cosmology), που, κατά τον Dundes, ασχολείται με το αν και πώς οι άνθρωποι κατανοούν τη δική τους θέση στον κόσμο, καθώς και κάποιες θεμελιώδεις ιδέες του πολιτισμικού τους συστήματος. Αντίθετα, η κοσμοθεωρία (worldview) συνεισφέρει μια σύγχρονη οπτική, δεδομένου ότι προσφέρει την ευκαιρία σε κάποιον να δει έναν πολιτισμό «από τα μέσα προς τα έξω» (2007, σ. 55). Με άλλα λόγια, η κοσμοθεωρία εισάγει και έναν αναστοχαστικό λόγο για τον

9 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 19 «δικό» μας πολιτισμό, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει τη δυνατότητα ενός επιστήμονα να διερευνήσει τις γηγενείς κατηγορίες έτσι ώστε να κατανοήσει το ασυνείδητο σύστημα πίστης που βρίσκεται διάχυτο σε μια ευρεία ποικιλία λαογραφικού υλικού (Dundes, 2007, σ. 194). Σε κάθε περίπτωση, η κοσμολογία ή η κοσμοθεωρία εστιάζεται στα διάφορα λαογραφικά είδη (παραδόσεις, ξόρκια, κατάρες, παραμύθια κ.λπ.), τα οποία λειτουργούν ως «καθρέπτης του πολιτισμού» (Dundes, 2007, σ. 54). Η μελέτη και αποκωδικοποίησή τους επιτρέπει να κατανοήσουμε πώς οι άνθρωποι διαμορφώνουν τον τρόπο σκέψης τους. Ο πολιτισμός ως κοινωνική διαδικασία «παράγει συγκεκριμένους και διαφορετικούς τρόπους ζωής» (Williams, 1994, σ. 24). Ένας απ αυτούς τους τρόπους ζωής είναι η κατανόηση και η ερμηνεία της κοινωνίας από την οπτική της μαγικής και όχι της επιστημονικής σκέψης. Αυτό σημαίνει ότι η μαγική σκέψη δεν αντιμετωπίζεται ως μια ενοχλητική ετερότητα, ως ένα στάδιο μιας προλογικής σκέψης που είχε την πρωτοκαθεδρία προτού επικρατήσει ο σύγχρονος «θεός», ο ορθός λόγος. Αντίθετα, διαμορφώνεται μια προσέγγιση που επιχειρεί να διερευνήσει τη μαγική σκέψη ως ένα αυτόνομο σύστημα σκέψης και προσπαθεί να κατανοήσει τις δομές της. Οι περισσότεροι επιστήμονες αντιλαμβάνονται τη μαγεία ως ένα είδος προεπιστήμης (Mauss, 1990, σ. 72). «Αποτελεί την πρώτη μορφή της ανθρώπινης σκέψης» (Mauss, 1990, σ. 73). Πολλοί επιστήμονες που ασχολήθηκαν μαζί της αποφάνθηκαν ότι η μαγεία είναι «πρωτόγονη», ατελής μορφή επιστημονικής σκέψης (Lévi-Strauss, 1977). Οι απόψεις του Frazer

10 20 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση διαφοροποιούνται ως προς το ότι ο ίδιος δεν υποτιμά τη μαγεία. Χαρακτηρίζει τη μαγεία «νόθα αδελφή της επιστήμης», με την έννοια ότι έχει αυστηρούς κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της, σε αντίθεση με την κρατούσα αντίληψη που θεωρεί ότι διέπεται από το τυχαίο και το αποσπασματικό. Στηρίζεται στους δύο βασικούς νόμους της σκέψης, που είναι η σύνδεση των ιδεών σύμφωνα με την ομοιότητα και τη σχέση τους στο χώρο και το χρόνο (1990, σ. 78). Οι ίδιες αιτίες προκαλούν τα ίδια αποτελέσματα. Μαγεία και επιστήμη αποδέχονται ότι η φύση διέπεται από «τάξη και ομοιομορφία», ενώ κοινή αφετηρία τους έχουν την πεποίθηση ότι υπάρχουν σταθεροί νόμοι, των οποίων «τη λειτουργία μπορούμε να προβλέψουμε και να υπολογίσουμε ακριβώς» (Frazer, 1990, σ. 78). Το λάθος της μαγείας συνίσταται στο ότι χρησιμοποιεί εσφαλμένα τους νόμους αυτούς και εξ αυτού του γεγονότος αμφισβητείται, σε αντίθεση με την επιστήμη που τους εφαρμόζει σωστά. Κατά τον Malinowski, η διαφορά ανάμεσα στην επιστήμη και τη μαγεία οργανώνεται γύρω από τις έννοιες του ορθού λόγου και της παρατήρησης. Αυτές οι δύο έννοιες αποτελούν συστατικά στοιχεία της επιστημονικής σκέψης. Διαμορφώνουν το πλαίσιο της αναλυτικής και αποδεικτικής σκέψης, η οποία καλείται να αποδείξει τις υποθέσεις της που μπορούν να αναθεωρηθούν. Αυτή η δυνατότητα για τη μαγεία είναι ανύπαρκτη. Η μαγική σκέψη δεν αναθεωρεί τα εργαλεία της. Οι μάγοι, σε αντίθεση με τους επιστήμονες, δεν προβληματίζονται και δεν αμφισβητούν το πλαίσιο κατανόησης και δράσης (1992, σ. 19). Εκείνο που απασχόλησε τους επιστήμονες εξαρχής ήταν η

11 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 21 σχέση της μαγικής σκέψης με τη θρησκευτική. Υπήρχε σημείο διαφοροποίησης; «Θρησκευτικαί και δεισιδαίμονες δοξασίαι αποτελούν εκ μακράς παραδόσεως την πίστιν του λαού ( ) Είναι δοξασίαι βαθιά ριζωμέναι εις το πνεύμα του λαϊκού ανθρώπου, ιδέαι κληρονομημέναι από απωτάτην αρχαιότητα και εν πολλοίς σύμφωνοι προς τον τρόπον σκέπτεσθαι του πρωτογόνου ανθρώπου» (Μέγας, 1976, σ. 146). Σε αυτό το απόσπασμα ο Μέγας επιχειρεί να αναδείξει την έννοια της λαϊκής πίστης και των στοιχείων που τη συγκροτούν (θρησκευτικές και δεισιδαιμονικές/μαγικές αντιλήψεις). Επί της ουσίας, θέτει το πρόβλημα της συνύπαρξης των δύο αυτών ειδών πίστεων. Τι είναι όμως εκείνο που τις διαφοροποιεί; Είναι το βάθος του χρόνου, στο οποίο χάνονται οι «δεισιδαίμονες δοξασίαι»; Ασφαλώς τις ενώνει η έννοια της πίστης. Στα τέλη του 19ου αιώνα, μάλιστα, ένα στοιχείο που τις ενώνει είναι η πίστη σε «πνευματικά όντα» (Tylor, 1958, σ. 2). Τι είναι μαγεία; Σύμφωνα με τον Middleton, ο κόσμος της μαγείας χαρακτηρίζεται από την αντίληψη των ανθρώπων ότι η σχέση τους με τη φύση συνίσταται στη δυνατότητα αδιαμεσολάβητης αμοιβαίας επίδρασης του ενός προς τον άλλο, σε αντίθεση με τη θρησκεία που απευθύνεται στις θεϊκές δυνάμεις χρησιμοποιώντας είτε τη θυσία είτε την προσευχή (1967, σ. ix). Στην περίπτωση της μαγείας δεν διαμεσολαβούν θεοί. Οι άνθρωποι επιχειρούν να χειραγωγήσουν τις υπερφυσικές δυνάμεις μέσω διαφόρων τεχνικών (ξόρκια, ξεμάτιασμα, κατάρες, ευχές κ.λπ.), για να επιτύχουν ένα θετικό αποτέλεσμα ή για να αποφύγουν τις επιπτώσεις μιας πράξης (Stark, 2001, σ. 109).

12 22 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση Δυο παραδείγματα μπορούν να διαφωτίσουν τη διαφορά: α. Το αμπόδεμα. «Παλαιότερα σε όλους τους λαούς ήταν βαθεία ριζωμένη η αντίληψη ότι οι αντίζηλοι και οι μοχθηροί άνθρωποι μπορούσαν να καταστήσουν έναν νέο και ακμαίο γαμπρό ανίκανο να εκτελέσει τα συζυγικά του καθήκοντα» (Οικονομόπουλος, , σσ ). β. Η στειρότητα. «Διά την θεραπείαν της στειρότητος κατέφευγαν εις παρακλήσεις εις την Παναγίαν και εδώριζαν ακίνητα επικαλούμενοι την Χάριν της» (Κόνσολας, , σ. 229). Στο πρώτο παράδειγμα, το αμπόδεμα αλλά και η εξουδετέρωσή του γίνονται με μαγικά μέσα, χωρίς αναφορά σε κάποια θεότητα. Η όλη μαγική πρακτική αφορμάται από την πίστη στην ύπαρξη υπερφυσικών δυνάμεων, που επιτίθενται στη φάση της τελετουργικής μετάβασης των διαφόρων υποκειμένων σε διαφορετικούς ρόλους. Για το λόγο αυτό, ο συνήθης τρόπος εξουδετέρωσης ήταν ο μαγικός κύκλος. Χρησιμοποιούσαν μια κλειδωμένη κλειδαριά, την οποία τοποθετούσαν στην τσέπη του γαμπρού. Στο δεύτερο παράδειγμα, όσοι έχουν πρόβλημα στειρότητας επιχειρούν να το αντιμετωπίσουν προσφεύγοντας στην Παναγία, στην οποία τάζουν διάφορα περιουσιακά στοιχεία. Εδώ είναι εμφανής η διαμεσολάβηση, που διαφοροποιεί τη θρησκευτική πίστη από τη μαγική. Πέρα από αυτά, η προσπάθεια για ορισμό της μαγείας επανέρχεται στη σύγχρονη εποχή. Η μαγεία γίνεται αντιληπτή ως «εσωτερική μαγεία», που είναι προσβάσιμη μόνο από ορισμένους που διαθέτουν ένα ιδιαίτερο ψυχικό και πνευματικό χάρισμα (Eleta, 1997, σ. 52).

13 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 23 Τι είναι θρησκεία και σε τι διαφέρει από τη μαγεία; Ο Frazer γράφει: «Θρησκεία λοιπόν εγώ εννοώ την εξιλέωση του ανθρώπου από δυνάμεις ανώτερές του, οι οποίες πιστεύεται ότι κατευθύνουν και ελέγχουν τόσο τη φύση όσο και την ανθρώπινη ζωή. Η θρησκεία αποτελείται από δύο στοιχεία, τη θεωρία και την πρακτική, κι απ αυτές η πρώτη εκφράζεται με την πίστη σε δυνάμεις ανώτερες του ανθρώπου, ενώ η δεύτερη είναι η προσπάθεια να εξευμενίσουμε ή να ευχαριστήσουμε τις δυνάμεις αυτές. Από τις δύο, η πίστη έρχεται καθαρά πρώτη, αφού πρέπει πρώτα να πιστέψουμε στην ύπαρξη ενός θείου όντος και μετά να αποπειραθούμε να το ευχαριστήσουμε. Αν όμως μια πίστη δεν οδηγεί σε μια αντίστοιχη πρακτική, δεν είναι μια θρησκεία, αλλά απλά μια θεολογία» (1990, σ. 79). Ο Frazer, όπως και άλλοι σύγχρονοί του, θέτει στο επίκεντρο της θρησκείας την πίστη σ ένα υπερφυσικό ον. Ωστόσο, ο Durkheim προσπάθησε να τοποθετήσει τη συζήτηση για τη θρησκεία στο κοινωνικό πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι η «θρησκεία είναι ένα ενοποιημένο σύστημα πίστεων και πρακτικών σχετικών με ιερά πράγματα» (1995, σ. 44). Η διαφορά του συνίσταται στο γεγονός ότι δεν ταυτίζει τα «ιερά» (sacred) με κάποια ανώτερη θεϊκή δύναμη. Την αντιπαραθέτει προς το κοσμικό (profane), που ορίζει την καθημερινότητα μιας κοινότητας, σε αντίθεση με τα «ιερά» που εμφανίζονται στην περίοδο των τελετουργιών. Αυτά τα «ιερά» συγκροτούν το πολιτισμικό κεφάλαιο της ομάδας, τις αξίες της. Η άποψη του Durkheim συνεισέφερε στην κοινωνική πλαισίωση των θρησκευτικών βιωμάτων προκαλώντας πολλές συζητήσεις, ενώ οι ιδέες του επανεμφανίζονται διαφορο-

14 24 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση ποιημένες αργότερα, σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην κοινωνία και το υπερφυσικό. Έτσι, η θρησκεία, κατά τον Durkheim, ορίζεται ως ένα σύστημα πίστεων και πρακτικών, που επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις για το νόημα και το σκοπό της ζωής κι αυτή είναι η διαφοροποίηση (Stark, 2001, σ. 102). Από την πλευρά του, ο Bellah ορίζει τη θρησκεία ως ένα σύνολο συμβολικών μορφών και πράξεων που συσχετίζουν τον άνθρωπο με τις απώτατες συνθήκες της ύπαρξής του (1976). Ωστόσο, όλοι αυτοί οι ορισμοί, που εστιάζουν στο υπέρτατο νόημα ως βασικό χαρακτηριστικό της ζωής, μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση, καθώς όχι μόνο η θρησκεία αλλά και άλλα φιλοσοφικά κινήματα αναζητούν και διακηρύσσουν την αναζήτηση του νοήματος της ζωής ως στόχο της ύπαρξης (Yinger, 1957, σ. 10). Έτσι επανέρχεται η έννοια του υπερφυσικού ως στοιχείου που διαφοροποιεί τη θρησκεία από τα φιλοσοφικά κινήματα. Τι είναι λοιπόν εκείνο που διαφοροποιεί τη μαγεία από τη θρησκεία; Ο Levack υποστηρίζει ότι το κριτήριο είναι η πίεση που ασκείται, ο εξαναγκασμός (1995, σ. 6). Σ αυτό συμφωνεί και η Benedict, η οποία διευκρινίζει ότι το υπερφυσικό υπάρχει τόσο στη μαγεία όσο και στη θρησκεία. Αυτό που τα διαφοροποιεί είναι ο τρόπος διαχείρισης του υπερφυσικού. Η μαγεία χρησιμοποιεί τον εξαναγκασμό, ενώ η θρησκεία στηρίζεται στη στενή σχέση και στην αμοιβαιότητα της επικοινωνίας ανάμεσα στον πιστό και τον Θεό (1938, σ. 647). Έχουν όμως εξαφανιστεί η μαγική σκέψη και η πίστη στο υπερφυσικό; Προφανώς όχι. Ο Διαφωτισμός βαυκαλιζόταν

15 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 25 ότι θα κέρδιζε οριστικά τη μάχη με τον μαγικό κόσμο. Αυτό αποδείχτηκε ουτοπία, παρόλο που ο Διαφωτισμός υποβοηθήθηκε από την επίσημη Εκκλησία, η οποία προσπάθησε να επιβάλει την κυριαρχία της. Παράλληλα με τις απόψεις της επίσημης Εκκλησίας και τις βασικές αρχές του χριστιανικού δόγματος συνυπήρχαν αντιλήψεις που επιβίωναν από το μακρινό παρελθόν, σε μια ενότητα που συγκροτούσε τη λαϊκή θρησκεία (Williams, 1994). Η λαϊκή θρησκεία αναγορεύεται σε κανονικό σύστημα πίστης (ruling belief system), που εγχέεται σε διάφορες μορφές προφορικού πολιτισμού (Dégh, 1996, σ. 35). Στην εποχή μας, το υπερφυσικό είναι παρόν είτε με τη δημιουργία αστικών θρύλων είτε με την αξιοποίηση μοτίβων και ιστοριών για τη λογοτεχνία κλασική είναι η λογοτεχνία για τον δράκουλα (Cazacu, 2008), τον κινηματογράφο (Koven, 2008), τη βιομηχανία της μόδας και του καταναλωτισμού (Dégh, 1994). Στο τελευταίο πεδίο εστίασε η Eleta, καθιστώντας το σύγχρονο Λονδίνο χώρο της έρευνάς της, στην οποία επισημαίνει: «Η μαγεία ως μια μορφή γνώσης-ελέγχου της πραγματικότητας ουδέποτε εξαφανίστηκε πλήρως και συντηρεί, σε συμβολικό επίπεδο, μια στενή σχέση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν στους τοπικούς πολιτισμούς. Μολονότι η μαγεία παραπέμπει σε σημασίες και πίστεις που περιορίζονται σε λίγους εκλεκτούς, κάποια μυστήρια αποκαλύπτονται σε έναν ευρύτερο αριθμό ανθρώπων, μια διαδικασία διά της οποίας ο μυστικός της χαρακτήρας αλλοιώνεται βαθιά και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας της ενδυναμώνεται, ιδίως σε καιρούς αιφνίδιας κοι-

16 26 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση νωνικής αλλαγής. Όπου η μαγεία παίρνει έναν λιγότερο αποσπασματικό και περισσότερο ορατό χαρακτήρα, προσπαθώντας να εξέλθει από την ιδιωτική σφαίρα και να καταλάβει τον δημόσιο χώρο, η κοινωνική της παρουσία εκτείνεται όχι μόνο στους ενδιάμεσους χώρους, αλλά επίσης σε πιο θεσμοποιημένα περιβάλλοντα. Η μαγεία είναι παρούσα τόσο στην καθημερινή αλληλεπίδραση ανάμεσα στα άτομα όσο και σε ευρύτερα περιβάλλοντα, όπως η βιομηχανία της μόδας και τα καταναλωτικά προϊόντα, όπου αυτή παίρνει μορφές που άλλοτε είναι πιο ορατές και άλλοτε πιο συγκαλυμμένες.»η παρούσα ωστόσο διάχυση των μαγικών πίστεων δεν είναι επιστροφή σε πρωτογονισμό, αλλά αναβίωση μιας μορφής γνώσης-ελέγχου της πραγματικότητας. Περισσότερο από την προσφορά ενός μέσου διαφυγής από την πραγματικότητα, η μαγεία παρέχει έναν καθησυχαστικό μηχανισμό μέσω του οποίου μπορεί να αντιμετωπίσει και συγκεκριμένα αλλά και πνευματικά προβλήματα, στα οποία οι πιο παραδοσιακοί θεσμοί συχνά αδυνατούν να δώσουν ικανοποιητικές λύσεις» (1997, σ. 51). Η παράδοση ως αφηγηματικό είδος Η «παράδοση» ως γενικός όρος έχει πολλές σημασίες. Μπορεί να σημαίνει τα ακόλουθα (Ήμελλος, 1988, σ. 7): α. Όλες τις μορφές των δημιουργημάτων και των εκδηλώσεων που διαμορφώθηκαν στην ιστορική διαδρομή της ανθρωπότητας.

17 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 27 β. Τον λαϊκό πολιτισμό, που αρχικά ταυτίστηκε με το σύνολο των εκδηλώσεων του αγροτικού πληθυσμού και των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. γ. Ένα συγκεκριμένο είδος λαϊκής λογοτεχνίας (Μερακλής, 2011, σσ ) της δημώδους, κατά τον Ήμελλο. Στο παρόν κείμενο ο όρος χρησιμοποιείται με την τελευταία σημασία του, παραπέμποντας σε συγκεκριμένο αφηγηματικό είδος, το οποίο περιλαμβάνει ιστορίες που αποτυπώνουν τη λαϊκή πίστη. Σε όλες αυτές τις ιστορίες εγγράφονται πολιτισμικοί κώδικες της λαϊκής κοσμολογίας. Προφανώς, οι παραδόσεις αποτελούν ένα μόνο είδος λαϊκής λογοτεχνίας, στο οποίο διοχετεύεται η λαϊκή πίστη ως κανονιστικό πλαίσιο για τη διαχείριση των κοινωνικών σχέσεων αλλά και του τρόπου ερμηνείας του φυσικού περιβάλλοντος. Ο όρος επιβάλλεται στην Ελλάδα το 1904, όταν ο Πολίτης εκδίδει το δίτομο έργο του Μελέται περί του βίου και της γλώσσης του ελληνικού λαού. Παραδόσεις, τόμοι Α και Β. Έχει δίκιο η Παπαχριστοφόρου, η οποία παρατηρεί ότι «η εισαγωγή του όρου παράδοση στην ορολογία της ελληνικής λαογραφίας από τον Ν. Πολίτη, έναντι του όρου θρύλος, χρήζει ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» (2012, σ. 759). Προφανώς, η τοποθέτηση από τον Πολίτη του όρου «παράδοση» στη θέση του χρησιμοποιούμενου στην Ευρώπη όρου «θρύλος» (legend ή legende) γίνεται εξαιτίας του εννοιολογικού φορτίου και της δικής του οπτικής για την τεκμηρίωση της συνέχειας, που αποτελούσε ακρογωνιαίο λίθο στη θεωρία και μεθοδολογία της λαογραφίας (Αυδίκος, 2009, σσ ). Ο όρος «παράδοση» συνδέει άμεσα το παρόν με το απώτατο παρελθόν, κάτι που δεν εγ-

18 28 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση γυάται ο «θρύλος» ως λέξη. Θεωρείται διήγηση μυθική που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Ο Πολίτης παραθέτει τον εξής ορισμό: «Μυθώδεις διηγήσεις πιστευόμεναι ως αληθείς, αναφερόμεναι δε εις τόπους και πρόσωπα, εις ουράνια σώματα, εις μετεωρολογικά φαινόμενα, εις τον Χριστόν και εις τους Αγίους, εις δαιμόνια και άλλα φανταστικά όντα» (1904, σ. 10). Ο ορισμός του είναι ημιτελής, καθώς ο ίδιος ενδιαφέρεται περισσότερο να δώσει οδηγίες στους συλλογείς παρά να καταγράψει τα χαρακτηριστικά της. Ως εκ τούτου, το ενδιαφέρον του επικεντρώνεται στην παράθεση των κατηγοριών των παραδόσεων και δεν ασχολείται με τη θεωρητικοποίηση των περιγραφών του. Όπως φαίνεται λοιπόν, ο Πολίτης ορίζει την παράδοση με δυο τρόπους: α. Την ονομάζει «μυθώδη διήγηση», που υποδηλώνει ότι η παράδοση έχει μυθοπλαστικό χαρακτήρα. Το μυθώδες μπορεί κανείς να το αναγνώσει τόσο ως χρονικό προσδιορισμό (από πολύ παλιά) όσο και ως δημιούργημα μυθοπλαστικής φαντασίας. β. Τη συναρτά με την πίστη του ακροατηρίου στο περιεχόμενο, με το αν δηλαδή είναι αληθές ή όχι. Το ίδιο πρόβλημα όσον αφορά τη σαφήνεια του ορισμού υπάρχει και αλλαχού. Για παράδειγμα, ο Schmidt (1963, σ. 107) επισήμανε ότι ο θρύλος (legend) «είναι τόσο ευρύς όσο η ολότητα του λαϊκού πολιτισμού». Παρομοίως, ο Bill Ellis σε άρθρο του (1989, σ. 32) ισχυρίζεται ότι ο θρύλος έχει χαμαιλεόντεια φύση. Οι παραπάνω απόψεις επιβεβαιώνονται από όσα συνέβησαν στο συνέδριο του Σέφιλντ (1985) αλλά και

19 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 29 στο άλλο στο Σινσινάτι των ΗΠΑ, όπου οι συμμετέχοντες εξέφρασαν τη δυσκολία τους να προτείνουν μια κατάλληλη λέξη για την περιγραφή των θρύλων. Ο Georges (1971, σ. 18) συγχωνεύει όλους τους ορισμούς για τους θρύλους που δίνουν οι λαογράφοι. Σύμφωνα με τον ίδιο, «ένας θρύλος είναι μια ιστορία που: (α) μπορεί να μην είναι καθόλου μια ιστορία ή αφήγηση (β) τοποθετείται σε ένα πρόσφατο ή ιστορικό παρελθόν, έτσι ώστε ο θρύλος να μπορεί να κατανοηθεί ως μακρινός ή αϊστορικός (γ) πιστεύεται ότι είναι αληθής από μερικούς, ψευδής από άλλους, και τα δύο, ή ούτε το ένα ούτε το άλλο από τους πιο πολλούς» Αυτή η επιτομή των ορισμών αποκαλύπτει τη ρευστότητα του όρου, γεγονός που καθιστά δύσκολη την προσέγγισή του, ενώ εξαιρετικά δύστοκη καθιστά και τη διαδικασία ταξινόμησής τους. Η ίδια σύγχυση αναδεικνύεται εμφανώς στη σύγκριση του αγγλικού όρου legend και του γερμανικού Sage (Nicolaisen, 1989, σ. 77). Ο γερμανικός όρος προέρχεται από το γερμανικό ρήμα sagen (να πω, να αφηγηθώ) και η απαρχή του εντοπίζεται στον Μεσαίωνα. Παλιότερα, η λέξη sagen παρέπεμπε: (α) στην ικανότητα της ομιλίας, και (β) σε αυτό που εξιστορείται, το θρυλούμενο. Από την άλλη, η αγγλική λέξη legend προέρχεται από το legende, που ουδέποτε έχασε τη σχέση του με τον μεσαιωνικό λατινικό όρο legenda, που σημαίνει «πράγματα να διαβαστούν» και για την ακρίβεια, παραπέμπει στις ιστορίες ενός αγίου. Το legenda, το ουδέτερο της λατινικής λέξης, αποδόθηκε κατόπιν στα γερμανικά ως die Legende. Η οπτική του εξελικτισμού και η αδυναμία οριστικής δια-

20 30 Λαϊκ π στη και κοινωνικ οργ νωση τύπωσης της φύσης των παραδόσεων, επομένως, μεταθέτουν το πρόβλημα στο επίπεδο της ταξινόμησης. Οι λαογράφοι επέμεναν για μεγάλο χρονικό διάστημα στην καταγραφή και ταξινόμηση των παραδόσεων. Όταν δε αντιμετώπιζαν δυσκολίες με την ταξινόμηση των παραδόσεων που συνέλεγαν, η απάντησή τους στο πρόβλημα ήταν η δημιουργία νέων κατηγοριών. Έτσι ο Πολίτης ταξινομεί τις παραδόσεις σε 39 κατηγορίες, γεγονός που προκαλεί προβλήματα στην οριοθέτηση των κατηγοριών. Συνήθως η ταξινόμηση εμπεριέχει το στοιχείο της αυθαιρεσίας. Για παράδειγμα, στον πρώτο τόμο των παραδόσεων του Πολίτη (χ.χ., σ. 65) υπάρχει η παράδοση με τον τίτλο «Μονοβύζα», που ταξινομείται στην κατηγορία «Έλληνες αντρειωμένοι γίγαντες»: Μιάμιση βωρα μακριά από τη Βερβίτσα είναι το κάστρο της Μονοβύζας. Αυτή ήταν βασιλοπούλα, και την έλεγαν Μονοβύζα, γιατί είχε ένα μονάχα βυζί, και επειδή ήταν μακρύ και βαρύ, το εγύριζε από το νώμο, και το έρηχνε πίσω ς τις πλάταις της για να ξαλαφρώνη. Η ίδια η Μονοβύζα έφτειασε και της Κυράς ς το Ρουφιά, παρακάτου από το κάστρο της Γλανίτσας, κοντά ς τη Στρέβοζα. Το κάστρο της το πάτησαν μια φορά εχτροί, αλλά τη Μονοβύζα δεν μπόρεσαν να την πιάσουν, γιατί έφυγε νύχτα από μια μυστική πόρτα απ αυτή εχώθηκε εις ένα υπόγειο δρόμο και όταν έφτασε ς την άκρη έσπρωξε την πλάκα που ήταν βουλλωμένο το άνοιγμα του δρόμου και εβγήκε ς τον κόσμο. Η πλάκα εκείνη ευρίσκεται ακόμη εκεί ς τον κάμπο είναι μεγάλη, δύο τετραγωνικά μέτρα, και φαίνονται πάνω

21 ΕΙΣΑΓ ΓΗ 31 της τα πατήματα της βασιλοπούλας και των μπροστινών ποδιών του μουλαριού, που καβάλληκεν όταν εβγήκε ς τον κάμπο φαίνονται ακόμη και τα σημάδια του βυζιού της βασιλοπούλας, γιατί από το μάκρος του ακούμπησε κ αυτό ς την πλάκα. Είναι προφανές ότι η συγκεκριμένη παράδοση θα μπορούσε να ταξινομηθεί και ως αιτιολογική, δεδομένου ότι στο τέλος η ιστορία της Μονοβύζας χρησιμοποιείται για να αιτιολογηθούν κάποια σημάδια που έχουν αποτυπωθεί στον περιβάλλοντα χώρο. Η ταξινόμηση είναι ασφαλώς ένας μηχανισμός εναπόθεσης και οργάνωσης του υλικού. Ωστόσο η μελέτη δεν μπορεί να εγκλωβίζεται στα όρια που θέτει η ταξινόμηση. Το μείζον δεν είναι οι κατηγορίες, ούτε καν τα λαογραφικά γένη (κατάρες, ευχές, όρκοι κ.λπ.). Σημασία έχει η κυκλοφορία των λαογραφικών ιδεών, που αποκαλύπτουν βασικές αρχές της λαϊκής πίστης, της κοσμολογίας. Ο Κυριακίδης και ο Μέγας, διαβλέποντας τον κίνδυνο που γεννούσε η συνεχής δημιουργία νέων κατηγοριών με τη συνακόλουθη σύγχυση, πρότειναν την ταξινόμηση στις τέσσερις ακόλουθες κατηγορίες (Μερακλής, 2011, σ. 565): α. Καθαρά μυθολογικές ή προσωποποιήσεων. β. Αιτιολογικές. γ. Ιστορικές. δ. Θρησκευτικές.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Το Νόημα της Ιστορίας

Το Νόημα της Ιστορίας ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2015 Το Νόημα της Ιστορίας Σεμινάριο 1 ο Πέμπτη 13 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 5 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της μαγείας (κεφ.35) Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE)

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΕΛΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΚΑΠΟΛΟΥ ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις

ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ-Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΗΣ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Η ακαδημαϊκή επιτυχία συνδέεται με την αναγνωστική ικανότητα καθώς και με τις ικανότητες του γραμματισμού. Έτσι, οι μαθητές με αναπτυγμένες

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Ηµεροµηνία ιδακτική Ώρα Τάξη/Τµήµα Αριθµός Μαθητών

Σχολείο Ηµεροµηνία ιδακτική Ώρα Τάξη/Τµήµα Αριθµός Μαθητών 2.2. Φόρµα Μαθήµατος 2 ης Τηλεδιάσκεψης Το νερό νεράκι Ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε ηµοτικά Σχολεία της Ελλάδος και της Κύπρου ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΛΗΡΟΥ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΥΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα»

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» Τα θέματά μας Γιατί «μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας» για εσάς; Ποιους τομείς είναι δυνατόν

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΥΛΗ ΚΑΙ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Από το βιβλίο «Ευκλείδεια Γεωμετρία Α και Β Ενιαίου Λυκείου» των Αργυρόπουλου Η., Βλάμου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα