Τα αποτελέσματα της διατροφής στη φλεγμονή. Έμφαση στο μεταβολικό σύνδρομο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τα αποτελέσματα της διατροφής στη φλεγμονή. Έμφαση στο μεταβολικό σύνδρομο"

Transcript

1 Τα αποτελέσματα της διατροφής στη φλεγμονή Έμφαση στο μεταβολικό σύνδρομο The Effects of Diet on Inflammation - Emphasis on the Metabolic Syndrome Dario Giugliano, Antonio Ceriello, Katherine Esposito J Am Coll Cardiol 2006; 48: Ανασκόπηση Απόδοση στα Ελληνικά: ΒΙΚΥ ΔΕΛΗΜΠΟΥΡΑ Ιατρός Επιμέλεια: ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΕΙΛΑΣ Ειδ. Πνευμονολόγος, Κ.Α.Α.-Ν.Ν.Θ.Α «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» Η διατροφή χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά (<30% των συνολικών θερμίδων) θεωρείται μία σωστή επιλογή τόσο για την πρωτοβάθμια, όσο και για τη δευτεροβάθμια πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου (Cardiovascular Disease, CVD) 1. Ένα ανεπιθύμητο αποτέλεσμα αυτού του είδους της διατροφής είναι η ανεξέλεγκτη πρόσληψη υδατανθράκων, η οποία μειώνει τα επίπεδα της υψηλής συγκέντρωσης σε λιποπρωτεΐνη χοληστερόλης (HDL-C) και αυξάνει τα ε- πίπεδα των τριγλυκεριδίων, επιδεινώνοντας τις εκδηλώσεις του συνδρόμου αντίστασης στην ινσουλίνη (insulin resistance syndrome), γνωστό και ως μεταβολικό σύνδρομο 2,3. Τρεις διατροφικές στρατηγικές μπορούν να συμβάλλουν στην πρόληψη της στεφανιαίας νόσου (Coronary Heart Disease, CHD) 4 : 1. Αυξημένη κατανάλωση ωμέγα-3 (Ω-3) λιπαρών οξέων από φυτικές πηγές και ψάρια. 2. Αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών με μη υδρογονωμένα ακόρεστα λιπαρά. 3. Δίαιτα πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, καρύδια, ολικά δημητριακά και φτωχή σε κατεργασμένα δημητριακά (εικόνα 1). Τα αποτελέσματα αυτού του είδους της διατροφής στην CHD, εκτός από την επίπτωση της στα επίπεδα των λιπιδίων του ορού, φαίνονται και σε άλλες καταστάσεις όπως στο οξειδωτικό stress, στην υποκλινική φλεγμονή, στις διαταραχές του ενδοθηλίου, στην ευαισθησία στην ινσουλίνη, στην αρτηριακή πίεση και στη θρομβωτική προδιάθεση 5. Πρόσφατα στοιχεία αποδεικνύουν τον κεντρικό ρόλο της φλεγμονής σε όλες τις φάσεις της αθηρωματικής διαδικασίας 6. Οι κυκλοφορούντες στο αίμα δείκτες της φλεγμονής, όπως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP), ο παράγοντας νέκρωσης όγκων (TNF-α) και μερικές ιντερλευκίνες (IL-6, IL- 18) συσχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο αγγειακών επεισοδίων 7-9. Επιπλέον, τα κυκλοφορούντα αντιδραστήρια φάσης που προκαλούνται από τη φλεγμονή όχι μόνο υποδεικνύουν τον αυξημένο κίνδυνο για αγγειακά συμβάματα, αλλά σε μερικές περιπτώσεις συμβάλλουν και στην παθογένειά τους 10. Αυξημένη προσοχή πρέπει να δοθεί επίσης στις άμεσες επιδράσεις των πρωτεϊνών (που προέρχονται από το λιπώδη ιστό) στα αγγεία, ειδικά της αδιπονεκτίνης που παρουσιάζει ισχυρή αντιφλεγμονώδη και αντιθηρωματική δράση 11. Τα χαμηλά επίπεδα αδιπονεκτίνης στο πλάσμα αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ανάπτυξη διαβήτη τύπου 2 12, ενώ οι υψηλές συγκεντρώσεις της συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφράγματος του μυοκαρδίου 13. Επιπλέον, μελέτες σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο καθιστούν σαφές ότι η φλεγμονή σχετίζεται αυστηρά με την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και την αντίσταση στην ινσουλίνη 14. Αυξημένη κατανάλωση ωμέγα-3 λιπαρών οξέων Πολλές επιδημιολογικές και μεταβολικές κλινικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σε ζώα έχουν αποδείξει τα οφέλη των ωμέγα-3 λιπαρών οξέων στη μείωση του κινδύνου του αιφνίδιου θανάτου καρδιολογικής αιτιολογίας 15. Έχει αποδειχτεί ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν α- ντιφλεγμονώδη δράση και η χρήση τους σε φλεγμονώδεις νόσους όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η νόσος του Crohn συνέχεια αυξάνεται 16. Τα ωμέγα-3 μειώνουν την περιεκτικότητα των κυτταρικών μεμβρανών σε αραχιδονικό οξύ με αποτέλεσμα τη σύνθεση εικοσανοϊδών που έχουν λιγότερες φλεγμονώδεις ιδιότητες από εκείνα που προέρχονται από τα ωμέγα-6 λιπαρά οξέα. Ωστόσο, αν και τα ω- μέγα-3 λιπαρά οξέα εμποδίζουν τη σύνθεση προφλεγμονωδών κυτταροκινών ό- πως ο TNF-α, η IL-1 και η IL-217 και μειώνουν την έκφραση μορίων προσκόλλησης στο ενδοθήλιο 18, τα αποτελέσματα προηγούμενων in vivo μελετών σε ότι αφορά στην επίπτωση αυξημένης κατανάλωσης ωμέγα-3 λιπαρών οξέων στους φλεγμονώδεις δείκτες δεν είναι ικανοποιητικά και επαρκή 19. Σε 405 υγιείς άνδρες και 454 υγιείς γυναίκες, παρατηρήθηκε ότι η εισαγωγή ω- μέγα-3 λιπαρών οξέων, εικοσανοπεντανοϊκού οξέος (EPA) και δεκαεξανοϊκού οξέος (DHA) στη διατροφή τους είχε αντιστρόφως ανάλογα αποτελέσματα στα επίπεδα του TNF-a και των διαλυτών δεικτών TNF-1 και TNF-2 στο πλάσμα. Επιπλέον, η αυξημένη κατανάλωση ωμέγα-3 και ωμέγα-6 λιπαρών οξέων συνδέθηκε με χαμηλότερα ε- πίπεδα φλεγμονής 20. Επομένως, ο συνδυασμός ωμέγα-3 και ωμέγα-6 λιπαρών ο- ξέων φαίνεται να έχει καλύτερα αποτελέσματα στη μείωση του κινδύνου στεφανιαίας νόσου απ` ότι η κατανάλωση του καθενός οξέος χωριστά 21. Μία διασταυρούμενη μελέτη 22 σε 727 γυναίκες απέδειξε ότι ό- σες κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες ωμέγα-3 λιπαρών οξέων παρουσίαζαν μικρές συγκεντρώσεις δεικτών φλεγμονής, όπως CRP, IL-6, E-σελεκτίνη και μικρότερου βαθ- 49

2 από την προβλεπόμενη βάση των αρνητικών τους αποτελεσμάτων στα λιπίδια. Δίαιτα Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα Φρούτα Λαχανικά Φυτικές ίνες Trans-λιπαρά Κορεσμένα λιπαρά μού βλάβη του ενδοθηλίου σε σύγκριση με όσες κατανάλωναν πολύ μικρές ποσότητες. Στη μελέτη ATTICA, τα άτομα που κατανάλωναν τουλάχιστον 300 γραμμάρια ψαριών την εβδομάδα είχαν 33% χαμηλότερα επίπεδα CRP σε σχέση με τα ά- τομα που δε κατανάλωναν καθόλου ψάρια 24. Τέλος, σε ασθενείς με στεφανιαία νόσο, το αυξημένο DHA συνδέθηκε με χαμηλότερα επίπεδα CRP 25. Η αλλαγή του ποσοστού ωμέγα-3 λιπαρών οξέων στη διατροφή μπορεί να επηρεάσει τους κυκλοφορούντες δείκτες φλεγμονής και τη βλάβη του ενδοθηλίου σε καταστάσεις υπερχοληστεριναιμίας, όπως α- ποδεικνύεται σε μελέτες που συγκρίνουν δίαιτες με χαμηλό ποσοστό κορεσμένων λιπαρών οξέων και υψηλό ποσοστό πολυακόρεστων λιπαρών (PUFA) με τη μέση Αμερικανική Δίαιτα 26. Δίαιτες πλούσιες σε α-λινολενικό οξύ (ALA) (6,5% της ε- νέργειας από το ALA) μειώνουν την CRP, την αγγειακή προσκόλληση του μορίου-1 και την Ε-σελεκτίνη περισσότερο από τις δίαιτες με λινελαϊκό οξύ (LA) (12,6% της ενέργειας από το LA). Σε άλλη μελέτη με 50 περιπτώσεις δυσλιπιδαιμίας, η διαιτητική προσθήκη ALA (15ml ελαίου λινόσπορου την ημέρα) για 3 μήνες μείωσε σημαντικά τα επίπεδα της CRP (38%), του Α-αμυλοειδούς στον ορό (23%) και της IL-6 (10%) ανεξάρτητα από τις αλλαγές των λιπιδίων 27. Επίσης, η κατανάλωση μαργαρίνης εμπλουτισμένης με ALA συσχετίστηκε με μείωση των επιπέδων της CRP σε άτομα με υπερχολιστεριναιμία 28. Εντούτοις, οι περισσότερες μελέτες στις ο- ποίες χρησιμοποιήθηκαν ιχθυέλαια ή καθαρό συμπλήρωμα ωμέγα-3 λιπαρών ο- Ενδοθηλιακή δυσλειτουργία Οξειδωμένη LDL Μέγεθος και συγκέντρωση της LDL Εικόνα 1. Μηχανισμοί μέσω των οποίων τα ανθυγιεινά διατροφικά πρότυπα οδηγούν σε στεφανιαία νόσο. CHD ξέων απέτυχαν να παρουσιάσουν οποιαδήποτε επίδραση στα επίπεδα CRP 29-33, ε- κτός από τις περιπτώσεις που το συμπλήρωμα ιχθυελαίου χορηγήθηκε σε υψηλή δοσολογία (14g/ημέρα) 34. Αν και μερικές επιδημιολογικές μελέτες έχουν καταδείξει αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της διατροφής πλούσιας σε ψάρια ή ιχθυέλαια και κυκλοφορούντων δεικτών φλεγμονής, οι κλινικές μελέτες δεν έ- χουν επιβεβαιώσει ακόμη αυτά τα αποτελέσματα. Ωστόσο, το ALA φαίνεται να έ- χει αντιφλεγμονώδη δράση και οι μελλοντικές μελέτες θα είχε ενδιαφέρον να εστιάσουν σε αυτό. Αντικατάσταση των κορεσμένων λιπαρών οξέων και των transλιπαρών με μη υδρογονωμένα ακόρεστα λιπαρά οξέα Μείωση trans-λιπαρών Σύμφωνα με τη μελέτη Nurses` Health σε γυναίκες, υψηλές δόσεις transλιπαρών στη διατροφή συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για CHD, ενώ η αυξημένη κατανάλωση πολύ-ακόρεστων μη υδρογονωμένων και μονο-ακόρεστων λιπαρών με μείωση του κινδύνου CHD 35. Εντούτοις, δεν είναι εξ'ολοκλήρου σαφές, εάν τα α- ποτελέσματα αυτά οφείλονται πρωτίστως στα ευεργετικά αποτελέσματα της εισαγωγής των ακόρεστων λιπαρών ή στην απομάκρυνση των κορεσμένων λιπαρών και trans-λιπαρών ή και στα δύο. Επιπλέον, η σχέση μεταξύ trans-λιπαρών οξέων και κινδύνου για CHD εξηγείται μόνο μερικώς από τα αρνητικά αποτελέσματα της επίδρασής τους στο λιπιδαιμικό προφίλ 36, διότι η θετική συσχέτιση μεταξύ trans-λιπαρών και καρδιαγγειακού κινδύνου είναι μεγαλύτερη Σε μία διασταυρούμενη μελέτη 730 γυναικών, την Nurses` Health Study, βρέθηκε ότι η μεγάλη κατανάλωση trans-λιπαρών συσχετίστηκε με υψηλότερα επίπεδα CRP37 και αυξημένους δείκτες ενδοθηλιακής ενεργοποίησης όπως Ε-σελεκτίνη, διαλυτό μεσοκυττάριο μόριο προσκόλλησης (sicam)-1 και διαλυτό αγγειακό μόριο προσκόλλησης (svcam)-1. Οι παρατηρήσεις αυτές οδήγησαν στο συμπέρασμα πως η μεγάλη εισαγωγή trans-λιπαρών στη διατροφή πιθανότατα ευνοεί τη φλεγμονή και έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην ενδοθηλιακή λειτουργία. Επιπλέον, στην ομάδα αυξημένης κατανάλωσης trans-λιπαρών παρατηρήθηκε ότι η κατανάλωση αυτή συσχετίστηκε θετικά με την αύξηση της IL-6 και της CRP μόνο στις γυναίκες με υψηλό δείκτη μάζας σώματος (BMI) 38. Μία μακροπρόθεσμη δίαιτα βασισμένη σε λαχανικά, φτωχή σε κορεσμένα λιπαρά και trans-λιπαρά συνδέεται με καλύτερο αντιοξειδωτικό προφίλ, μειωμένο κίνδυνο για CHD και μικρότερη συγκέντρωση CRP σε σύγκριση με μία δίαιτα πολύ φτωχή σε κατανάλωση λιπαρών οξέων 39. Οι Baer και συνεργάτες 40 συγκέντρωσαν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τα διατροφικά λιπαρά οξέα επηρεάζουν τους δείκτες φλεγμονής σε υγιείς ανθρώπους. Συγκεκριμένα, οι συγκεντρώσεις της CRP και της E-σελεκτίνης βρέθηκαν υψηλότερες μετά από δίαιτα πλούσια σε trans-λιπαρά παρά μετά από δίαιτα πλούσια σε υδατάνθρακες, αν και η IL-6 ήταν υψηλότερη σε διατροφή πλούσια σε ελαϊκό οξύ παρά σε διατροφή με μεγάλο ποσοστό κορεσμένων λιπαρών οξέων και trans-λιπαρά. Εντούτοις, σε μία άλλη μελέτη δεν αποδείχτηκε καμία διαφορά στα επίπεδα της CRP σε σχέση με τον τύπο των λιπαρών οξέων 41. Μείωση των κορεσμένων λιπαρών και της χοληστερόλης Έχει βρεθεί θετική συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης κορεσμένων λιπαρών και παραγόντων φλεγμονής στο πλάσμα 42,43. Η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε χοληστερόλη αυξάνει τα επίπεδα της CRP σε υγιή άτομα, αλλά όχι σε παχύσαρκα ά- 50

3 Υπεργλυκαιμία Νηστείας Προγευματική Αρχικά 2 χρόνια Μη ενζυματική γλυκοζυλίωση Μονοπάτι πολυολεξοζαμίνης Αυτοοξείδωση της γλυκόζης Ελεύθερες ρίζες υπεροξειδίου Αριθμός ατόμων με το σύνδρομο Δίαιτα παρέμβασης Δίαιτα ελέγχου PKC Νιτρικό υπεροξείδιο NF-kB Φλεγμονώδεις απαντήσεις Αριθμός στοιχείων του συνδρόμου Εικόνα 2. Μηχανισμοί μέσω των οποίων η υπεργλυκαιμία προάγει τη φλεγμονώδη απάντηση. Εικόνα 3. Αποτελέσματα δύο ετών διαιτητικής προσέγγισης σε χρήση του μεσογειακού προτύπου διατροφής σε ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο. Ο αριθμός των ατόμων που συνέχισαν να πάσχουν από μεταβολικό σύνδρομο μειώθηκε περίπου στο μισό στην ομάδα παρέμβασης. τομα με αντοχή στην ινσουλίνη, των οποίων τα επίπεδα της CRP είναι ήδη υψηλά 44. Σε 35 ασθενείς με υπερχοληστεριναιμία αρχικού σταδίου, μετά από δίαιτα 8 εβδομάδων με χαμηλό ποσοστό χοληστερόλης και κορεσμένων λιπαρών (30% συνολικό λίπος, 5% κορεσμένο λίπος, χοληστερόλη < 200mg/ημέρα), φάνηκε να μειώνεται ο βαθμός αθηρωμάτωσης (από 8,9 ±2,0 m/s σε 8,1±1,9 m/s, 11%), γεγονός που συσχετίστηκε με μείωση των επιπέδων της CRP στο πλάσμα (r=0,59) 45. Συγχυτικό παράγοντα σε τέτοιου είδους μελέτες μπορεί να αποτελέσει η απώλεια βάρους, η οποία μπορεί να μειώσει το βαθμό φλεγμονής και να βελτιώσει την ενδοθηλιακή λειτουργία 46. Επιπλέον, οι ολιγοθερμιδικές δίαιτες, φτωχές σε λιπαρά και υδατάνθρακες, μειώνουν σημαντικά πολλούς δείκτες φλεγμονής όπως την CRP, TNF-α, IL-6 και ICAM-1, υποδεικνύοντας ότι η βραχυπρόθεσμη απώλεια βάρους είναι η κατευθυντήριος δύναμη που κρύβεται πίσω από τη μείωση των επιπέδων των περισσοτέρων δεικτών φλεγμονής 47. Υιοθέτηση μιας διατροφής πλούσιας σε φρούτα, λαχανικά, καρύδια και δημητριακά και φτωχή σε επεξεργασμένα δημητριακά, φρούτα και λαχανικά Επανειλημμένως έχει αναφερθεί μία θετική συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών και προστασίας από καρδιαγγειακές παθήσεις 4,48. Εντούτοις, μόνο λίγες μελέτες έχουν ερευνήσει την επίπτωση της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών στο επίπεδο της φλεγμονής. Στοιχεία από τη μελέτη Massachusetts Hispanic Elders 49, σε 445 Ισπανούς και 154 μη-ισπανούς λευκούς υπερήλικες, έδειξαν ότι η συχνή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών συνδέεται με χαμηλότερες συγκεντρώσεις CRP και ομοκυστεΐνης. Τα αντιοξειδωτικά συστατικά των φρούτων και των λαχανικών, συμπεριλαμβανομένων των βιταμινών και φλαβονοϊδών θεωρείται ότι συμβάλλουν στην αντιφλεγμονώδη δράση τους 50. Οι μελέτες παρατήρησης παρουσιάζουν αντίστροφη συσχέτιση μεταξύ της αντιοξειδωτικής δράσης των καροτινοειδών και βιταμινών στον ορό και των δεικτών φλεγμονής 51,52. Παρόμοιο ρόλο διαδραματίζουν και οι διατροφικές ί- νες. Στο National Health and Nutrition Examination Survey από το 1999 έως το 2000, οι Ajani και συνεργάτες 53 ερεύνησαν την επίδραση των διατροφικών ινών στα επίπεδα της CRP σε 3920 άτομα. Βρέθηκε πώς η διαιτητική λήψη ινών συνδέεται α- ντιστρόφως ανάλογα με την αυξημένη συγκέντρωση της CRP στον ορό. Η προσαρμοσμένη αναλογία πιθανοτήτων για τα υ- ψηλά επίπεδα της CRP σε όσους κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες διατροφικών ι- νών σε σχέση με όσους κατανάλωναν μικρές ποσότητες ινών ήταν 0,59 (p=0,006). Τα αποτελέσματα αυτά δεν άλλαξαν ούτε όταν από τη μελέτη αποκλείστηκαν ασθενείς με διαβήτη, καρκίνο, καρδιαγγειακή νόσο ή άτομα με επίπεδα CRP>10mg/dl. Τα αποτελέσματα των Ajani και συνεργατών 53 επιβεβαίωσαν τα προηγούμενα ευρήματα των King και συνεργατών 43. Η κατανάλωση 500ml φυσικού χυμού πορτοκαλιού την ημέρα ελάττωσε τα επίπεδα της CRP στο πλάσμα κατά 40% και 56% στους άνδρες και στις γυναίκες αντίστοιχα 54. Μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη, τεσσάρων εβδομάδων, σε μη καπνιστές, έδειξε ότι η μεγάλη κατανάλωση (8 μερίδες την ημέρα) φρούτων και λαχανικών πλούσιων σε καροτινοειδή μείωσε σημαντικά τα επίπεδα της CRP έναντι εκείνων που κατανάλωναν μικρότερες ποσότητες (2 μερίδες την ημέρα) 55. Αντίθετα, μία άλλη τυχαιοποιημένη μελέτη παρέμβασης παράλληλων ομάδων, απέτυχε να αποδείξει οποιαδήποτε αλλαγή των επιπέδων της CRP 56 σε ομάδες υγιών εθελοντών οι οποίοι υποβλήθηκαν σε δίαιτες διαφορετικών ποσοτήτων λαχανικών, μούρων και μήλου. Από την άλλη, έχει αποδειχθεί ότι η προσθήκη αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων 57 ή λαχανικών 58 αντιστρέφει την αύξηση των μορίων προσκόλλησης (sicam-1 και svcam-1) στην κυκλοφορία, των προφλεγμονωδών κυτταροκι- 51

4 νών και της ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας που προκαλείται από μία πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά διατροφή. Καρύδια Έχει βρεθεί ότι η κατανάλωση καρυδιών συσχετίζεται με μείωση του κινδύνου για CHD. Τα καρύδια είναι πλούσια σε μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά, γεγονός που τα καθιστά μία εύγεστη επιλογή λήψης «υγιεινών λιπαρών». Τα μονοακόρεστα λίπη προστατεύουν τα άτομα με υπερχοληστεριναιμία από CHD βελτιώνοντας το λιπιδαιμικό τους προφίλ 59, μειώνοντας τη συγκέντρωση των τριγλυκεριδίων 60 και ελαττώνοντας τα φλεγμονώδη μόρια προσκόλλησης 61. Επιπλέον, η σχετικά υψηλή περιεκτικότητα των καρυδιών σε αργινίνη έχει προταθεί ως ένας από τους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς της καρδιοπροστατευτικής τους δράσης, επειδή η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε αργινίνη συνδέεται με χαμηλότερα ε- πίπεδα CRP 62. Αδιπονεκτίνη Ευαισθησία στην ινσουλίνη Υγειινά διαιτητικά πρότυπα Προφλεγμονώδης χώρος Μεταβολικό σύνδρομο διαβήτης τύπου 2, CHD CRP, IL-6, TNF-α, IL-18 Ενδοθηλιακή δυσλειτουργία Εικόνα 4. Τα υγιεινά διαιτητικά πρότυπα συμβάλλουν στη μικρότερη δημιουργία προφλεγμονώδους περιβάλλοντος μειώνοντας έτσι την επίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου, του διαβήτη τύπου-2 και της στεφανιαίας νόσου. Μείωση των επεξεργασμένων δημητριακών Ο τύπος των υδατανθράκων έχει επιπτώσεις στον κίνδυνο για CHD. Οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες υποβάλλονται σε υψηλού επιπέδου επεξεργασία με συνέπεια την αφαίρεση των ινών, βιταμινών, ανόργανων αλάτων και βασικών λιπαρών οξέων. Η μεγάλη λήψη επεξεργασμένων αμύλων και σακχάρων προκαλεί άμεση αύξηση των επιπέδων γλυκόζης και ινσουλίνης στο αίμα και μπορεί να αυξήσει το αίσθημα της πείνας και να οδηγήσει σε αύξηση των επιπέδων των ελεύθερων λιπαρών οξέων 63. Η οξεία υπεργλυκαιμία σε υγιή άτομα εξασθενεί την εξαρτώμενη από το ενδοθήλιο αγγειοδιαστολή 64 και μειώνει τη διαθεσιμότητα του νιτρικού οξειδίου 65. Η μεταγευματική υπεργλυκαιμία αυξάνει την ιστική λήψη και το μεταβολισμό της γλυκόζης μέσω συνήθων παθοφυσιολογικών μηχανισμών (εικόνα 2). Βασική συνέπεια αυτής της ενεργοποίησης είναι η ανεξέλεγκτη παραγωγή ελεύθερων ριζών που προάγουν την αθηρωμάτωση με διάφορους μηχανισμούς 66, 67. Αυτά τα στοιχεία υποδεικνύουν ότι αυτού του τύπου η υπεργλυκαιμία συσχετίζεται περισσότερο με κίνδυνο για CHD απ` ότι η υπεργλυκαιμία νηστείας 68. Αν και οι μηχανισμοί που κρύβονται πίσω από αυτές τις συσχετίσεις δεν είναι πλήρως σαφείς, πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι η βραχυπρόθεσμη οξεία υπεργλυκαιμία μπορεί να αυξήσει τα κυκλοφορούντα επίπεδα ελεύθερων ριζών και προφλεγμονώδων κυτταροκινών όπως η IL-6, IL-8, TNF-α 69, παρέχοντας μία σαφή εξήγηση για τα επιβλαβή αποτελέσματα των γρήγορων γλυκαιμικών κυμάτων στα αγγεία. Οι Festa και συνεργάτες 70 αξιολόγησαν τη συσχέτιση των επιπέδων CRP και των επιπέδων γλυκόζης νηστείας και μεταγευματικής γλυκόζης, σε μη διαβητικά άτομα στη μελέτη Insulin Resistance Atherosclerotic. Μετά την προσαρμογή των εξεταζόμενων σύμφωνα με δημογραφικές και ανθρωπομετρικές μεταβλητές, βρέθηκε μία σημαντική συσχέτιση των επιπέδων της CRP μόνο με τη μεταγευματική (έπειτα από 2 ώ- ρες) γλυκόζη. Επιπλέον, η πρόσφατη μελέτη Health Professionals` Follow-Up71 σε 780 διαβητικούς έδειξε ότι δίαιτες φτωχές σε γλυκαιμικό φορτίο και πλούσιες σε διατροφικές ίνες μπορούν να αυξήσουν τις συγκεντρώσεις αδιπονεκτίνης στο πλάσμα διαβητικών ασθενών. Η κυκλοφορία φλεγμονωδών και αντιφλεγμονωδών κυτταροκινών ανάλογα με το περιεχόμενο του γεύματος μπορεί να διαδραματίζει ρόλο στα καταστρεπτικά και ευεργετικά αποτελέσματα των διάφορων τύπων υδατανθράκων. Για παράδειγμα, η περιεκτικότητα σε ίνες ενός πλούσιου σε υδατάνθρακες γεύματος επηρεάζει τα επίπεδα της IL-18 και της αδιπονεκτίνης στο πλάσμα: όσο μεγαλύτερη η περιεκτικότητα σε ίνες, τόσο ελαττωμένα τα επίπεδα της IL-18 στο πλάσμα και τόσο ελαττωμένη η ενεργοποίηση της αδιπονεκτίνης 72. Από την άλλη, η μεγάλη κατανάλωση πλούσιων σε σάκχαρο φαγητών και ποτών φάνηκε να αυξάνει την απτοσφαιρίνη και την τρανφερίνη σε υπέρβαρα ά- τομα έχοντας όμως περιορισμένη επιρροή στα επίπεδα της CRP 73. Αλκοόλ Το αλκοόλ, ιδιαίτερα το κρασί, αποτελεί σημαντικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής. Επιπλέον, η ελεγχόμενη κατανάλωση αλκοόλ συσχετίζεται με μικρότερο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου 74. Αρκετοί δείκτες φλεγμονής, συμπεριλαμβανομένου και της CRP, βρέθηκαν χαμηλότεροι σε άτομα, με ή χωρίς καρδιαγγειακή νόσο, που κατανάλωναν μικρές-μέτριες ποσότητες αλκοόλ Η συσχέτιση αυτή έχει πρόσφατα επιβεβαιωθεί από εκτεταμένες μελέτες τόσο στην Ευρώπη 78 όσο και στις Η.Π.Α. 79, υποδεικνύοντας ότι η αιθανόλη πιθανώς είναι υπεύθυνη για τις δυνητικές αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις της μπύρας, του κρασιού ή άλλων οινοπνευματωδών ποτών. Οι Sierksma και συνεργάτες 80 κατέδειξαν 52

5 μία σημαντική μείωση των επιπέδων της CRP και του ινοδωγόνου μετά από δίαιτα 3 εβδομάδων με ελεγχόμενη κατανάλωση 4 ποτηριών μπύρας για τους άνδρες και 3 ποτηριών για τις γυναίκες. Επίσης, η κατανάλωση 30 γραμμαρίων κόκκινου κρασιού την ημέρα για 4 εβδομάδες οδήγησε σε σημαντική μείωση της CRP (21%) σε υγιείς άνδρες 81. Ολοκληρωμένη προσέγγιση της διατροφής Ο ρόλος των γενικών διαιτητικών προτύπων στην πρόβλεψη του μακροπρόθεσμου κινδύνου για CHD είναι πλέον ευρέως αποδεκτός 82. Στην πραγματικότητα, ένα σωστό διατροφικό πρότυπο χαρακτηρίζεται από την επιλογή τροφίμων που ικανοποιούν όλες τις στρατηγικές που συζητούνται μέχρι τώρα για τη μείωση του κινδύνου για CHD, δηλαδή αυξημένη κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, δημητριακών, πουλερικών και ψαριών. Αυτός ο τρόπος διατροφής, ο οποίος πράγματι σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο για CHD, βρίσκεται εντελώς σε αντίθεση με το δυτικό πρότυπο διατροφής (μεγάλη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, γλυκών, επιδορπίων, πατατών, τηγανιτών πατατών, επεξεργασμένων δημητριακών) που αυξάνει τον κίνδυνο για CHD. Σε μία μελέτη διασταυρούμενων ομάδων από την Nurses` Health Study I 83, σε 732 γυναίκες βρέθηκε ότι ένα συνετό πρότυπο διατροφής συνδέεται με μειωμένες συγκεντρώσεις στο πλάσμα CRP και E-σελεκτίνης, ενώ το δυτικό πρότυπο παρουσιάζει θετική συσχέτιση με την αύξηση των CRP, E- σελεκτίνης, sicam-1 και svcam-1. Θετική συσχέτιση δυτικού τρόπου διατροφής και αυξημένης CRP βρέθηκε και στους άνδρες 42. Επιπλέον, το δυτικό πρότυπο διατροφής που προάγει τη χρόνια φλεγμονή, αυξάνει τον κίνδυνο για εμφάνιση διαβήτη τύπου Αντίθετα, σε άλλη μελέτη σε 760 άνδρες και γυναίκες βρέθηκε ότι τα ε- πίπεδα CRP συνδέονται ελάχιστα με το είδος διατροφής και τον τρόπο ζωής 85. Οι Jenkins και συνεργάτες 86 κατέγραψαν μείωση των επιπέδων της CRP (28%) στους υπερλιπιδαιμικούς ασθενείς μετά από μία τέτοια προσέγγιση της διατροφής συγκρίσιμη με τα αποτελέσματα της θεραπείας με στατίνες (μείωση 33% των επιπέδων της CRP) και ανεξάρτητη από την αλλαγή του σωματικού βάρους. Δίαιτα χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά με φυτικές ίνες, αμύγδαλα, πρωτεΐνη σόγιας και φυτικές στερόλες αποδείχτηκε ότι προκαλεί μείωση των λιπιδίων συγκρίσιμη με αυτή της θεραπείας με λοβοστατίνη. Αν και δεν είναι ακόμη ξεκάθαρο εάν το όφελος μιας τέτοιας διατροφικής προσέγγισης οφείλεται στην προσθήκη κάποιας θρεπτικής ουσίας ή στην αφαίρεση κάποιας άλλης ή και στα δύο, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι διαιτητικές αλλαγές συμβάλλουν στη μείωση του κινδύνου χρόνιων παθήσεων. Η μεσογειακή διατροφή Η μεσογειακή διατροφή θεωρείται κλασικό παράδειγμα ενός αποδεκτού διαιτητικού προτύπου. Σε μία μεγάλη προοπτική μελέτη σε Έλληνες [από την ελληνική ομάδα της EPIC (European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition)], βρέθηκε αντίστροφη σχέση μεταξύ μεσογειακής διατροφής και θανάτου 87. Συγκεκριμένα, αύξηση κατά 2/9 στην υιοθέτηση του μεσογειακού προτύπου διατροφής οδήγησε σε 25% μείωση της συνολικής θνησιμότητας και 33% της θνησιμότητας από CHD. Οι Chrysohoou και συνεργάτες 88 αξιολόγησαν άνδρες και γυναίκες στη μελέτη ATTICA και παρατήρησαν ότι η μεγαλύτερη υπακοή σε ένα μεσογειακό τρόπο διατροφής συσχετίστηκε με 20% χαμηλότερη CRP και 17% χαμηλότερα επίπεδα IL-6, έναντι εκείνων με μικρότερη υπακοή στον ίδιο τρόπο διατροφής. Στη μελέτη Nurses` Health, η μεσογειακή δίαιτα συσχετίστηκε με χαμηλότερη συγκέντρωση βιολογικών δεικτών φλεγμονής και μικρότερη ενδοθηλιακή δυσλειτουργία 89. Οι μόνες δύο τυχαιοποιημένες μελέτες που εξέτασαν το ρόλο της διατροφικής προσέγγισης στη δευτεροβάθμια πρόληψη της CHD με αυστηρά κλινικά κριτήρια αξιολόγησης χρησιμοποίησαν μεσογειακού τύπου δίαιτες. Στη μελέτη Lyon Diet Heart 90, τα συνηθέστερα μη θανατηφόρα συμβάντα αφορούσαν νέα οξέα εμφράγματα του μυοκαρδίου και επεισόδια ασταθούς στηθάγχης που συνήθως οφείλονταν στη ρήξη μιας αθηρωματικής πλάκας. Ο κίνδυνος για αυτά τα δύο συμβάματα μειώθηκε κατά 70% περίπου μετά από την υιοθέτηση μεσογειακού τρόπου διατροφής, γεγονός που οδηγεί στην υπόθεση ότι οι βιολογικές αλλαγές που συσχετίστηκαν με τη μεσογειακή διατροφή οδήγησαν σε μία σημαντική τοπική αντιφλεγμονώδη ε- πίδραση. Οι Singh και συνεργάτες 91 εξέτασαν μία «ινδικό-μεσογειακή» δίαιτα σε άτομα με CHD ή υψηλού κινδύνου για CHD στην Ινδία. Συγκριτικά με τη διατροφή ελέγχου, η παρεμβατική δίαιτα, η οποία χαρακτηριζόταν από αύξηση ελαίων μουστάρδας ή σόγιας, καρυδιών, λαχανικών, φρούτων και ολόκληρων δημητριακών, μείωσε το ποσοστό των θανατηφόρων εμφραγμάτων του μυοκαρδίου στο 1/3 και τη συχνότητα αιφνίδιου θανάτου από καρδιολογικά αίτια στα 2/3. Επειδή μία «έκφραση ανησυχίας» 92 εκδηλώθηκε πρόσφατα για αυτό το εύρημα, πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι η μελέτη Lyon Heart παραμένει η μόνη που μελέτησε μία ολοκληρωμένη διαιτητική προσέγγιση με τη χρήση του μεσογειακού προτύπου. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι υπάρχει ακόμη μεγάλη σύγχυση για το νόημα της μεσογειακής διατροφής: Μία πρόσφατη α- ναθεώρηση 1 περιέλαβε τη μελέτη DART (Diet And Reinfarction Trial) 93 και τη μελέτη GISSI (Gruppo Italiano per lo Studio della Sopravvivenza nel`infarto miocardio acuto) Prevenzione 94 μεταξύ των ελεγχόμενων μελετών που χρησιμοποίησαν μία μεσογειακού τύπου διαιτητική προσέγγιση. Προφανώς, η μελέτη DART μελέτησε την επίδραση της κατανάλωσης ψαριών, ενώ η GISSI-Prevenzione τη χρήση συμπληρωμάτων ω-3 λιπαρών οξέων. Μεταβολικό σύνδρομο: ένας νέος στόχος της διατροφικής προσέγγισης Το μεταβολικό σύνδρομο αντιπροσωπεύει μία πλειάδα παραγόντων κινδύνου αρτηριοσκλήρυνσης, συμπεριλαμβανομένης και της σπλαχνικής παχυσαρκίας, ό- πως αθηρογενετική δυσλιπιδαιμία, υπεργλυκαιμία και υπέρταση και συνδέεται αυστηρά με την υποκλινική φλεγμονή 14,95. Επειδή το μεταβολικό σύνδρομο είναι ι- διαίτερα συχνό στις Η.Π.Α. 96 και αποτελεί παράγοντα κινδύνου για CHD 14,95, οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στην εξάλειψή του συμβάλλουν στη θεραπεία των συνοδών παθήσεων. Οι Willians και συνεργάτες 97 κατέδειξαν ότι διαιτητικά πρότυπα μεσογειακής διατροφής πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και μονοακόρεστα λιπαρά δρουν προστατευτικά έναντι των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων του μεταβολικού συνδρόμου. Πιο πρόσφατα, η μελέτη Framingham Offspring 98 κατέδειξε ότι η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων δημητριακών ινών συσχετίστηκε με μείωση του ποσοστού του μεταβολικού συνδρόμου (38% χαμηλότερο) σε σχέση 53

6 με τη μικρότερη κατανάλωση. Σύμφωνα με τη μελέτη ATTICA 99, η προσήλωση στο μεσογειακό πρότυπο διατροφής συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο (κατά 20%) για μεταβολικό σύνδρομο. Οι Eposito και συνεργάτες 10 ερεύνησαν τους πιθανούς μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από μία διαιτητική παρέμβαση και τυχαιοποίησαν 180 ασθενείς (99 άνδρες, 81 γυναίκες) με μεταβολικό σύνδρομο, σε μία μεσογειακού τύπου δίαιτα (οδηγίες για αυξημένη καθημερινή κατανάλωση ολόκληρων σιτηρών, λαχανικών, φρούτων, καρυδιών και ελαιόλαδου) έναντι ατόμων που ακολουθούσαν δίαιτα με κατανάλωση λίπους λιγότερη από 30%. Δύο έτη αργότερα, το βάρος σώματος μειώθηκε περισσότερο στην ομάδα παρέμβασης απ` ότι στην ομάδα ελέγχου και οι δείκτες φλεγμονής όπως η IL-6, IL-7, IL-8 και CRP, καθώς επίσης και η αντίσταση στην ινσουλίνη μειώθηκαν περισσότερο στην τυχαιοποιημένη ομάδα απ` ότι στην ομάδα ελέγχου. Επίσης, η ενδοθηλιακή λειτουργία βελτιώθηκε περισσότερο στην ομάδα παρέμβασης. Μόνο 40 ασθενείς από την ομάδα παρέμβασης συνέχισαν να πάσχουν από μεταβολικό σύνδρομο μετά από δύο χρόνια έναντι 78 ασθενών της ομάδας ελέγχου. Κατά συνέπεια, η επίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου μειώθηκε περίπου στο μισό (εικόνα 3). Καθώς η ίδια μείωση στην επίπτωση του μεταβολικού συνδρόμου παρατηρήθηκε και με έναν αποκλειστή των υποδοχέων των κανναβινοϊδών, σε μία ομάδα παχύσαρκων ασθενών μετά από θεραπεία ενός έτους, με ένα ποσοστό 30% διακοπής της θεραπείας λόγω ανεπιθύμητων ενεργειών 101,102, η όλη διαιτητική προσέγγιση φαίνεται ιδιαίτερα ελκυστική και ελπιδοφόρος στη μείωση του καρδιαγγειακού φορτίου που συνδέεται με το μεταβολικό σύνδρομο. Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι μία πρόσφατη ελεγχόμενη μελέτη που διερεύνησε την επίδραση της μεσογειακής διατροφής σε 101 ασθενείς με εγκατεστημένη και υπό θεραπεία CHD απέτυχε μετά από ένα έτος να παρουσιάσει οποιαδήποτε ε- πίδραση στους δείκτες φλεγμονής, συμπεριλαμβανομένης και της CRP 103. Συμπεράσματα Τα διατροφικά πρότυπα πλούσια σε επεξεργασμένα άμυλα, σάκχαρα, κορεσμένα και trans λιπαρά οξέα και φτωχά σε φυσικούς αντιοξειδωτικούς παράγοντες, ί- νες φρούτων, λαχανικά και ολόκληρα σιτηρά μπορούν να ενεργοποιήσουν το α- νοσοποιητικό σύστημα, πιθανότατα μέσω της αυξημένης παραγωγής προφλεγμονώδων κυτταροκινών που συνδέεται με μειωμένη παραγωγή αντιφλεγμονώδων κυτταροκινών. Αυτή η δυσαναλογία ευνοεί τη δημιουργία ενός προφλεγμονώδους περιβάλλοντος το οποίο στη συνέχεια προάγει την ενδοθηλιακή δυσλειτουργία σε αγγειακό επίπεδο και προδιαθέτει τελικά τα ευαίσθητα άτομα σε αυξανόμενη επίπτωση μεταβολικού συνδρόμου και στεφανιαίας νόσου (CHD). Όλες οι διαιτητικές στρατηγικές που καταδεικνύονται έως τώρα προς μείωση του κινδύνου για CHD συνδέονται με μειωμένη φλεγμονή, γεγονός το οποίο μπορεί να εξηγήσει, τουλάχιστον εν μέρει, το όφελος τους στο αγγειακό επίπεδο (εικόνα 4). Επιπλέον, μία φλεγμονώδης κατάσταση μπορεί να αποτρέψει την ευνοϊκή ανταπόκριση των λιπιδίων του ορού σε μία δίαιτα χαμηλή σε λιπαρά και χοληστερόλη 104. Εάν κάτι τέτοιο ισχύει, τέτοιου είδους συμπεράσματα οδηγούν στη θλιβερή προοπτική κατά την οποία το φλεγμονώδες περιβάλλον που προκαλείται από τα «δυτικά» πρότυπα διατροφής μπορεί να εξασθενίσει τη μείωση των λιπιδίων μετά από δίαιτες χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Η μικρή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών σε συνδυασμό με τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα βρίσκεται σήμερα μεταξύ των δέκα πρώτων αιτιών θανάτου στις ανεπτυγμένες χώρες 105. Επειδή το 70% των θανάτων στις Η.Π.Α. οφείλονται σε καρδιαγγειακές παθήσεις, διάφορες μορφές καρκίνου και διαβήτη 106 και η «επιδημία» της παχυσαρκίας 107,108 και του μεταβολικού συνδρόμου 88 εδραιώνεται ολοένα και περισσότερο, είναι πιθανό να αυξηθεί η επικράτηση των περισσότερων από αυτές τις ασθένειες στο μέλλον. Για αυτό το λόγο, η υιοθέτηση ενός υγιούς τρόπου ζωής θεωρείται βασική για τη μείωση του χρόνιου κινδύνου τέτοιων α- σθενειών. Επομένως, η επιλογή υγιεινών πηγών υδατανθράκων, λίπους και πρωτεϊνών σε συνδυασμό με την κανονική σωματική άσκηση και την αποφυγή του καπνίσματος είναι κρίσιμα «όπλα» στον αγώνα ενάντια στις χρόνιες παθήσεις. Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα σημαντικό για τα άτομα που παρουσιάζουν επιπρόσθετους παράγοντες κινδύνου όπως ο διαβήτης τύπου 2, η παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο και α- ποτυγχάνουν να επιτύχουν μια συνεπή και μακροχρόνια απώλεια βάρους. Βιβλιογραφία 1. Parikh P, McDaniel MC, Ashen, MD, et al. Diets and cardiovascular disease. An evidence-based assessment J Am Coll Cardiol 2005; 45: Grundy SM. Hypertriglyceridemia, insulin resistance and the metabolic syndrome. Am J Cardiol 1999; 83:25F-29F. 3. Weinber SL. The diet-heart hypothesisa critique. J Am Coll Cardiol 2004; 43: Hu FB, Willett WC. Optimal diets for prevention of coronary heart disease JAMA 2002; 288: Hu FB, Willett WC. Diet, nutrition, and coronary heart diseasein: Douglas PS, editor. Cardiovascular Health and Disease in Women. 2nd edition. Philadelphia, PA: WB Saunders; pp Libby P, Ridker PM, Maseri A. Inflammation and atherosclerosis Circulation 2002; 105: Ridker PM, Rifai N, Stampfer MJ, et al. Plasma concentration of interleukin-6 and the risk of future myocardial infarction among apparently healthy men. Circulation 2000; 101: Ridker PM, Rifai N, Pfeffer M, et al. Elevation of tumor necrosis factor-alpha and increased risk of recurrent coronary events after myocardial infarction. Circulation 2000; 101: Blankemberg S, Tiret L, Bickel C, et al. Interleukin-18 is a strong predictor of cardiovascular death in stable and unstable angina. Circulation 2002; 106: Lau DCW, Dhillon B, Yan H, et al. Adipokinesmolecular links between obesity and atherosclerosis. Am J Physiol Heart Circ Physiol 2005; 288:H2031-H Tataranni PA, Ortega E. A burning question. Does an adipokine-induced activation of the immune system mediate the effect of overnutrition on type 2 diabetes? Diabetes 2005; 54: Lindsay RS, Funahashi T, Hanson RL, et al. Adiponectin and development of type 2 diabetes in the Pima Indian population Lancet 2002; 360: Pischon T, Girman CJ, Hotamisligil GS, et al. Plasma adiponectin levels and risk of myocardial infarction in men. JAMA 2004;291: Esposito K, Giugliano D. The metabolic syndrome and inflammation association or causation? Nutr Metab Cardiovasc Dis 2004; 14: Kang JX, Leaf A. Prevention of fatal arrhythmias by polyunsaturated fatty acids. Am J Clin Nutr 2000; 71:202S-207S. 16. Connor WE. Importance of n-3 fatty acids in health and disease. Am J Clin Nutr 2000; 71:171S-175S. 17. von Shacky C. N-3 fatty acids and prevention of coronary atherosclerosis. Am J Clin Nutr 2000;71:224S-227S. 18. Brown AA, Hu FB. Dietary modulation of endothelial functionimplications for cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2001; 73: Calder PC. Dietary modification of inflammation with lipids Proc Nutr Soc 2002; 61: Pischon T, Hankinson SE, Hotamisligil GS, et al. Habitual dietary intake of n-3 and n-6 fatty acids in relation to inflammatory markers among U.S. men and women. Circulation 2003; 108: Djousse L, Pankov JS, Eckfeldt JH, et al. Relation between linolenic acid and coronary artery disease in the National Heart, Lung, and Blood Institute Family Heart Study. Am J Clin Nutr 2001; 74: Lopez-Garcia E, Schulze MB, Manson JE, et al. Consumption of (n-3) fatty acids is related to plasma biomarkers of inflammation and endothelial activation in women. J Nutr 2004; 134: Dwyer JH, Allayee H, Dwyer KM, et al. Arachidonate 5- lipoxygenase promoter genotype, dietary arachidonic acid, and atherosclerosis. N Engl J Med 2004; 350: Zampelas A, Panagiotakis DB, Pitsavos C, et al. Fish consumption among healthy adults is associated with decreased levels of inflammatory markers related to cardiovascular diseasethe ATTICA study. J Am Coll Cardiol 2005; 46: Madsen T, Skou HA, Hansen VE, et al. C-reactive protein, dietary n-3 fatty acids, and the extent of coronary artery disease. Am J Cardiol 2001; 88: Zhao G, Etherton TD, Martin KR, et al. Dietary alpha-linolenic acid reduces inflammatory and lipid cardiovascular risk factors in hypercholesterolemic men and women. J Nutr 2004; 134: Rallidis LS, Paschos G, Liakos GK, et al. Dietary alpha-linolenic acid decreases C-reactive protein, serum amyloid A and interleukin 6 in dyslipidemic patients. Atherosclerosis 2003; 167: Bemelmans WJ, Lefrandt JD, Feskens EJ, et al. Increased alpha-linolenic acid intake lowers C-reactive protein, but has no effect on markers of atherosclerosis. Eur J Clin Nutr 2004; 58: Chan DC, Watts GF, Barrett PH, et al. Effect of atorvastatin and fish oil on plasma high-sensitivity C-reactive protein concentrations in individuals with visceral obesity. Clin Chem 2002; 48: Geelen A, Brouwer IA, Schouten EG, et al. Intake of n-3 fatty acids from fish does not lower serum concentrations of 54

7 C-reactive protein in healthy subjects. Eur J Clin Nutr 2004; 58: Madsen T, Christensen JH, Blom M, Schmidt EB. The effect of dietary n-3 fatty acids on serum concentrations of C-reactive proteina dose-response study. Br J Nutr 2003; 89: Vega-Lopez S, Kaul N, Devaraj S, et al. Supplementation with omega3 polyunsaturated fatty acids and all-rac alphatocopherol alone or in combination failed to exert an antiinflammatory effect in human volunteers. Metabolism 2004; 53: Jellema A, Plat J, Mensink RP. Weight reduction, but not a moderate intake of fish oil, lowers concentrations of inflammatory markers and PAI-1 antigen in obese men during the fasting and postprandial state. Eur J Clin Invest 2004; 34: Ciubotaru I, Lee YS, Wander RC. Dietary fish oil decreases C-reactive protein, interleukin-6, and triacylglycerol to HDLcholesterol ratio in postmenopausal women on HRT. J Nutr Biochem 2003; 14: Hu FB, Stampfer MJ, Manson JE, et al. Dietary fat intake and the risk of coronary heart disease in women. N Engl J Med 1997; 337: Judd JT, Baer DJ, Clevidence BA, et al. Dietary cis and trans monounsaturated and saturated FA and plasma lipids and lipoproteins in men Lipids 2002; 37: Lopez-Garcia E, Schulze MB, Meigs JB, et al. Consumption of trans fatty acids is related to plasma biomarkers of inflammation and endothelial dysfunction J Nutr 2005; 135: Mozaffarian D, Pischon T, Hankinson SE, et al. Dietary intake of trans fatty acids and systemic inflammation in women. Am J Clin Nutr 2004; 79: Szeto YT, Kwok TC, Benzie IF. Effects of long-term vegetarian diet on biomarkers of antioxidant status and cardiovascular disease risk. Nutrition 2004; 20: Baer DJ, Judd JT, Clevidence BA, Tracy RP. Dietary fatty acids affect plasma markers of inflammation in healthy men fed controlled dietsa randomized cross-over study. Am J Clin Nutr 2004; 79: Lichtenstein AH, Erkkila AT, Lamarche B, et al. Influence of hydrogenated fat and butter on CVD risk factorsremnant-like particles, glucose and insulin, blood pressure and C-reactive protein. Atherosclerosis 2003;171: Fung TT, Rimm EB, Spiegelman D, et al. Association between dietary patterns and plasma biomarkers of obesity and cardiovascular disease risk. Am J Clin Nutr 2001; 73: King DE, Egan BM, Geesey ME. Relation of dietary fat and fiber to elevation of C-reactive protein. Am J Cardiol 2003; 92: Tannock LR, O Brien KD, Knopp RH, et al. Cholesterol feeding increases C-reactive protein and serum amyloid A levels in lean insulin-sensitive subjects. Circulation 2005; 111: Pirro M, Schillaci G, Savarese G, et al. Attenuation of inflammation with short-term dietary intervention is associated with a reduction of arterial stiffness in subjects with hypercholesterolaemia. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil 2004; 11: Ziccardi P, Nappo F, Giugliano G, et al. Reduction of inflammatory cytokine concentrations and improvement of endothelial functions in obese women after weight loss over one year Circulation 2002; 105: Sharman MJ, Volek JS. Weight loss leads to reductions in inflammatory biomarkers after a very-low carbohydrate diet and a low-fat diet in overweight men. Clin Sci (Lond) 2004; 107: Rissanen TH, Voutilainen S, Virtanen JK, et al. Low intake of fruits, berries, and vegetables is associated with excess mortality in menthe Kuopio Ischaemic Heart Disease Risk Factors (KIHD) Study. J Nutr 2003;133: Gao X, Bermudez OI, Tucker KL. Plasma C-reactive protein and homocysteine concentrations are related to frequent fruit and vegetable intake in Hispanic and non-hispanic white elders. J Nutr 2004; 134: Maron DJ. Flavonoids for reduction of atherosclerotic risk. Curr Atheroscler Rep 2004; 6: Brighenti F, Valtuena S, Pellegrini N, et al. Total antioxidant capacity of the diet is inversely and independently related to plasma concentration of high-sensitivity C-reactive protein in adult Italian subjects. Br J Nutr 2005; 93: Van Herpen-Broekmans VM, Klopping-Ketelaars IA, Bots ML, et al. Serum carotenoids and vitamins in relation to markers of endothelial function and inflammation. Eur J Epidemiol 2004; 19: Ajani UA, Ford ES, Mokdad AL. Dietary fiber and C-reactive proteinfindings from National Health and Nutrition Examination Survey data. J Nutr 2004; 134: Sanchez-Moreno C, Cano MP, de Ancos B, et al. Highpressurized orange juice consumption affects plasma vitamin C, antioxidant status and inflammatory markers in healthy humans. J Nutr 2003; 133: Watzl B, Kulling SE, Moseneder J, Barth SW, Bub A. A 4-wk intervention with high intake of carotenoid-rich vegetables and fruit reduces plasma C-reactive protein in healthy, nonsmoking men. Am J Clin Nutr 2005;82: Freese R, Vaarala O, Turpeinen AM, Mutanen M. No difference in platelet activation or inflammatory markers after diets rich or poor in vegetables, berries and apple in healthy subjects Eur J Nutr 2004; 43: Nappo F, Esposito K, Cioffi M, et al. Postprandial endothelial activation in healthy subjects and in type 2 diabetic patientsrole of fat and carbohydrate meals. J Am Coll Cardiol 2002; 39: Esposito K, Nappo F, Giugliano F, et al. Effect of dietary antioxidants on postprandial endothelial dysfunction induced by a high-fat meal in healthy subjects. Am J Clin Nutr 2003; 77: Kris-Etherton P. Monounsaturated fatty acids and risk of cardiovascular disease. Circulation 1999; 100: Thomsen C, Storm H, Holst JJ, Hermansen H. Differential effects of saturated and monounsaturated fats on postprandial lipemia and glucagon-like peptide-1 responses in patients with type 2 diabetes. Am J Clin Nutr 2003; 77: Fuentes F, Lopez-Miranda J, Sanchez E, et al. Mediterranean diet and low-fat diets improve endothelial function in hypercholesterolemic men. Ann Intern Med 2001; 134: Wells BJ, Mainous 3rd AG, Everett CJ. Association between dietary arginine and C-reactive protein Nutrition 2005; 21: Foster-Powell K, Holt SHA, Brand-Miller JC. International table of glycemic index and glycemic load values Am J Clin Nutr 2002; 76: Williams S, Goldfine A, Timimi F, et al. Acute hyperglycemia attenuates endothelium-dependent vasodilation in humans in vivo. Circulation 1998; 97: Giugliano D, Marfella R, Coppola L, et al. Vascular effects of acute hyperglycemia in humans are reversed by L-arginine. Evidence for reduced availability of nitric oxide during hyperglycemia. Circulation 1997; 95: Giugliano D, Ceriello A, Paolisso G. Oxidative stress and diabetic vascular complications. Diabetes Care 1996; 19: Brownlee M. Biochemistry and molecular cell biology of diabetic complications. Nature 2001; 414: DECODE Study Group Glucose tolerance and mortality. Comparison of WHO and American Diabetes Association diagnostic criteria Lancet 1999; 354: Esposito K, Nappo F, Marfella R, et al. Inflammatory cytokine concentrations are acutely increased by hyperglycemia in humansrole of oxidative stress. Circulation 2002; 106: Festa A, D Agostino Jr. R, Tracy RP, Haffner SM. C-reactive protein is more strongly related to post-glucose load glucose than to fasting glucose in nondiabetic subjects; the Insulin Resistance Atherosclerotic Study Diabetic Med 2002; 19: Qi L, Rimm E, Liu S, Rifai N, Hu FB. Dietary glycemic index, glycemic load, cereal fiber, and plasma adiponectin concentration in diabetic men. Diabetes Care 2005; 28: Esposito K, Nappo F, Giugliano F, et al. Meal modulation of circulating interleukin 18 and adiponectin concentrations in healthy subjects and in patients with type 2 diabetes mellitus. Am J Clin Nutr 2003; 78: Sorensen LB, Raben A, Astrup A. Effect of sucrose on inflammatory markers in overweight humans. Am J Clin Nutr 2005;82: Corrao G, Rubbiati L, Bagnardi V, et al. Alcohol and coronary heart diseasea meta-analysis. Addiction 2000; 95: Imhof A, Froehlich M, Brenner H, et al. Effect of alcohol consumption on systemic markers of inflammation. Lancet 2001; 357: Albert MA, Glynn RJ, Ridker PM, et al. Alcohol consumption and plasma concentration of C-reactive protein. Circulation 2003; 107: Stewart SH, Mainous AG, Gilbert G, et al. Relation between alcohol consumption and C-reactive protein levels in the adult US population. J Am Board Fam Pract 2002; 15: Imhof A, Woodward M, Doering A, et al. Overall alcohol intake, beer, wine, and systemic markers of inflammation in Western Europeresults from three MONICA samples (Augsburg, Glasgow, Lille). Eur Heart J 2004; 25: Levitan EB, Ridker PM, Manson JE, et al. Association between consumption of beer, wine, and liquor and plasma concentration of high-sensitivity C-reactive protein in women aged 39 to 89 years. Am J Cardiol 2005; 96: Sierksma A, Van Der Gaag MS, Kluft C, et al. Moderate alcohol consumption reduces plasma C-reactive protein and fibrinogen levels; a randomized, diet-controlled intervention study. Eur J Clin Nutr 2002;56: Estruch R, Sacanella E, Badia E, et al. Different effects of red wine and gin consumption on inflammatory biomarkers of atherosclerosis: a prospective randomized crossover trial. Effect of wine on inflammatory markers. Atherosclerosis 2004;175: Hu FB. Dietary patterns analysisa new direction in nutritional epidemiology. Curr Opin Lipidol 2002; 13: Lopez-Garcia E, Schulze MB, Fung TT, et al. Major dietary patterns are related to plasma concentrations of markers of inflammation and endothelial dysfunction. Am J Clin Nutr 2004; 80: Schulze MB, Hoffman K, Manson JE, et al. Dietary pattern, inflammation, and incidence of type 2 diabetes in women. Am J Clin Nutr 2005; 82: Fredrikson GN, Hedblad B, Nilsson JA, Alm R, Berglund G, Nilsson J. Association between diet, lifestyle, metabolic cardiovascular risk factors, and plasma C-reactive protein levels. Metabolism 2004; 53: Jenkins DJA, Kendall CWC, Marchie A, et al. Effects of a dietary portfolio of cholesterol-lowering foods vs lovastatin on serum lipids and C-reactive protein. JAMA 2003; 290: Trichopoulou A, Costacou T, Bamia C, Trichopoulos D. Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population N Engl J Med 2003; 348: Chrysohoou C, Panagiotakis DB, Pitsavos C, et al. Adherence to the Mediterranean diet attenuates inflammation and coagulation process in healthy adultsthe ATTICA study. J Am Coll Cardiol 2004; 44: Fung TT, McCullough ML, Newby PK, et al. Diet-quality scores and plasma concentrations of markers of inflammation and endothelial dysfunction. Am J Clin Nutr 2005; 82: de Lorgeril M, Salen P, Martin JL, et al. Mediterranean diet, traditional risk factors and the rate of cardiovascular complications after myocardial infarction. Final report of the Lyon Diet Heart Study Circulation 1999; 99: Singh RB, Dubnov G, Niaz MA, et al. Effect of Indo- Mediterranean diet on progression of coronary disease in high risk patientsa randomized single blind trial. Lancet 2002; 360: Horton R. Expression of concernindo-mediterranean Diet Heart Study. Lancet 2005; 366: Burr ML, Gilbert JH, Holliday RM, et al. Effects of changes in fat, fish, and fibre intakes on death and myocardial reinfarctiondiet and Reinfarction Trial (DART). Lancet 1989; 2: GISSI-Prevenzione Investigators Dietary supplementation with n-3 polyunsaturated fatty acids and vitamin E after myocardial infarctionresults of the GISSI-Prevenzione trial. Lancet 1999; 354: Grundy SM, Brewer HB, Cleeman JI, et al. Definition of metabolic syndrome Circulation 2004; 109: Ford ES, Giles WH, Dietz WH. Prevalence of the metabolic syndrome among U.S. adultsfindings from the Third National Health and Nutrition Examination Survey. JAMA 2002; 287: Williams DE, Prevost AT, Whichelow MJ, et al. A crosssectional study of dietary patterns with glucose intolerance and other features of the metabolic syndrome. Br J Nutr 2000; 83: McKeown NM, Meigs JB, Liu S, et al. Carbohydrate nutrition, insulin resistance, and the prevalence of the metabolic syndrome in the Framingham Offspring Cohort Diabetes Care 2004; 27: Panagiotakis DB, Pitsavos CH, Chrysohoou C, et al. The impact of lifestyle habits on the prevalence of the metabolic syndrome among Greek adults from the ATTICA study. Am Heart J 2004; 147: Esposito K, Marfella R, Ciotola M, et al. Effect of a Mediterranean-style diet on endothelial dysfunction and markers of vascular inflammation in the metabolic syndromea randomized trial. JAMA 2004; 292: Van Gaal LF, Rissanen AM, Scheen AJ, et al. RIO-Europe Study Group Effects of the cannabinoid-1 receptor blocker rimonabant on weight reduction and cardiovascular risk factors in overweight patients1-year experience from the RIO-Europe study. Lancet 2005; 365: Esposito K, Giugliano D. Effect of rimonabant on weight reduction and cardiovascular risk Lancet 2005; 366: Michaelsen A, Lehmann N, Pithan C, et al. Mediterranean diet has no effect on markers of inflammation and metabolic risk in patients with coronary artery disease. Eur J Clin Nutr 2006; 60: Erlinger TP, Miller III ER, Charleston J, et al. Inflammation modifies the effects of a reduced-fat low-cholesterol diet on lipidsresults from the DASH-sodium trial. Circulation 2003; 108: The World Health Report Global Strategy on diet, Physical Activity, and Health. Geneva: World Health Organization; Aria E, Anderson RN, Kung HC, et al. Deathsfinal data for Natl Vital Stat Rep 2003; 52: Mokdad AH, Ford ES, Bowman BA, et al. Prevalence of obesity, diabetes and obesity-related health risk factors, JAMA 2003; 289: Flegal KM, Graubard BI, Williamson DF, Gail MH. Excess deaths associated with underweight, overweight, and obesity. JAMA 2005; 293: IR 55

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση και Διατροφή

Υπέρταση και Διατροφή Υπέρταση και Διατροφή Αντώνης Ζαμπέλας Μονάδα Διατροφής του Ανθρώπου Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Συχνότητα εμφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο.

Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Φαρµακολογική αξιολόγηση της επίδρασης ελληνικών οινοποιητικών προϊόντων στο καρδιαγγειακό σύστηµα ασθενών µε στεφανιαία νόσο. Iωάννα Ανδρεάδου Τοµέας Φαρµακευτικής Χηµείας, Τµήµα Φαρµακευτικής, ΕΚΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής

Ο ρόλος της διατροφής 15 Ο ρόλος της διατροφής Ι.-Α. ΒΑΤΑΛΑΣ 1, Λ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ 2 1 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επιμελήτρια Β ΠΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς» Ο ΡΟΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Περιφέρεια μέσης. Αναλογία μέσης προς γοφούς. Μεταβολικό Σύνδρομο, Μεσογειακή Διατροφή και Άσκηση

Περιφέρεια μέσης. Αναλογία μέσης προς γοφούς. Μεταβολικό Σύνδρομο, Μεσογειακή Διατροφή και Άσκηση Μεταβολικό Σύνδρομο, Μεσογειακή Διατροφή και Άσκηση Θανάσης Τζιαμούρτας, Ph.D. Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου;

Ποιοι παράγοντες προκαλούν την εµφάνιση καρκίνου; Τι πρέπει να γνωρίζουµε για τη νόσο; Ο καρκίνος είναι ένας γενικός όρος για μια μεγάλη ομάδα νόσων οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση ιατροφικά πρότυπα και σακχαρώδης διαβήτης

Ανασκόπηση ιατροφικά πρότυπα και σακχαρώδης διαβήτης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ- ΙΑΤΡΟΦΗΣ 2010, 1(2), 78 86 Ανασκόπηση ιατροφικά πρότυπα και σακχαρώδης διαβήτης Ευ. Ντζιού, Χρ.Μ. Καστορίνη,.Β. Παναγιωτάκος Τμήμα Επιστήμης ιαιτολογίας- ιατροφής, Χαροκόπειο

Διαβάστε περισσότερα

Το μεταβολικό σύνδρομο: Μία σύγχρονη κλινική θεώρηση

Το μεταβολικό σύνδρομο: Μία σύγχρονη κλινική θεώρηση Το μεταβολικό σύνδρομο: Μία σύγχρονη κλινική θεώρηση Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής Α ' Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής και Διαβητολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ και Καρδιαγγειακά νοσήματα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ και Καρδιαγγειακά νοσήματα ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ και Καρδιαγγειακά νοσήματα Μ. Χασαπίδου, Καθηγήτρια Διατροφής, AΤΕΙΘ mnhas@nutr.teithe.gr - Η Μεσογειακή δίαιτα είναι σήμερα γνωστή διεθνώς και αποτελεί ένα πολυσυζητημένο διατροφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Προϊστάµενος του ιαιτολογικού τµήµατος του Λαϊκού Νοσοκοµείου Αθηνών ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ Η κατάλληλη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού.

Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Μακροαγγειακές επιπλοκές και παράγοντες κινδύνου. Συνύπαρξη και ο ρόλος τους στην αιτιοπαθογένεια και στη βαρύτητα του Διαβητικού Ποδιού. Σκούτας Δ, Καραγιάννη Δ, Σέκερη Ζ, Σιώμος Κ,Κοντόπουλος Μ, Λαζαρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΔ ΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Πτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ. WWW.dimosthenopoulos.gr ΙΑΙΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΡ ΙΑΓΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΙΑΤΡΟΦΗ. WWW.dimosthenopoulos.gr ΙΑΙΤΕΣ ΧΑΜΗΛΩΝ Υ ΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΚΑΙ ΟΦΕΛΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΡ ΙΑΓΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το άρθρο του µήνα ΙΑΤΡΟΦΗ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος - Βιολόγος Προϊστάµενος του ιαιτολογικού τµήµατος του Λαϊκού Νοσοκοµείου Αθηνών Επιστηµονικός συνεργάτης ΚΕΝΤΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Η Μεσογειακη διαιτα της Κρητης του 1960: Hταν πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά και ελαιόλαδο.

Η Μεσογειακη διαιτα της Κρητης του 1960: Hταν πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά και ελαιόλαδο. - 7th Cyprus Dietetic and Nutrition Conference - Η Μεσογειακή δίαιτα είναι σήμερα γνωστή διεθνώς και αποτελεί ένα πολυσυζητημένο διατροφικό μοντέλο που προτείνεται από πολλούς ειδικούς για την πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας

Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας Καινοτόμα Προγράμματα της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Παιδικής και Εφηβικής Παχυσαρκίας UNESCO Chair in Adolescent Medicine and Health Care Φλώρα Μπακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων

Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Παραδοσιακή Ελληνικη Διατροφή στην Ανάπτυξη των Παιδιών και την Πρόληψη των Χρόνιων Νοσημάτων Ευφιλήτου, 6 ος αιώνας πχ Αντώνης Καφάτος, Ομότιμος καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης Κλινική Προληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ

ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΣΙΣΛΟ ΜΔΛΔΣΗ ΔΠΙΠΔΓΑ ΑΝΣΙΠΟΝΔΚΣΙΝΗ ΣΟΝ ΟΡΟ ΠΑΙΓΙΩΝ ΚΑΙ ΔΦΗΒΩΝ ΜΔ ΠΑΥΤΑΡΚΙΑ. ΤΥΔΣΙΗ ΜΔ ΣΗ ΤΣΑΗ ΣΟΤ ΩΜΑΣΟ ΚΑΙ ΣΗΝ ΑΝΣΙΣΑΗ ΣΗΝ ΙΝΟΤΛΙΝΗ. Υπνβάιιεηαη πξνο έγθξηζε ζηνλ Τνκέα Υγείαο ηνπ Παηδηνύ ηνπ Ιαηξηθνύ

Διαβάστε περισσότερα

Truths and Myths in Nutrition: Dietary fat, Phytosterols, Childhood Obesity

Truths and Myths in Nutrition: Dietary fat, Phytosterols, Childhood Obesity Truths and Myths in Nutrition: Dietary fat, Phytosterols, Childhood Obesity Antonis Zampelas PhD Associate Professor in Human Nutrition Member of the Scientific Committee, European Atherosclerosis Society

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε;

Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε; Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε; 2009-12-08 12:00:01 H συχνότητα του Σακχαρώδη Διαβήτη αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς παγκοσμίως. Επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακές Παθήσεις

Καρδιαγγειακές Παθήσεις Καρδιαγγειακές Παθήσεις Cardiovascular Disease is the Leading Cause of Death Worldwide 1 HIV/AIDS 5 Pulmonary disease 7 Injuries 9 Cancer 13 Infectious and parasitic diseases 19 Cardiovascular disease*

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων

Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Η διατροφική αξία των ψαριών και άλλων αλιευτικών προϊόντων Χριστίνα Οικονομίδου Πιερίδου Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος M.Sc. Nutritional Medicine Μέλος του Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία

PROJECT. Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας. Ελαιόλαδο και υγεία ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Γιώργος Δερμιτζάκης Δημήτρης Δημητρουλόπουλος Έλενα Ξενάκη Μαργαρίτα Χατζοπούλου PROJECT Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας Ελαιόλαδο και υγεία ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ: Λαγουτάρη Ελένη Σούσου

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Αθηρωµάτωση- Στεφανιαία νόσος. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Αθηρωµάτωση- Στεφανιαία νόσος. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Αθηρωµάτωση- Στεφανιαία νόσος Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Καρδιαγγειακά Νοσήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Κατηγοριοποίηση στις τιμές των λιπών Μεταβολισμός λιπιδίων κατά την άσκηση Επίδραση της οξείας άσκησης Επίδραση της χρόνιας άσκησης Επίδραση της έκκεντρης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Hassapidou Maria. Professor of Nutrition Department of Nutrition & Dietetics, Technological Educational Institution of Thessaloniki, Greece

Hassapidou Maria. Professor of Nutrition Department of Nutrition & Dietetics, Technological Educational Institution of Thessaloniki, Greece Hassapidou Maria Professor of Nutrition Department of Nutrition & Dietetics, Technological Educational Institution of Thessaloniki, Greece - ΑΘΗΡOΣΚΛΗΡΩΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Major: Hyperlipidemia (elevated

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογικά. Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Επιδημιολογικά. Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ Ι ΡΥΣΕΩΣ 1942 Επιδημιολογικά δεδομένα καρδιοαγγειακής νόσου στον σακχαρώδη διαβήτη Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 22ο ΕτήσιοΣυνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας!φη Ευστρατίου Διαιτολόγος Επιστημονική συνεργάτης Δ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ιατρείο Παιδιών και Εφήβων με Διαβήτη Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΤΑ ΩΜΕΓΑ-3 ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΟΦΗ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ»

ΘΕΜΑ: «ΤΑ ΩΜΕΓΑ-3 ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΟΦΗ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΣΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΦΟΥΝΤΑ ΣΠΥΡΙ ΟΥΛΑ ΘΕΜΑ: «ΤΑ ΩΜΕΓΑ-3 ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου είναι τα παρακάτω: Άτομα με 10ετή κίνδυνο για

Διαβάστε περισσότερα

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη;

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; Α.Μπουγας, Β.Τερπος, Δ.Γκολιδακης, Χ.Παπαδοπουλος, Χ.Κυρπιζιδης, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Π.Δ. Λάγιου 05/2015. Διατροφή και νοσολογία. Διατροφή στη Δημόσια Υγεία. Διατροφικά στοιχεία. Διατροφή Τροφή - Τρόφιμα.

Π.Δ. Λάγιου 05/2015. Διατροφή και νοσολογία. Διατροφή στη Δημόσια Υγεία. Διατροφικά στοιχεία. Διατροφή Τροφή - Τρόφιμα. Διατροφή και νοσολογία Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Διατροφή Παχυσαρκία Φυσική άσκηση Παγώνα Λάγιου, MD Καθηγήτρια Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής 1) «Στερητικά» διατροφικά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χρήστος Πίτσα6ος Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο ν αναρωτηθούμε ποια είναι η νόσος που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κόκκορης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια πολύ συνηθισµένη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Γιαννουλάκη Παρθένα Κλινική Διαιτολόγος (ΜSc) Προϊσταµένη Τµήµατος Διαιτολογίας-Διατροφής Π.Γ.Ν.Θ

Διαβάστε περισσότερα