ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ~ 1 ~

2 ~ 2 ~

3 5.1 Προβληµατική Στο κεφάλαιο αυτό θα µελετήσουµε την αλλοίωση των τροφίµων. Η αλλοίωση τροφίµων γίνεται µε βιολογικούς τρόπους, όπως οι µικροοργανισµοί, µε χηµικούς τρόπους, όπως χηµικά στοιχεία, φυτοφάρµακα, λιπάσµατα, ορµόνες και αντιβιοτικά καθώς και µε φυσικούς τρόπους, όπως ξένα υλικά στα τρόφιµα. Η αλλοίωση τροφίµων γίνεται για λόγους πολιτικούς και οικονοµικούς και επιφέρει πολλούς κινδύνους καθώς η ανάγκη του ανθρώπου για κατανάλωση τροφής είναι από τις βασικότερες του ανθρώπινου οργανισµού. Επίσης θα µελετήσουµε τους φυσικούς και χηµικούς κινδύνους της αλλοίωσης τροφίµων, το πού, το πώς και το γιατί εφαρµόζεται, τις συνέπειες στην υγεία του ανθρώπου καθώς και την στάση της πολιτείας απέναντι στην αλλοίωση τροφίµων. Με την ανάπτυξη των ερωτηµάτων αυτών θα αποκτήσουµε περισσότερες γνώσεις για µια µάστιγα των ηµερών µας η οποία επηρεάζει άµεσα και έµµεσα κάθε άνθρωπο. ~ 3 ~

4 ~ 4 ~ Εικόνα 1. Η εικόνα τα λέει όλα - Αρκάς

5 5.2 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Ως ποιότητα ορίζεται το σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος ή υπηρεσίας που ικανοποιούν εκφρασµένες ή συναγόµενες ανάγκες του χρήστη. Ένας τέτοιος ορισµός ποιότητας για τα τρόφιµα αντανακλά σε συγκεκριµένες απαιτήσεις του καταναλωτή (δηλ. του χρήστη). Η χρησιµοποίηση της λέξης απαίτησης αντί της ανάγκης επιβάλλεται αν αναλογιστεί κανείς την υστερία που προκαλείται όταν ένα θέµα τροφίµων γίνει πρωτοσέλιδο. Αυτές λοιπόν οι απαιτήσεις για την ποιότητα των τροφίµων είναι: Εικόνα 2. εν υπάρχει ποιότητα ζωής χωρίς ποιότητα τροφίµων * Υγιεινή και ασφάλεια (φυσικοχηµικές ιδιότητες των τροφίµων π.χ. µη ύπαρξη ξένων και τοξικών ουσιών, µικροβιολογικός έλεγχος) * Θρεπτικά χαρακτηριστικά * Συµµόρφωση µε τη νοµοθεσία (επισήµανση, διατηρησιµότητα, συσκευασία, προέλευση κλπ.) * Οργανοληπτικές ιδιότητες (γεύση, άρωµα, εµφάνιση, υφή) Η πρώτη απαίτηση είναι η πιο σηµαντική γιατί σχετίζεται άµεσα µε τη διατήρηση της υγείας του ανθρώπου. Η δεύτερη βοηθά στη δηµιουργία ισορροπηµένης διατροφής που προάγει µακροπρόθεσµα την υγεία. Η συµµόρφωση στην τρίτη απαίτηση σχετίζεται µε την προστασία του καταναλωτή. Αξίζει να σηµειωθεί εδώ ότι ο σηµερινός καταναλωτής έρχεται αντιµέτωπος µε καλά στηµένες τεχνικές µάρκετινγκ και εύκολα παραπλανάται. Θυµηθείτε τη διαφήµιση που ένα παιδάκι κανονίζει το µενού όλης της εβδοµάδας µε προµαγειρευµένα φαγητά, όταν ψωνίζει µε τη µητέρα του. Σε άλλη περίπτωση πολυτελείς συσκευασίες στην πρώτη όψη µε µεγάλα γράµµατα υπονοούν τη χρήση αγνών υλικών και από πίσω στη σύσταση µε µικρά γράµµατα πληροφορούν για το χηµικό χαρµάνι που χρησιµοποιήθηκε. ~ 5 ~

6 Και φυσικά πόσα άλλα παραδείγµατα µπορεί να ανακαλύψει κανείς. Τέλος, τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων είναι προσωπικό θέµα του καταναλωτή και στηρίζεται στις δικές του ιδιαίτερες προτιµήσεις. Για να ικανοποιηθούν οι παραπάνω απαιτήσεις είναι απαραίτητη µια προϋπόθεση: Η στενή επαφή του επιχειρηµατία µε τον καταναλωτή. Προτού αρχίσει οποιαδήποτε παραγωγική διεργασία θα πρέπει να διασφαλιστούν όλες οι αρχές υγιεινής που περιλαµβάνουν την: * Καθαριότητα και απολύµανση του εξοπλισµού και του κτιρίου * Αντιµετώπιση των τρωκτικών και των εντόµων και * Υγιεινή του προσωπικού ~ 6 ~

7 5.3 ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Οι βιολογικοί κίνδυνοι µπορεί να προέρχονται από διάφορους ζωντανούς οργανισµούς. Τα έντοµα, και κυρίως οι µύγες, καθώς και τα τρωκτικά αποτελούν κινδύνους γιατί µεταφέρουν µικροοργανισµούς στα τρόφιµα. Επίσης τα πουλιά πολλές φορές δηµιουργούν προβλήµατα. Γενικά όλα τα ζώα απαγορεύεται να κυκλοφορούν σε χώρους επεξεργασίας τροφίµων. Οι παραπάνω κίνδυνοι ονοµάζονται µικροβιολογικοί. Οι µικροβιολογικοί κίνδυνοι προέρχονται από διάφορους µικροοργανισµούς που χρησιµοποιούν τα τρόφιµα ως υπόστρωµα για την ανάπτυξή τους. Αυτοί οι κίνδυνοι είναι οι πιο σηµαντικοί, γιατί υπεισέρχονται άµεσα στην αλυσίδα παραγωγής και µπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στον άνθρωπο. Η µικροβιολογία τροφίµων είναι η επιστήµη που µελετά τους µικροοργανισµούς που σχετίζονται µε τα τρόφιµα. Είναι ένας εκτενής κλάδος που είναι αδύνατο να καλύψουµε σε µερικές παραγράφους. Θα προσπαθήσουµε όµως να δούµε εν συντοµία τη δράση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Οι µικροοργανισµοί, λοιπόν, µπορεί να προκαλέσουν αλλοιώσεις στα τρόφιµα, µούχλιασµα, σάπισµα και δηλητηριάσεις στον άνθρωπο, µπορεί όµως να είναι χρήσιµοι στις διάφορες ζυµώσεις ( κρασί, γιαούρτι, µπύρα κτλ ). Εικόνα 3. Πολλοί κίνδυνοι εγκυµονούν στα τρόφιµα ~ 7 ~

8 Οι µικροοργανισµοί χωρίζονται σε 5 κύριες κατηγορίες, τους µύκητες, τις ζύµες, τα βακτήρια, τους ιούς και τα παράσιτα. Οι τρεις τελευταίες κατηγορίες είναι υπεύθυνες για τις διάφορες τροφικές δηλητηριάσεις και συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα. Βακτήρια Ιοί Παράσιτα Clostridium botulinum Ηπατίτιδας Α Πρωτόζωα Clostridium perfringens Τύπου Norwalk Giardia lamblia Salmonella spp. Rotavirus Entamoeba histolytica Listeria monocytogenes Πολιοµυελίτιδας Cryptosporidium parvum Campylobacter jejuni Staphylococcus aureus Shigella spp. Vibrio parahaemolyticus Vibrio cholerae Bacillus cereus Yersinia enterocolitica Escherichia Coli Νηµατώδεις Ascaris lumbricoides Trichinella spiralis Κεστώδεις Taenia solium Diphyllobothrium latum Τρηµατώδεις Fasciola hepatica Εικόνα 4. Στοµαχόπονος Πονόλαιµος- Βήχας- Γρίπη Εικόνα 5. Μορφή βακτηρίων ~ 8 ~

9 Εικόνα 6. Απόκοµµα από την εφηµερίδα ''ΤΑ ΝΕΑ'' Τα βακτήρια. Είναι η πιο σηµαντική κατηγορία µικροοργανισµών γιατί βρίσκονται παντού, πολλαπλασιάζονται ταχύτατα, παράγουν πολύ ανθεκτικά σπόρια και µπορούν να προκαλέσουν δηλητηριάσεις. Είναι µονοκύτταροι µικροοργανισµοί (µεγέθους 1-5 µm) και διακρίνονται ανάλογα µε το σχήµα τους σε βάκιλλους (ραβδοειδή), κόκκους (σφαιρικοί) και σπείρες (ελικοειδή). Άλλος ένας διαχωρισµός γίνεται µε τη χρώση Gram. Ανάλογα µε τη σύσταση του κυτταρικού τοιχώµατος, αν χρωµατίζονται κυανά ονοµάζονται Gram (+), ενώ αν παραµένουν άχρωµα Gram (-). ~ 9 ~

10 Εικόνα 7. Ένας από τους πολλούς ιούς οι οποίοι βρίσκονται στο σώµα µας Ιοί. Είναι οι µικρότεροι σε µέγεθος µικροοργανισµοί. Αναπτύσσονται στο κύτταρο ενός ξενιστή χρησιµοποιώντας το γενετικό του υλικό. Έτσι δεν πολλαπλασιάζονται στα τρόφιµα, αλλά µεταδίδονται από βακτήρια, φυτά και ζώα, καθώς επίσης από µολυσµένους εργάτες. Παράσιτα. Είναι οργανισµοί που λαµβάνουν την τροφή τους από τον ξενιστή. Χωρίζονται στα πρωτόγονα, τους νηµατώδεις, τις ταινίες και τους κεστώδεις, όπως φαίνεται από τον πίνακα. Τα σηµαντικότερα παράσιτα που έχουν απασχολήσει κατά καιρούς τα τρόφιµα είναι: Entamoeba histolytica, Ascaris lumbricoides, Diphyllobothrium latum. Μικροοργανισµοί αλλοίωσης. Είναι διάφοροι µικροοργανισµοί που προκαλούν αλλαγές στα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του καταναλωτή. Έτσι δηµιουργούν δυσάρεστες οσµές, χρωµατίζουν ή αποχρωµατίζουν το τρόφιµο και αλλοιώνουν τη γεύση. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν µικροοργανισµοί από διάφορα είδη, όπως αυτά των ευρωµυκήτων (π.χ. Penicilium), ζυµοµυκήτων (Saccharomyces) και βακτηρίων (π.χ. Escherichia, Lactobacidlus, Pseudomonas κ.τ.λ. ). (1) ~ 10 ~

11 5.3.1 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΗΣ Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη των µικροοργανισµών διακρίνονται σε ενδογενείς, που σχετίζονται µε τις ιδιότητες του τροφίµου και εξωγενείς, που σχετίζονται µε τις συνθήκες του περιβάλλοντος. Για κάθε παράγοντα ορίζονται βέλτιστες, ελάχιστες και µέγιστες τιµές. Όλοι οι παράγοντες, όµως, αλληλοεπηρεάζονται και είναι δύσκολο να τεθούν ασφαλή κριτήρια και όρια, ειδικά σε συστήµατα µε περισσότερους από ένα µικροβιακούς πληθυσµούς. Οι ενδογενείς παράγοντες του τροφίµου είναι: το ph η υγρασία το οξειδοαναγωγικό δυναµικό η περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά οι αντιµικροβιακοί παράγοντες η βιολογική δοµή ph. Το ph του τροφίµου είναι πολύ σηµαντικός παράγοντας για την ανάπτυξη µικροοργανισµών. Οι περισσότεροι, συµπεριλαµβανοµένων των Εικόνα 8. Κλίµακα ph(πεχά)-όξινα και βασικά ~ 11 ~

12 παθογόνων βακτηρίων, αναπτύσσονται στην περιοχή ph = Οι ζύµες και οι µύκητες όµως αναπτύσσονται σε περιοχές ph < 3.5 και δηµιουργούν αλλοιώσεις, κυρίως για φρούτα. Επίσης η µεταβολή ph του κρέατος κατά την περίοδο της νεκρικής ακαµψίας είναι σηµαντική για την προφύλαξη από την ανάπτυξη βακτηρίων. Η υγρασία. Οι µικροοργανισµοί χρειάζονται νερό για την ανάπτυξή τους. Το ελεύθερο νερό που υπάρχει στο τρόφιµο εκφράζεται µε την ενεργότητα νερού, aw. Η aw, ως γνωστόν, κυµαίνεται από 0-1. Πολύ γενικά, τα βακτήρια σπάνια αναπτύσσονται σε τιµές aw<0.9, µε τα Gram (-) να είναι πιο ευαίσθητα στην ελάττωση της aw από τα Gram (+). Επίσης οι περισσότεροι µύκητες δεν αναπτύσσονται σε aw<0.87 και οι ζύµες σε aw<0.8. Να υπενθυµίσουµε, όµως, ότι αυτές οι τιµές είναι ενδεικτικές και εξαρτώνται και από τους άλλους παράγοντες. Το οξειδοαναγωγικό δυναµικό (Eh). Οι µικροοργανισµοί χρειάζονται ενέργεια για την ανάπτυξη και το µεταβολισµό τους. Η ενέργεια αυτή παράγεται κατά τις οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις, στις οποίες συµµετέχουν τα διάφορα συστατικά του τροφίµου. Ο λόγος των συνολικών οξειδωτικών (δέκτες e - ) προς τα συνολικά αναγωγικά (δότες e - ) καθορίζει το οξειδοαναγωγικό δυναµικό του τροφίµου, Eh. Το Eh καθορίζει την τάση για λήψη ή απώλεια οξυγόνου από το τρόφιµο. Το Eh δεν είναι σταθερό σε όλη τη µάζα του τροφίµου αλλά µεταβάλλεται από την επιφάνεια προς το εσωτερικό του. Για παράδειγµα, οι τιµές Eh στο εσωτερικό µεγάλων κοµµατιών κρέατος µπορούν να είναι -200mv, ενώ σε λεπτοτεµαχισµένο κρέας +200mv. Γενικά το εύρος του Eh, όπου αναπτύσσονται οι µικροοργανισµοί, είναι +300 έως -420mv. Η ύπαρξη οξυγόνου είναι καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη µικροβίων. Ανάλογα µε την ανάγκη σε οξυγόνο τα µικρόβια διακρίνονται σε 4 κατηγορίες: Υποχρεωτικά αερόβια: Αναπτύσσονται παρουσία οξυγόνου (Eh θετικό) Υποχρεωτικά αναερόβια: Αναπτύσσονται απουσία οξυγόνου (Eh αρνητικό) Προαιρετικά αερόβια ή αναερόβια: Αναπτύσσονται παρουσία ή απουσία οξυγόνου (Eh θετικό ή αρνητικό) Μικροαερόφιλα: Αναπτύσσονται σε ελαττωµένη τάση οξυγόνου ~ 12 ~

13 Θρεπτικά συστατικά Οι µικροοργανισµοί απαιτούν για την ανάπτυξή τους θρεπτικά συστατικά, τα οποία βρίσκουν στα τρόφιµα. Τέτοιοι µικροοργανισµοί καλούνται χηµειοετερότροφοι και χρησιµοποιούν ως πηγή ενέργειας και για το µεταβολισµό τους διάφορες οργανικές ουσίες ή ανόργανα συστατικά που δεν µπορούν να συνθέσουν (Οι χηµειοαυτότροφοι χρησιµοποιούν ανόργανες ουσίες και οξυγόνο για τις ανάγκες τους). Πιο συγκεκριµένα όλοι οι µικροοργανισµοί απαιτούν: νερό πηγές ενέργειας (πηγή C), όπως απλά σάκχαρα, αλκοόλες, αµινοξέα, σύνθετους υδατάνθρακες (άµυλο), λιπαρές ύλες πηγή N, αµινοξέα, νουκλεοτίδια και ανόργανες πηγές, όπως NH 3, νιτρικά βιταµίνες (κυρίως βιταµίνη Β) ανόργανα συστατικά (Fe, P, S, K, Mg, Cu, Ca, Zn, Co). Οι αντιµικροβιακοί παράγοντες Είναι ουσίες που θανατώνουν ή αναστέλλουν τη δράση των µικροβίων. Μπορεί να είναι φυσικά συστατικά των τροφίµων ή να προστίθενται κατά την επεξεργασία του τροφίµου µε στόχο την αύξηση ζωής των τροφίµων. Στα φυσικά αντιµικροβιακά ανήκουν τα µπαχαρικά και τα αιθέρια έλαια αρωµατικών φυτών, ένζυµα π.χ. ζυθοζύµη στα αυγά και το γάλα και διάφορες ορµόνες. Επίσης να αναφερθεί η νισίνη, η οποία παράγεται από κάποια µικρόβια (στρεπτόκοκκους) και αναστέλλει τη δράση άλλων µικροβίων (κλωστρίδια). Βρίσκει εφαρµογή στην παραγωγή τυριού. ~ 13 ~ Εικόνα 9. Το γνωστό σε όλους µας σαπούνι Dettol µπορεί να καταπολεµήσει τα βακτήρια.

14 Ως πρόσθετες αντιµικροβιακές ουσίες, καλούνται και αναστολείς, χρησιµοποιούνται αντιβιοτικά (τετρακυκλίνη, πενικιλίνη κ.α.) και συντηρητικά (θειώδης ανυδρίτης, βενζοϊκό οξύ, σορβικό οξύ κ.α.). Να σηµειωθεί εδώ ότι σε πολλές περιπτώσεις η αλόγιστη χρήση των ουσιών αυτών δηµιούργησε ανθεκτικά στελέχη παθογόνων µικροβίων µε αρνητικές επιπτώσεις για τον άνθρωπο. Εξωγενείς Παράγοντες Οι εξωγενείς παράγοντες, που επηρεάζουν την ανάπτυξη των µικροοργανισµών είναι: Η θερµοκρασία του περιβάλλοντος Η σχετική υγρασία Η παρουσία και συγκέντρωση αερίων Η παρουσία και η δράση άλλων µικροοργανισµών Η θερµοκρασία Οι µικροοργανισµοί αναπτύσσονται σε συγκεκριµένο εύρος θερµοκρασιών που µπορεί να ποικίλλει, από -24 έως +90. Έτσι µε την κατάλληλη θερµική επεξεργασία µπορεί να επιτευχθεί η µερική καταστροφή των µικροοργανισµών ενός τροφίµου (µε παστερίωση) ή θανάτωση όλων των µικροοργανισµών και των σπορίων τους (αποστείρωση). Εικόνα 10. Θερµόµετρο ~ 14 ~

15 Οι µικροοργανισµοί, ανάλογα µε το εύρος θερµοκρασιών ανάπτυξης, διακρίνονται σε: Εύρος ανάπτυξης Άριστη θερµοκρασία Ψυχρόφιλοι -5 έως έως +10 Θερµόφιλοι +40 έως έως +60 Μεσόφιλοι +5 έως έως +45 Εικόνα 11. Ψυχρόφιλοι, Μεσόφιλοι και Θερµόφιλοι Η σχετική υγρασία Ως σχετική υγρασία του περιβάλλοντος εννοείται το % ποσοστό κορεσµού του περιβάλλοντος µε υδρατµούς σε συγκεκριµένη θερµοκρασία. Η υγρασία είναι σηµαντικός παράγοντας κατά την αποθήκευση των τροφίµων, όπως και η θερµοκρασία. Έτσι, αν ένα τρόφιµο µε χαµηλή a w βρεθεί σε περιβάλλον µε υψηλή σχετική υγρασία, τότε θα απορροφήσει υγρασία. Αντίθετα, αν η a w είναι υψηλή και η σχετική υγρασία χαµηλή, τότε το τρόφιµο θα αποβάλλει υγρασία. Στην πρώτη ~ 15 ~

16 περίπτωση απαιτείται µεγάλη προσοχή, γιατί η αύξηση της υγρασίας στην επιφάνεια των τροφίµων (π.χ. ξηρών καρπών) ευνοεί την ανάπτυξη µικροοργανισµών. Η παρουσία και συγκέντρωση αερίων Οι µεταβολές στη σύσταση του αέρα µπορούν να αποτρέψουν την αλλοίωση των τροφίµων. Γι' αυτό στην τεχνολογία τροφίµων χρησιµοποιούνται "ελεγχόµενες" ή "τροποποιηµένες" ατµόσφαιρες, τόσο για τους χώρους αποθήκευσης, όσο και στις συσκευασίες. Αυτές συνήθως αποτελούνται από µίγµατα αερίων, κυρίως Ο2, N2, CO2, ενώ χρησιµοποιείται και το O3 βακτηριοκτόνο. Αλληλεπιδράσεις µεταξύ µικροοργανισµών Όπως αναφέρθηκε προηγούµενα, στα τρόφιµα µπορεί να συνυπάρχουν περισσότερα είδη µικροοργανισµών. Σε αυτές τις περιπτώσεις καθίσταται δύσκολος ο έλεγχος των παραγόντων που καθορίζουν την ανάπτυξη των µικροοργανισµών. Αυτό, πρώτον γιατί ο κάθε µικροοργανισµός έχει τις δικές του απαιτήσεις και δεύτερον γιατί υπάρχουν απρόβλεπτες ίσως αλληλεπιδράσεις µεταξύ των ειδών. Έτσι οι σχέσεις µεταξύ των µικροβίων σε ένα τρόφιµο χαρακτηρίζονται ανταγωνιστικές, συµβιωτικές, ή µεταβιωτικές. Στην πρώτη περίπτωση επικρατεί ένα µόνο είδος, συνήθως παράγοντας ουσίες ή µεταβάλλοντας τις ιδιότητες του τροφίµου, έτσι ώστε να θανατώνονται οι άλλοι µικροοργανισµοί. Στη δεύτερη περίπτωση τα διάφορα είδη συνυπάρχουν και συνήθως δρουν µαζί, ενώ στην τελευταία περίπτωση, ένας µικροοργανισµός δηµιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη δράση κάποιου άλλου.(1) Χηµικοί κίνδυνοι Είναι οι κίνδυνοι από διάφορες χηµικές ουσίες, οι οποίες υπεισέρχονται µε κάποιο τρόπο στα τρόφιµα και παρουσιάζουν τοξικότητα για τον άνθρωπο. Ενώ στους µικροβιολογικούς κινδύνους τα αποτελέσµατα είναι άµεσα µε τις τροφικές δηλητηριάσεις, οι χηµικοί κίνδυνοι εγκυµονούν µακροπρόθεσµες συνέπειες π.χ. καρκίνος. Στις περισσότερες περιπτώσεις η δράση τους είναι αµφιλεγόµενη. Σε αρκετές άλλες οι χηµικοί κίνδυνοι θυµίζουν καταστροφή, όπως τα χηµικά όπλα ή η ραδιενέργεια. Εικόνα12.Καλαµπόκι-χειροβοµβίδα πυρηνικής ενέργειας ~ 16 ~

17 Πηγές των χηµικών κινδύνων: Τοξικές ουσίες φυσικής προέλευσης (µυκοτοξίνες, ιχθυοτοξίνες, πολυχλωριωµένα διφαινύλια, πολυκυκλικοί αρωµατικοί υδρογονάνθρακες) Τοξικές ουσίες από τη βιοµηχανία, γεωργία και κτηνοτροφία Χηµικά στοιχεία (Hg, Pb, Zn, As, CN, Cd) Φυτοφάρµακα, λιπάσµατα Ορµόνες και αντιβιοτικά Πρόσθετα τροφίµων (συντηρητικά, αντιοξειδωτικά, χρωστικές, γαλακτωµατοποιητές, βελτιωτικά γεύσης) (1) Εικόνα 13. Ψεκασµός από το πλέον διάσηµο ζιζανιοκτόνο, Roundup ~ 17 ~

18 Εικόνα 14. Η εταιρεία Monsanto Company είναι µια πολυεθνική εταιρεία γεωργικής βιοτεχνολογίας. Είναι ο µεγαλύτερος παραγωγός στον κόσµο του ζιζανιοκτόνου glyphosate, που διατίθεται στην αγορά στο Roundup (µάρκα των ζιζανιοκτόνων) και σε άλλες µάρκες. Η Monsanto είναι επίσης ο µεγαλύτερος παραγωγός γενετικά τροποποιηµένων σπόρων. Παρέχει την τεχνολογία στο 90% των γενετικά τροποποιηµένων σπόρων που χρησιµοποιούνται για την αγορά των ΗΠΑ. Η έδρα της βρίσκεται στο Creve Coeur, Μιζούρι. ~ 18 ~

19 Εικόνα 15. Απόκοµµα από την εφηµερίδα ΤΑ ΝΕΑ ~ 19 ~

20 5.3.3 Φυσικοί κίνδυνοι Οι φυσικοί κίνδυνοι προέρχονται από διάφορα ξένα αντικείµενα ή υλικά, που δεν αποτελούν φυσικά συστατικά του τροφίµου και µπορούν να προκαλέσουν βλάβες στην υγεία του καταναλωτή. Τέτοια σώµατα είναι το γυαλί, το ξύλο, οι πέτρες, τα µέταλλα, τα έντοµα, τα κόκκαλα, τα πλαστικά, οι ρύποι του προσωπικού, µαλλιά, χαρτιά, χρώµατα, σκουριές κ.τ.λ. Οι επιπτώσεις στην υγεία είναι διάφορες. όπως πνιγµοί, τραυµατισµοί, µολύνσεις, σπάσιµο δοντιών κ.α. Μπορεί να προέρχονται από διάφορες πηγές, κυρίως όµως από την πρώτη ύλη, τα υλικά συσκευασίας, τον εξοπλισµό και τα εξαρτήµατα, τους εργαζόµενους. Τα τρόφιµα από τη στιγµή της παραγωγής τους (συγκοµιδή, σφαγή και αλίευση) υπόκεινται σε προοδευτική µεταβολή των φυσικών και χηµικών ιδιοτήτων τους. Η ταχύτητα και το είδος αυτής της µεταβολής εξαρτώνται τόσο από τη σύσταση των τροφίµων, όσο και από διάφορους άλλους παράγοντες Όταν η αλλοίωση προχωρήσει αρκετά, έχουµε µεταβολές, που εύκολα διαπιστώνονται και οργανοληπτικά, όπως π.χ. από τη µεταβολή του χρώµατος, την αλλαγή της υφής, την ανάπτυξη ανεπιθύµητων οσµών και γεύσεων. (1) ~ 20 ~

21 Εικόνα 16. Απόκοµµα από την εφηµερίδα ΤΑ ΝΕΑ ~ 21 ~

22 5.3.4 Ραδιενέργεια Οι ραδιενεργοί παράγοντες οφείλονται κυρίως στη ραδιενέργεια από τα εργοστάσια ραδιενέργειας. Παρά την έγκριση από διεθνείς εµπειρογνώµονες, όπως ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (WHO) και ο Οργανισµός Τροφίµων και Γεωργίας (FAO), η ακτινοβολία στα τρόφιµα έχει αργήσει να κερδίσει την αποδοχή στην Ευρώπη. Το πρόβληµα φαίνεται να έγκειται στην ελλιπή ενηµέρωση του κοινού αναφορικά µε το τι ακριβώς περιλαµβάνει η τεχνολογία αυτή και ποια οφέλη µπορεί να προσφέρει στη βελτίωση της ασφάλειας των διαθέσιµων τροφίµων. Η διαδικασία ακτινοβόλησης τροφίµων Η ακτινοβόληση τροφίµων περιλαµβάνει την έκθεση των τροφίµων σε ενέργεια από πηγές όπως οι ακτίνες γ, οι ακτίνες X ή οι δέσµες ηλεκτρονίων. Κατά τη διάρκεια της ακτινοβόλησης τροφίµων, τα τρόφιµα δεν θερµαίνονται, όπως για παράδειγµα συµβαίνει στην περίπτωση του φούρνου µικροκυµάτων, και δεν διατηρούν καθόλου ακτινοβολία. Η ακτινοβολία δεν καθιστά τα τρόφιµα ραδιενεργά. Ασφάλεια τροφίµων Το κύριο όφελος της ακτινοβολίας τροφίµων είναι ότι σκοτώνει επιβλαβή βακτήρια και άλλους µικροοργανισµούς, οι οποίοι µπορεί να προκαλέσουν τροφική δηλητηρίαση. Η ακτινοβολία επιφέρει και άλλα αποτελέσµατα, όπως η καθυστέρηση της ωρίµανσης και της βλάστησης στα τρόφιµα, συµβάλλοντας µε αυτόν τον τρόπο στην επέκταση της διάρκειας ζωής του προϊόντος. Σε άλλα τρόφιµα, όπως το κακάο, ο καφές, τα βότανα και τα καρυκεύµατα, η ακτινοβόληση προσφέρει µια ασφαλή και χωρίς υπολείµµατα εναλλακτική λύση στη χηµική απολύµανση. Στην περίπτωση ευπαθών τροφίµων, όπως τα φρέσκα θαλασσινά και τα µαλακά φρούτα, η ακτινοβολία µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να καταστρέψει τα επικίνδυνα µικρόβια και να καθυστερήσει την αλλοίωση, χωρίς να αλλοιώσει τη δοµή των τροφίµων, όπως εάν είχε χρησιµοποιηθεί θερµική επεξεργασία. ~ 22 ~

23 Μελέτες έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει σηµαντική απώλεια οποιωνδήποτε θρεπτικών ουσιών µετά την ακτινοβόληση των τροφίµων. Μια µικρή ποσότητα µερικών βιταµινών χάνεται, η οποία όµως είναι παρόµοια µε εκείνη που χάνεται κατά τη διάρκεια άλλων µεθόδων επεξεργασίας τροφίµων, όπως η κονσερβοποίηση και η ξήρανση. Εικόνα17.ΠΡΟΣΟΧΗ ΡΑ ΙΕΝΕΡΓΕΙΑ «Ελληνοποιήσεις» προϊόντων από άλλα κράτη δείχνουν τοδρόµο που οδηγεί στην άµεση σύγκληση του επιστηµονικού ελέγχου τροφίµων, ΕΣΕΤ, προκειµένου να θεσπιστούν και εδώ, όπως στη Βρετανία, ειδικά όρια για τη ραδιενέργεια σε τρόφιµα που παράγονται στις χώρες της Ε.Ε. και διακινούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως αναφέρεται σε δηµοσίευµα της Ελευθεροτυπίας πέραν δηλαδή των ειδικών ρυθµίσεων για την Ιαπωνία, µετά τη Φουκουσίµα, επιβάλλεται οι αρµόδιες αρχές να σταµατήσουν τις γενικόλογες αναφορές περί κινητοποιήσεων και ελέγχων, τη στιγµή που προϊόντα όπως τα µανιτάρια, τα οποία προέρχονταιαπό από τη Βουλγαρία, βαφτίζονται ελληνικά (σύµφωνα µε στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η «Ε») και προωθούνται στην εσωτερική αγορά, χωρίς να περνούν από κανέναν έλεγχο. Είναι, αν µη τι άλλο, τραγικό, µετά το Τσερνοµπίλ και τη Φουκουσίµα, να υπάρχει µαύρη τρύπα στην ευρωπαϊκή νοµοθεσία και να έχουµε γεγονότα όπως εκείνο µε τα µανιτάρια εκ Βουλγαρίας, που αποσύρθηκαν στη Βρετανία διότι η επιβάρυνσή τους ήταν µπεκερέλ ανά κιλό, δέκα φορές µεγαλύτερη από τα όρια της Ε.Ε. για τα τρόφιµα που εισάγονται µόνον από την Ιαπωνία µετά το πυρηνικό δυστύχηµα. ~ 23 ~

24 Είναι επιεικώς απαράδεκτο να µην υπάρχει σήµερα βάση δεδοµένων σε φορείς όπως το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, που να µας επιτρέπει να βλέπουµε ανά πάσα στιγµή «τους εξονυχιστικούς ελέγχους», όπως ισχυρίζεται η ηγεσία του, σε προϊόντα προερχόµενα από την Ιαπωνία αλλά και για όσα παράγονται στη χώρα µας ή έρχονται από άλλες (ανατολικές) χώρες. υστυχώς, λέει ο Μιχάλης Πετράκος, από την Εκτελεστική Γραµµατεία των Πρασίνων, «η Ελλάδα, παρ ότι γειτνιάζει µε χώρες που είχαν εκτεθεί σε µεγάλες δόσεις ραδιενεργού υλικού από το Τσερνοµπίλ και έχουν πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως η Βουλγαρία, δεν έχει πάρει αντίστοιχα µέτρα για να καλύψει το κενό. Έτσι δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουµε καν αν προϊόντα από χώρες-µέλη, όπως η Βουλγαρία και η Ρουµανία, που διακινούνται στην Ελλάδα έχουν ραδιενέργεια. Ενδεικτικά, ενώ υπάρχουν αναφορές από πολλές άλλες χώρες-µέλη (για µικρότερα επίπεδα ραδιενέργειας) η Ελλάδα δεν έχει αναφέρει ποτέ κανένα εύρηµα, πιστοποιώντας όχι την ασφάλεια του καταναλωτή, αλλά την απουσία ελέγχου». Σε ό,τι αφορά τον Ενιαίο Φορέα Ελέγχου Τροφίµων -ΕΦΕΤ- δεν µπορεί να κάνει τίποτα για µολυσµένα τρόφιµα αν δεν συγκληθεί ο ΕΣΕΤ και να θεσπίσει όρια. Υπενθυµίζεται ότι για το Εικόνα 18. Οι κίνδυνοι που εγκυµονούν στα φαγητά ευρείας κατανάλωσης είναι πολλοί και θανατηφόροι παραδιχλωροβενζόλιο, που βρέθηκε στο µέλι πριν από χρόνια, πρώτα ορίστηκε η επικινδυνότητά του και ύστερα κινητοποιήθηκε ο µηχανισµός.(4) ~ 24 ~

25 5.3.5 ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ Η γενετική τροποποίηση είναι µια σχετικά νέα διαδικασία, η οποία λαµβάνει χώρα, σε επιστηµονικά εργαστήρια και αφορά παρεµβάσεις του ανθρώπου, στο γενετικό κώδικα, δηλαδή αλλαγές στο DNA. Η παρέµβαση συνίσταται είτε σε προσθήκη είτε σε αφαίρεση γονιδίων. Ως Γενετικά τροποποιηµένος οργανισµός (ΓΤΟ) ορίζεται ο Οργανισµός του οποίου το γενετικό υλικό δεν έχει τροποποιηθεί µε φυσικό πολλαπλασιασµό ή ανασυνδυασµό, αλλά µε την εισαγωγή τροποποιηµένου γονιδίου ή γονιδίου που προέρχεται από άλλη ποικιλία ή είδος.(2) Είναι ένας ζωντανός οργανισµός, φυτικός ή ζωικός που έχει υποστεί τροποποίηση των Εικόνα 19. Έµβρυο µέσα σε ντοµάτα!!! αρχικών γενετικών του χαρακτηριστικών µε προσθήκη, αφαίρεση ή αντικατάσταση τουλάχιστον ενός γονιδίου. Με την γενετική τροποποίηση, εισάγουµε άµεσα τα επιθυµητά γνωρίσµατα σε έναν οργανισµό χωρίς τη διαδικασία της εγγενούς αναπαραγωγής, επιτρέπει δηλαδή τη µεταφορά γονιδίων µεταξύ οργανισµών ακόµα και αυτών που δεν είναι εξελικτικά συγγενείς. Οι ΓΤΟ κατασκευάζονται στα εργαστήρια µε τη βοήθεια της γενετικής µηχανικής. Είναι δηλαδή η εξαγωγή επιλεγµένων γονιδίων από ένα οργανισµό (όπως ζώα, φυτά, βακτήρια, ιούς) και η τεχνητή εισαγωγή τους σε άλλους εντελώς διαφορετικούς οργανισµούς (όπως είναι τα καλλιεργούµενα φυτά) ~ 25 ~

26 Οι εφαρµογές των σύγχρονων τεχνικών της γενετικής τροποποίησης οδήγησαν και στη δηµιουργία νέων τροφίµων, των «καινοφανών ή πρωτότυπων τροφίµων». Παράλληλα όµως υπάρχουν και πιθανοί κίνδυνοι, όπως: Πιθανότητα ανάπτυξης αλλεργιών Αλλοίωση της φυσικής χλωρίδας χωρίς προβλέψιµες συνέπειες Μείωση της βιοποικιλότητας Πιθανή επανεµφάνιση ασθενειών(3) Εικόνα 20. Αστεία αναπαράσταση ενός ολοένα και αυξανόµενου φαινοµένου Στη συµβατική γεωργία (χηµική γεωργία) η απολύµανση του εδάφους επιτυγχάνετε µε την χρήση χηµικών απολυµαντικών, συγκεκριµένα την χηµική ένωση «βρωµιούχο µεθύλιο», η οποία είναι άκρως επικίνδυνη για τον άνθρωπο και το περιβάλλον καθώς µεταφέρετε µε την τροφική αλυσίδα. Η συγκεκριµένη ουσία νοµοθετικά έχει απαγορευθεί αλλά δυστυχώς γενικά κανένας γεωργός δεν το λαµβάνει υπόψη του είτε λόγω ασυνειδησίας, είτε λόγω κυρίως έλλειψης γνώσης.(7) Τα βιολογικά προϊόντα είναι φθηνά, σε σχέση µε την αξία τους. Εάν εισάγουµε στον οργανισµό µας συµβατικά προϊόντα, κατά συνέπεια τροφές επιβαρυµένες µε τοξικές ουσίες, τροφές χαµηλών προδιαγραφών φτωχές σε θρεπτικά συστατικά, είναι σίγουρο ότι ο οργανισµός µας θα υπολειτουργεί και αργά ή γρήγορα θα εµφανιστούν οι συνέπειες. Ας εφοδιάσουµε λοιπόν το σώµα µας µε καθαρές τροφές. Τροφές από βιολογικά προϊόντα, που καλλιεργούνται από παραγωγούς οι οποίοι ελέγχονται από έγκυρους, αναγνωρισµένους πιστοποιητικούς οργανισµούς καθ' όλη τη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας, από την σπορά µέχρι την ~ 26 ~

27 συγκοµιδή αλλά και κατά το στάδιο της µεταποίησης τους για όσα από αυτά µεταποιούνται.(8) Εικόνα 21. Γενετικά τροποποιηµένο καλαµπόκι Μερικά από τα κυριότερα γενετικά τροποποιηµένα φυτά: Καλαµπόκι Σόγια Βαµβάκι Πατάτα Ντοµάτα Ρύζι ιάφορα φρούτα και λαχανικά Φυτά ανθεκτικά στα καταστροφικά έντοµα και ζιζάνια Φυτά ανθεκτικά στην ξηρασία(9) Εικόνα 23. Εργοστάσιο παραγωγής µεταλλαγµένων καρπουζιών Εικόνα22. Μεταλλαγµένη ντοµάτα ~ 27 ~

28 5.3.6 ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΩΝ ΤΡΟΦΩΝ Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι. Βλάβες σε άλλους οργανισµούς. Πριν από µερικά χρόνια δηµοσιεύτηκε µια έρευνα από το περιοδικό "Nature" ότι, η γύρη από ένα µεταλλαγµένο καλαµπόκι σκότωνε κατά χιλιάδες ένα είδος πεταλούδας. Η συγκεκριµένη πεταλούδα τρέφεται µε γαλακτώδη φυτά και όχι µε καλαµπόκι. Η γύρη όµως από το µεταλλαγµένο καλαµπόκι µεταφέρθηκε, µε την βοήθεια του ανέµου, σε διπλανές εκτάσεις όπου υπήρχαν φυτά, µε τα οποία τρέφεται η πεταλούδα, προκαλώντας τον θάνατό τους. υστυχώς, κάτι παρόµοιο µπορεί να γίνει µε οποιοδήποτε είδος και να προκαλέσει ζηµιά στην υγεία ολόκληρων ανυποψίαστων πληθυσµών. Εξασθενηµένη δράση εντοµοκτόνων και ζιζανιοκτόνων. Εικόνα 24. Τέτοιες ενέσεις και φάρµακα αποτελούν πλέον πολύ συχνό φαινόµενο Πολλοί φοβούνται πως, όπως τα κουνούπια απέκτησαν ανθεκτικότητα σε ισχυρά εντοµοκτόνα (όπως το DDT), έτσι και τώρα σιγά-σιγά η ίδια η φύση, µέσω της βιολογικής επιλογής, θα δηµιουργήσει υπερφυσικά έντοµα ή ζιζάνια που δύσκολα θα µπορούν να καταπολεµηθούν. Όταν λέµε Εικόνα 25. Επιβλαβής ντοµάτα φυσική επιλογή εννοούµε ότι επιβιώνουν τα ισχυρά είδη που µπόρεσαν να αντισταθούν σε αυτά τα εντοµοκτόνα, τα οποία µε την σειρά τους θα γεννήσουν ανθεκτικότερους οργανισµούς. (10) ~ 28 ~

29 Εικόνα 26. Τέτοια τραγικά και συνεχώς αυξανόµενα ποσοστά καλούµαστε να αντιµετωπίσουµε ~ 29 ~

30 Κίνδυνοι για την υγεία του ανθρώπου. Αλλεργίες. Πολλά παιδιά στις ΗΠΑ και την Ευρώπη έχουν αναπτύξει επικίνδυνες αλλεργίες σε µεταλλαγµένους ξηρούς καρπούς και άλλες τέτοιες τροφές. Υπάρχει πιθανότητα η εισαγωγή συγκεκριµένων γονιδίων σε τροφές, να προκαλέσει αλλεργικά σοκ σε άτοµα που είναι επιρρεπή σε συγκεκριµένες αλλεργίες. Μια πρόταση για την εισαγωγή ενός γονιδίου από ένα Βραζιλιάνικο είδος καρυδιού στην Εικόνα 28. GREENPEACE Οδηγός καταναλωτών σόγια, εγκαταλείφθηκε επειδή υπήρχε φόβος αλλεργικών επιπλοκών. Άγνωστες συνέπειες για την ανθρώπινη υγεία. Υπάρχει αυξηµένος προβληµατισµός για την εισαγωγή ξένων γονιδίων σε τροφές, λόγω των ανεπιθύµητων αντιδράσεων στην ανθρώπινη υγεία. Έρευνες σε ποντίκια έχουν δείξει απρόσµενες επιπλοκές και αλλοιώσεις σε όργανα των ζώων που τρέφονταν µε µεταλλαγµένες ζωοτροφές. Ηθικά διλήµµατα. Εικόνα 27. Έχει χαθεί η εµπιστοσύνη των καταναλωτών απέναντι στα προιόντα των διαφόρων εταιριών Η επέµβαση στους νόµους και µηχανισµούς της φύσης, αναδεικνύει µια σειρά από προβληµατισµούς, που αφορούν την παραβίαση των αξιών τόσο της ανθρωπότητας, όσο και των ίδιων των οργανισµών που µεταλλάσσονται. ~ 30 ~

31 Η ανάµιξη ζωικών και φυτικών γονιδίων γεννά ερωτήµατα, σχετικά µε το τι προϊόντα είναι τελικά αυτά που προκύπτουν. Οι κίνδυνοι µπορεί να είναι καταστροφικοί (π.χ. νόσος των τρελών αγελάδων).(11) ιοξίνες Κάποτε λέγαµε για διατροφική κρίση και εννοούσαµε το πρόβληµα της µη επάρκειας των τροφίµων. Σήµερα οι «διατροφικές κρίσεις» έχουν αναφορά στην µολυσµένη µας τροφή και µάλιστα είναι αρκετά συχνές. Στο βωµό κυρίως του κέρδους οι παραγωγοί πρωτογενών ή επεξεργασµένων τροφίµων φέρνουν στην αγορά των τροφίµων προϊόντα προς κατανάλωση µε επικίνδυνες ουσίες οι οποίες έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία µας. Πρόσφατα το νέο σκάνδαλο αφορά κατανάλωση χοιρινού κρέατος Γερµανικής κυρίως προέλευσης όπου τα χοιρινά είχαν διατραφεί µε µολυσµένες ζωοτροφές. Περίπου τόνοι ζωοτροφές, µολυσµένες, µε τις επικίνδυνες για την ανθρώπινη υγεία, διοξίνες, παραδόθηκαν σε περίπου κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις στην Γερµανία και σε άλλες εκµεταλλεύσεις στις γειτονικές, µε την Γερµανία χώρες. εν είναι πρώτη φορά όπου ένα διατροφικό σκάνδαλο έρχεται στην επιφάνεια και σε ενηµέρωση του καταναλωτή αφού τα µολυσµένα τρόφιµα έχουν κάνει κάποια κέρδη θα λέγαµε. Από τις διοξίνες του Σεβέζο στις διοξίνες των Βέλγικων κοτόπουλων το 1997 στο Ολλανδικό γάλα τον Νοέµβριο του 2004,στα Ιρλανδέζικα χοιρινά το 2008 και τα γερµανικά χοιρινά στο τέλος του Ορισµοί Οι διοξίνες είναι µια κατηγορία περιβαλλοντικά ανθεκτικών ουσιών που περιέχουν χλώριο. Η χηµική ονοµασία για τη διοξίνη είναι: 2,3,7,8 τετραχλωρο-διβενζο-παραδιοξίνη (TCDD). Το όνοµα «διοξίνες» χρησιµοποιείται συχνά για την οικογένεια των δοµικά και των χηµικών σχετιζοµένων διοξίνες πολυχλωριωµένων διβενζο παραγώγων (PCDD) και πολυχλωριωµένων διβενζοφουρανίων (PCDF). Ορισµένες επίσης ουσίες µε παρόµοιες τοξικές ιδιότητες µε τις διοξίνες ονοµάζονται πολυχλωριωµένα διφαινυλία (PCB) και περιλαµβάνονται επίσης υπό τον όρο «διοξίνες». Περισσότερες από 400 ουσίες σχετικές µε τις διοξίνες έχουν ~ 31 ~ Εικόνα 29. Η λύση είναι τα βιολογικά

32 προσδιοριστεί, αλλά µόνο περίπου 30 από αυτές θεωρούνται ότι έχουν σηµαντική τοξικότητα, µε το TCDD να είναι το πιο τοξικό. Για να υπάρχει ένα µέτρο σύγκρισης της τοξικότητας όλων αυτών των ουσιών, συνήθως εκφράζονται ως ισοδύναµο της πιο τοξικής διοξίνης, η οποία είναι γνωστή και ως διοξίνη του Σεβέζο (TCDD). 2,3,7,8 τετράχλωρο-διβενζο-παρά-διοξίνη (TCDD) Εικόνα 30. Ο κύκλος των διοξινών Πως δηµιουργούνται-πηγές Παραγωγής Οι διοξίνες δεν είναι κάποιο χρήσιµο προϊόν της χηµικής βιοµηχανίας, αλλά άχρηστα και επικίνδυνα παραπροϊόντα των διεργασιών όπου εµπλέκεται το χλώριο. Οι διοξίνες δηµιουργούνται βασικά ως ακούσια παραπροϊόντα σε πολλές χηµικές διεργασίες, καθώς και σε κάθε σχεδόν διεργασία καύσης και αποτέφρωσης. Γενικά, οι διοξίνες παράγονται όταν το χλώριο αντιδράσει µε οργανική ύλη. Οι υψηλές θερµοκρασίες και η παρουσία ορισµένων µετάλλων, που δρουν ως καταλύτες, ευνοούν τη δηµιουργία των επικίνδυνων αυτών ουσιών. Οι διοξίνες αν και είναι κυρίως παραπροϊόντα βιοµηχανικών διεργασιών, µπορεί επίσης να προκύψουν από φυσικές διαδικασίες, όπως εκρήξεις ηφαιστείων και πυρκαγιές δασών. Οι διοξίνες είναι ανεπιθύµητα προϊόντα από ένα ευρύ φάσµα διαδικασιών παραγωγής όπως τήξης µετάλλων, λεύκανσης µε χλώριο χαρτοπολτού και κατά την παραγωγή κάποιων ζιζανιοκτόνων και γενικά φυτοφαρµάκων. Όσον αφορά την απελευθέρωση διοξινών στο περιβάλλον, επιδεινώνεται λόγω της ανεξέλεγκτης καύσης απορριµµάτων (στερεών αποβλήτων και νοσοκοµειακών αποβλήτων) και συχνά είναι η περισσότερο ένοχη διαδικασία και διεργασία, λόγω της ατελούς καύσης. Η τεχνολογία βέβαια υπάρχει και είναι διαθέσιµη και επιτρέπει ελεγχόµενη αποτέφρωση αποβλήτων µε χαµηλές εκποµπές ρύπων αλλά. ~ 32 ~

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Ορθή Διαχείριση Τροφίμων Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Κανόνες Ορθής Διαχείρισης των Τροφίμων Προληπτικοί κανόνες-μέτρα που απαιτούνται για να έχουμε ασφαλή τρόφιμα. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP 1 1. Είδη κρέατος 2. Σκόνη γάλακτος 3. Προτηγανισµένες και µη πατάτες 4. Ψάρια και θαλασσινά 2 1. Εφαρµογή προγράµµατος HACCP στην παραγωγή κρέατος Η χρήση HACCP

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 6: Ενδογενείς Παράγοντες Ενεργότητα Ύδατος (2/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί

Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί Η Greenpeace είναι µία διεθνής µη κερδοσκοπική οργάνωση που µε τη δράση της αναδεικνύει τα σηµαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήµατα και προωθεί αποτελεσµατικές λύσεις για ένα πράσινο και ειρηνικό µέλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 HACCP - Κατηγορίες Τροφίμων

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 HACCP - Κατηγορίες Τροφίμων Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 HACCP - Κατηγορίες Τροφίμων 1.1 TI ΕΙΝΑΙ ΤΟ HACCP.....................................................17 1.2 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΟΥ HACCP.......................................17

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Κατσιαφλάκα Άννα Τεχνική Υπεύθυνος Μικροβιολογικού τομέα Ιατρός Βιοπαθολόγος,Msc στη Δημόσια Υγεία Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Τα νωπά ψάρια είναι ιδιόµορφα προϊόντα, λόγω του µεγάλου βαθµού ευπάθειας και της µικρής διάρκειας ζωής τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά, αυξάνουν κατά πολύ τις πιθανότητες, το προϊόν να φθάσει ακατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση»

Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση» Παγκόζμια Γκπαίδερζη «Σοξθή για όλξρπ Σοξθή για ζκέση» Πείνα /Γενετικά Σροποποιημένα Σρόφιμα ΓΓΩΡΓΙΑΝΑ ΚΟΤΡΙΔΟΤ Γ- ΛΤΚΓΙΟΤ- ΛΤΚΓΙΟ ΑΓΙΟΤ ΙΩΑΝΝΗ ΛΓΜΓΟΤ Διαηοξθή και η ζημαζία ηηπ για ηημ ργεία 1) «Άφησε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία. Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ To Σύστημα HACCP & τα Ξενοδοχεία Δρ Ε. ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Τι είναι HACCP; Hazard = Κίνδυνος Analysis = Ανάλυση Critical = Κρίσιμο Το ΑΚΚΣΕ είναι ένα εργαλείο που προσπαθεί να διασφαλίσει την υγιεινή και την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 3: Βακτήρια που Παρουσιάζουν Ενδιαφέρον στα Τρόφιμα, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Δρ Αμαλία Τσαγκάρη 2.3.2015 Με βάση το εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης στην υγιεινή και τον χειρισμό των τροφίμων για τις επιχειρήσεις Μαζικής Εστίασης ΤΡΟΦΟΓΕΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Θέρμανση Τροφίμων με Ηλεκτρική Ενέργεια

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Θέρμανση Τροφίμων με Ηλεκτρική Ενέργεια Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή 1.1 Tρόφιμα...21 1.2 Βιομηχανία Τροφίμων...24 1.3 Αίτια Αλλοίωσης των Τροφίμων...25 1.3.1 Χαρακτηριστικά μικροοργανισμών...26 1.3.2 Άλλα αίτια αλλοίωσης των τροφίμων...29

Διαβάστε περισσότερα

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοιονομάζονται οι παθολογικές εκείνες καταστάσεις οι οποίες οφείλονται στην κατανάλωση τροφίμων που έχουν μολυνθεί με παθογόνους παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 11: Εξωγενείς Παράγοντες Θερμοκρασία, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της

Επειδή η συμβατική γεωργία. έχει φθάσει στα όρια της Βιολογική γεωργία Επειδή η συμβατική γεωργία έχει φθάσει στα όρια της Για να ανταπεξέλθη χρησιμοποιεί μεθόδους «παρά φύσιν» όπως: Ορμόνες κατάχρηση χημικών ουσιών βιομηχανοποίηση παραγωγής, μεγάλης κλίμακας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΘΕΜΑ: ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Διατροφή στην αρχαία Ελλάδα ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΗΤΑΝ Η > : ΣΙΤΑΡΙ -ΛΑΔΙ -ΚΡΑΣΙ Γεύματα Για τους αρχαίους Έλληνες τα γεύματα της ημέρας ήταν τρία στον αριθμό Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Ι Επώνυµο: Όνοµα: Πατρώνυµο: ΑΜ: Εξάµηνο: Ηµεροµηνία: Θέµα 1. Υπογραµµίσατε ή κυκλώσατε ή γράψετε τη λέξη που δίδει ή συµπληρώνει σωστά την πρόταση. (Μονάδες 3). 1. Μια βιοµηχανική

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης

Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης. Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων και ολοκληρωμένης διαχείρισης Γιώργος Κράββας Δ/ντης Agrisystems Γραφείο Θεσσαλονίκης Πιστοποίηση βιολογικών προϊόντων Αρχή Εποπτείας: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΤΟΥΣ 2014. Αρμόδιες Αρχές Ελέγχου 1 ΠΔΑ ΠΔΘ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΤΟΥΣ 2014. Αρμόδιες Αρχές Ελέγχου 1 ΠΔΑ ΠΔΘ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΕΛΕΓΧΩΝ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΤΟΥΣ 2014 α/α 1 2 3 4 Ανίχνευση Salmonella spp σε προϊόντα ζωικής προέλευσης Ανίχνευση Listeria monocytogenes σε τυριά και αλιεύματα Ανίχνευση εντεροτοξίνης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

<<Τρόφιμα:Tι τρώμε, πως παράγονται και τι προκαλούν;>>

<<Τρόφιμα:Tι τρώμε, πως παράγονται και τι προκαλούν;>> Ασφάλεια τροφίμων- Σήμανση / ετικέτες- μέλλον Ομάδα : Λεμονίδας και οι 4 Γαλατάς Βασίλης Καπούλα Βικτορία Μελετίδου Φωτεινή Μωυσίδου Στέλα Παπαστεφάνου

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων»

ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων» Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων» «Ανθρώπινα και ζωικά απόβλητα : Επίδραση στη μικροβιολογική υγιεινή

Διαβάστε περισσότερα

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων

Yγιεινή Βιομηχανιών τροφίμων & φαρμάκων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ HACCP 12 Γενικό μέρος 12 Η Ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια στα τρόφιμα 13 Το Σύστημα HACCP 14 Ιστορική εξέλιξη της HACCP 16 Στάδια ανάπτυξης μελέτης HACCP 20 Πυραμίδα

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Η ψύξη είναι σήµερα η πιο διαδοµένη µέθοδος διατήρησης των ευπαθών προϊόντων, όπως είναι τα τρόφιµα. Η επιστήµη της Βιοµηχανικής Ψύξης έχει σήµερα ξεχωριστή θέση και παίζει σηµαντικό ρόλο στην

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα»

Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα» 1 Συλλογή απορριµµάτων µε το σύστηµα «πόρτα-πόρτα» 2 Κάδοι για τη συλλογή των απορριµµάτων Οι κάδοι που µοιράστηκαν στα πρώτα πιλοτικά σπίτια είναι τέσσερις µεγάλοι κάδοι χωρητικότητας 120 λίτρων καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ emc

ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ emc ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΒΙΟΤΙΚΑ emc ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΦΙΛΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΠΟΑΛΛΕΡΓΙΚΑ 100% ΒΙΟΔΙΑΣΠΩΜΕΝΑ ΜΕ ΣΕΒΑΣΜΟ ΣΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ..ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Τα ελληνικά γαλακτοκοµικά προϊόντα

Τα ελληνικά γαλακτοκοµικά προϊόντα Τα ελληνικά γαλακτοκοµικά προϊόντα µοχλός ανάπτυξης της οικονοµίας Θεµατική ενότητα Γαλακτοκοµικά προϊόντα και ο σύγχρονος καταναλωτής Εισήγηση Συστήµατα ποιότητας στη παραγωγή γαλακτοκοµικών προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΤΡΟΦΙΜΑ - ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Σκοπός: εκπαίδευση - Βιοτεχνολογία - Επιστήµη και Τεχνολογία Τροφίµων συστατικά τροφίµων διεργασίες επεξεργασίας/συντήρησης τροφίµων ποιότητα, υγιεινή και συσκευασία

Διαβάστε περισσότερα

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 1.2. Η ενότητα Χρήσιμοι Μικροοργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία»

Φυσιολογία των μικροοργανισμών. Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» Φυσιολογία των μικροοργανισμών Κεφάλαιο 3 από το βιβλίο «Εισαγωγή στην Γενική Μικροβιολογία» BIOΛOΓIA TΩN MIKPOOPΓANIΣMΩN ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ 1. Μικροβιακή αύξηση (ή ανάπτυξη): αυξάνεται ο

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.)

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.) 1.2 Μικροοργανισμοί Ωφέλιμα μικρόβια Σύνδεσμος στην εθνική ύλη Κύριο στάδιο 2 Sc1: 1a, 1b, 2a, 2b, 2c, 2d, 2g, 2j Sc2:1a, 2b, 2g, 5f Μονάδα σπουδών Μονάδα 6 Μικροοργανισμοί Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Φορέας ελέγχου - ΕΦΕΤ

Εισαγωγή. Φορέας ελέγχου - ΕΦΕΤ Εισαγωγή Το κυματοειδές χαρτόνι ως υλικό έχει ποικίλες εφαρμογές στον κλάδο της συσκευασίας και της μεταφοράς των τροφίμων. Τα κύρια προτερήματά του είναι το χαμηλό κόστος, η διαθεσιμότητά του, η εύκολη

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

«Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων»

«Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων» «Ασφάλεια και Πιστοποίηση Τοπικών Παραδοσιακών Προϊόντων» Δρ.Ελένη Μαλισσιόβα Κτηνίατρος, MSc, MSc, PhD Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Θεσσαλίας malissiova@teilar.gr «Τοπικά» παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ E. M. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ Κ. Τζιά, Π. Ταούκης, Β. Ωραιοπούλου ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΦΑΛΑΝΗΣ Σχολικό έτος 2013-14 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Υπεύθυνοι καθηγητές: Στέλιος Μασούρας - Βάσω Χατζή Για την εργασία εργάστηκαν οι µαθητές: Φαλάνη 2014 ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΜΠ. Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΜΠ. Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΜΠ Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Π. Ταούκης, Αν. Καθ. ΕΜΠ Κ. Τζιά, Καθ. ΕΜΠ, Β. Ωραιοπούλου, Καθ. ΕΜΠ Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων

Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων Ζωικοί εχθροί και ασφάλεια τροφίμων Δημήτρης Παπαχρήστος Εργαστήριο Γεωργικής Εντομολογίας Τμήμα Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο e-mail : d.papachristos@bpi.gr

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων Υγιεινή Τροφίμων Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων Αλλοίωση τροφίμων Αλλοιωμένα καλούνται τα τρόφιμα των οποίων τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, η θρεπτική αξία, η δομή και η χημική και μικροβιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ A

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ «Ηµερίδα για τον Αγροδιατροφικό Τοµέα Παρουσίαση Τοπικών Προϊόντων µε Γευσιγνωσία» ιοργάνωση: ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΙΛΚΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΛΩΝΕΙΩΝ ΚΩ ΙΚΟΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΘΕΣΗ 44) Αρ. Όνοµα πιστοποιητικού Εκδίδουσα αρχή Σχόλια

ΤΜΗΜΑ ΤΕΛΩΝΕΙΩΝ ΚΩ ΙΚΟΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΘΕΣΗ 44) Αρ. Όνοµα πιστοποιητικού Εκδίδουσα αρχή Σχόλια ΤΜΗΜΑ ΤΕΛΩΝΕΙΩΝ ΚΩ ΙΚΟΙ ΕΘΝΙΚΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ- ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΘΕΣΗ 44) Ζωντανά ζώα και ζωικά προϊόντα 30 Έγκριση για την εισαγωγή ζωντανών ζώων (όλα τα θηλαστικά ζώα, πτηνά, ερπετά, ωφέλιµα έντοµα, ψάρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΦΕ

ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΦΕ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΦΕ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΓΕΝΙΚΑ Η παραγωγή ελληνικού καφέ στο εργοστάσιο αποτελείται από πέντε διαφορετικά στάδια τα οποία φαίνονται παρακάτω σε ένα απλοποιηµένο διάγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Προέλευση πόσιμου νερού

Προέλευση πόσιμου νερού Σημασία του νερού Χρειάζονται 35 cm 3 νερού ανά kg ανθρώπινου σώματος (~2lt) ημερησίως Χωρίς νερό ο άνθρωπος δεν ζει πάνω από 6-7 ημέρες Διαλύτης θρεπτικών συστατικών, δίνει ελαστικότητα στους ιστούς,

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 3 Ένζυμα που Χρησιμοποιούνται στην Τυροκομία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 3 Ένζυμα που Χρησιμοποιούνται στην Τυροκομία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Ιστορία της Τυροκομίας...17 Παγκόσμια, Ευρωπαϊκή και Ελληνική Γαλακτοκομία...29 Ταξινόμηση των Τυριών...51 Νομοθεσία για τα Τυριά...57 Βιβλιογραφία...70 Κεφάλαιο 2 Το Γάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα