ρυθμοί και ρυθμανάλυση:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ρυθμοί και ρυθμανάλυση:"

Transcript

1 ρυθμοί και ρυθμανάλυση: ένα εργαλείο κατανόησης του αστικού χώρου και χρόνου γεωργία - σοφία μουστάκα επιβλέπων : σταύρος σταυρίδης τετάρτη 03/02/2010_12.30 μ.μ._σχολή αρχιτεκτόνων μηχανικών ε.μ.π.

2

3 ρυθμοί και ρυθμανάλυση: ένα εργαλείο κατανόησης του αστικού χώρου και χρόνου γεωργία - σοφία μουστάκα επιβλέπων : σταύρος σταυρίδης τετάρτη 03/02/2010_12.30 μ.μ._σχολή αρχιτεκτόνων μηχανικών ε.μ.π.

4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 03 Περιεχόμενα Αντί απολογισμού _ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ _ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ - Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE Ο μουσικός ρυθμός ως μια οργανωμένη διαδοχή ήχων στον χρόνο τα στοιχεία συγκρότησης του μουσικού ρυθμού ρυθμική αγωγή και μουσική ταχύτητα (tempo) η οργάνωση της κίνησης μέσω του μέτρου (measure) 17 οι κατηγορίες του ρυθμού πολυρυθμία ευρυθμία αρρυθμία ισορυθμία κρυφοί δημόσιοι φανταστικοί κυριαρχούντες και κυριαρχούμενοι Η επανάληψη ως γεννήτρια της διαφοράς και η παραγωγή του έτερου από το όμοιο κυκλική και γραμμική επανάληψη 3.0_Η ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ Ο ρυθμαναλυτής ως υποκείμενο της ρυθμανάλυσης Ο στόχος της ρυθμαναλυτικής διαδικασίας _Η ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΧΡΟΝΟΥ Η καταγωγή της έννοιας της ρυθμανάλυσης στα γραπτά του Lefebvre Η εφαρμογή της ανάλυσης των ρυθμών των σωμάτων και της πόλης στην πράξη _ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ 75 Βιβλιογραφία Παράρτημα 83 93

6

7 ΑΝΤΙ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 05 Αντί απολογισμού Ξεκινώντας στις αρχές του περασμένου φθινοπώρου την έρευνα για την εκπόνηση της διάλεξής μου, το μοναδικό δεδομένο, η μία και μόνη σταθερά, πήγαζε από μιαν ανάγκη, εκείνη της προσπάθειας κατανόησης της πόλης και των ανθρώπων της μέσα από ένα άλλο πρίσμα, από μονοπάτια τα οποία είχα εντοπίσει στο χάρτη, ωστόσο δεν τα είχα περπατήσει η ίδια ποτέ. Σε αυτό το ταξίδι είδα πολλά μέρη, αντιφατικά, διαφορετικά, δύσβατα, μα πάνω απ όλα συνειδητοποίησα πως εκεί έξω, στις σελίδες κάποιων βιβλίων, ζει και αναπτύσσεται μια άλλη πραγματικότητα, την οποία αγγίζουμε αλλά δεν τη νιώθουμε, και που καλεί τον καθένα από εμάς να παρατηρήσει εκ νέου τον κόσμο, να διατρυπήσει την επιφάνεια του φαίνεσθαι και να διεισδύσει στο είναι τους. Σε αυτή την σύντομη πορεία, η αγωνία μου αυτή, σε συνδυασμό με την αγάπη μου για τη μουσική και τις θεωρητικές και πρακτικές μου γνώσεις πάνω σε αυτή, με οδήγησαν στα μονοπάτια της ρυθμανάλυσης, μιας έννοιας που θεμελίωσε ο Henri Lefebvre μέσα από τα γραπτά του για τους ρυθμούς των σωμάτων και της πόλης, της ευρυθμίας και της πολυρυθμίας, και της ανάλυσής τους, στοχεύοντας στην κατανόηση της καθημερινής ζωής και του αστικού φαινομένου. Όπως αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης, «αν ο Lefebvre στα τελευταία του γραπτά ζήτησε να σκύψουμε πάνω στο αστικό φαινόμενο ως αναλυτές των ρυθμών που το συνθέτουν, είναι ίσως γιατί, αντίθετα με την τάξη του χώρου που μπορεί να αναδείξει μια δομική ανάλυση, αναζητούσε την πολύπλοκη τάξη του αστικού χωροχρόνου, μια τάξη που είναι δυναμική, καθημερινά τελούμενη». Αυτή η τάξη, αυτό το μέτρο, αποτέλεσε για μένα το ερέθισμα να κατέβω σε αυτόν τον σταθμό και να εξερευνήσω τα μονοπάτια του. Συνειδητοποιώντας, εν τέλει, μετά από τρεις και πλέον μήνες έρευνας, πως γνώσεις και έννοιες που επιπόλαια θεωρούσα κεκτημένες, γλιστρούσαν στην πραγματικότητα από τα δάχτυλά μου. Αυτή η διάλεξη, η πρώτη μου έρευνα, ελπίζω να αποτελέσει για μένα όχι το τέλος μιας πορείας, αλλά την αρχή της στον επίλογο κανείς θα διαβάσει πίσω από τις γραμμές μια άνω τελεία, μιαν ανάγκη να συνεχίσω αυτή την αναζήτηση, που εδώ αφήνω ημιτελή.

8 06 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ Απομένει ωστόσο απαραίτητο να ευχαριστήσω από καρδιάς όσους βοήθησαν, συνειδητά ή όχι, στην ολοκλήρωση αυτής της δουλειάς: τον επίκουρο καθηγητή της σχολής Αρχιτεκτόνων του Ε.Μ.Π. κύριο Σταύρο Σταυρίδη, επιβλέποντα αυτής της έρευνας, μέσα από τα γραπτά του οποίου αναγνώρισα και συμμερίστηκα την αγάπη του για τον ρυθμό, τον οποίο ευχαριστώ πολύ για την πολύτιμη συνεργασία, μα πάνω απ όλα, για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε, στην οποία ελπίζω να ανταποκριθώ στο μέλλον σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό. Ακόμα, τους ανθρώπους μου για την αγάπη, τηνπαρουσία και την αν(τ)οχή τους, ενώ τον Κωστή για την γνωριμία με το έργο του Henri Lefebvre, και όχι μόνο, την έμπνευση, τις συζητήσεις μας και την κάθε μορφής υποστήριξη.

9 I. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

10

11 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ 09 Προβληματική «Από πού ξεκινά; Οι μύες τεντώνονται. Το ένα πόδι στηρίζει, κρατά το σώμα ευθυτενές μεταξύ γης και ουρανού. Το άλλο εκκρεμές, αιωρείται στα πλάγια. Το πέλμα αγγίζει το έδαφος. Το όλο βάρος του σώματος στηρίζεται στο γόνατο. Τα πόδια αντιστρέφουν τη θέση τους. Ξεκινάει με ένα βήμα και μετά ένα άλλο βήμα κι έπειτα κι άλλο που συντίθενται σε έναν ρυθμό, σαν χτυπήματα σε τύμπανο, τον ρυθμό του βαδίσματος. Το πιο προφανές και το πιο περίεργο πράγμα του κόσμου» 1 Solnit Rebecca Με μια απλή παρατήρηση της καθημερινότητας, μπορεί κανείς εύκολα να διαπιστώσει πως ο ρυθμός 2 βρίσκεται παντού: στις συνομιλίες και τις σκέψεις μας, στη φύση και το δομημένο περιβάλλον, στη ροή της πληροφορίας και τις τέχνες, στον τρόπο της συμπεριφοράς και της κίνησής μας στον χώρο. Χρησιμοποιείται με μεγάλη συχνότητα προκειμένου να περιγράψει τη σχέση και την αναλογία των χρόνων οι οποίοι αντιστοιχούν στα επιμέρους τμήματα μιας δραστηριότητας, την εναλλαγή κινήσεων που έχουν μεταξύ τους ανάλογη διάρκεια, τις περιοδικές αλλαγές ή λειτουργίες που εμφανίζει ένας οργανισμός, το σύνολο των χαρακτηριστικών που διαφοροποιεί τα έργα των δημιουργών μιας εποχής ή τάσης από άλλα. Χρησιμοποιείται κατά κόρον προκειμένου να προσδιορίσει την οργάνωση της κίνησης στον χώρο, στον χρόνο μέσω της μουσικής, της ποίησης, του λόγου, αλλά και στον χωροχρόνο μέσα από την αρχιτεκτονική. Ωστόσο, η πλειονότητα των ανθρώπων που την εισάγει στο λεξιλόγιό της καθημερινά κάνει μια απλουστευμένη χρήση της, καθώς η έννοια του ρυθμού ξεπερνά 1. Rebecca Solnit, Wanderlust: A History of Walking, Verso Books, 2006, σελ.3 2. Παράγωγο του ρήματος ρέω (α. για μάζα, ρευστή ή υγρή, που κινείται προς ορισμένη κατεύθυνση, αναβλύζω, β. (μτφ.) διατίθεμαι σε μεγάλες ποσότητες, γ. για γραπτό κυρίως λόγο που έχει ρυθμό φυσικό, απαλό και ευχάριστο, και καθαρότητα νοηματική), σημαίνει επανάληψη κατά τακτά χρονικά διαστήματα μιας κίνησης, «τρόπος ροής». πηγή: Ηλεκτρονικό Λεξικό Τριανταφυλλίδη, <http://tiny.cc/8ew2l>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/09

12 10 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ τον απλοποιημένο και επιφανειακό ορισμό ενός λεξικού 3, εκείνον που αντιλαμβάνεται κανείς με μια επιδερμική παρατήρηση, βρίσκεται πέρα και πάνω από αυτόν. Ο ρυθμός εισάγεται στην καθημερινότητα, στο βιωμένο, βρίσκεται παντού, γύρω μας, μέσα μας: στον άνεμο που στροβιλίζεται, στα λουλούδια που λυγίζουν τα φύλλα τους, στις σταγόνες της βροχής που πέφτουν, στην εναλλαγή της μέρας και της νύχτας, στην κατανόηση του χρόνου που περνά μέσα από το μονότονο τικ τακ του ρολογιού, αλλά και στις κοινωνικές και εμπορικές συναλλαγές, στην εργασία, στη συμπεριφορά και στον τρόπο που δρούμε μέσα στις εκάστοτε κοινωνικές ομάδες. Ακόμη και το ίδιο το σώμα μας χαρακτηρίζεται από την αρμονική συνύπαρξη πολλών διαφορετικών ρυθμών, καθώς κάθε όργανο έχει τον δικό του: τον χτύπο της καρδιάς, την ένταση της αναπνοής, το τρεμοπαίξιμο των βλεφάρων, ακόμη και οι αισθήσεις μας έχουν τη δική τους ρυθμικότητα. Αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης: «Ο ρυθμός οδηγεί την ακοή, την αφή, την όραση. Η ρυθμικότητα της αναπνοής είναι που οδηγεί την όσφρηση αλλά και η ρυθμικότητα της κατάποσης επηρεάζει τις γεύσεις» 4. Ο Γάλλος φιλόσοφος 3. ρυθμός: α. η εναλλαγή ήχων κατά χρονικά διαστήματα που έχουν μεταξύ τους ανάλογη διάρκεια: εύθυμος / χαρούμενος. Σφύριζε ένα γνωστό ρυθμό στην ποίηση, η εναλλαγή φθόγγων κατά κανονική τάξη: ιαμβικός, β. η εναλλαγή κινήσεων που έχουν μεταξύ τους ανάλογη διάρκεια: ενός χορού, β1. η σχέση και η αναλογία των χρόνων οι οποίοι αντιστοιχούν στα επί μέρους τμήματα μιας δραστηριότητας: εργασίας, ζωής, β2. οι περιοδικές αλλαγές ή λειτουργίες που εμφανίζει ένας οργανισμός: καρδιακός / αναπνευστικός, γ. (στις εικαστικές τέχνες) σύνολο γενικών χαρακτηριστικών που διαφοροποιεί τα έργα των δημιουργών ορισμένης εποχής ή τάσης από άλλα (πρβ. στιλ, τεχνοτροπία): αρχιτεκτονικοί ρυθμοί (νεοκλασικός/γοτθικός/βυζαντινός/ιωνικός/δωρικός). πηγή: Ηλεκτρονικό Λεξικό Τριανταφυλλίδη, <http://tinyurl.com/yjb7qp9>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/09 4. Σταύρος Σταυρίδης, «Κατοικώντας ρυθμούς» στο Athens by Sound, Futura, 2008, σελ. 75

13 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ 11 Henri Lefebvre 5 στα γραπτά του περί ρυθμού 6, σε μια προσπάθεια κατανόησης του χώρου και του χρόνου, εισάγει μια διαφορετική οπτική, πέρα από την επιφανειακή ή τη συνηθισμένη, εκείνη της καθημερινής ζωής, του ανθρώπου και της πόλης. Μέσα από την ενδελεχή μελέτη των βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών ρυθμών αποπειράται να παρουσιάσει την αλληλοσυσχέτιση του χώρου και του χρόνου, τους οποίους θεωρεί αδιάσπαστη ενότητα, προκειμένου να καταστεί δυνατή η προσέγγιση του ζητήματος της καθημερινότητας και της πόλης. Τα λόγια του μουσικοσυνθέτη Pierre Boulez συνηγορούν προς αυτή την κατεύθυνση: «ας αντιληφθούμε τον ρυθμό ως κίνηση χωρίς μετακίνηση. Ως εμπλοκή του χρόνου μέσα στο χώρο, ή καλύτερα ως a priori φόρμα κοινή στον χώρο και στον χρόνο, προγενέστερη από το ξεχώρισμα του χρόνου και του χώρου Ως αρχή των αισθήσεων». 7 Για τον Lefebvre, ο ρυθμός είναι κάτι αδιάσπαστο από την κατανόηση του χρόνου 8, σε μια συγκεκριμένη επανάληψη. Θεωρεί πως βρίσκεται παντού, στη λειτουργία των πόλεων, της αστικής ζωής, της κίνησης στον χώρο. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Οπουδήποτε υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ χώρου, χρόνου και παραγωγής ενέργειας, υπάρχει ρυθμός» 9. Στη σύγκρουση του βιολογικού και του κοινωνικού 5. Ο Henri Lefebvre ( ) ήταν ένας Γάλλος νεομαρξιστής διανοητής, η δημιουργική δουλειά του οποίου καλύπτει χρονικά το μεγαλύτερο τμήμα του 20ου αιώνα. Πρόκειται για έναν κοινωνιολόγο, θεωρητικό της κοινωνίας και του αστικού χώρου, ο οποίος αναγνωρίστηκε και ως φιλόσοφος μετά το θάνατό του. Πολλά από τα γραπτά του υπερέβαιναν τα εσκαμμένα, ειδικά όσον αφορά τη σχέση της φιλοσοφίας με τις κοινωνικές επιστήμες και την τέχνη, ενώ επί δεκαετίες, μαρξιστές, κοινωνιολόγοι και φιλόσοφοι τον αγνοούσαν, όχι μόνο λόγω του γεγονότος ότι τα περισσότερα γραπτά του παρέμεναν αμετάφραστα, αλλά γιατί δεν μπορούσε να πειθαρχήσει στα υπάρχοντα δεδομένα. Ο χαρακτηρισμός του μόνο ως κοινωνιολόγου αναμφισβήτητα διαστρεβλώνει την ουσία του έργου του. Ο Lefebvre αφιέρωσε ένα μεγάλο μέρος των φιλοσοφικών γραπτών του στην κατανόηση της σπουδαιότητας (της παραγωγής) του χώρου, σε αυτό που αποκαλούσε «αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων της παραγωγής». Αυτή η ιδέα είναι κεντρικό ζήτημα του βιβλίου του The Survival of Capitalism, που αποτελεί ένα μικρό προοίμιο του έργου The Production of Space, το οποίο επηρέασε βαθιά την σύγχρονη θεωρία των πόλεων. Η άποψη που καταθέτει στο βιβλίο αυτό συνοψίζεται στην πεποίθηση ότι ο χώρος, τόσο ο αστικός όσο και ο αγροτικός, είναι ένα κοινωνικό προϊόν ή μια σύνθετη κοινωνική κατασκευή (βασισμένη σε αξίες και στην κοινωνική παραγωγή των νοημάτων), η οποία επηρεάζει τις χωρικές πρακτικές και αντιλήψεις. Το βιβλίο του Rhythmanalysis, Space, Time and Everyday Life που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του συγκεντρώνει όλα τα γραπτά του Γάλλου διανοητή που σχετίζονται με τη ρυθμανάλυση ως μια μέθοδο προσέγγισης της χωροχρονικής εμπειρίας της πόλης, στοχεύοντας στην ολοκλήρωση την έκθεση της παραγωγής του χώρου. πηγή: < τελευταία επίσκεψη: 06/12/09 6. Henri Lefebvre, Rhythmanalysis, Space, Time and Everyday Life, Continuum, Pierre Boulez, Darmstadt: Συμβολές στη Νέα Μουσική, Σύγχρονη Μουσική Σκέψη 2, Φίλιππος Νάκας, 1989, σελ Όπως αναφέρει ο Vladimir Nabokov, Time is rhythm. Vladimir Nabokov, Ada, or Ardor: A Family Chronicle, New York: McGraw Hill, 1969, σελ Lefebvre, ό.π., σελ. 15

14 12 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ χρόνου, των φυσικών αναγκών και επιθυμιών και των εκμαθημένων συμπεριφορών, των ρυθμών των σωμάτων και της κοινωνίας, υποστηρίζει πως μια ανάλυση των ρυθμών, μια ρυθμανάλυση 10, μια καινούρια «επιστήμη», θα μπορούσε να αποτελέσει γόνιμο πεδίο για την κατανόηση της καθημερινής ζωής και της πόλης 11. Όπως αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης: «Αν ο Λεφέβρ στα τελευταία του γραπτά ζήτησε να σκύψουμε πάνω στο αστικό φαινόμενο ως αναλυτές των ρυθμών που το συνθέτουν, είναι ίσως γιατί, αντίθετα με την τάξη του χώρου που μπορεί να αναδείξει μια δομική ανάλυση, αναζητούσε την πολύπλοκη τάξη του αστικού χωροχρόνου, μια τάξη που είναι δυναμική, καθημερινά τελούμενη και επομένως έκθετη στα πλήγματα της ιστορίας». 12 Η μελέτη του Lefebvre πάνω σε αυτά τα ζητήματα περιλαμβάνει μια ευρεία σειρά παραμέτρων υπό της οποίες διαμορφώνει τη συλλογιστική του, μεταξύ των οποίων βρίσκονται τα αγαθά και οι συναλλαγές, η εργασία, η πολιτική και στρατιωτική εξουσία και τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, η μουσική 13 είναι εκείνη η οποία βρίσκεται διάσπαρτη σε όλη 10. Η έννοια της ρυθμανάλυσης εμφανίζεται για πρώτη φορά στο βιβλίο La rhythmanalyse του Lucio Alberto Pinheiro. (Lucio Alberto Pinheiro dos Santos, La rhythmanalyse, Rio de Janeiro: Société de Psychologie et de Philosophie, 1931). Είναι από τον dos Santos που ο Gaston Bachelard δανείζεται τον όρο αυτόν στο βιβλίο του The Psychoanalysis of Fire, χωρίς όμως να τον εξηγεί περαιτέρω. Ωστόσο, ο Lefebvre έχει επηρεαστεί ιδιαίτερα από τις απόψεις περί ρυθμανάλυσης που καταγράφονται στο βιβλίο του Gaston Bachelard Dialectic of Duration. Με την εισαγωγή της έννοιας του ρυθμού, η ακανονιστία και η αστάθεια στιγματίζουν την αντίληψη του Bachelard για τον χρόνο. Η αστάθεια αυτή, χρονική ή χωρική, βασισμένη στην αρμονία, είναι ένα αντικείμενο προς κατάκτηση, μιας «ρυθμανάλυσης (η οποία γιατρεύει) μια άρρωστη ψυχή ειδικά αυτή που υποφέρει από τον πόνο του χρόνου και της απόγνωσης». Gaston Bachelard, Dialectic of Duration (trans. Mary McAllester Jones), Manchester: Clinamen Press, 2000, σελ Η καθημερινότητα αναφέρεται από τον Lefebvre και ως le quotidian, το οποίο σημαίνει στα γαλλικά τον «γήινο, τον καθημερινό αλλά και τον επαναληπτικό, αυτόν που συμβαίνει κάθε μέρα». Lefebvre, ό.π., σελ. ix 12. Σταύρος Σταυρίδης, «Ο κινηματογράφος και η ρυθμική της πόλης», πηγή: <http://courses.arch.ntua.gr/view.aspx?i=113426>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/ Ο Lefebvre, όντας ο ίδιος παράλληλα μουσικός, θεωρούσε σημαντική τη θεωρητικοποίηση της μουσικής σαν μια σχέση τριών όρων: της μελωδίας, της αρμονίας και του ρυθμού. Πίστευε πως ο τελευταίος από αυτούς συχνά αμελείται στις συζητήσεις περί μουσικής, παρόλο που είναι πρωτεύουσας σημασίας. Και οι τρεις τους βασίζονται στην κατανόηση του χρόνου, με τη μελωδία να είναι μια σειρά από νότες που επαναλαμβάνονται περιοδικά, την αρμονία να βασίζεται σε νότες που ακούγονται την ίδια στιγμή, και τον ρυθμό να αποτελεί την τοποθέτηση των φθόγγων και τις σχετικές τους διάρκειες. Το μέτρο, η μελωδία στη μουσική, ποσοτικοποιεί τον χρόνο. Η αρμονία είναι ταυτόχρονα ποσοτική και ποιοτική (στη μουσική και αλλού: τη γλώσσα, τις κινήσεις, την αρχιτεκτονική, τα έργα τέχνης, κτλ.). Ο ρυθμός επανενώνει από τη μία ποσοτικές πτυχές και στοιχεία που επισημαίνουν τον χρόνο και διαχωρίζει τις στιγμές σε αυτόν, και από την άλλη ποιοτικές πτυχές και στοιχεία, που τα ενώνουν σε σύνολο. Αυτές οι τρεις έννοιες και αυτό που προσδιορίζουν δεν μπορούν να διαχωριστούν συνυπάρχουν αλλά ανταγωνιστικά: μια από αυτές τις τρεις κυριαρχεί, τείνοντας να επισκιάσει την άλλη (ή τις άλλες δύο). Lefebvre, ό.π., σελ. xi

15 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ 13 την έκταση του έργου του, καθώς είναι εκείνη η οποία «προσφέρει τον εαυτό της πάνω απ όλα ανταποδίδοντας χρόνο: προσφέροντας ρυθμό» 14. Ο Lefebvre χρησιμοποιεί, είτε μεταφορικά είτε κυριολεκτικά, με περισσότερη ή λιγότερη ακρίβεια, μουσικούς όρους και έννοιες, προκειμένου να προσεγγίσει την έννοια του ρυθμού, όπως εκείνες του μουσικού μέτρου (measure), της ταχύτητας (tempo), της επανάληψης, του χρόνου. Αναφερόμενος στους ρυθμούς της πόλης, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: «Ρυθμοί: η μουσική της Πόλης, ένα σκηνικό που αφουγκράζεται τον εαυτό του, μια εικόνα στο παρόν ενός ασυνεχούς αθροίσματος». 15 Υπό αυτή τη συλλογιστική, στην παρούσα μελέτη θα γίνει μια προσπάθεια κατανόησης των φυσικών ή σωματικών ρυθμών, των ρυθμών της πόλης και της καθημερινής ζωής καθώς και της θεωρίας της ρυθμανάλυσης, όπως προτείνει ο Henri Lefebvre, μέσα από την αναγωγή και την προσέγγισή τους υπό το πρίσμα της μουσικής 16, καθώς, όπως αναφέρει και η Susanne Langer, «[ ]η μουσική είναι μια συμβολική αναπαράσταση της υψηλότερης οργανικής αντίδρασης, εκείνης του συναισθήματος. Η πιο χαρακτηριστική αρχή αυτής της ζωτικής αντίδρασης είναι ο ρυθμός. Όλη η ζωή είναι ρυθμική» ό.π., σελ ό.π., σελ Η προσπάθεια του Lefebvre να συνδέσει, σε αυτά τα τελευταία γραπτά του, την αντίληψη των ρυθμών των σωμάτων και της πόλης με την μουσική, εξαγγέλλεται ήδη στο βιβλίο Production of Space, προσθέτοντας ωστόσο εδώ και μια άλλη τέχνη μέσω της οποίας παράγεται ρυθμός, εκείνη του χορού: «Ο τρόπος με τον οποίο μπορεί κανείς να πει πως οι ρυθμοί συνδυάζουν την κυκλικότητα με τη γραμμικότητα γίνεται εμφανής μέσω της μουσικής, όπου το μέτρο (measure) και ο παλμός (beat) είναι γραμμικοί, ενώ τα θέματα, η μελωδία και ιδιαίτερα η αρμονία είναι κυκλικής φύσης (η διαίρεση της οκτάβας σε δώδεκα ημιτόνια και η επανάληψη των ήχων και των παύσεων μέσα στην οκτάβα). Παρόμοια είναι αυτά που μπορούν να λεχθούν για τον χορό, ένα σύστημα χειρονομιών η οργάνωση του οποίου συνδυάζει δύο κώδικες, αυτόν του χορευτή και εκείνον του θεατή (ο οποίος κρατά τον χρόνο χειροκροτώντας ή με άλλες σωματικές κινήσεις): ωστόσο, καθώς επαναλαμβάνονται συνεχώς υποβλητικές (παραδειγματικές) χειρονομίες, αναμειγνύονται σταδιακά σε μια τελετουργικά συνδεδεμένη αλυσίδα κινήσεων». Henri Lefebvre, The Production of Space (μτφ. Nicholson-Smith D.), Οξφόρδη: Blackwell, 1991, σελ Susanne Langer, Feeling and Form, a Theory of Art, Routledge & Kegan Paul Limited, 1976, σελ.126

16

17 II. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ - Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE

18

19 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE _ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE 2.1 Ο μουσικός ρυθμός ως μια οργανωμένη διαδοχή ήχων στον χρόνο «τη δή της κινήσεως τάξει ρυθμός όνομα είη» 1 Πλάτων Ο μουσικός ρυθμός εκφράζει την επανάληψη μιας κίνησης κατά τακτά χρονικά διαστήματα, την οργανωμένη διαδοχή των διαφόρων αξιών της μουσικής φράσης σε συνδυασμό με ένα ορισμένο μέτρο 2. Πρόκειται για τη διαδοχή ήχων μέσα στον μουσικό χρόνο 3, ο οποίος αναδεικνύει, από τη μια πλευρά, τη χαρακτηριστική ιδιότητα της μουσικής να εκτυλίσσεται μέσα στον χρόνο 4, ενώ από την άλλη, υποδηλώνει μια ιδιαίτερη μορφή δομικής οργάνωσης του μουσικού υλικού στον χρόνο, η οποία γίνεται αντιληπτή από τον ακροατή και απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο οι στοιχειώδεις μουσικοί ήχοι, οι φθόγγοι, ή οι συνηχήσεις τους, εμφανίζονται σε γραμμική χρονική διαδοχή, δηλαδή ο ένας μετά τον άλλο 5. Ο Igor Stravinsky αναφέρει χαρακτηριστικά: «Οι εικαστικές τέχνες εμφανίζονται στον χώρο. Αποκτούμε αρχικά μια συνολική εντύπωση, και στη συνέχεια ανακαλύπτουμε σιγά σιγά με την ησυχία μας τις λεπτομέρειες. Η μουσική όμως βασίζεται στη χρονική διαδοχή 1. Το οποίο σημαίνει: ρυθμός ονομάζεται η τάξη της κινήσεως, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Πλάτων, Νόμοι Β, 665Α πηγή: Musipedia, <http://tinyurl.com/ykk4ghk>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/09 2. Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Μουσικής, Αλκυών, Αθήνα, Σύμφωνα με τον Lefebvre: «Πολλά έχουν γραφτεί και λεχθεί για τον μουσικό χρόνο, ειδικά μετά τον Schopenhauer και τον Bergson, σε συσχετισμό με τις θεωρίες τους περί χρονικότητας. Παρόλο που προσδιορίστηκε η στενή σχέση ανάμεσα στον μουσικό και τον βιωμένο χρόνο, αυτή καθ αυτή παρέμεινε ασαφής. Ωστόσο, η αντίληψη του μουσικού χρόνου ως θεμελιώδους μακριά από τον χώρο δεν θα ήταν σωστή, καθώς ο ήχος καταλαμβάνει χώρο. Αυτή η χωροποίηση του μουσικού χρόνου δεν είναι ανακριβής. Ίσως η μουσική να προϋποθέτει μια ενότητα χώρου και χρόνου, μια συμμαχία. Μέσα και διαμέσου του ρυθμού». Lefebvre, Rhythmanalysis, Space, Time and Everyday Life, ό.π., σελ Σύμφωνα με τον Nabokov: «Ίσως το μόνο πράγμα το οποίο κάνει νύξη στον Χρόνο να είναι ο ρυθμός όχι οι συνεχόμενοι χτύποι του ρυθμού αλλά το κενό (gap) μεταξύ δύο τέτοιων χτύπων, το γκρι κενό μεταξύ μαύρων χτύπων: η Αγαπητή Παύση. Ο κανονικός παλμός επιστρέφει εν μέρει την αισχρή ιδέα της μέτρησης, αλλά στο ενδιάμεσο, κρύβεται κάτι σαν αληθινός Χρόνος». Nabokov, ό.π., σελ Γεώργιος Παπαδέλης, Ζητήματα αντίληψης του μουσικού ρυθμού, Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2007, σελ. 7

20 18 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ και απαιτεί μια εγρήγορση της μνήμης. Κατά συνέπεια, η μουσική είναι μια χρονική τέχνη, με τον ίδιο τρόπο που η ζωγραφική είναι μια χωρική τέχνη. Η μουσική προϋποθέτει πριν απ όλα μια κάποια οργάνωση στο χρόνο, μια χρονο-ταξία» 6. Ένα μουσικό έργο εξελίσσεται μέσα στη διάσταση του χρόνου καθώς η μουσική είναι μια τέχνη εν χρόνω 7. Αναφέρει η Susanne Langer: «η μουσική κάνει το χρόνο ακουστό, τη μορφή και τη συνέχειά του αισθητή. [...] Δημιουργεί ένα είδωλο του χρόνου που ενσαρκώνεται από την κίνηση της μουσικής φόρμας, η οποία φαίνεται ότι του δίνει υπόσταση, μια υπόσταση, όμως, που μορφώνεται αποκλειστικά μέσα από τον ήχο και, κατά συνέπεια, είναι από τη φύση της παροδική» 8. Θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο ρυθμός οργανώνει τον χρόνο σε μια μουσική σύνθεση, δημιουργώντας μια συμμετρική περιοδικότητα μέσω της παράταξης ισχυρών και ασθενών μερών. Επιπλέον, σε κάθε σύνθεση υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν τον στατικό ή δυναμικό χαρακτήρα που έχει ή θα αποκτήσει το μουσικό έργο στη ροή του χρόνου. Τέτοια είναι το ύφος του έργου, η εκλογή των ρυθμικών αξιών μέσα στη ρυθμική του μονάδα, η εναλλαγή τους στην εξέλιξη του έργου και ο βαθμιαίος πολλαπλασιασμός ή υποπολλαπλασιασμός τους, οι επιβραδύνσεις, οι επιταχύνσεις, η εισαγωγή νέων ρυθμικών στοιχείων που αλλάζουν με απρόβλεπτο τρόπο το ρυθμικό του πλαίσιο. Ο ρυθμός είναι αυτός που προκαλεί την κίνηση και τη ροή της μουσικής ενώ διαμορφώνει ένα είδος ενοποιητικού μουσικού σχήματος (μοτίβου) που αποδίδει στη συνέχεια των ήχων την αξία και τη σημασία της. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι ένας ρυθμός είναι νοητός χωρίς ηχητική ακολουθία, αλλά μια ηχητική ακολουθία δεν είναι νοητή χωρίς ρυθμό Αναφέρει χαρακτηριστικά ο Igor Stravinsky: «Μόνο ο ολοκληρωμένος άνθρωπος είναι ικανός να επιχειρήσει αυτή τη μορφή υψηλού στοχασμού (της μουσικής σύνθεσης), στην οποία θα πρέπει τώρα να στρέψουμε την προσοχή μας. Γιατί το φαινόμενο της μουσικής δεν είναι άλλο παρά μια εκδήλωση του στοχασμού. [ ] Τα αντικείμενα στα οποία αποβλέπει αναγκαστικά αυτός ο στοχασμός είναι ο ήχος και ο χρόνος. Δεν μπορεί να νοηθεί μουσική χωρίς αυτά τα δύο στοιχεία.» Igor Stravinsky, Μουσική Ποιητική (μτφ. Μιχ. Γρηγορίου), Νεφέλη, 1980, σελ Αμάραντος Αμαραντίδης, Μορφολογία της Μουσικής, Φίλιππος Νάκας, Langer, ό.π., σελ Αναφέρει ο Carl Dalhaus: «Στο σύμπλεγμα των χωρικών και κινητικών εντυπώσεων, ο ρυθμός αποτελεί το πρωταρχικό γνώρισμα. Η ρυθμική κίνηση, που στο σύστημα της μετρικής ρυθμικής καθορίζεται μέσω της διάρκειας, της έμφασης και του χαρακτήρα των μετρήσιμων χρόνων, είναι ανεξάρτητη από τη μελωδική κίνηση ή μπορεί τουλάχιστον να είναι αλλά η μελωδική δεν μπορεί να ξεχωριστεί από τη ρυθμική. Το γεγονός ότι ένας ρυθμός είναι κατανοητός χωρίς ηχητική ακολουθία, αλλά μια ηχητική ακολουθία δεν είναι κατανοητή χωρίς ρυθμό, δηλώνει ότι ο ρυθμός αποτελεί το θεμελιακό γνώρισμα της μουσικής κινητικής εντύπωσης». Carl Dahlhaus, Αισθητική της Μουσικής, Στάχυ, 2000, σελ. 175

21 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE 19 Στη μουσική, ο ρυθμός δομείται από ήχους και σιωπές. Αυτοί οι ήχοι και οι σιωπές τοποθετούνται μαζί με στόχο να διαμορφώσουν μουσικά θέματα, τα οποία επαναλαμβάνονται για να δημιουργήσουν τον ρυθμό. Ένας ρυθμός έχει έναν σταθερό παλμό (beat) 10, αλλά μπορεί να έχει και πολλά διαφορετικά είδη χτύπων. Μερικοί από αυτούς μπορεί να είναι πιο ισχυροί ή βραχείς ή ασθενείς από άλλους, ενώ σ ένα μουσικό κομμάτι, ένας συνθέτης μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλούς διαφορετικούς ρυθμούς. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του ρυθμού είναι η δυνατότητά του να αναπτύσσεται μη κανονικά. Σε επίπεδο μικροδομικής ανάλυσης ενός μουσικού έργου, για παράδειγμα, συναντάμε διάφορα είδη ρυθμικής ακανονιστίας 11. Πρώτον, την πολυρυθμία, τη συνύπαρξη δηλαδή περισσότερων του ενός ρυθμών την ίδια στιγμή. Κλασικό παράδειγμα αποτελεί η σκηνή από τον χορό στον Don Giovanni του Mozart, όπου συνυπάρχουν ο ρυθμός Menuetto, ως δεσπόζων στο χορό, με εκείνους των 2/4 και 3/8, οι οποίοι αντιστοιχούν στην ταυτόχρονη θεατρική δράση ορισμένων ηρώων. Δεύτερον, την ταυτόχρονη συνύπαρξη ρυθμικών σχημάτων από δύο, τρεις, τέσσερις, ακόμα και πέντε νότες, κάτι το οποίο προϋποθέτει την «quasi» εκτέλεση αυτών των σχημάτων. Τρίτον, τα ρυθμικά φαινόμενα που αλλάζουν την αλληλουχία ισχυρών και ασθενών μερών του μέτρου, όπως η συγκοπή 12, χαρακτηριστικό της jazz, που λειτουργεί αντιστικτικά με το βασικό ρυθμό. 10. Το beat είναι η βασική χρονική μονάδα της μουσικής, ο κύριος παλμός ενός μουσικού έργου ή τμήματός του. Λόγω της ευρείας χρήσης του όρου, εκφράζει απλουστευμένα την ταχύτητα ενός κομματιού ή μια συγκεκριμένη ακολουθία ξεχωριστών παλμών, το μέτρο ή τον ρυθμό. Οι περισσότερες μορφές της μουσικής χαρακτηρίζονται από μια ακολουθία τονισμένων ή μη παλμών, ισχυρών ή ασθενών, οργανωμένων σε μέτρα, ενώ πολλές φορές υποδηλώνονται από την ένδειξη της χρονικής αξίας ή της ταχύτητας στην αρχή του μέτρου. πηγή: <http://en.wikipedia.org/wiki/beat_%28music%29>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/ Σπύρος Τόμπρας, Μουσική και Σημειολογία, Γκοβόστη, 1998, σελ Συγκοπή (syncopation) ονομάζεται το φαινόμενο της απόκλισης από τον ρυθμικό τονισμό, κατά το οποίο το ασθενές μέρος ενός μέτρου ή η ασθενής υποδιαίρεση ενώνονται με σύνδεση διαρκείας με ισχυρό μέρος του μέτρου ή την ισχυρή υποδιαίρεση. Οι συγκοπές δημιουργούν τονισμούς σε μέρη του μέτρου που αλλιώς θα ήταν ατόνιστα και μερικές φορές φαινομενικές αλλαγές μέτρου. Σε πολυφωνικά συνθέματα, η περίπτωση όπου η συγκοπή δημιουργεί διάφωνο διάστημα με κάποιον άλλο φθόγγο του συνθέματος ονομάζεται καθυστέρηση (suspension) και τότε θα πρέπει να προετοιμαστεί και να λυθεί σύμφωνα με ορισμένους κανόνες. Η συγκοπή ως χρονικό φαινόμενο είναι το ανάλογο της διαφωνίας, φαινόμενο τονικό. Για να γίνει αντιληπτή και αποτελεσματική η πρώτη, χρειάζεται ένα σταθερό μετρικό πλαίσιο και η δεύτερη ένα τονικό κέντρο. Roland De Cante, Dictionnaire de musique, Seuil, 1961

22 20 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ Ο ρυθμός θεωρείται έτσι ο μεγάλος νόμος της μουσικής γλώσσας 13, που συνιστά την καθαρότητα και την τάξη στη διαδοχή, χωρίς τον οποίο θα υπήρχε μόνο χάος. Δεν πρέπει επομένως να συγχέεται με τη ρυθμική αγωγή (tempo) και το μέτρο. Άλλο μέτρο, άλλο κάνναβος, άλλο ρυθμός. Ρυθμός είναι η χρονική κατασκευή πάνω στη βάση, στο μέτρο, το παιχνίδι των χρονικών αναλογιών που δίνει την κίνηση, την πνοή. Από την άλλη, το μουσικό μέτρο, στο οποίο θα γίνει εκτενέστερη αναφορά σε επόμενη παράγραφο, είναι ο τρόπος διαχωρισμού του μουσικού χρόνου και αντιτίθεται στην ελευθερία του ρυθμού, με την περιοδική τάξη που επιβάλλει. Ο ρυθμός σχετίζεται με την πυκνότητα και τη διάρκεια των ήχων, ενέχει τον χρόνο χωρίς να είναι υποταγμένος σε αυτόν. Το μέτρο είναι τεχνητή κατάτμηση, πλαίσιο γραφικό. Ο Σπύρος Τόμπρας σχολιάζει χαρακτηριστικά: «ο μαέστρος δεν οικοδομεί μόνο το μέτρο. Το οικοδομεί μεν με τη μπαγκέτα του, αλλά με το αριστερό του χέρι και με το σώμα του ολόκληρο εντάσσει το μέτρο στον ρυθμό, τον οργανώνει, επισημαίνει τους τονισμούς, καθορίζει την πυκνότητα, μεταφράζει με τη συμπεριφορά του τον ρυθμό του μουσικού κειμένου» Τα στοιχεία συγκρότησης του μουσικού ρυθμού Όπως ίσως να έγινε αντιληπτό στην προηγούμενη παράγραφο, η έννοια και η κατανόηση του ρυθμού εμπεριέχουν ορισμένες ασάφειες και παρανοήσεις. Ο καθένας αντιλαμβάνεται τη γενική του αρχή, ωστόσο λίγοι είναι εκείνοι οι οποίοι κατέχουν την ουσία του και μπορούν να «αφουγκραστούν» τον ρυθμό σε ένα μουσικό κομμάτι. Η πλειονότητα των ανθρώπων συγχέουν τον ρυθμό με τη ρυθμική αγωγή και την ταχύτητα (tempo), το μέτρο (measure), την επανάληψη (repetition). Σε αυτή την κατεύθυνση, η προσπάθεια ορισμού και αποσαφήνισης των παραπάνω όρων θεωρείται επιτακτική καθώς, προκειμένου να αντιληφθούμε τον ρυθμό στην ουσία του, πρέπει αρχικά να κατανοήσουμε τα στοιχεία από τα οποία αυτός συγκροτείται, 13. Αναφέρει ο Theodor Adorno: «Η μουσική μοιάζει με γλώσσα κατά την έννοια ότι είναι μια χρονική ακολουθία αρθρωμένων ήχων που είναι κάτι περισσότερο από απλοί ήχοι. [ ] Αλλά δεν ταυτίζεται με τη γλώσσα. Η ομοιότητα με τη γλώσσα εκτείνεται από την ολότητα του έργου, την οργανωμένη σύνδεση σημαντικών ήχων, μέχρι τον μεμονωμένο ήχο, τη νότα ως κατώφλι της πιο στοιχειώδους παρουσίασης, το καθαρό όχημα της έκφρασης. [ ] Ωστόσο δεν διαχωρίζει εντελώς τον εαυτό της από την αναλογία με τη γλώσσα, αλλά μόνο από την πραγματοποιημένη της εκδοχή που υποβιβάζει το ιδιαίτερο σε ενθύμιο, σε συνταξιοδοτημένο σημαίνον ή σε απολιθωμένα υποκειμενικά νοήματα. Με το να αποστασιοποιείται από τη γλώσσα βρίσκει η ομοιότητά της με τη γλώσσα την πλήρωσή της». Theodor Adorno, «Μουσική και Γλώσσα: Ένα Απόσπασμα» στο βιβλίο Η Κοινωνιολογία της Μουσικής, Αθήνα: Νεφέλη, 1997, σελ Τόμπρας, ό.π., σελ. 183

23 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE 21 δηλαδή την ταχύτητα, το μέτρο και την κίνηση Ρυθμική αγωγή και μουσική ταχύτητα (tempo) Μια θεμελιώδης έννοια του μουσικού ρυθμού είναι η ρυθμική αγωγή, η ταχύτητα εκτέλεσης του ρυθμού 15. Άρχισε να παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του μουσικού έργου μετά την εφαρμογή του μετρικού συστήματος στη μουσική γραφή, ωστόσο, ήδη από την αρχαιότητα, γινόταν χρήση του όρου «αγωγή» με την έννοια που δίνουμε σήμερα στη λέξη, αυτή του tempo, της βαθμίδας ταχύτητας. Πρόκειται για ένα ουσιαστικό στοιχείο της μουσικής σύνθεσης, καθώς μπορεί να επηρεάσει τη δυσκολία του κομματιού, τον τρόπο με τον οποίο ακούει κανείς τη μουσική και την αισθάνεται, καθώς η διαφορετική ταχύτητα εκτέλεσης του ίδιου κομματιού προκαλεί διαφορετικά συναισθήματα, τόσο στον εκτελεστή όσο και τον ακροατή. Η έννοια του tempo στη μουσική αφορά τη διαβάθμιση στην ταχύτητα, η οποία δεν καθορίζεται με απόλυτη χρονική ακρίβεια αλλά με εμπειρικά δεδομένα. Το tempo μπορεί να είναι αργό, γρήγορο ή ενδιάμεσης ταχύτητας, ενώ μπορεί να αλλάζει κατά τη διάρκεια ενός μουσικού κομματιού. Τα δεδομένα αυτά διαμορφώθηκαν σταδιακά και οργανώθηκαν στη γνωστή κλίμακα ιταλικών μουσικών όρων 16, με σταδιακή μετάβαση από το αργό στο γρήγορο, ως εξής: Grave (40-60 bpm), Largo, Lento, Larghetto, Adagio, Andante, Andantino, Moderato, Allegretto, Allegro, Presto, Prestissimo ( bpm). Ενδεικτικά, οι πιο γνωστές και χαρακτηριστικές ενδείξεις είναι οι ακόλουθες: adagio: πολύ αργό, ήρεμο tempo, απαιτεί ωστόσο μεγάλη συγκέντρωση κατά την ερμηνεία (66-76 bpm), andante: αργό, εύκολο tempo, συχνά περιγράφεται και σαν «ταχύτητα βαδίσματος» ( bpm), moderato: ενδιάμεσο tempo, ούτε πολύ αργό ούτε πολύ γρήγορο ( bpm), allegro: γρήγορο και ζωντανό tempo, συχνά περιγράφεται και σαν 15. Όπως έλεγε ο Αριστείδης ο Κοϊντιλιανός, «Αγωγή δ εστί χρόνων ταχός ή βραδύτης». Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Μουσικής, ό.π., σελ Η πλειονότητα των λέξεων που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το tempo, την ταχύτητα με την οποία θα πρέπει να παιχτεί ένα κομμάτι, είναι ιταλικής προέλευσης, καθώς πολλοί από τους σημαντικότερους συνθέτες του 17ου αιώνα ήταν Ιταλοί, και ήταν εκείνη η περίοδος που οι συμβολισμοί του tempo χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά ευρέως.

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 3: Ρυθμική Αγωγή Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με το Σύστημα Ρυθμικής Emil Jaques

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 4. ΡΥΘΜΟΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός

Εισαγωγή στη μουσική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία 4. ΡΥΘΜΟΣ. 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Εισαγωγή στη μουσική 1. Μουσική 2. Μελωδία 3. Νότες 4. Ρυθμός 2 Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική Αγωγή

Μουσικοκινητική Αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Τι είναι η Μουσικοκινητική Αγωγή Αρχές της Μουσικοκινητικής Αγωγής (Carl Orff) Παιδαγωγικές βάσεις της Μουσικοκινητικής Αγωγής Ποιοι οι στόχοι της Μουσικοκινητικής Αγωγής Αυτοσχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Ενότητα 5. Η κατανόηση αντίληψη του ρυθμού: Εκμάθηση βασικών στοιχείων του ρυθμού και της μουσικής Μπαρκούκης Βασίλειος

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής»

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ MK 0966 «Εφαρμοσμένη Κινητική Μάθηση σε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο

Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο Απευθείας Εναρμόνιση - Πώς να χρησιμοποιήσετε το παρόν βιβλίο Γενικές Πληροφορίες 1. Τι είναι το μάθημα της Απευθείας Εναρμόνισης στο πιάνο: Αφορά την απευθείας εκτέλεση στο πιάνο, μιας δοσμένης μελωδικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΑΣΗ: «ΨΑΠΦΑ» για κρουστά σόλο, 1975

ΑΚΡΟΑΣΗ: «ΨΑΠΦΑ» για κρουστά σόλο, 1975 ΑΚΡΟΑΣΗ: «ΨΑΠΦΑ» για κρουστά σόλο, 1975 Η πρεμιέρα του έργου έγινε το Μάιο του 1976 στο Φεστιβάλ Μπαχ στο Λονδίνο, και όπως ο συνθέτης είχε δηλώσει η «Ψάπφα» ήταν μια «καθαρά ρυθμική σύνθεση» Ο Ξενάκης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 12: Ο ήχος, τα ηχητικά φαινόμενα και οι σχετικές ιδέες των μαθητών

Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 12: Ο ήχος, τα ηχητικά φαινόμενα και οι σχετικές ιδέες των μαθητών Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Έννοιες φυσικών επιστημών Ι και αναπαραστάσεις Ενότητα 12: Ο ήχος, τα ηχητικά φαινόμενα και οι σχετικές ιδέες των μαθητών Καθηγητής: Καριώτογλου

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

Λ. βαν Μπετόβεν ( ) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι:

Λ. βαν Μπετόβεν ( ) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι: Λ. βαν Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση Γενικοί Στόχοι: Πέρασμα από τον Κλασικισμό στο Ρομαντισμό. Σύγκριση Προγραμματικής και Απόλυτης Μουσικής.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 8. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Αντιληπτό ύψος καθαρού τόνου Απόλυτο ύψος

Διάλεξη 8. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Αντιληπτό ύψος καθαρού τόνου Απόλυτο ύψος Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 8 Αντιληπτό ύψος καθαρού τόνου Απόλυτο ύψος Ανασκόπηση της Διάλεξης 7 Το αν ένας ήχος είναι ακουστός ή όχι εξαρτάται κυρίως από την έντασή του και τη συχνότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί όπου δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α τάξης Γυμνασίου 1 Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Γενικοί Στόχοι Ειδικοί Στόχοι Α. ΣΤΟΧΟΙ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ/ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ και Γ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση, Κριτική Σκέψη και Δημιουργικότητα Μελέτη, Μελέτη, Μελέτη;

Γνώση, Κριτική Σκέψη και Δημιουργικότητα Μελέτη, Μελέτη, Μελέτη; ΔΩΡΕΑΝ ΔΕΙΓΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... Ο ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ... Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ... Μουσικό Ερέθισμα Οι Μουσικές Αισθήσεις Η Ερμηνεία και η Ανάδραση δίνουν νόημα στις πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρο 6. Μέτρο 9. Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Θόδωρου Αντωνίου: Two Cadenza-like Inventiones for Solo Viola.

Μέτρο 6. Μέτρο 9. Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Θόδωρου Αντωνίου: Two Cadenza-like Inventiones for Solo Viola. Αναλυτική προσέγγιση στο έργο του Θόδωρου Αντωνίου: Two Cadenza-like Inventiones for Solo Viola Ανδρέας Γεωργοτάς Στόχος της ανά χείρας μελέτης είναι μια προσέγγιση στο T W O C A D E N Z A L I K E I N

Διαβάστε περισσότερα

ενώ το «β» μέρος είναι ένα «Μοιρολόι», αργό ρυθμικά.

ενώ το «β» μέρος είναι ένα «Μοιρολόι», αργό ρυθμικά. Το δεύτερο μέρος «Β», αντίθετο σε χαρακτήρα από αυτό που προηγήθηκε, κρύβει, μέσα από το έντονο ρυθμικό και χρωματικό του στοιχείο, την αισιοδοξία και την ελπίδα του Κύπριου για ένα καλύτερο «αύριο» για

Διαβάστε περισσότερα

Η γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών.

Η γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών. Η γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών. Κανείς δεν φαντάζεται ότι ο λόγος θα εμφανισθεί απότομα, στην τελική του μορφή μ ένα χτύπημα μιας μαγικής ράβδου, σαν μια μηχανή έτοιμη για χρήση. Η εγκατάσταση του πολύπλοκού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μελωδία Ντο Μείζων (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ και ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι μαθητές να: ο ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Διακρίνουν τη Ακούσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση. Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία

710 -Μάθηση - Απόδοση. Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 5η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Συμπεριφοράς: Προετοιμασία Περιεχόμενο ενοτήτων Ποιοτική αξιολόγηση Ορισμός και στάδια που περιλαμβάνονται Περιεχόμενο: στοιχεία που τη

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης

Ο Ήχος. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης ιαθεµατική Εργασία µε Θέµα: Οι Φυσικές Επιστήµες στην Καθηµερινή µας Ζωή Ο Ήχος Τµήµα: β1 Γυµνασίου Υπεύθυνος Καθηγητής: Παζούλης Παναγιώτης Συντακτική Οµάδα: Γεώργιος Ελευθεριάδης Ο Ήχος Έχει σχέση ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ. Και οι απαντήσεις τους

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ. Και οι απαντήσεις τους ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Και οι απαντήσεις τους Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο «παλιό» και στο «σύγχρονο» μάθημα των Μαθηματικών; Στο μάθημα παλαιού τύπου η γνώση παρουσιάζεται στο μαθητή από τον διδάσκοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15ο. σηµεία συντοµεύσεων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15ο. σηµεία συντοµεύσεων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15ο 29 σηµεία συντοµεύσεων Επανάληψης: α) Συµβολίζεται µε διπλή διαστολή σαν αυτήν που χρησιµοποιούµε στο τέλος του έργου αλλά έχει δύο τελείες πάνω και κάτω από την 3η γραµµή. Αν οι τελείες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοσελίδα: Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις

Ιστοσελίδα:  Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις Ιστοσελίδα: http://www.astro.auth.gr/~varvogli/ Γραφείο: ΣΘΕ, 4 ος όροφος, γραφείο 3 Ώρες: 10.00-12.00 καθημερινά Βιβλίο: Ομότιτλο, εκδόσεις Πλανητάριο, 200 σελίδες Ημερολόγιο μαθήματος Μέθοδος διδασκαλίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

«ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ»

«ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ» ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ» Δράσεις που υλοποιήθηκαν με την Ε2 Τάξη του 3 ου Δημοτικού Σχολείου Διαβατών Ιανουάριος Ιούνιος 2013 Συντελεστές προγράμματος Οι μαθητές/ριες

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 9. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Αντίληψη συνδυασμών τόνων Μορφές ακοής Συνήχηση & παραφωνία Θεωρίες αντίληψης ύψους

Διάλεξη 9. Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων. Αντίληψη συνδυασμών τόνων Μορφές ακοής Συνήχηση & παραφωνία Θεωρίες αντίληψης ύψους Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 9 Αντίληψη συνδυασμών τόνων Μορφές ακοής Συνήχηση & παραφωνία Θεωρίες αντίληψης ύψους Ανασκόπηση της Διάλεξης 8 Εξετάσαμε την αντίληψη του ύψους ενός καθαρού

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες

Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες Η Φυσική της Μουσικής Τ.Ε.Ι. Ιονίων Νήσων Διάλεξη 10 Μουσικές Νότες και Κλίμακες Κλίμακες και Ηχοχρώματα (συγκερασμός) Η Πυθαγόρεια Κλίμακα Ισο συγκερασμένη Κλίμακα Ανορθόδοξες Κλίμακες Επανάληψη της Διάλεξης

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι:

Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι: Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση Γενικοί Στόχοι: Πέρασμα από τον Κλασικισμό στο Ρομαντισμό Σύγκριση Προγραμματικής και Απόλυτης Μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ MK 0966 «Εφαρμοσμένη Κινητική Μάθηση σε

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της τεχνολογίας στο μάθημα της Μουσικής. Διαδικτυακό Σεμινάριο Έλενα Μακρίδου

Η χρήση της τεχνολογίας στο μάθημα της Μουσικής. Διαδικτυακό Σεμινάριο Έλενα Μακρίδου Η χρήση της τεχνολογίας στο μάθημα της Μουσικής Διαδικτυακό Σεμινάριο 27.6.16 Έλενα Μακρίδου Πώς οι 3 βασικές δραστηριότητες μπορούν να συνδεθούν με τη χρήση της τεχνονογίας μέσα από τη διδασκαλία έννοιας;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ Παραδοσιακός χορός Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Μουσικής. Β εξάμηνο Θεωρία. Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός. Βιογραφικό

Θεωρία Μουσικής. Β εξάμηνο Θεωρία. Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός. Βιογραφικό Θεωρία Μουσικής Β εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Θεωρία Μουσικής (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός Βιογραφικό Πτυχιούχος μουσικολογίας και κάτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣ. 131 Τελική εξέταση: 10-Δεκεμβρίου-2005

ΦΥΣ. 131 Τελική εξέταση: 10-Δεκεμβρίου-2005 ΦΥΣ. 131 Τελική εξέταση: 10-Δεκεμβρίου-2005 Πριν αρχίσετε συμπληρώστε τα στοιχεία σας (ονοματεπώνυμο και αριθμό ταυτότητας). Ονοματεπώνυμο Αριθμός ταυτότητας Σας δίνονται 20 ισότιμα προβλήματα (10 βαθμοί

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Φροντιστήριο

Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Φροντιστήριο Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Εισαγωγή στη Θεωρία Μουσικής (Μέρος 1ο) Φροντιστήριο 03/03/2010 (Εισαγωγή στη Θεωρία Μουσικής (Μέρος 1ο)) Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) 03/03/2010 1 / 32

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 1: Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Τίποτε δεν θεωρώ μεγαλύτερο αίνιγμα από το χρόνο και το χώρο Εντούτοις, τίποτε δεν με απασχολεί λιγότερο από αυτά επειδή ποτέ δεν τα σκέφτομαι Charles

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης Μορφή της σύνθεσης Δομή της σύνθεσης ΟΠΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ Βασικό λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΒΟΛΕΪ Η μάθηση μιας κίνησης είναι το σύνολο των εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 009 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 1 2 Ιωσήφ Βαλέτ Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 Οι ξένοι φθόγγοι 3 4 4δμητη ή 5δμητη αρμονία (συνηχήσεις από διαδοχικές 4 ες ή 5 ες ) καθώς δεν ανήκει στο στυλ που εξετάζουμε. 1. Καθυστερήσεις 1.1 Καθυστερήσεις

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Χωρικές διαδικασίες-χωρικά Δεδομένα

Χωρικές διαδικασίες-χωρικά Δεδομένα Το Ζήτημα του Χώρου στο Σχεδιασμό. Χωρικές Διαδικασίες. Χωρικά Δεδομένα «Χωρικές, Οικονομικές, Κοινωνικές και Περιβαλλοντικές ιαστάσεις της Ανάπτυξης και του Σχεδιασμού» ιδάσκων: Ι. Σαγιάς, Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn)

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) (31 Μαρτίου 1732, Ροράου 31 Μαΐου 1809, Βιέννη) Αναγνώσµατα από το βιβλίο Η Απόλαυση της Μουσικής (Machlis, Forney), για τους µαθητές που θα µελετήσουν το έργο:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 5 Έννοιες και Κλασική Θεωρία Εννοιών Έννοιες : Θεμελιώδη στοιχεία από τα οποία αποτελείται το γνωστικό σύστημα Κλασική θεωρία [ή θεωρία καθοριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας Καθ. Β. Ασημακόπουλου. στο HP day

Χαιρετισμός του Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας Καθ. Β. Ασημακόπουλου. στο HP day Χαιρετισμός του Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας Καθ. Β. Ασημακόπουλου στο HP day 31.03.2005 Θέμα: Ο δημόσιος τομέας ως adaptive enterprise Αγαπητοί σύνεδροι, φίλοι και φίλες Επιθυμώ

Διαβάστε περισσότερα

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς 50 ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο, Φαντασία, Επιθυμία... Εμπειρία... Αστικό και Ανθρώπινο σώμα... Μάζα... Υπάρχουν φορές

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια κύμα, οι μετασχηματισμοί Γαλιλαίου και το φαινόμενο Doppler.

Η έννοια κύμα, οι μετασχηματισμοί Γαλιλαίου και το φαινόμενο Doppler. Η έννοια κύμα, οι μετασχηματισμοί Γαλιλαίου και το φαινόμενο Doppler. Ε. Κορφιάτης Με αφορμή την συζήτηση που γίνεται για το θέμα Α4 αποφάσισα να γράψω το κείμενο που ακολουθεί. Σαν φοιτητής η σχέση που

Διαβάστε περισσότερα