Υπερωσµωτικό κώµα ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ. Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού Νοσοκομείο «Παναγία», Θεσσαλονίκη.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υπερωσµωτικό κώµα ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ. Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού Νοσοκομείο «Παναγία», Θεσσαλονίκη."

Transcript

1 29 Υπερωσµωτικό κώµα ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού Νοσοκομείο «Παναγία», Θεσσαλονίκη Εισαγωγή Οι πρώτες αναφορές για το υπεργλυκαιμικό μη κετονικό υπερωσμωτικό κώμα είχαν γίνει πριν από έναν αιώνα περίπου και από τότε ακολούθησαν ορισμένες σπάνιες περιγραφές του μέχρι την πρώτη τεκμηριωμένη δημοσίευση από τους Sament και Schwartz το Το υπεργλυκαιμικό μη κετονικό υπερωσμωτικό κώμα αποτελεί μαζί με τη διαβητική κετοξέωση τις πιο σοβαρές οξείες επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη. Είναι επείγουσες καταστάσεις που εξακολουθούν να καθίστανται σημαντικές αιτίες θνησιμότητας και θνητότητας στους διαβητικούς ασθενείς, παρά τα σημαντικά βήματα που επιτεύχθηκαν στην κατανόηση της παθογένεσης τους. Ορισμός Στο παρελθόν χρησιμοποιήθηκαν οι όροι «υπερωσμωτικό μη κετωτικό κώμα» και «υπερωσμωτική μη κετωτική υπεργλυκαιμία» για να περιγραφούν διαβητικοί ασθενείς που εμφάνιζαν βαρύ κώμα χωρίς κετοξέωση ή αυξημένη ωσμωτικότητα πλάσματος με ποικίλης βαρύτητας υπεργλυκαιμία. Οι όροι αυτοί αντικαταστάθηκαν από τον όρο υπερωσμωτική υπεργλυκαιμική κατάσταση (hyperosmolar hyperglycemic state) ή μη κετωτική υπεργλυκαιμία (nonketotic hyperglycemia) επειδή ο παλαιότερα χρησιμοποιούμενος όρος «υπερωσμωτικό μη κετωτικό κώμα» εκφράζει μόνο το τελικό στάδιο της κατάστασης παραβλέποντας τις πρώιμες διαταραχές. Επιδημιολογία Η ακριβής επίπτωση της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας είναι δύσκολο να καθοριστεί λόγω έλλειψης μεγάλων πληθυσμιακών μελέτων. Κατά προσέγγιση κυμαίνεται σε 1 νέο περιστατικό ανα 1000 διαβητικούς ασθενείς ανά έτος, ενώ της διαβητικής κετοξέωσης 4,6-8 ασθενείς ανά έτος. Η μέση ηλικία των ασθενών είναι έτη, αν και το 10% των περιστατικών εμφανίζεται σε παιδιά. Eκ του συνόλου των νοσηλευομένων διαβητικών ασθενών η υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία αποτελεί κάτω από το 1%, ενώ η διαβητική κετοξέωση το 4-9%. Η θνητότητα της υπερωσμωτικής υπεργλυ

2 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ καιμίας ανέρχεται περίπου σε 15%, ενώ στη διαβητική κετοξέωση <5%, και αυξάνεται σημαντικά σε ηλικιωμένους ασθενείς ή νοσηλευόμενους ασθενείς σε ιδρύματα χρονίων παθήσεων καθώς και σε ασθενείς με σοβαρές συνυπάρχουσες παθήσεις. Συσχετίζεται επίσης με τα αυξημένα επίπεδα ωσμωτικότητας πλάσματος. Προδιαθεσικοί παράγοντες Αν και στο παρελθόν η παρουσία λοίμωξης έχει αναφερθεί ως ο κύριος προδιαθεσικός παράγοντας για την εμφάνιση υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας, πρόσφατες μελέτες αναφέρουν ότι πιθανώς η ανεπαρκής λήψη ινσουλίνης σε κατάσταση stress σε διαβητικούς ασθενείς αποτελεί το κύριο αίτιο εμφάνισης του συνδρόμου. Οι συχνότερες λοιμώξεις προέρχονται από το κατώτερο αναπνευστικό και ουροποιογεννητικό σύστημα. Η αύξηση των επιπέδων γλυκόζης κατά τη διάρκεια της λοίμωξης οδηγεί σε πολυδιψία και πολυουρία που σε συνδυασμό με την ανεπαρκή χορηγούμενη δόση ινσουλίνης, οδηγούν συχνά ηλικιωμένους ασθενείς με ανεπαρκή λήψη υγρών στην εμφάνιση υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας. Άλλοι προδιαθεσικοί παράγοντες είναι το έμφραγμα μυοκαρδίου, η κατάχρηση αλκοόλη παγκρεατίτιδα κ.α. Διάφοροι φαρμακευτικοί παράγοντες συμβάλουν επίσης στην εμφάνιση υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας, όπως τα στεροειδή, οι θειαζίδες, τα συμπαθητικομιμητικά, τα αντιψυχωτικά κ. α. Ορισμένα από αυτά προκαλούν υπεργλυκαιμικές κρίσεις, μέσω της δράσης τους στην έκκριση της ινσουλίνης ή στην περιφερική δράση της. Άλλες προδιαθεσικές καταστάσεις προκαλούν ινσουλινοαντίσταση (υπερκορτιζολαιμία, μεγαλακρία, θυρεοτοξίκωση) (πίνακας 1). Πίνακας 1. Παράγοντες που προδιαθέτουν στην εµφάνιση υπερωσµωτικής υπεργλυκαιµίας Συνυπάρχοντα νοσήματα Λοίμωξη (30-60%) Πνευμονία Λοίμωξη ουροποιητικού Σήψη Έμφραγμα μυοκαρδίου Πνευμονική εμβολή Εντερική απόφραξη Εγκαύματα Περιτοναική κάθαρση Εμβολή μεσεντερίου Νεφρική ανεπάρκεια Υποθερμία Υποσκληρίδιο αιμάτωμα Ενδοκρινικές νόσοι Μεγαλακρία Θυρεοτοξίκωση Σύνδρομο Cushing Φάρμακα β-αποκλειστές Ανταγωνιστές διαύλων ασβεστίου Χλωροπρομαζίνη Χλωρθαλιδόνη Σιμετιδίνη Διαζοξίδη Διουρητικά Φαινυτοίνη Εθακρυνικό οξύ Περιτοναική κάθαρση Ανοσοκατασταλτικά Προπρανολόλη Στεροειδή Ολική παρεντερική διατροφή -350-

3 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ Παθοφυσιολογία Ο κύριος παθογενετικός μηχανισμός που οδηγεί στην εμφάνιση υπεργλυκαιμικών κρίσεων σε διαβητικούς ασθενείς είναι η πλήρης ή σχετική έλλειψη ινσουλίνης και/ή η ύπαρξη ινσουλινοαντίστασης, σε συνδυασμό με την αντιρροπιστική αύξηση των ορμονών του stress (γλυκαγόνη, κατεχολαμίνες, κορτιζόλη, αυξητική ορμόνη) λόγω ύπαρξης ενός προδιαθεσικού παράγοντα. Στη διαβητική κετοξέωση, η έλλειψη αυτή είναι πλήρης ή η ποσότητα της διαθέσιμης ινσουλίνης είναι ανεπαρκής σε σχέση με τα επίπεδα των αντιρροπιστικών ορμονών. Στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία ωστόσο υπάρχει ποσότητα ινσουλίνης, αρκετή στο να καταστείλει την διαδικασία της κετογένεσης, αλλά μη επαρκής ώστε να καταστείλει την υπεργλυκαιμία. Η υπεργλυκαιμία οδηγεί σε αφυδάτωση και διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας με αποτέλεσμα την ελάττωση της απέκρισης γλυκόζης. Οι παράγοντες αυτοί σε συνδυασμό με μία λοίμωξη ή άλλο παράγοντα stress επιδεινώνουν την υπεργλυκαιμία. Παράλληλα η ανεπαρκής λήψη υγρών, κυρίως σε ηλικιωμένους ασθενείς, οδηγεί στην αυξημένη ωσμωτικότητα που είναι και το χαρακτηριστικό του συνδρόμου. Συνεπώς τα κύρια χαρακτηριστικά του συνδρόμου είναι: α) η διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων με αποτέλεσμα την υπεργλυκαιμία και β) η απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών (σχήμα 1). α) Διαταραχή μεταβολισμού υδατανθράκων-υπεργλυκαιμία Η μερική ή απόλυτη έλλειψη ινσουλίνης οδηγεί σε αυξημένα επίπεδα γλυκόζης λόγω της αυξημένης παραγωγής της από το ήπαρ (γλυκονεογένεση και αυξημένη σύνθεση γλυκαγόνης) και τους περιφερικούς ιστούς (γλυκογονόλυση) αλλά και της ελάττωσης της περιφερικής πρόσληψης της γλυκόζης από τους μύες και τον λιπώδη ιστό (γλυκόλυση). Συγκεκριμένα, η μερική έλλειψη ινσουλίνης σε συνδυασμό με την καταβολική δράση των αντιρροπιστικών ορμονών, οδηγεί σε αυξημένη προσφορά αμινοξέων (αλανίνη, γλουταμίνη), γλυκερόλης και γαλακτικού οξέως λόγω αυξημένης μυικής πρωτεόλυσης και λιπόλυσης. Αυτά αποτελούν κατάλληλο υπόστρωμα για την γλυκονεογένεση, κυρίως μέσω του ήπατος (γαλακτικό, γλυκερόλη, αλανίνη), αλλά και των νεφρών (γλουταμίνη). Η διαδικασία αυτή αποτελεί την κύρια παθογενετική διαταραχή σε αυτούς τους ασθενείς. Παράλληλα, η έλλειψη της φυσιολογικής ανασταλτικής δράσης της ινσουλίνης οδηγεί σε αυξημένη ηπατική παραγωγή γλυκαγόνης με αποτέλεσμα την υψηλή αναλογία γλυκαγόνης/ινσουλίνης, που διεγείρει τη δράση της 1,6 -φρουκτοζοδιφωσφατάσης και αναστέλλει τη δράση της φωσφοφρουκτοκινάσης, με αποτέλεσμα την ελλάτωση της περιφερικής πρόσληψης της γλυκόζης (γλυκόλυση). Έχει παρατηρηθεί ότι οι ασθενείς με υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία ή διαβητική κετοξέωση εμφανίζουν σημαντικά επίπεδα ινσουλινοαντίστασης. Τα αυξημένα επίπεδα γλυκαγόνης και τα ελαττωμένα επίπεδα ινσουλίνης οδηγούν επίσης στην επαγωγή των ενζύμων της γλυκο

4 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ νεογένεσης (PEPCK,1,6φρουκτοζοφωσφατάση, πυρουβική καρβοξυλάση) και της ελάττωσης της δραστηριότητας της συνθάσης του γλυκογόνου. Οι αντιρροπιστικές ορμόνες συντελούν στην υπεργλυκαιμία μέσω της καταβολικής τους δράσης δημιουργώντας επαρκές υπόστρωμα για τη γλυκονεογένεση, όπως αναφέρθηκε, αλλά παράλληλα, τα αυξημένα επίπεδα κατεχολαμινών και της γλυκαγόνης συντελούν (πιθανώς μέσω διέγερσης των β-υποδοχέων) σε διέγερση της φωσφορυλάσης του γλυκογόνου (αυξάνοντας τη διάσπαση του) και της ηπατικής γλυκοζο-6- φωσφατάσης που αποτελεί το τελικό ένζυμο στην ηπατική παραγωγή γλυκόζης. Η διαδικασία αυτή επιτείνεται και από την έλλειψη ινσουλίνης. Συνοπτικά, ως κύριος παθογενετικός μηχανισμός για την εμφάνιση υπεργλυκαιμίας θεωρείται η ηπατική, αλλά και η νεφρική γλυκονεογένεση. Σε αυτό συντελεί η έλλειψη ινσουλίνης και η περιφερική αντίσταση στη δράση της, καθώς και η περιφερική δράση των ορμονών του stress, με αποτέλεσμα την ελάττωση της γλυκόλυσης και την αύξηση της γλυκογονόλυσης και της ηπατικής παραγωγής γλυκαγόνης. Η υπεργλυκαιμία μέσω ωσμωτικής διούρησης οδηγεί σε αφυδάτωση, υποογκαιμία, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, έκπτωση νεφρικής λειτουργίας που επιδεινώνουν την ήδη υπάρχουσα υπεργλυκαιμία. β) Μεταβολισμός ύδατος και ηλεκτρολυτών Η απώλεια ύδατος και ηλεκτρολυτών οφείλεται στην αυξημένη ωσμωτική διούρηση λόγω της υπεργλυκαιμίας. Η βαρύτητα της είναι πιο έντονη στη υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία από ότι στη διαβητική κετοξέωση. Αυτό πιθανώς οφείλεται στη σταδιακή εγκατάσταση της μεταβολικής διαταραχής καθώς και στην ελαττωμένη πρόσληψη υγρών, κυρίως από ηλικιωμένους ασθενείς. Η βαρύτητα της αφυδάτωσης, σε συνδυασμό με την ηλικία και άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες (συνυπάρχοντα νοσήματα), αποτελούν την κύρια αιτία της αυξημένης θνητότητας στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία. Επιπρόσθετα, η ωσμωτική διούρηση προκαλεί την απώλεια ηλεκτρολυτών, σε μεγάλες ποσότητες (πίνακας 2). Η διαταραχή του μεταβολισμού του ύδατος οφείλεται και στην ανεπάρκεια ινσουλίνης, καθώς η ινσουλίνη διεγείρει την επαναρρόφηση ύδατος και νατρίου στο άπω εσπειραμένο σωληνάριο και φωσφόρου στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο. Παράλληλα, η ωσμωτική δράση της γλυκόζης προκαλεί διαταραχές επαναρρόφησης χλωριούχου νατρίου και ύδατος στην αγκύλη του Henle. Η απώλεια ύδατος και η υπεργλυκαιμία αυξάνουν την τονικότητα του πλάσματος με συνέπεια την έξοδο ύδατος και ιόντων καλίου από το κύτταρο. Επιπρόσθετα, λόγω ινσουλινοπενίας, η είσοδος των ιόντων καλίου ενδοκυττάρια καθίσταται δυσχερής. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την ωσμωτική διούρηση προκαλούν σημαντική νεφρική απώλεια ιόντων καλίου. Η υποογκαιμία οδηγεί σε ελάττωση του ρυθμού σπειραματικής διήθησης με αποτέλεσμα την επιδείνωση της υπάρχουσας υπεργλυκαιμίας, δημουργώντας έτσι ένα φαύλο κύκλο. Για το λόγο αυτό διαβητικοί ασθενείς με ιστορικό μειωμένης λήψης -352-

5 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ υγρών ή απώλειας υγρών λόγω ναυτίας ή εμέτων παρουσιάζουν μεγαλύτερο βαθμό αφυδάτωσης, υπερωσμωτικότητας και νεφρικής δυσλειτουργίας. Οι ασθενείς αυτοί συνήθως εμφανίζονται με διαταραχές συνείδησης, που αποτελεί συχνό εύρημα στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία. γ) Υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία και κετογένεση Η παραγωγή κετονικών σωμάτων αποτελεί το κυριότερο χαρακτηριστικό της διαβητικής κετοξέωσης. Οφείλεται στην πλήρη έλλειψη ινσουλίνης σε συνδυασμό με τη δράση των αντιρροπιστικών ορμονών, προκαλώντας ενεργοποίηση της λιποπρωτεινικής λιπάσης στο λιπώδη ιστό, με αποτέλεσμα τη διάσπαση των τριγλυκεριδίων σε γλυκερόλη και ελεύθερα λιπαρά οξέα. Η αυξημένη συγκέντρωση γλυκαγόνης, λόγω έλλειψης ινσουλίνης, ελαττώνει τα επίπεδα μαλονυλ-coa το οποίο αναστέλει την ακετυλ-καρνιτινοτρανσφεράση (CPT-1). Αποτέλεσμα είναι η είσοδος ελεύθερων λιπαρών οξέων στα μιτοχόνδρια και η εστεροποίηση τους σε κετονικά σώματα. Σημαντικός στη διαδικασία αυτή είναι ο ρόλος των αντιρροπιστικών ορμονών (αυξητικής ορμόνης, κατεχολαμινών, κορτιζόλης) μέσω της αύξησης των επιπέδων ελεύθερων λιπαρών οξέων και της ηπατικής κετογένεσης. Στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία τα υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης, σε σχέση με τη διαβητική κετοξέωση, επαρκούν στο να αναστείλουν τη διαδικασία της λιπόλυσης (απαιτείται μικρότερη συγκέντρωση για την αντιλιπολυτική της δράση από ότι για την δράση της στην περιφερική πρόσληψη γλυκόζης), αλλά δεν επαρκούν για τη διατήρηση ευγλυκαιμίας. Σε διάφορες μελέτες παρατηρήθηκαν παρόμοια, ενώ σε άλλες ελαττωμένα επίπεδα ελεύθερων λιπαρών οξέων, αυξητικής ορμόνης και κορτιζόλης σε ασθενείς με υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία και κετοξέωση. Παρόλα αυτά ο ακριβής μηχανισμός απουσίας σημαντικής κέτωσης στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία δεν έχει διευκρινισθεί πλήρως. Πίνακας 2. Απώλειες ύδατος και ηλεκτρολυτών στην υπερωσµωτική υπεργλυκαιµία Ολικό ύδωρ (l) 9 Υδωρ (ml/kg βάρους σώματος) Na+ (meq/kg βάρους σώματος) 5-13 Cl- (meq/kg βάρους σώματος) 5-15 K+ (meq/kg βάρους σώματος) 4-6 PO4 (mmol/kg βάρους σώματος) 3-7 Mg++ (meq/kg βάρους σώματος) 1-2 Ca++ (meq/kg βάρους σώματος)

6 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Σχήµα 1. Παθογένεια υπερωσµωτικής υπεργλυκαιµίας -354-

7 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ Κριτήρια διάγνωσης Η διαβητική υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία και η διαβητική κετοξέωση αποτελούν ακραίες εκδηλώσεις της διαταραχής του μεταβολισμού των υδατανθράκων σε διαβητικούς ασθενείς με κύριο αίτιο την απόλυτη η μερική έλλειψη ινσουλίνης σε συνδυασμό με την αύξηση των αντιρροπιστικών ορμονών του stress (γλυκαγόνη, κατεχολαμίνες, κορτιζόλη και αυξητική ορμόνη). Παρόλο ότι ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών (περίπου το ένα τρίτο) παρουσιάζει παρόμοια συμπτωματολογία και χαρακτηριστικά και των δυο διαταραχών, στους υπόλοιπους εμφανίζονται σε αμιγή μορφή με βάση τη βαρύτητα της αφυδάτωσης, της έλλειψης ινσουλίνης και της βαρύτητας της κέτωσης. Με βάση τα κριτήρια αυτά, ως διαβητική υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία ορίζεται η κατάσταση, όπου συνυπάρχουν: Κλινική εικόνα Η έναρξη των συμπτωμάτων μπορεί να είναι ύπουλη και να διαρκέσει για μέρες ή και για εβδομάδες και έτσι πριν την πλήρη εγκατάσταση της κλινικής εικόνας υπάρχει ένα στάδιο με αδυναμία, πολυουρία και πολυδιψία. Είναι συνηθισμένο να υπάρχει ιστορικό ελαττωμένης πρόσληψης υγρών, είτε λόγω της απρόσφορης απουσίας δίψας, είτε λόγω της συνυπάρχουσας γαστρεντερικής διαταραχής (επιγαστραλγία με ναυτία και εμέτους από τη ελαττωμένη αιμάτωση του μεσεντερίου), είτε λόγω της αδυναμίας πρόσβασης στο νερό, όπως συμβαίνει σε πολύ ηλικιωμένους ή κατακεκλιμένους ασθενείς. Σε μερικές περιπτώσεις υπάρχει ιστορικό πρόσληψης μεγάλης ποσότητας υδατανθρακούχων υγρών, όπως αναψυκτικών ή χυμού πορτοκαλιού. Αυτοί οι ασθενείς είναι συνήθως λιγότερο υπερωσμωτικοί απ αυτούς που έχουν στερηθεί την πρόσληψη υγρών. Η απουσία τοξικών φαινομένων και κετοξέωσης μπορεί να καθυστερήσει την αναγνώριση της κατάστασης και έτσι καθυστερεί και η έναρξη της θεραπείας, μέχρις ότου η αφυδάτωση γίνει πολύ βαριά και έκδηλη. Αυτή η καθυστέρηση στη διάγνωση κάνει συχνά την υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία πολύ πιο σοβαρή κατάσταση από τη διαβητική κετοξέωση. Η κλινική εξέταση αποκαλύπτει την ύπαρξη εκσεσημασμένης αφυδάτωσης (ορθοστατική υπόταση και αύξηση των σφύξεων, ταχυκαρδία σε ύπτια θέση, κατάργηση σπαργής δέρματος, ψυχρά άκρα, ξηρότητα βλεννογόνων και δέρματος από την ελαττωμένη αιμάτωση λογω της μειωμένης περιφερικής κυκλοφορίας). Ο -355-

8 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ασθενής μπορεί να είναι σε σύγχυση, σε λήθαργο ή σε κώμα. Δεν υπάρχει αναπνοή Kussmaul παρά μόνο εκτός εάν η υπερωσμωτική κατάσταση έχει οδηγήσει στην εμφάνιση μεταβολικής οξέωσης (π. χ. σήψη ή έμφραγμα μυοκαρδίου με shock). Η υπερωσμωτικότητα και η βαριά αφυδάτωση με αιμοσυμπύκνωση μπορεί να προκαλέσουν διάφορες νευρολογικές εκδηλώσεις, όπως ημιανοψία, διαταραχή συνείδησης, επιληπτοειδείς σπασμούς, παραλύσεις, παραλήρημα, αφασία και χορείαημιχορεία. Εργαστηριακός έλεγχος Η εργαστηριακή διερεύνηση των ασθενών αποκαλύπτει πολύ υψηλές τιμές γλυκόζης που κυμαίνονται από 600 έως και 2400 mg/dl. Η ωσμωτική πίεση βρίσκεται πάνω από 320mOsm/kg και στις βαριές περιπτώσεις και πάνω από 350mOsm/ kg. Το νάτριο του ορού μπορεί να είναι χαμηλό, φυσιολογικό ή αυξημένο. Υπάρχει όμως γενικό έλλειμμα νατρίου από τις απώλειες που δημιουργεί η ωσμωτική διούρηση. Η μεγάλη υπεργλυκαιμία έχει την τάση να δημιουργεί υπονατριαιμία από την αραίωση που δημιουργείται με τη μετακίνηση ύδατος από τον ενδοκυττάριο χώρο στον εξωκυττάριο. Κάθε αύξηση της γλυκόζης κατά 100 mg/dl (πάνω από τα 100mg/dl) ελαττώνει το νάτριο στον ορό κατά 1,6 meq/l. Ετσι σε ήπιες περιπτώσεις με μικρή αφυδάτωση το νάτριο μπορεί να μειωθεί περίπου στα mEq/l. Καθώς όμως η αφυδάτωση γίνεται πιο βαριά, η υπερνατριαιμία είναι ο κανόνας. Το κάλιο του ορού είναι συνήθως φυσιολογικό ή χαμηλό, εκτός αν υπάρχει ολιγουρία και γαλακτική οξέωση λόγω καταπληξίας. Ο φωσφόρος παρακολουθεί συνήθως τις μεταβολές του καλίου. Η ουρία είναι συνήθως λίγο αυξημένη από την αφυδάτωση. Ο αιματοκρίτης μπορεί να είναι αυξημένος από την αιμοσυμπύκνωση. Κατά κανόνα δεν υπάρχει μεγάλος βαθμός οξέωσης παρά μόνο σε παραμελημένους ασθενείς που βρίσκονται σε κατάσταση shock και έχει δημιουργηθεί γαλακτική οξέωση. Το αρτηριακό PH είναι πάνω από 7,3 και τα διττανθρακικά στον ορό πάνω από 18 meq/l. Θεραπεία Η θεραπεία της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας περιλαμβάνει την αποκατάσταση του όγκου του αίματος, τη διόρθωση της υπεργλυκαιμίας, την αποκατάσταση της ωσμωτικότητας του πλάσματος, τη διόρθωση της οξεοβασικής ισορροπίας και την αποκατάσταση των ηλεκτρολυτών. Απαιτείται παράλληλα στενή παρακολούθηση του ασθενούς και αναζήτηση και θεραπεία πιθανών παθολογικών καταστάσεων που προκάλεσαν την υπερώσμωση. Οι λοιμώξεις (συχνότερα η πνευμονία και οι λοιμώξεις των ουροφόρων οδών) αποτελούν συχνούς παθογενετικούς μηχανισμούς. Για το λόγο αυτό πρέπει να λαμβάνονται καλλιέργειες αν υπάρχουν ύποπτα κλινικά σημεία, ακόμα και επί απουσίας πυρετού (σχήμα 2)

9 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ Αρχική εκτίμηση: Η υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία είναι μια επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση αναγνώριση και χειρισμό. Το ιστορικό και η προσεκτική φυσική εξέταση πρέπει να εστιαστούν στα ακόλουθα: βατότητα αναπνευστικών οδών, επαρκής αερισμός, ικανοποιητική καρδιακή λειτουργία (αirway, breathing, and circulation, ABC status), επίπεδο συνείδησης, ύπαρξη εκλυτικών παραγόντων (π. χ. εστία λοίμωξης, έμφραγμα μυοκαρδίου), όγκος αίματος. Ο αρχικός εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να περιλαμβάνει μέτρηση γλυκόζης, ηλεκτρολυτών, ουρίας, κρεατινίνης, ηπατικών και καρδιακών ενζύμων, γενικής αίματος, γενικής ούρων, κετόνης στα ούρα ή στον ορό, αέρια αίματος, ωσμωτικότητα πλάσματος και ηλεκτροκαρδιογράφημα. Επιπλέον εξετάσεις, όπως καλλιέργειες ούρων, πτυέλων και αίματος, λιπάση και αμυλάση ορού, έλεγχος πηκτικού μηχανισμού και ακτινογραφία θώρακος πρέπει να γίνονται ανάλογα με την περίπτωση. Παρακολούθηση: Τα επίπεδα γλυκόζης αίματος πρέπει αρχικά να μετρούνται κάθε ώρα μέχρι να σταθεροποιηθούν, ενώ οι ηλεκτρολύτες, η ουρία, η κρεατινίνη και η ωσμωτικότητα πρέπει να μετρούνται κάθε δύο ως τέσσερις ώρες ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου και την κλινική ανταπόκριση. Αποκατάσταση υγρών: Η αρχική αποκατάσταση υγρών στοχεύει στην αύξηση του ενδαγγειακού όγκου και στην αποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας. Τα αποτελέσματα της επαρκούς ενυδάτωσης και της επακόλουθης διόρθωσης της υπερωσμωτικότητας είναι σημαντικότερα για την αντιμετώπιση της υπεργλυκαιμίας σε σχέση με αυτά της χορήγησης ινσουλίνης. Οι απώλειες του ύδατος είναι της τάξης του 10-15% του σωματικού βάρους ή του 24% του ολικού ύδατος, δηλαδή 8-12 λίτρα περίπου, λόγω της ωσμωτικής διούρησης. Επιπρόσθετα της απώλειας ύδατος η γλυκοζουρία προκαλεί επίσης την απώλεια περίπου 70mΕq νατρίου και καλίου για κάθε λίτρο απωλεσθέντος υγρού. Στόχος της θεραπείας αποκατάστασης των υγρών είναι να αναπληρώσει τον εξωκυττάριο όγκο χωρίς να προκαλέσει εγκεφαλικό οίδημα λόγω ταχείας μείωσης της ωσμωτικότητας του πλάσματος. Επί απουσίας μείζονος καρδιακού προβλήματος η αποκατάσταση των υγρών αρχίζει συνήθως με τη χορήγηση ισότονου διαλύματος (0.9% φυσιολογικός ορός). Το διάλυμα αυτό αποκαθιστά το έλλειμμα ύδατος, διορθώνει τον εξωκυττάριο όγκο, ελαττώνει την ωσμωτικότητα του πλάσματος (διότι εξακολουθεί να είναι υποωσμωτικό σε σχέση με το πλάσμα του ασθενούς) και μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης πλάσματος, τόσο λόγω αραίωσης όσο και λόγω αύξησης των απωλειών από τα ούρα με τη βελτίωση της νεφρικής διήθησης. Ο ιδανικός ρυθμός χορήγησης του ισότονου διαλύματος εξαρτάται από την κλινική κατάσταση του ασθενούς. Για παράδειγμα, η έγχυση πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν γρηγορότερα σε ασθενείς που βρίσκονται σε κατάσταση shock. Γενικά, επί απουσίας καρδιακής ανεπάρκειας, το διάλυμα χορηγείται με ρυθμό 15 με 20 ml/kg βάρους σώματος ανά ώρα τις πρώτες ώρες. Η επιλογή του είδους του διαλύματος για τη συνέχιση της θεραπείας εξαρτάται από το επίπεδο της ενυδάτωσης, των ηλεκτρολυτών του ορού και -357-

10 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ της ποσότητας των αποβαλλόμενων ούρων. Το ισότονο διάλυμα αντικαθίσταται με υπότονο (φυσιολογικός ορός 0.45%) όταν αποκατασταθούν η αρτηριακή πίεση και η διούρηση και τα επίπεδα νατρίου είναι φυσιολογικά ή αυξημένα. Ο ρυθμός χορήγησης του θα είναι 4 με 14ml/kg βάρους σώματος ανά ώρα. Σε περίπτωση που τα επίπεδα νατρίου παραμένουν χαμηλά εξακολουθεί η χορήγηση ισότονου διαλύματος με ανάλογο ρυθμό. Η ταυτόχρονη αναπλήρωση καλίου αποτελεί ακόμη μία ένδειξη για τη χορήγηση υπότονου διαλύματος. Η αποτελεσματικότητα της αναπλήρωσης των υγρών κρίνεται με συχνό αιμοδυναμικό και εργαστηριακό έλεγχο. Οι υπολογισμένες απώλειες πρέπει να αποκατασταθούν τις πρώτες 24 ώρες. Είναι σημαντικό η μεταβολή της ωσμωτικής πίεσης να μην υπερβαίνει τα 3mmol/ kg/ώρα. Σε ασθενείς με καρδιακή και νεφρική ανεπάρκεια απαιτείται συχνότερος έλεγχος για την αποφυγή υπερφόρτωσης. Η αποτελεσματική υποκατάσταση του όγκου θα αυξήσει το ρυθμό σπειραματικής διήθησης με αποτέλεσμα τη μείωση της ουρίας και της κρεατινίνης. Αναπλήρωση καλίου: Σχεδόν όλοι οι ασθενείς με υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία παρουσιάζουν έλλειμμα καλίου λόγω νεφρικών και σε κάποιες περιπτώσεις γαστρεντερικών απωλειών. Η αύξηση της νεφρικής απώλειας καλίου σχετίζεται με την ωσμωτική διούρηση και τον προκαλούμενο από την υποογκαιμία υπεραλδοστερονισμό. Πάντως, παρά το έλλειμμα του ολικού σωματικού καλίου, τα επίπεδα αυτού στον ορό είναι αρχικά φυσιολογικά ή αυξημένα λόγω της ανεπάρκειας ινσουλίνης και της υπερωσμωτικότητας που προκαλούν μετακίνηση του καλίου έξω από τα κύτταρα. Η κατάσταση όμως αυτή αλλάζει ταχέως με τη χορήγηση ινσουλίνης οδηγώντας συχνά σε δραματική πτώση των επιπέδων καλίου. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η συχνή παρακολούθηση των επιπέδων του. Για να αποφευχθεί η υποκαλιαιμία προστίθεται χλωριούχο κάλιο σε δόση 20-30mEq/l χορηγούμενου διαλύματος όταν η συγκέντρωση καλίου πέσει κάτω των 5.3 mεq/l και με την προϋπόθεση ότι υπάρχει επαρκής αποβολή ούρων (>50ml/h). Στόχος είναι το κάλιο του ορού να διατηρείται μεταξύ 4.0 και 5.0mEq/l. Σε ασθενείς στους οποίους η αρχική τιμή καλίου είναι μικρότερη των 3.3mEq/l η αναπλήρωση καλίου πρέπει να είναι πιο επιθετική (40-60mEq/l χορηγούμενου διαλύματος) Προσοχή: Το κάλιο είναι τόσο ωσμωτικό δρων όσο το νάτριο. Αν 40mΕq καλίου προστεθούν σε ένα λίτρο ισότονου διαλύματος το μετατρέπουν σε υπέρτονο, η χορήγηση του οποίου δεν επιτρέπει τη διόρθωση της υπερώσμωσης. Χορήγηση ινσουλίνης: Η χορήγηση ινσουλίνης ελαττώνει τα επίπεδα γλυκόζης του ορού κυρίως μειώνοντας την ηπατική παραγωγή γλυκόζης και λιγότερο αυξάνοντας την περιφερική χρησιμοποίησή της. Η μόνη ένδειξη για καθυστέρηση της έναρξης ινσουλινοθεραπείας είναι η ύπαρξη επιπέδων καλίου κάτω των 3.3 mεq/l, διότι η ινσουλίνη θα επιδεινώσει την υποκαλιαμία οδηγώντας το κάλιο μέσα στα κύτταρα με πιθανές παρενέργειες αρρυθμίες, καρδιακή ανακοπή και αναπνευστική ανεπάρκεια. Η συνεχής ενδοφλέβια χορήγηση ινσουλίνης ταχείας δράσης είναι η -358-

11 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ θεραπεία εκλογής. Η θεραπεία ξεκινά με ενδοφλέβια bolus χορήγηση σε δόση 0.1 U/kg βάρους σώματος και ακολουθεί συνεχής έγχυση ινσουλίνης με ρυθμό 0.1 U/ kg ανά ώρα. Αυτή η χορήγηση χαμηλών δόσεων ινσουλίνης ελαττώνει τα επίπεδα γλυκόζης κατά 50 έως 70 mg/dl (2.8 έως 3.9 mmol/l) ανά ώρα ή και περισσότερο. Η χορήγηση υψηλότερων δόσεων δεν έχει μεγαλύτερο υπογλυκαιμικό αποτέλεσμα, πιθανόν λόγω κορεσμού των υποδοχέων ινσουλίνης. Αν τα επίπεδα γλυκόζης δεν πέσουν κατά 50 έως 70 mg/dl (2.8 έως 3.9 mmol/l) από την αρχική τιμή κατά τη διάρκεια της πρώτης ώρας πρέπει να ελεγχθεί το επίπεδο ενυδάτωσης, η bolus έγχυση ινσουλίνης πρέπει να επαναληφθεί και ο ρυθμός έγχυσης πρέπει να διπλασιάζεται κάθε ώρα μέχρι να επιτευχθεί σταθερή μείωση των επιπέδων γλυκόζης. Αν τα επίπεδα γλυκόζης δεν μειώνονται με τη θεραπεία πρέπει να ελεγχθεί η ενδοφλέβια οδός χορήγησης για ύπαρξη τυχόν κωλύματος που εμποδίζει τη χορήγηση. Πάντως και η χορήγηση υγρών από μόνης της μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης κατά 35 έως 70 mg/dl (1.9 έως 3.9 mmol/l) ανά ώρα λόγω της αιμοαρραίωσης και της βελτίωσης της νεφρικής διήθησης. Στόχος είναι η σταδιακή πτώση της γλυκόζης (όχι πάνω από 180mg/ώρα) προς αποφυγή εγκεφαλικού οιδήματος ή κυκλοφορικού collapsus. Όταν τα επίπεδα γλυκόζης φτάσουν τα 250 με 300 mg/dl (13.9 έως 16.7 mmol/l) η ενδοφλέβια χορήγηση φυσιολογικού ορού αντακαθίσταται με παράλληλη χορήγηση σακχαρούχου διαλύματος, και είναι πιθανό να χρειαστεί μείωση του ρυθμού έγχυσης ινσουλίνης σε 0.05 ως 0.1 U/kg ανά ώρα. Η μείωση των επιπέδων γλυκόζης κάτω των 250 ως 300 mg/dl (13.9 έως 16.7 mmol/l) μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη εγκεφαλικού οιδήματος. Αποκατάσταση της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας: Θεωρούμε ότι η υπεργλυκαιμική κρίση διορθώθηκε όταν οι ασθενείς έχουν ικανοποιητικό επίπεδο συνείδησης, η ωσμωτικότητα του πλάσματος είναι κάτω των 315mΟsmol/kg και είναι ικανοί να σιτιστούν από το στόμα. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας συστήνουν να γίνεται σταδιακή διακοπή της ενδοφλέβιας έγχυσης ινσουλίνης και σχήμα πολλαπλών δόσεων ινσουλίνης να αρχίζει στους ασθενείς στους οποίους η γλυκόζη ορού είναι κάτω των 250 με 300 mg/dl (13.9 έως 16.7 mmol/l). Επίσης η ενδοφλέβια χορήγηση ινσουλίνης πρέπει να συνεχίζεται για μία με δύο ώρες μετά την έναρξη της υποδόριας χορήγησης, δηλαδή να υπάρχει χρονικό διάστημα κοινής χορήγησης, διότι η απότομη διακοπή της ενδοφλέβιας έγχυσης μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση των επιπέδων ινσουλίνης, με συνέπεια την επανεμφάνιση της υπεργλυκαιμίας. Αν ο ασθενής δεν μπορεί να σιτιστεί από το στόμα είναι προτιμότερο να συνεχιστεί η ενδοφλέβια έγχυση ινσουλίνης. Ασθενείς με γνωστό σακχαρώδη διαβήτη θα πρέπει να λάβουν ινσουλίνη στις δόσεις που λάμβαναν πριν το επεισόδιο της υπερώσμωσης, ενώ σε πρωτοδιαγνωσθέντες ασθενείς θα πρέπει να χορηγηθεί σχήμα ινσουλινοθεραπείας αρχικής δόσης 0.5 έως 0.8U/kg βάρους σώματος ανά μέρα, το οποίο να περιλαμβάνει και βασική ινσουλίνη, με παράλληλο συχνό έλεγχο των επιπέδων γλυκόζης

12 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νάτριο: Η υπεργλυκαιμία μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα νατρίου με διττό τρόπο, τόσο αυξάνοντας όσο και μειώνοντάς τα. Αυξάνοντας την ωσμωτικότητα του ορού προκαλεί έξοδο ύδατος από τα κύτταρα και με τον τρόπο αυτό ελαττώνει τη συγκέντρωση νατρίου μέσω διάλυσης. Από τη άλλη πλευρά η ωσμωτική διούρηση προκαλεί απώλεια ύδατος με αποτέλεσμα την αύξηση της συγκέντρωσης νατρίου στον ορό και της ωσμωτικότητας του πλάσματος, εκτός αν υπάρχει ανάλογη αύξηση της πρόσληψης νερού. Έτσι η αρχική συγκέντρωση του νατρίου εξαρτάται από την ισορροπία μεταξύ των δύο αυτών μηχανισμών. Στη συνέχεια, διορθώνοντας την υπεργλυκαιμία με τη χορήγηση ινσουλίνης, μειώνεται η ωσμωτικότητα του πλάσματος με αποτέλεσμα τη μετακίνηση ύδατος από τον εξωκυττάριο χώρο εντός των κυττάρων και άρα την αύξηση της συγκέντρωσης του νατρίου στον ορό. Έτσι, ένας ασθενής με αρχικά φυσιολογικές τιμές νατρίου θα γίνει προφανώς υπερνατριαιμικός μετά την ινσουλινοθεραπεία και τη χορήγηση ισότονων διαλυμάτων. Έλλειμμα φωσφόρου: Η ύπαρξη ελλείμματος στο ολικό σωματικό φώσφορο είναι συνήθης σε μη ρυθμισμένους διαβητικούς ασθενείς, παρόλο που η συγκέντρωση του φωσφόρου στον ορό μπορεί αρχικά να είναι φυσιολογική ή αυξημένη εξαιτίας της μετακίνησης του έξω από τα κύτταρα. Όπως όμως συμβαίνει και με το νάτριο, το έλλειμμα φωσφόρου γρήγορα αποκαλύπτεται κατά τη διάρκεια της ινσουλινοθεραπείας και συχνά εμφανίζεται υποφωσφαταιμία που είναι συνήθως ασυμπτωματική. Με βάση μελέτες παρατήρησης, η χρησιμοποίηση φωσφόρου κατά τη διάρκεια της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας δεν συστήνεται, διότι δεν έχει δείξει να μειώνει τη θνησιμότητα ή να ευνοεί τη ρύθμιση άλλων ηλεκτρολυτών Όμως προς αποφυγή επιπλοκών οφειλόμενων στην υποφωσφαταιμία, η προσεκτική αναπλήρωση φωσφόρου συστήνεται σε ασθενείς που παρουσιάζουν καρδιακή δυσλειτουργία, αιμολυτική αναιμία ή αναπνευστική ανεπάρκεια και στους οποίους η συγκέντρωση φωσφόρου είναι κάτω των 1.0 mg/dl (0.32 mmol/l). Όταν απαιτείται, 20 έως 30meq/l φωσφόρου μπορούν να προστεθούν στα διαλύματα αναπλήρωσης όγκου ή να χορηγηθούν παρεντερικά με τη μορφή του φωσφορικού καλίου εφόσον συνυπάρχει και υποκαλιαιμία. Παράλληλα με τη χορήγηση φωσφόρου πρέπει να χορηγηθεί μαγνήσιο και ασβέστιο για την αποφυγή τετανίας. Μεγάλο έλλειμμα φωσφόρου μπορεί να παρατηρηθεί σε ασθενείς αλκοολικούς και υποσιτιζόμενους

13 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ Σχήµα 2: Αλγόριθµος θεραπείας υπερωσµωτικής υπεργλυκαιµίας -361-

14 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Επιπλοκές Οι πιο κοινές επιπλοκές της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας είναι η υπογλυκαιμία και η υποκαλιαιμία, οι οποίες μειώνονται σημαντικά με τη χορήγηση χαμηλών δόσεων ινσουλίνης και τη συχνή παρακολούθηση του ασθενή. Υπεργλυκαιμία μπορεί να εμφανιστεί επίσης δευτεροπαθώς ως αποτέλεσμα της πρόωρης διακοπής της ενδοφλέβιας χορήγησης ινσουλίνης χωρίς πρώτα την έναρξη υποδόριας χορήγησης αυτής. Οι αγγειακές θρομβώσεις είναι αποτέλεσμα της αφυδάτωσης, του μειωμένου αγγειακού όγκου, της χαμηλής καρδιακής παροχής, της αυξημένης ωσμωτικότητας, των διαταραχών της αιμόστασης και των συχνά προϋπάρχουσων αθηροσκληρυντικών βλαβών. Η επιπλοκή αυτή είναι τόσο συχνότερη όσο υψηλότερη είναι η ωσμωτικότητα του πλάσματος. Μερικοί συγγραφείς προτείνουν τη χορήγηση προφυλακτικής αντιπηκτικής αγωγής (ηπαρίνης), η οποία όμως ενέχει τον κίνδυνο της αιμορραγίας του πεπτικού. Το εγκεφαλικό οίδημα μπορεί να εμφανιστεί τις πρώτες 12 έως 24 ώρες μετά την έναρξη της θεραπείας. Είναι σπάνιο και έχει θνητότητα 50-70%. Η κεφαλαλγία αποτελεί την αρχική κλινική εκδήλωση ακολουθούμενη από λήθαργο. Η νευρολογική επιδείνωση μπορεί να είναι ταχεία με σπασμούς, ακράτεια, διαταραχές κόρης οφθαλμού, βραδυκαρδία και αναπνευστική ανακοπή. Τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται αν συμβεί εγκολεασμός του στελέχους και η εμφάνιση είναι τόσο ταχεία ώστε δεν παρατηρείται οίδημα οπτικής θηλής. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας του 2006 συστήνουν τα ακόλουθα για την αποφυγή του εγκεφαλικού οιδήματος σε ασθενείς υψηλού κινδύνου: 1) Σταδιακή αποκατάσταση νατρίου και νερού σε υπερωσμωτικούς ασθενείς με μέγιστο ρυθμό μείωσης της ωσμωτικότητας του πλάσματος τα 3mΟsmol/kg ανά ώρα. 2) Προσθήκη σακχαρούχου διαλύματος στο διάλυμα φυσιολογικού ορού όταν τα επίπεδα γλυκόζης φτάσουν τα 250 έως 300 mg/dl (13.9 έως 16.7 mmol/l). 3) Η γλυκόζη του αίματος πρέπει να παραμένει μεταξύ 250 και 300 mg/dl (13.9 και 16.7 mmol/l) μέχρι η υπερωσμωτικότητα και το επίπεδο συνείδησης του αρρώστου βελτιωθούν και ο ασθενής είναι κλινικά σταθερός. Η οξεία νεφρική ανεπάρκεια εμφανίζεται ως αποτέλεσμα της αφυδάτωσης και της υποογκαιμίας και συχνότερα αναπτύσσεται σε έδαφος προϋπάρχουσας νεφρικής βλάβης. Υπόταση, shock και ολιγουρία μπορεί να εμφανιστούν στην αρχή της θεραπείας λόγω απότομης πτώσης των επιπέδων γλυκόζης και κατά συνέπεια της ωσμωτικότητας το οποίο θα οδηγήσει σε μετακίνηση υγρών από τον εξωκυττάριο χώρο εντός των κυττάρων και σε μείωση της διούρησης. Η κατάλληλη ενυδάτωση και η χορήγηση διουρητικών της αγκύλης μπορούν να διορθώσουν τη διαταραχή. Η υποφωσφαταιμία μπορεί να προκαλέσει ραβδομυόλυση και καρδιακή και αναπνευστική ανεπάρκεια, ενώ η υπερογκαιμία και η υπερνατριαιμία μπορούν σε -362-

15 ΘΕΜ. ΚΑΛΤΣΑΣ, ΑΘΗΝΑ ΚΑΠΡΑΡΑ, ΣΠ. ΚΑΡΡΑΣ: ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ ΚΩΜΑ ηλικιωμένους ασθενείς να αποβούν μοιραίες καθώς η πρώτη μπορεί να οδηγήσει σε ARDS (Adults Respiratory Distress Syndrome). H αντιμετώπιση περιλαμβάνει χορήγηση διουρητικών και υπότονων διαλυμάτων. Σπάνια απαιτείται αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση. Επίσης, η ταχεία διόρθωση της υπερνατριαιμίας μπορεί να προκαλέσει διάχυτη μυελινόλυση και θάνατο. Η οξεία αιμόλυση είναι σπάνια επιπλοκή και αποδίδεται επίσης στην υποφωσφαταιμία αλλά και στην ταχεία πτώση της ωσμωτικής πίεσης. Πρόγνωση Η υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία έχει μεγάλη θνητότητα που φθάνει το 30-40% των περιπτώσεων σε παλιές βιβλιογραφικές αναφορές. Αντίθετα όμως τα τελευταία 20 χρόνια το ποσοστό θνητότητας που αναφέρεται είναι της τάξης του 10-17%. Το υψηλό ποσοστό αποδίδεται στις παθολογικές καταστάσεις που συνυπάρχουν, στη μεγάλη ηλικία των ασθενών, στη σηπτική κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει σε καταπληξία, στην καθυστέρηση της διάγνωσης και στη λανθασμένη αρχική θεραπεία. Η θνητότητα διακρίνεται σε πρώιμη και όψιμη. Οι αιτίες της πρώιμης θνητότητας(τις πρώτες 72 ώρες) είναι η κυκλοφοριακή καταπληξία, η σηπτική καταπληξία και η βαριά υποκείμενη πάθηση ενώ για την όψιμη θνητότητα ευθύνονται τα θρομβοεμβολικά επεισόδια και οι επιπλοκές από τη θεραπεία. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Rose BD, Post TW. Clinical Physiology of Acid-Base and Electrolyte Disorders, 5th ed, McGraw-Hill, New York, 2001, pp Kitabchi AE, Umpierrez GE, Murphy MB et al. Management of hyperglycemic crises in patients with diabetes. Diabetes Care 2001; 24: Chiasson JL, Aris-Jilwan N, Belanger R et al. Diagnosis and treatment of diabetic ketoacidosis and the hyperglycemic hyperosmolar state. Can Med Ass J 2003; 168: Arieff, AI, Carroll, HJ. Nonketotic hyperosmolar coma with hyperglycemia: Clinical features, pathophysiology, renal function, acid-base balance, plasma-cerebrospinal fluid equilibria and the effects of therapy in 37 cases. Medicine (Baltimore) 1972; 51:73 Kitabchi, AE, Umpierrez, GE, Murphy, MB. Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar state. In: International Textbook of Diabetes Mellitus, 3rd edition. DeFronzo, RA, Ferrannini, E, Keen, H, Zimmet, P (Eds), John Wiley & Sons, Ltd, Chichester, UK p Ennis, ED, Stahl, EJ, Kreisberg, RA. The hyperosmolar hyperglycemic syndrome. Diabetes Rev 1994; 2:115 Wachtel, TJ. The diabetic hyperosmolar state. Clin Geriatr Med 1990; 6:797 Rosenthal, NR, Barrett, EJ. An assessment of insulin action in hyperosmolar hyperglycemic nonketotic diabetic patients. J Clin Endocrinol Metab 1985; 60:607 Daugirdas, JT, Kronfol, NO, Tzalaloukas, AH, Ing, TS. Hyperosmolar coma: Cellular dehydration and the serum sodium concentration. Ann Intern Med 1989; 110:855 Small M, MacCuish AC. The hyperglycemic hyperosmolar non-ketotic syndrome: Some aspects of managements. Scottish Med J 1987; 32:

16 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Η υπεργλυκαιμία είναι βαρύτερη στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία από ότι στη διαβωτική κετεξέωση επειδή α) Υπάρχει σταδιακή εγκατάσταση της μεταβολικής διαταραχής β) Υπάρχει πλήρης έλλειψη ινσουλίνης γ) Υπάρχει ινσουλινοαντίσταση δ) Υπάρχει συχνά προδιαθεσικός παράγοντας 2. Η απώλεια ύδατος και ηλεκτρολυτών στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία οφείλεται στην α) Συνύπαρξη άλλων νοσημάτων β) Απουσία σημαντικής κέτωσης γ) Αυξημένη ωσμωτική διούρηση δ) Αντιρροπιστική αύξηση των ορμονών του stress 3. Τα κριτήρια ορισμού της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας είναι α) Τα πολύ αυξημένα επίπεδα γλυκόζης β) Τα χαμηλά επίπεδα κετόνης ούρων και ορού γ) Η αυξημένη ωσμωτικότητα πλάσματος δ) Όλα τα ανωτέρω 4. Ο αρχικός στόχος της θεραπείας της υπερωσμωτικής υπεργλυκαιμίας είναι α) Η ταχεία μείωση των επιπέδων γλυκόζης β) Η αύξηση του ενδαγγειακού όγκου γ) Η διόρθωση του ελλείμματος φωσφόρου δ) Η αντιμετώπιση προϋπάρχουσας λοίμωξης 5. Η χορήγηση ινσουλίνης στην υπερωσμωτική υπεργλυκαιμία προκαλεί α) Ελάττωση του Na στον ορό β) Ελάττωση του Κ στον ορό γ) Αύξηση του Ρ στον ορό δ) Όλα τα ανωτέρω Σωστές απαντήσεις κατά σειρά α, γ, δ, β, β -364-

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός»

Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Γυναίκα58 ετώνδιακομίστηκεστατεπμεβυθιότητα& εμπύρετοαπό3ημέρου. Κοιλιακήπαχυσαρκία, τραχύαναπνευστικόψιθύρισμα,αραιοί

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης.

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης. Πρακτικές οδηγίες χρσης του πρωτοκόλλου της διαβητικς κετοξέωσης. ΒΗΜΑ 1 ο : Όταν η γλυκόζη αίματος είναι >250mg/dl και ο ασθενς σε επηρεασμένη γενικ κατάσταση, ταχεία ενυδάτωση [ Ν/S 0,9% με 20ml/Kg σε

Διαβάστε περισσότερα

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ Οξύ ph Βάση Οξεοβασική ισορροπία Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ ph= - log [H + ] [H + ] σε mol/l ή Eq/L [H + ] = 40 neq/l = 40 x 10-9 Eq/L [HCO 3-

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Μικτές διαταραχές οξεοβασικής ισορροπίας Ερμηνεία δεδομένων αερίων αίματος Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Κωνσταντίνος Π. Κατωπόδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος Βιολογικές και Κλινικές Εφαρμογές της Ωσμωτικότητας Στόχοι Κατανόησης-Υποδείξεις: -Εξοικειωθείτε με διάφορα παραδείγματα βιολογικών εφαρμογών. (Σημειώση: Μην τα αποστηθίσετε! Απλώς διαβάζοντάς τα να τα

Διαβάστε περισσότερα

Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Lactated Ringer s Injection/Fresenius, (3,1+0,3+6+0,2)g, ενέσιμο διάλυμα για έγχυση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1ο ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ Ασθενής 62 ετών διακομίσθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8%

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΝΑΤΡΙΟ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟ ΟΞΙΝΟ/DEMO Ενέσιμο διάλυμα 4% και 8% 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νάτριο Ανθρακικό Όξινο/DEMO (Sodium Bicarbonate/DEMO) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οξείες Υπεργλυκαιμικές Κάταστάσεις

Οξείες Υπεργλυκαιμικές Κάταστάσεις Οξείες Υπεργλυκαιμικές Κάταστάσεις Θεοδώρα Γρίβα Επικουρικός Παθολόγος ΓΝ Χαλκιδικής Επιστημονικός Συνεργάτης Β Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων για το συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Η + =40nanomol/L ΜΕΤΑΒΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Ν. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ

Γ.Ν. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Γ.Ν. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΗ- ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Γεώργιος Αλεβετσοβίτης Ειδ. Παθολόγος Νικολέτα Ξυδιά Παθολόγος ιαβητολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Ισοζύγιο νερού και ηλεκτρολυτών Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Κύριες λειτουργίες των νεφρών Ρύθμιση του όγκου των υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ- ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΡΡΟΠΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΛΚΑΛΩΣΗ;

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ- ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΔΕΝ ΑΝΤΙΡΡΟΠΟΥΝ ΣΥΝΗΘΩΣ ΤΗ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΑΛΚΑΛΩΣΗ; Ετήσιο Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο Υγρών, Ηλεκτρολυτών & Οξεοβασικής Ισορροπίας 9 ο Σεμινάριο Διαταραχές Οξεοβασικής Ισορροπίας 25 & 26 Σεπτεμβρίου 2015, ΚΟΜΟΤΗΝΗ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗΣ ΑΛΚΑΛΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ (ΣΔ) Μείζων παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας Κυριότερη αιτία τύφλωσης σε ενήλικες (20-74 ετών) 1 η αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού

Παρουσίαση περιστατικού Παρουσίαση περιστατικού Τζήμου Μαρία, Ειδικευόμενη Παθολογίας Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Καθηγητής: Αστέριος Καραγιάννης Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Παρουσίαση περιστατικού Ασθενής, θήλυ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολική Αλκάλωση. ph >7,4 [ΗCO 3- ] > 24 meq/l

Μεταβολική Αλκάλωση. ph >7,4 [ΗCO 3- ] > 24 meq/l Μεταβολική Αλκάλωση ph >7,4 [ΗCO 3- ] > 24 meq/l Παθοφυσιολογία μεταβολικής αλκάλωσης [ΗCO 3- ] = ποσό ΗCO 3- στον εξωκυττάριο όγκο εξωκυττάριο όγκο Παθοφυσιολογία μεταβολικής αλκάλωσης: Εξωγενής προσθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Δοκιμασία γνώσεων για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

Δοκιμασία γνώσεων για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Δοκιμασία γνώσεων για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 1. Σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη, η διάγνωση της διαβητικής νεφροπάθειας μπορεί να τεθεί όταν υπάρχει: α. Μικρολευκωματινουρία β. Μακρολευκωματινουρία γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΤΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ. Χαράλαµπος Μηλιώνης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων

ΜΙΚΤΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ. Χαράλαµπος Μηλιώνης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων ΜΙΚΤΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Χαράλαµπος Μηλιώνης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μικτές ιαταραχές της ΟΒΙ - Προσέγγιση Είδη µικτών διαταραχών της ΟΒΙ

Διαβάστε περισσότερα

Επίπτωση. Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Άτομα με διαβήτη

Επίπτωση. Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού. Άτομα με διαβήτη Σακχαρώδης ιαβήτης και Νεφρική νόσος Επίπτωση Σύνολο ατόμων σε αιμοκάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού Άτομα με διαβήτη Σακχαρώδης ιαβήτης και Νεφρική νόσος Επίπτωση Επίπτωση Νεφρικής Ανεπάρκειας Τελικού Σταδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ Κ + ΜΩΥΣΗΣ ΕΛΙΣΑΦ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ Κ + ΟΛΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Κ + : 3.000-4.000mEq (50-55mEq/Kg),

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

15. ΥΠΕΡΕΜΕΣΗ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ (HYPEREMESIS GRAVIDARUM)

15. ΥΠΕΡΕΜΕΣΗ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ (HYPEREMESIS GRAVIDARUM) 15. ΥΠΕΡΕΜΕΣΗ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ (HYPEREMESIS GRAVIDARUM) Η ναυτία και ο έμετος στην κύηση είναι συχνά συμπτώματα που εκδηλώνονται στο 70-85 % των εγκύων. Από επιδημιολογική σκοπιά, η υπερέμεση της κύησης είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Η ποσότητα ούρων που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη Ζωγράφου Ιωάννα Διαβητολογικό Κέντρο B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Το ιατρικό κόστος για το ΣΔ στις ΗΠΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές του µεταβολισµού των υδατανθράκων

ιαταραχές του µεταβολισµού των υδατανθράκων ιαταραχές του µεταβολισµού των υδατανθράκων - Όλοι οι υδατάνθρακες της τροφής αργά ή γρήγορα µετατρέπονται σε γλυκόζη, ή µεταβολίζονται µέσα από µονοπάτια µεταβολισµού της γλυκόζης (γιατί γλυκόζη;). -Φρουκτόζη

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενής 62 ετών διακομίσθηκε στο νοσοκομείο με σύγχιση. Γλυκόζη 580mg/dl, κρεατινίνη 0.8mg/dl, ph 6.95, HCO 3

Ασθενής 62 ετών διακομίσθηκε στο νοσοκομείο με σύγχιση. Γλυκόζη 580mg/dl, κρεατινίνη 0.8mg/dl, ph 6.95, HCO 3 1ο ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ Ασθενής 62 ετών διακομίσθηκε στο νοσοκομείο με σύγχιση. Γλυκόζη 580mg/dl, κρεατινίνη 0.8mg/dl, ph 6.95, HCO 3-2.3mEq/L, PCO 2 11mmHg, K/Na/Cl : 5.1/140/115mEq/L. Γενική ούρων, σάκχαρο 4+,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΓΡΑ & ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ (ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ)

ΥΓΡΑ & ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ (ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ) ΥΓΡΑ & ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ (ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ) ΡΟΒΙΘΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΤΕ, MMEDsci in Clinical Nursing 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ 3 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΓΡΑ & ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΕΣ (ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ) Τα ολικό ποσό του νερού

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση - Διαφορική διάγνωση μεταβολικής αλκάλωσης

Διάγνωση - Διαφορική διάγνωση μεταβολικής αλκάλωσης Διάγνωση Διαφορική διάγνωση μεταβολικής αλκάλωσης Χρυσόστομος Δημητριάδης Νεφρολόγος, Επιμελητής Νεφρολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο» Ως μεταβολική αλκάλωση (ΜΑ) ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ

ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΣΩΛΗΝΑΡΙΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΛΥΚΟΖΟΥΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γυναίκα 27 ετών, κατά την 26η εβδομάδα κύησης, επισκέπτεται τον γυναικολόγο της στα πλαίσια προγεννητικού ελέγχου. Έχει ελεύθερο

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές ισοζυγίου του καλίου. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Διαταραχές ισοζυγίου του καλίου. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Διαταραχές ισοζυγίου του καλίου Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Υποκαλιαιμία Υποκαλιαιμία Φυσιολογικές τιμές καλίου : 3,5-5 meq/l Η πιο

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

Συµπύκνωση αραίωση ούρων

Συµπύκνωση αραίωση ούρων Συµπύκνωση αραίωση ούρων Boron σελ 1075-1091 Συµπυκνωµένα ούρα υπερωσµωτικά σε σχέση µε τη συγκέντρωση του πλάσµατος Η ικανότητα των νεφρών να παράγουν υπερωσµωτικά ούρα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών ευροενδοκρινική ρύθμιση της επινεφριδιακής έκκρισης στεροειδών - - - + CRH/AVP + ACTH

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΝΕΦΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΝΕΦΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΑΡΙΑΝΝΑ Α. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ, MD, MSc, MPH, PhD ΙΑΤΡΟΣ-ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΝ/ΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Διαβάστε περισσότερα

Υγρά και Ηλεκτρολύτες

Υγρά και Ηλεκτρολύτες ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 153 Υγρά και Ηλεκτρολύτες ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ, ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΛΙΑΜΟΥ, ΕΥΑ ΚΟΛΑΡΟΒΑ, ΠΟΥΛΧΕΡΙΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΥΓΡΩΝ Το ανθρώπινο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις και αντιθέσεις στη Λαπαροσκοπική Χειρουργική - η Αναισθησιολογική Άποψη Δρ. Ράνια Πατρώνη Δ/ντρια Αναισθησιολογίας ΠΓΝ Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας» Λαπαροσκοπική Χειρουργική: Προτερήματα Προτερήματα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ΤΟΥΛΟΥΜΤΖΗ ΜΑΡΙΑ Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ώρες πριν την προσέλευση Αίσθημα ζάλης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικός έλεγχος κατά την κύηση γυναικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. ρ. Χρήστος Σαμπάνης ιαβητολογικό Κέντρο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Μεταβολικός έλεγχος κατά την κύηση γυναικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. ρ. Χρήστος Σαμπάνης ιαβητολογικό Κέντρο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Μεταβολικός έλεγχος κατά την κύηση γυναικών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 ρ. Χρήστος Σαμπάνης ιαβητολογικό Κέντρο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Μετακινήσεις θρεπτικών ουσιών μέσω πλακούντα ΜΗΤΕΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

Υπονατριαιμία, κενό τουρκικό εφίππιο και γενικοί ιατροί

Υπονατριαιμία, κενό τουρκικό εφίππιο και γενικοί ιατροί There are no translations available. Διονύσιος Ρόδης, Παθολόγος, Ευρωκλινική Θεοχάρης Συνειφακούλης, Παθολόγος -SOSΙατρός Γεώργι ος Θεοχάρης, Παθολόγος- Ευρωκλινική - SOS Ιατρός Γυναίκα ασθενής, 58 ετών,

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Αντιρρόπηση αναπνευστικής αλκάλωσης

Αίτια - Αντιρρόπηση αναπνευστικής αλκάλωσης Αίτια Αντιρρόπηση αναπνευστικής αλκάλωσης Ευαγγελία Ντουνούση Νεφρολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1. Εισαγωγή Η αναπνευστική αλκάλωση (ΑΑ) αποτελεί τη συχνότερη διαταραχή της οξεοβασικής

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου σαν εισαγωγή... παραγωγή CO2 αποβολή CO2 παραγωγή CO2 αποβολή CO2 µερική πίεση του διοξειδίου του άνθρακα στο αίµα (PaCO2) µείωση

Διαβάστε περισσότερα

Αλγόριθμος για την αιτιολογική διάγνωση της υπο- υπερνατριαιμίας. Γ. Λιάμης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αλγόριθμος για την αιτιολογική διάγνωση της υπο- υπερνατριαιμίας. Γ. Λιάμης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Αλγόριθμος για την αιτιολογική διάγνωση της υπο- υπερνατριαιμίας Γ. Λιάμης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Υπονατριαιμία Υπερνατριαιμία Posm Posm είσοδος Η 2 Ο στα κύτταρα έξοδος

Διαβάστε περισσότερα

Υποογκαιµία - shock. Ετήσιο µετεκπαιδευτικό σεµινάριο υγρών, ηλεκτρολυτών και οξεοβασικής ισορροπίας. Βλάστη Κοζάνης 25-26/9/2009

Υποογκαιµία - shock. Ετήσιο µετεκπαιδευτικό σεµινάριο υγρών, ηλεκτρολυτών και οξεοβασικής ισορροπίας. Βλάστη Κοζάνης 25-26/9/2009 Ετήσιο µετεκπαιδευτικό σεµινάριο υγρών, ηλεκτρολυτών και οξεοβασικής ισορροπίας Βλάστη Κοζάνης 25-26/9/2009 Υποογκαιµία - shock Ελένη Μάνου ΕΒ Νεφρολογίας Γ.Ν. Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκη Ισορροπία υγρών

Διαβάστε περισσότερα

AMINOPLASMAL HEPA-10%

AMINOPLASMAL HEPA-10% AMINOPLASMAL HEPA-10% ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Αminoplasmal Hepa 10% 2.ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Τα 1000ml διαλύματος περιέχουν: L-Isoleucin

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗ Σπουδαστές: Μποκοτσού Ανθούλα Ροποτός Θωμάς Επιβλ. καθηγήτρια: Καυκιά Θεοδώρα Επιτροπή: Κουρκούτα Λαμπρινή Μηνασίδου Ευγενία Χρόνια Νεφρική Νόσος (ΧΝΝ) Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ Ζωτικά σημεία (TPR) Θερμοκρασία Σφυγμός Αναπνοές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ MAG-2 διάλυµα πόσιµο σε συσκευασία µιας δόσης 1,5 g / 10 ml VIAL (ORAL) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Τα 10 ml περιέχουν

Διαβάστε περισσότερα