ρυθμοί και ρυθμανάλυση:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ρυθμοί και ρυθμανάλυση:"

Transcript

1 ρυθμοί και ρυθμανάλυση: ένα εργαλείο κατανόησης του αστικού χώρου και χρόνου γεωργία - σοφία μουστάκα επιβλέπων : σταύρος σταυρίδης τετάρτη 03/02/2010_12.30 μ.μ._σχολή αρχιτεκτόνων μηχανικών ε.μ.π.

2

3 ρυθμοί και ρυθμανάλυση: ένα εργαλείο κατανόησης του αστικού χώρου και χρόνου γεωργία - σοφία μουστάκα επιβλέπων : σταύρος σταυρίδης τετάρτη 03/02/2010_12.30 μ.μ._σχολή αρχιτεκτόνων μηχανικών ε.μ.π.

4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 03 Περιεχόμενα Αντί απολογισμού _ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ _ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ - Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE Ο μουσικός ρυθμός ως μια οργανωμένη διαδοχή ήχων στον χρόνο τα στοιχεία συγκρότησης του μουσικού ρυθμού ρυθμική αγωγή και μουσική ταχύτητα (tempo) η οργάνωση της κίνησης μέσω του μέτρου (measure) 17 οι κατηγορίες του ρυθμού πολυρυθμία ευρυθμία αρρυθμία ισορυθμία κρυφοί δημόσιοι φανταστικοί κυριαρχούντες και κυριαρχούμενοι Η επανάληψη ως γεννήτρια της διαφοράς και η παραγωγή του έτερου από το όμοιο κυκλική και γραμμική επανάληψη 3.0_Η ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΕΡΕΥΝΑΣ Ο ρυθμαναλυτής ως υποκείμενο της ρυθμανάλυσης Ο στόχος της ρυθμαναλυτικής διαδικασίας _Η ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΧΡΟΝΟΥ Η καταγωγή της έννοιας της ρυθμανάλυσης στα γραπτά του Lefebvre Η εφαρμογή της ανάλυσης των ρυθμών των σωμάτων και της πόλης στην πράξη _ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ 75 Βιβλιογραφία Παράρτημα 83 93

6

7 ΑΝΤΙ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ 05 Αντί απολογισμού Ξεκινώντας στις αρχές του περασμένου φθινοπώρου την έρευνα για την εκπόνηση της διάλεξής μου, το μοναδικό δεδομένο, η μία και μόνη σταθερά, πήγαζε από μιαν ανάγκη, εκείνη της προσπάθειας κατανόησης της πόλης και των ανθρώπων της μέσα από ένα άλλο πρίσμα, από μονοπάτια τα οποία είχα εντοπίσει στο χάρτη, ωστόσο δεν τα είχα περπατήσει η ίδια ποτέ. Σε αυτό το ταξίδι είδα πολλά μέρη, αντιφατικά, διαφορετικά, δύσβατα, μα πάνω απ όλα συνειδητοποίησα πως εκεί έξω, στις σελίδες κάποιων βιβλίων, ζει και αναπτύσσεται μια άλλη πραγματικότητα, την οποία αγγίζουμε αλλά δεν τη νιώθουμε, και που καλεί τον καθένα από εμάς να παρατηρήσει εκ νέου τον κόσμο, να διατρυπήσει την επιφάνεια του φαίνεσθαι και να διεισδύσει στο είναι τους. Σε αυτή την σύντομη πορεία, η αγωνία μου αυτή, σε συνδυασμό με την αγάπη μου για τη μουσική και τις θεωρητικές και πρακτικές μου γνώσεις πάνω σε αυτή, με οδήγησαν στα μονοπάτια της ρυθμανάλυσης, μιας έννοιας που θεμελίωσε ο Henri Lefebvre μέσα από τα γραπτά του για τους ρυθμούς των σωμάτων και της πόλης, της ευρυθμίας και της πολυρυθμίας, και της ανάλυσής τους, στοχεύοντας στην κατανόηση της καθημερινής ζωής και του αστικού φαινομένου. Όπως αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης, «αν ο Lefebvre στα τελευταία του γραπτά ζήτησε να σκύψουμε πάνω στο αστικό φαινόμενο ως αναλυτές των ρυθμών που το συνθέτουν, είναι ίσως γιατί, αντίθετα με την τάξη του χώρου που μπορεί να αναδείξει μια δομική ανάλυση, αναζητούσε την πολύπλοκη τάξη του αστικού χωροχρόνου, μια τάξη που είναι δυναμική, καθημερινά τελούμενη». Αυτή η τάξη, αυτό το μέτρο, αποτέλεσε για μένα το ερέθισμα να κατέβω σε αυτόν τον σταθμό και να εξερευνήσω τα μονοπάτια του. Συνειδητοποιώντας, εν τέλει, μετά από τρεις και πλέον μήνες έρευνας, πως γνώσεις και έννοιες που επιπόλαια θεωρούσα κεκτημένες, γλιστρούσαν στην πραγματικότητα από τα δάχτυλά μου. Αυτή η διάλεξη, η πρώτη μου έρευνα, ελπίζω να αποτελέσει για μένα όχι το τέλος μιας πορείας, αλλά την αρχή της στον επίλογο κανείς θα διαβάσει πίσω από τις γραμμές μια άνω τελεία, μιαν ανάγκη να συνεχίσω αυτή την αναζήτηση, που εδώ αφήνω ημιτελή.

8 06 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ Απομένει ωστόσο απαραίτητο να ευχαριστήσω από καρδιάς όσους βοήθησαν, συνειδητά ή όχι, στην ολοκλήρωση αυτής της δουλειάς: τον επίκουρο καθηγητή της σχολής Αρχιτεκτόνων του Ε.Μ.Π. κύριο Σταύρο Σταυρίδη, επιβλέποντα αυτής της έρευνας, μέσα από τα γραπτά του οποίου αναγνώρισα και συμμερίστηκα την αγάπη του για τον ρυθμό, τον οποίο ευχαριστώ πολύ για την πολύτιμη συνεργασία, μα πάνω απ όλα, για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε, στην οποία ελπίζω να ανταποκριθώ στο μέλλον σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό. Ακόμα, τους ανθρώπους μου για την αγάπη, τηνπαρουσία και την αν(τ)οχή τους, ενώ τον Κωστή για την γνωριμία με το έργο του Henri Lefebvre, και όχι μόνο, την έμπνευση, τις συζητήσεις μας και την κάθε μορφής υποστήριξη.

9 I. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ

10

11 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ 09 Προβληματική «Από πού ξεκινά; Οι μύες τεντώνονται. Το ένα πόδι στηρίζει, κρατά το σώμα ευθυτενές μεταξύ γης και ουρανού. Το άλλο εκκρεμές, αιωρείται στα πλάγια. Το πέλμα αγγίζει το έδαφος. Το όλο βάρος του σώματος στηρίζεται στο γόνατο. Τα πόδια αντιστρέφουν τη θέση τους. Ξεκινάει με ένα βήμα και μετά ένα άλλο βήμα κι έπειτα κι άλλο που συντίθενται σε έναν ρυθμό, σαν χτυπήματα σε τύμπανο, τον ρυθμό του βαδίσματος. Το πιο προφανές και το πιο περίεργο πράγμα του κόσμου» 1 Solnit Rebecca Με μια απλή παρατήρηση της καθημερινότητας, μπορεί κανείς εύκολα να διαπιστώσει πως ο ρυθμός 2 βρίσκεται παντού: στις συνομιλίες και τις σκέψεις μας, στη φύση και το δομημένο περιβάλλον, στη ροή της πληροφορίας και τις τέχνες, στον τρόπο της συμπεριφοράς και της κίνησής μας στον χώρο. Χρησιμοποιείται με μεγάλη συχνότητα προκειμένου να περιγράψει τη σχέση και την αναλογία των χρόνων οι οποίοι αντιστοιχούν στα επιμέρους τμήματα μιας δραστηριότητας, την εναλλαγή κινήσεων που έχουν μεταξύ τους ανάλογη διάρκεια, τις περιοδικές αλλαγές ή λειτουργίες που εμφανίζει ένας οργανισμός, το σύνολο των χαρακτηριστικών που διαφοροποιεί τα έργα των δημιουργών μιας εποχής ή τάσης από άλλα. Χρησιμοποιείται κατά κόρον προκειμένου να προσδιορίσει την οργάνωση της κίνησης στον χώρο, στον χρόνο μέσω της μουσικής, της ποίησης, του λόγου, αλλά και στον χωροχρόνο μέσα από την αρχιτεκτονική. Ωστόσο, η πλειονότητα των ανθρώπων που την εισάγει στο λεξιλόγιό της καθημερινά κάνει μια απλουστευμένη χρήση της, καθώς η έννοια του ρυθμού ξεπερνά 1. Rebecca Solnit, Wanderlust: A History of Walking, Verso Books, 2006, σελ.3 2. Παράγωγο του ρήματος ρέω (α. για μάζα, ρευστή ή υγρή, που κινείται προς ορισμένη κατεύθυνση, αναβλύζω, β. (μτφ.) διατίθεμαι σε μεγάλες ποσότητες, γ. για γραπτό κυρίως λόγο που έχει ρυθμό φυσικό, απαλό και ευχάριστο, και καθαρότητα νοηματική), σημαίνει επανάληψη κατά τακτά χρονικά διαστήματα μιας κίνησης, «τρόπος ροής». πηγή: Ηλεκτρονικό Λεξικό Τριανταφυλλίδη, <http://tiny.cc/8ew2l>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/09

12 10 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ τον απλοποιημένο και επιφανειακό ορισμό ενός λεξικού 3, εκείνον που αντιλαμβάνεται κανείς με μια επιδερμική παρατήρηση, βρίσκεται πέρα και πάνω από αυτόν. Ο ρυθμός εισάγεται στην καθημερινότητα, στο βιωμένο, βρίσκεται παντού, γύρω μας, μέσα μας: στον άνεμο που στροβιλίζεται, στα λουλούδια που λυγίζουν τα φύλλα τους, στις σταγόνες της βροχής που πέφτουν, στην εναλλαγή της μέρας και της νύχτας, στην κατανόηση του χρόνου που περνά μέσα από το μονότονο τικ τακ του ρολογιού, αλλά και στις κοινωνικές και εμπορικές συναλλαγές, στην εργασία, στη συμπεριφορά και στον τρόπο που δρούμε μέσα στις εκάστοτε κοινωνικές ομάδες. Ακόμη και το ίδιο το σώμα μας χαρακτηρίζεται από την αρμονική συνύπαρξη πολλών διαφορετικών ρυθμών, καθώς κάθε όργανο έχει τον δικό του: τον χτύπο της καρδιάς, την ένταση της αναπνοής, το τρεμοπαίξιμο των βλεφάρων, ακόμη και οι αισθήσεις μας έχουν τη δική τους ρυθμικότητα. Αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης: «Ο ρυθμός οδηγεί την ακοή, την αφή, την όραση. Η ρυθμικότητα της αναπνοής είναι που οδηγεί την όσφρηση αλλά και η ρυθμικότητα της κατάποσης επηρεάζει τις γεύσεις» 4. Ο Γάλλος φιλόσοφος 3. ρυθμός: α. η εναλλαγή ήχων κατά χρονικά διαστήματα που έχουν μεταξύ τους ανάλογη διάρκεια: εύθυμος / χαρούμενος. Σφύριζε ένα γνωστό ρυθμό στην ποίηση, η εναλλαγή φθόγγων κατά κανονική τάξη: ιαμβικός, β. η εναλλαγή κινήσεων που έχουν μεταξύ τους ανάλογη διάρκεια: ενός χορού, β1. η σχέση και η αναλογία των χρόνων οι οποίοι αντιστοιχούν στα επί μέρους τμήματα μιας δραστηριότητας: εργασίας, ζωής, β2. οι περιοδικές αλλαγές ή λειτουργίες που εμφανίζει ένας οργανισμός: καρδιακός / αναπνευστικός, γ. (στις εικαστικές τέχνες) σύνολο γενικών χαρακτηριστικών που διαφοροποιεί τα έργα των δημιουργών ορισμένης εποχής ή τάσης από άλλα (πρβ. στιλ, τεχνοτροπία): αρχιτεκτονικοί ρυθμοί (νεοκλασικός/γοτθικός/βυζαντινός/ιωνικός/δωρικός). πηγή: Ηλεκτρονικό Λεξικό Τριανταφυλλίδη, <http://tinyurl.com/yjb7qp9>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/09 4. Σταύρος Σταυρίδης, «Κατοικώντας ρυθμούς» στο Athens by Sound, Futura, 2008, σελ. 75

13 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ 11 Henri Lefebvre 5 στα γραπτά του περί ρυθμού 6, σε μια προσπάθεια κατανόησης του χώρου και του χρόνου, εισάγει μια διαφορετική οπτική, πέρα από την επιφανειακή ή τη συνηθισμένη, εκείνη της καθημερινής ζωής, του ανθρώπου και της πόλης. Μέσα από την ενδελεχή μελέτη των βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών ρυθμών αποπειράται να παρουσιάσει την αλληλοσυσχέτιση του χώρου και του χρόνου, τους οποίους θεωρεί αδιάσπαστη ενότητα, προκειμένου να καταστεί δυνατή η προσέγγιση του ζητήματος της καθημερινότητας και της πόλης. Τα λόγια του μουσικοσυνθέτη Pierre Boulez συνηγορούν προς αυτή την κατεύθυνση: «ας αντιληφθούμε τον ρυθμό ως κίνηση χωρίς μετακίνηση. Ως εμπλοκή του χρόνου μέσα στο χώρο, ή καλύτερα ως a priori φόρμα κοινή στον χώρο και στον χρόνο, προγενέστερη από το ξεχώρισμα του χρόνου και του χώρου Ως αρχή των αισθήσεων». 7 Για τον Lefebvre, ο ρυθμός είναι κάτι αδιάσπαστο από την κατανόηση του χρόνου 8, σε μια συγκεκριμένη επανάληψη. Θεωρεί πως βρίσκεται παντού, στη λειτουργία των πόλεων, της αστικής ζωής, της κίνησης στον χώρο. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Οπουδήποτε υπάρχει αλληλεπίδραση μεταξύ χώρου, χρόνου και παραγωγής ενέργειας, υπάρχει ρυθμός» 9. Στη σύγκρουση του βιολογικού και του κοινωνικού 5. Ο Henri Lefebvre ( ) ήταν ένας Γάλλος νεομαρξιστής διανοητής, η δημιουργική δουλειά του οποίου καλύπτει χρονικά το μεγαλύτερο τμήμα του 20ου αιώνα. Πρόκειται για έναν κοινωνιολόγο, θεωρητικό της κοινωνίας και του αστικού χώρου, ο οποίος αναγνωρίστηκε και ως φιλόσοφος μετά το θάνατό του. Πολλά από τα γραπτά του υπερέβαιναν τα εσκαμμένα, ειδικά όσον αφορά τη σχέση της φιλοσοφίας με τις κοινωνικές επιστήμες και την τέχνη, ενώ επί δεκαετίες, μαρξιστές, κοινωνιολόγοι και φιλόσοφοι τον αγνοούσαν, όχι μόνο λόγω του γεγονότος ότι τα περισσότερα γραπτά του παρέμεναν αμετάφραστα, αλλά γιατί δεν μπορούσε να πειθαρχήσει στα υπάρχοντα δεδομένα. Ο χαρακτηρισμός του μόνο ως κοινωνιολόγου αναμφισβήτητα διαστρεβλώνει την ουσία του έργου του. Ο Lefebvre αφιέρωσε ένα μεγάλο μέρος των φιλοσοφικών γραπτών του στην κατανόηση της σπουδαιότητας (της παραγωγής) του χώρου, σε αυτό που αποκαλούσε «αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων της παραγωγής». Αυτή η ιδέα είναι κεντρικό ζήτημα του βιβλίου του The Survival of Capitalism, που αποτελεί ένα μικρό προοίμιο του έργου The Production of Space, το οποίο επηρέασε βαθιά την σύγχρονη θεωρία των πόλεων. Η άποψη που καταθέτει στο βιβλίο αυτό συνοψίζεται στην πεποίθηση ότι ο χώρος, τόσο ο αστικός όσο και ο αγροτικός, είναι ένα κοινωνικό προϊόν ή μια σύνθετη κοινωνική κατασκευή (βασισμένη σε αξίες και στην κοινωνική παραγωγή των νοημάτων), η οποία επηρεάζει τις χωρικές πρακτικές και αντιλήψεις. Το βιβλίο του Rhythmanalysis, Space, Time and Everyday Life που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του συγκεντρώνει όλα τα γραπτά του Γάλλου διανοητή που σχετίζονται με τη ρυθμανάλυση ως μια μέθοδο προσέγγισης της χωροχρονικής εμπειρίας της πόλης, στοχεύοντας στην ολοκλήρωση την έκθεση της παραγωγής του χώρου. πηγή: < τελευταία επίσκεψη: 06/12/09 6. Henri Lefebvre, Rhythmanalysis, Space, Time and Everyday Life, Continuum, Pierre Boulez, Darmstadt: Συμβολές στη Νέα Μουσική, Σύγχρονη Μουσική Σκέψη 2, Φίλιππος Νάκας, 1989, σελ Όπως αναφέρει ο Vladimir Nabokov, Time is rhythm. Vladimir Nabokov, Ada, or Ardor: A Family Chronicle, New York: McGraw Hill, 1969, σελ Lefebvre, ό.π., σελ. 15

14 12 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ χρόνου, των φυσικών αναγκών και επιθυμιών και των εκμαθημένων συμπεριφορών, των ρυθμών των σωμάτων και της κοινωνίας, υποστηρίζει πως μια ανάλυση των ρυθμών, μια ρυθμανάλυση 10, μια καινούρια «επιστήμη», θα μπορούσε να αποτελέσει γόνιμο πεδίο για την κατανόηση της καθημερινής ζωής και της πόλης 11. Όπως αναφέρει ο Σταύρος Σταυρίδης: «Αν ο Λεφέβρ στα τελευταία του γραπτά ζήτησε να σκύψουμε πάνω στο αστικό φαινόμενο ως αναλυτές των ρυθμών που το συνθέτουν, είναι ίσως γιατί, αντίθετα με την τάξη του χώρου που μπορεί να αναδείξει μια δομική ανάλυση, αναζητούσε την πολύπλοκη τάξη του αστικού χωροχρόνου, μια τάξη που είναι δυναμική, καθημερινά τελούμενη και επομένως έκθετη στα πλήγματα της ιστορίας». 12 Η μελέτη του Lefebvre πάνω σε αυτά τα ζητήματα περιλαμβάνει μια ευρεία σειρά παραμέτρων υπό της οποίες διαμορφώνει τη συλλογιστική του, μεταξύ των οποίων βρίσκονται τα αγαθά και οι συναλλαγές, η εργασία, η πολιτική και στρατιωτική εξουσία και τα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, η μουσική 13 είναι εκείνη η οποία βρίσκεται διάσπαρτη σε όλη 10. Η έννοια της ρυθμανάλυσης εμφανίζεται για πρώτη φορά στο βιβλίο La rhythmanalyse του Lucio Alberto Pinheiro. (Lucio Alberto Pinheiro dos Santos, La rhythmanalyse, Rio de Janeiro: Société de Psychologie et de Philosophie, 1931). Είναι από τον dos Santos που ο Gaston Bachelard δανείζεται τον όρο αυτόν στο βιβλίο του The Psychoanalysis of Fire, χωρίς όμως να τον εξηγεί περαιτέρω. Ωστόσο, ο Lefebvre έχει επηρεαστεί ιδιαίτερα από τις απόψεις περί ρυθμανάλυσης που καταγράφονται στο βιβλίο του Gaston Bachelard Dialectic of Duration. Με την εισαγωγή της έννοιας του ρυθμού, η ακανονιστία και η αστάθεια στιγματίζουν την αντίληψη του Bachelard για τον χρόνο. Η αστάθεια αυτή, χρονική ή χωρική, βασισμένη στην αρμονία, είναι ένα αντικείμενο προς κατάκτηση, μιας «ρυθμανάλυσης (η οποία γιατρεύει) μια άρρωστη ψυχή ειδικά αυτή που υποφέρει από τον πόνο του χρόνου και της απόγνωσης». Gaston Bachelard, Dialectic of Duration (trans. Mary McAllester Jones), Manchester: Clinamen Press, 2000, σελ Η καθημερινότητα αναφέρεται από τον Lefebvre και ως le quotidian, το οποίο σημαίνει στα γαλλικά τον «γήινο, τον καθημερινό αλλά και τον επαναληπτικό, αυτόν που συμβαίνει κάθε μέρα». Lefebvre, ό.π., σελ. ix 12. Σταύρος Σταυρίδης, «Ο κινηματογράφος και η ρυθμική της πόλης», πηγή: <http://courses.arch.ntua.gr/view.aspx?i=113426>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/ Ο Lefebvre, όντας ο ίδιος παράλληλα μουσικός, θεωρούσε σημαντική τη θεωρητικοποίηση της μουσικής σαν μια σχέση τριών όρων: της μελωδίας, της αρμονίας και του ρυθμού. Πίστευε πως ο τελευταίος από αυτούς συχνά αμελείται στις συζητήσεις περί μουσικής, παρόλο που είναι πρωτεύουσας σημασίας. Και οι τρεις τους βασίζονται στην κατανόηση του χρόνου, με τη μελωδία να είναι μια σειρά από νότες που επαναλαμβάνονται περιοδικά, την αρμονία να βασίζεται σε νότες που ακούγονται την ίδια στιγμή, και τον ρυθμό να αποτελεί την τοποθέτηση των φθόγγων και τις σχετικές τους διάρκειες. Το μέτρο, η μελωδία στη μουσική, ποσοτικοποιεί τον χρόνο. Η αρμονία είναι ταυτόχρονα ποσοτική και ποιοτική (στη μουσική και αλλού: τη γλώσσα, τις κινήσεις, την αρχιτεκτονική, τα έργα τέχνης, κτλ.). Ο ρυθμός επανενώνει από τη μία ποσοτικές πτυχές και στοιχεία που επισημαίνουν τον χρόνο και διαχωρίζει τις στιγμές σε αυτόν, και από την άλλη ποιοτικές πτυχές και στοιχεία, που τα ενώνουν σε σύνολο. Αυτές οι τρεις έννοιες και αυτό που προσδιορίζουν δεν μπορούν να διαχωριστούν συνυπάρχουν αλλά ανταγωνιστικά: μια από αυτές τις τρεις κυριαρχεί, τείνοντας να επισκιάσει την άλλη (ή τις άλλες δύο). Lefebvre, ό.π., σελ. xi

15 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ 13 την έκταση του έργου του, καθώς είναι εκείνη η οποία «προσφέρει τον εαυτό της πάνω απ όλα ανταποδίδοντας χρόνο: προσφέροντας ρυθμό» 14. Ο Lefebvre χρησιμοποιεί, είτε μεταφορικά είτε κυριολεκτικά, με περισσότερη ή λιγότερη ακρίβεια, μουσικούς όρους και έννοιες, προκειμένου να προσεγγίσει την έννοια του ρυθμού, όπως εκείνες του μουσικού μέτρου (measure), της ταχύτητας (tempo), της επανάληψης, του χρόνου. Αναφερόμενος στους ρυθμούς της πόλης, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: «Ρυθμοί: η μουσική της Πόλης, ένα σκηνικό που αφουγκράζεται τον εαυτό του, μια εικόνα στο παρόν ενός ασυνεχούς αθροίσματος». 15 Υπό αυτή τη συλλογιστική, στην παρούσα μελέτη θα γίνει μια προσπάθεια κατανόησης των φυσικών ή σωματικών ρυθμών, των ρυθμών της πόλης και της καθημερινής ζωής καθώς και της θεωρίας της ρυθμανάλυσης, όπως προτείνει ο Henri Lefebvre, μέσα από την αναγωγή και την προσέγγισή τους υπό το πρίσμα της μουσικής 16, καθώς, όπως αναφέρει και η Susanne Langer, «[ ]η μουσική είναι μια συμβολική αναπαράσταση της υψηλότερης οργανικής αντίδρασης, εκείνης του συναισθήματος. Η πιο χαρακτηριστική αρχή αυτής της ζωτικής αντίδρασης είναι ο ρυθμός. Όλη η ζωή είναι ρυθμική» ό.π., σελ ό.π., σελ Η προσπάθεια του Lefebvre να συνδέσει, σε αυτά τα τελευταία γραπτά του, την αντίληψη των ρυθμών των σωμάτων και της πόλης με την μουσική, εξαγγέλλεται ήδη στο βιβλίο Production of Space, προσθέτοντας ωστόσο εδώ και μια άλλη τέχνη μέσω της οποίας παράγεται ρυθμός, εκείνη του χορού: «Ο τρόπος με τον οποίο μπορεί κανείς να πει πως οι ρυθμοί συνδυάζουν την κυκλικότητα με τη γραμμικότητα γίνεται εμφανής μέσω της μουσικής, όπου το μέτρο (measure) και ο παλμός (beat) είναι γραμμικοί, ενώ τα θέματα, η μελωδία και ιδιαίτερα η αρμονία είναι κυκλικής φύσης (η διαίρεση της οκτάβας σε δώδεκα ημιτόνια και η επανάληψη των ήχων και των παύσεων μέσα στην οκτάβα). Παρόμοια είναι αυτά που μπορούν να λεχθούν για τον χορό, ένα σύστημα χειρονομιών η οργάνωση του οποίου συνδυάζει δύο κώδικες, αυτόν του χορευτή και εκείνον του θεατή (ο οποίος κρατά τον χρόνο χειροκροτώντας ή με άλλες σωματικές κινήσεις): ωστόσο, καθώς επαναλαμβάνονται συνεχώς υποβλητικές (παραδειγματικές) χειρονομίες, αναμειγνύονται σταδιακά σε μια τελετουργικά συνδεδεμένη αλυσίδα κινήσεων». Henri Lefebvre, The Production of Space (μτφ. Nicholson-Smith D.), Οξφόρδη: Blackwell, 1991, σελ Susanne Langer, Feeling and Form, a Theory of Art, Routledge & Kegan Paul Limited, 1976, σελ.126

16

17 II. ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ - Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE

18

19 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE _ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE 2.1 Ο μουσικός ρυθμός ως μια οργανωμένη διαδοχή ήχων στον χρόνο «τη δή της κινήσεως τάξει ρυθμός όνομα είη» 1 Πλάτων Ο μουσικός ρυθμός εκφράζει την επανάληψη μιας κίνησης κατά τακτά χρονικά διαστήματα, την οργανωμένη διαδοχή των διαφόρων αξιών της μουσικής φράσης σε συνδυασμό με ένα ορισμένο μέτρο 2. Πρόκειται για τη διαδοχή ήχων μέσα στον μουσικό χρόνο 3, ο οποίος αναδεικνύει, από τη μια πλευρά, τη χαρακτηριστική ιδιότητα της μουσικής να εκτυλίσσεται μέσα στον χρόνο 4, ενώ από την άλλη, υποδηλώνει μια ιδιαίτερη μορφή δομικής οργάνωσης του μουσικού υλικού στον χρόνο, η οποία γίνεται αντιληπτή από τον ακροατή και απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο οι στοιχειώδεις μουσικοί ήχοι, οι φθόγγοι, ή οι συνηχήσεις τους, εμφανίζονται σε γραμμική χρονική διαδοχή, δηλαδή ο ένας μετά τον άλλο 5. Ο Igor Stravinsky αναφέρει χαρακτηριστικά: «Οι εικαστικές τέχνες εμφανίζονται στον χώρο. Αποκτούμε αρχικά μια συνολική εντύπωση, και στη συνέχεια ανακαλύπτουμε σιγά σιγά με την ησυχία μας τις λεπτομέρειες. Η μουσική όμως βασίζεται στη χρονική διαδοχή 1. Το οποίο σημαίνει: ρυθμός ονομάζεται η τάξη της κινήσεως, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Πλάτων, Νόμοι Β, 665Α πηγή: Musipedia, <http://tinyurl.com/ykk4ghk>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/09 2. Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Μουσικής, Αλκυών, Αθήνα, Σύμφωνα με τον Lefebvre: «Πολλά έχουν γραφτεί και λεχθεί για τον μουσικό χρόνο, ειδικά μετά τον Schopenhauer και τον Bergson, σε συσχετισμό με τις θεωρίες τους περί χρονικότητας. Παρόλο που προσδιορίστηκε η στενή σχέση ανάμεσα στον μουσικό και τον βιωμένο χρόνο, αυτή καθ αυτή παρέμεινε ασαφής. Ωστόσο, η αντίληψη του μουσικού χρόνου ως θεμελιώδους μακριά από τον χώρο δεν θα ήταν σωστή, καθώς ο ήχος καταλαμβάνει χώρο. Αυτή η χωροποίηση του μουσικού χρόνου δεν είναι ανακριβής. Ίσως η μουσική να προϋποθέτει μια ενότητα χώρου και χρόνου, μια συμμαχία. Μέσα και διαμέσου του ρυθμού». Lefebvre, Rhythmanalysis, Space, Time and Everyday Life, ό.π., σελ Σύμφωνα με τον Nabokov: «Ίσως το μόνο πράγμα το οποίο κάνει νύξη στον Χρόνο να είναι ο ρυθμός όχι οι συνεχόμενοι χτύποι του ρυθμού αλλά το κενό (gap) μεταξύ δύο τέτοιων χτύπων, το γκρι κενό μεταξύ μαύρων χτύπων: η Αγαπητή Παύση. Ο κανονικός παλμός επιστρέφει εν μέρει την αισχρή ιδέα της μέτρησης, αλλά στο ενδιάμεσο, κρύβεται κάτι σαν αληθινός Χρόνος». Nabokov, ό.π., σελ Γεώργιος Παπαδέλης, Ζητήματα αντίληψης του μουσικού ρυθμού, Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2007, σελ. 7

20 18 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ και απαιτεί μια εγρήγορση της μνήμης. Κατά συνέπεια, η μουσική είναι μια χρονική τέχνη, με τον ίδιο τρόπο που η ζωγραφική είναι μια χωρική τέχνη. Η μουσική προϋποθέτει πριν απ όλα μια κάποια οργάνωση στο χρόνο, μια χρονο-ταξία» 6. Ένα μουσικό έργο εξελίσσεται μέσα στη διάσταση του χρόνου καθώς η μουσική είναι μια τέχνη εν χρόνω 7. Αναφέρει η Susanne Langer: «η μουσική κάνει το χρόνο ακουστό, τη μορφή και τη συνέχειά του αισθητή. [...] Δημιουργεί ένα είδωλο του χρόνου που ενσαρκώνεται από την κίνηση της μουσικής φόρμας, η οποία φαίνεται ότι του δίνει υπόσταση, μια υπόσταση, όμως, που μορφώνεται αποκλειστικά μέσα από τον ήχο και, κατά συνέπεια, είναι από τη φύση της παροδική» 8. Θα μπορούσε να ειπωθεί πως ο ρυθμός οργανώνει τον χρόνο σε μια μουσική σύνθεση, δημιουργώντας μια συμμετρική περιοδικότητα μέσω της παράταξης ισχυρών και ασθενών μερών. Επιπλέον, σε κάθε σύνθεση υπάρχουν στοιχεία που υποδηλώνουν τον στατικό ή δυναμικό χαρακτήρα που έχει ή θα αποκτήσει το μουσικό έργο στη ροή του χρόνου. Τέτοια είναι το ύφος του έργου, η εκλογή των ρυθμικών αξιών μέσα στη ρυθμική του μονάδα, η εναλλαγή τους στην εξέλιξη του έργου και ο βαθμιαίος πολλαπλασιασμός ή υποπολλαπλασιασμός τους, οι επιβραδύνσεις, οι επιταχύνσεις, η εισαγωγή νέων ρυθμικών στοιχείων που αλλάζουν με απρόβλεπτο τρόπο το ρυθμικό του πλαίσιο. Ο ρυθμός είναι αυτός που προκαλεί την κίνηση και τη ροή της μουσικής ενώ διαμορφώνει ένα είδος ενοποιητικού μουσικού σχήματος (μοτίβου) που αποδίδει στη συνέχεια των ήχων την αξία και τη σημασία της. Αυτό επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι ένας ρυθμός είναι νοητός χωρίς ηχητική ακολουθία, αλλά μια ηχητική ακολουθία δεν είναι νοητή χωρίς ρυθμό Αναφέρει χαρακτηριστικά ο Igor Stravinsky: «Μόνο ο ολοκληρωμένος άνθρωπος είναι ικανός να επιχειρήσει αυτή τη μορφή υψηλού στοχασμού (της μουσικής σύνθεσης), στην οποία θα πρέπει τώρα να στρέψουμε την προσοχή μας. Γιατί το φαινόμενο της μουσικής δεν είναι άλλο παρά μια εκδήλωση του στοχασμού. [ ] Τα αντικείμενα στα οποία αποβλέπει αναγκαστικά αυτός ο στοχασμός είναι ο ήχος και ο χρόνος. Δεν μπορεί να νοηθεί μουσική χωρίς αυτά τα δύο στοιχεία.» Igor Stravinsky, Μουσική Ποιητική (μτφ. Μιχ. Γρηγορίου), Νεφέλη, 1980, σελ Αμάραντος Αμαραντίδης, Μορφολογία της Μουσικής, Φίλιππος Νάκας, Langer, ό.π., σελ Αναφέρει ο Carl Dalhaus: «Στο σύμπλεγμα των χωρικών και κινητικών εντυπώσεων, ο ρυθμός αποτελεί το πρωταρχικό γνώρισμα. Η ρυθμική κίνηση, που στο σύστημα της μετρικής ρυθμικής καθορίζεται μέσω της διάρκειας, της έμφασης και του χαρακτήρα των μετρήσιμων χρόνων, είναι ανεξάρτητη από τη μελωδική κίνηση ή μπορεί τουλάχιστον να είναι αλλά η μελωδική δεν μπορεί να ξεχωριστεί από τη ρυθμική. Το γεγονός ότι ένας ρυθμός είναι κατανοητός χωρίς ηχητική ακολουθία, αλλά μια ηχητική ακολουθία δεν είναι κατανοητή χωρίς ρυθμό, δηλώνει ότι ο ρυθμός αποτελεί το θεμελιακό γνώρισμα της μουσικής κινητικής εντύπωσης». Carl Dahlhaus, Αισθητική της Μουσικής, Στάχυ, 2000, σελ. 175

21 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE 19 Στη μουσική, ο ρυθμός δομείται από ήχους και σιωπές. Αυτοί οι ήχοι και οι σιωπές τοποθετούνται μαζί με στόχο να διαμορφώσουν μουσικά θέματα, τα οποία επαναλαμβάνονται για να δημιουργήσουν τον ρυθμό. Ένας ρυθμός έχει έναν σταθερό παλμό (beat) 10, αλλά μπορεί να έχει και πολλά διαφορετικά είδη χτύπων. Μερικοί από αυτούς μπορεί να είναι πιο ισχυροί ή βραχείς ή ασθενείς από άλλους, ενώ σ ένα μουσικό κομμάτι, ένας συνθέτης μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλούς διαφορετικούς ρυθμούς. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του ρυθμού είναι η δυνατότητά του να αναπτύσσεται μη κανονικά. Σε επίπεδο μικροδομικής ανάλυσης ενός μουσικού έργου, για παράδειγμα, συναντάμε διάφορα είδη ρυθμικής ακανονιστίας 11. Πρώτον, την πολυρυθμία, τη συνύπαρξη δηλαδή περισσότερων του ενός ρυθμών την ίδια στιγμή. Κλασικό παράδειγμα αποτελεί η σκηνή από τον χορό στον Don Giovanni του Mozart, όπου συνυπάρχουν ο ρυθμός Menuetto, ως δεσπόζων στο χορό, με εκείνους των 2/4 και 3/8, οι οποίοι αντιστοιχούν στην ταυτόχρονη θεατρική δράση ορισμένων ηρώων. Δεύτερον, την ταυτόχρονη συνύπαρξη ρυθμικών σχημάτων από δύο, τρεις, τέσσερις, ακόμα και πέντε νότες, κάτι το οποίο προϋποθέτει την «quasi» εκτέλεση αυτών των σχημάτων. Τρίτον, τα ρυθμικά φαινόμενα που αλλάζουν την αλληλουχία ισχυρών και ασθενών μερών του μέτρου, όπως η συγκοπή 12, χαρακτηριστικό της jazz, που λειτουργεί αντιστικτικά με το βασικό ρυθμό. 10. Το beat είναι η βασική χρονική μονάδα της μουσικής, ο κύριος παλμός ενός μουσικού έργου ή τμήματός του. Λόγω της ευρείας χρήσης του όρου, εκφράζει απλουστευμένα την ταχύτητα ενός κομματιού ή μια συγκεκριμένη ακολουθία ξεχωριστών παλμών, το μέτρο ή τον ρυθμό. Οι περισσότερες μορφές της μουσικής χαρακτηρίζονται από μια ακολουθία τονισμένων ή μη παλμών, ισχυρών ή ασθενών, οργανωμένων σε μέτρα, ενώ πολλές φορές υποδηλώνονται από την ένδειξη της χρονικής αξίας ή της ταχύτητας στην αρχή του μέτρου. πηγή: <http://en.wikipedia.org/wiki/beat_%28music%29>, τελευταία επίσκεψη: 06/12/ Σπύρος Τόμπρας, Μουσική και Σημειολογία, Γκοβόστη, 1998, σελ Συγκοπή (syncopation) ονομάζεται το φαινόμενο της απόκλισης από τον ρυθμικό τονισμό, κατά το οποίο το ασθενές μέρος ενός μέτρου ή η ασθενής υποδιαίρεση ενώνονται με σύνδεση διαρκείας με ισχυρό μέρος του μέτρου ή την ισχυρή υποδιαίρεση. Οι συγκοπές δημιουργούν τονισμούς σε μέρη του μέτρου που αλλιώς θα ήταν ατόνιστα και μερικές φορές φαινομενικές αλλαγές μέτρου. Σε πολυφωνικά συνθέματα, η περίπτωση όπου η συγκοπή δημιουργεί διάφωνο διάστημα με κάποιον άλλο φθόγγο του συνθέματος ονομάζεται καθυστέρηση (suspension) και τότε θα πρέπει να προετοιμαστεί και να λυθεί σύμφωνα με ορισμένους κανόνες. Η συγκοπή ως χρονικό φαινόμενο είναι το ανάλογο της διαφωνίας, φαινόμενο τονικό. Για να γίνει αντιληπτή και αποτελεσματική η πρώτη, χρειάζεται ένα σταθερό μετρικό πλαίσιο και η δεύτερη ένα τονικό κέντρο. Roland De Cante, Dictionnaire de musique, Seuil, 1961

22 20 ΡΥΘΜΟΙ ΚΑΙ ΡΥΘΜΑΝΑΛΥΣΗ: ΕΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ Ο ρυθμός θεωρείται έτσι ο μεγάλος νόμος της μουσικής γλώσσας 13, που συνιστά την καθαρότητα και την τάξη στη διαδοχή, χωρίς τον οποίο θα υπήρχε μόνο χάος. Δεν πρέπει επομένως να συγχέεται με τη ρυθμική αγωγή (tempo) και το μέτρο. Άλλο μέτρο, άλλο κάνναβος, άλλο ρυθμός. Ρυθμός είναι η χρονική κατασκευή πάνω στη βάση, στο μέτρο, το παιχνίδι των χρονικών αναλογιών που δίνει την κίνηση, την πνοή. Από την άλλη, το μουσικό μέτρο, στο οποίο θα γίνει εκτενέστερη αναφορά σε επόμενη παράγραφο, είναι ο τρόπος διαχωρισμού του μουσικού χρόνου και αντιτίθεται στην ελευθερία του ρυθμού, με την περιοδική τάξη που επιβάλλει. Ο ρυθμός σχετίζεται με την πυκνότητα και τη διάρκεια των ήχων, ενέχει τον χρόνο χωρίς να είναι υποταγμένος σε αυτόν. Το μέτρο είναι τεχνητή κατάτμηση, πλαίσιο γραφικό. Ο Σπύρος Τόμπρας σχολιάζει χαρακτηριστικά: «ο μαέστρος δεν οικοδομεί μόνο το μέτρο. Το οικοδομεί μεν με τη μπαγκέτα του, αλλά με το αριστερό του χέρι και με το σώμα του ολόκληρο εντάσσει το μέτρο στον ρυθμό, τον οργανώνει, επισημαίνει τους τονισμούς, καθορίζει την πυκνότητα, μεταφράζει με τη συμπεριφορά του τον ρυθμό του μουσικού κειμένου» Τα στοιχεία συγκρότησης του μουσικού ρυθμού Όπως ίσως να έγινε αντιληπτό στην προηγούμενη παράγραφο, η έννοια και η κατανόηση του ρυθμού εμπεριέχουν ορισμένες ασάφειες και παρανοήσεις. Ο καθένας αντιλαμβάνεται τη γενική του αρχή, ωστόσο λίγοι είναι εκείνοι οι οποίοι κατέχουν την ουσία του και μπορούν να «αφουγκραστούν» τον ρυθμό σε ένα μουσικό κομμάτι. Η πλειονότητα των ανθρώπων συγχέουν τον ρυθμό με τη ρυθμική αγωγή και την ταχύτητα (tempo), το μέτρο (measure), την επανάληψη (repetition). Σε αυτή την κατεύθυνση, η προσπάθεια ορισμού και αποσαφήνισης των παραπάνω όρων θεωρείται επιτακτική καθώς, προκειμένου να αντιληφθούμε τον ρυθμό στην ουσία του, πρέπει αρχικά να κατανοήσουμε τα στοιχεία από τα οποία αυτός συγκροτείται, 13. Αναφέρει ο Theodor Adorno: «Η μουσική μοιάζει με γλώσσα κατά την έννοια ότι είναι μια χρονική ακολουθία αρθρωμένων ήχων που είναι κάτι περισσότερο από απλοί ήχοι. [ ] Αλλά δεν ταυτίζεται με τη γλώσσα. Η ομοιότητα με τη γλώσσα εκτείνεται από την ολότητα του έργου, την οργανωμένη σύνδεση σημαντικών ήχων, μέχρι τον μεμονωμένο ήχο, τη νότα ως κατώφλι της πιο στοιχειώδους παρουσίασης, το καθαρό όχημα της έκφρασης. [ ] Ωστόσο δεν διαχωρίζει εντελώς τον εαυτό της από την αναλογία με τη γλώσσα, αλλά μόνο από την πραγματοποιημένη της εκδοχή που υποβιβάζει το ιδιαίτερο σε ενθύμιο, σε συνταξιοδοτημένο σημαίνον ή σε απολιθωμένα υποκειμενικά νοήματα. Με το να αποστασιοποιείται από τη γλώσσα βρίσκει η ομοιότητά της με τη γλώσσα την πλήρωσή της». Theodor Adorno, «Μουσική και Γλώσσα: Ένα Απόσπασμα» στο βιβλίο Η Κοινωνιολογία της Μουσικής, Αθήνα: Νεφέλη, 1997, σελ Τόμπρας, ό.π., σελ. 183

23 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ LEFEBVRE 21 δηλαδή την ταχύτητα, το μέτρο και την κίνηση Ρυθμική αγωγή και μουσική ταχύτητα (tempo) Μια θεμελιώδης έννοια του μουσικού ρυθμού είναι η ρυθμική αγωγή, η ταχύτητα εκτέλεσης του ρυθμού 15. Άρχισε να παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του μουσικού έργου μετά την εφαρμογή του μετρικού συστήματος στη μουσική γραφή, ωστόσο, ήδη από την αρχαιότητα, γινόταν χρήση του όρου «αγωγή» με την έννοια που δίνουμε σήμερα στη λέξη, αυτή του tempo, της βαθμίδας ταχύτητας. Πρόκειται για ένα ουσιαστικό στοιχείο της μουσικής σύνθεσης, καθώς μπορεί να επηρεάσει τη δυσκολία του κομματιού, τον τρόπο με τον οποίο ακούει κανείς τη μουσική και την αισθάνεται, καθώς η διαφορετική ταχύτητα εκτέλεσης του ίδιου κομματιού προκαλεί διαφορετικά συναισθήματα, τόσο στον εκτελεστή όσο και τον ακροατή. Η έννοια του tempo στη μουσική αφορά τη διαβάθμιση στην ταχύτητα, η οποία δεν καθορίζεται με απόλυτη χρονική ακρίβεια αλλά με εμπειρικά δεδομένα. Το tempo μπορεί να είναι αργό, γρήγορο ή ενδιάμεσης ταχύτητας, ενώ μπορεί να αλλάζει κατά τη διάρκεια ενός μουσικού κομματιού. Τα δεδομένα αυτά διαμορφώθηκαν σταδιακά και οργανώθηκαν στη γνωστή κλίμακα ιταλικών μουσικών όρων 16, με σταδιακή μετάβαση από το αργό στο γρήγορο, ως εξής: Grave (40-60 bpm), Largo, Lento, Larghetto, Adagio, Andante, Andantino, Moderato, Allegretto, Allegro, Presto, Prestissimo ( bpm). Ενδεικτικά, οι πιο γνωστές και χαρακτηριστικές ενδείξεις είναι οι ακόλουθες: adagio: πολύ αργό, ήρεμο tempo, απαιτεί ωστόσο μεγάλη συγκέντρωση κατά την ερμηνεία (66-76 bpm), andante: αργό, εύκολο tempo, συχνά περιγράφεται και σαν «ταχύτητα βαδίσματος» ( bpm), moderato: ενδιάμεσο tempo, ούτε πολύ αργό ούτε πολύ γρήγορο ( bpm), allegro: γρήγορο και ζωντανό tempo, συχνά περιγράφεται και σαν 15. Όπως έλεγε ο Αριστείδης ο Κοϊντιλιανός, «Αγωγή δ εστί χρόνων ταχός ή βραδύτης». Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Μουσικής, ό.π., σελ Η πλειονότητα των λέξεων που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το tempo, την ταχύτητα με την οποία θα πρέπει να παιχτεί ένα κομμάτι, είναι ιταλικής προέλευσης, καθώς πολλοί από τους σημαντικότερους συνθέτες του 17ου αιώνα ήταν Ιταλοί, και ήταν εκείνη η περίοδος που οι συμβολισμοί του tempo χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά ευρέως.

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 3: Ρυθμική Αγωγή Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με το Σύστημα Ρυθμικής Emil Jaques

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μελωδία Ντο Μείζων (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ και ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι μαθητές να: ο ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1 Επίπεδο 2 Διακρίνουν τη Ακούσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι:

Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση. Γενικοί Στόχοι: Λ. βαν. Μπετόβεν (1770-1827) Συμφωνία αρ. 6, σε Φα Μείζονα, Op. 68 (Ποιμενική) 3 η και 4 η κίνηση Γενικοί Στόχοι: Πέρασμα από τον Κλασικισμό στο Ρομαντισμό Σύγκριση Προγραμματικής και Απόλυτης Μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn)

Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) Φραντς Γιόζεφ Χάυντν (Franz Joseph Haydn) (31 Μαρτίου 1732, Ροράου 31 Μαΐου 1809, Βιέννη) Αναγνώσµατα από το βιβλίο Η Απόλαυση της Μουσικής (Machlis, Forney), για τους µαθητές που θα µελετήσουν το έργο:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση

Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση 1. Εισαγωγή Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση Μαθαίνω Γεωμετρία και Μετρώ Παίζω με τους αριθμούς Βρίσκω τα πολλαπλάσια Το εκπαιδευτικό λογισμικό «Γεωμετρία, Αριθμοί και Μέτρηση» δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13

Ιωσήφ Βαλέτ. Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13. Οι ξένοι φθόγγοι. Ι. Βαλέτ, Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 1 2 Ιωσήφ Βαλέτ Σημειώσεις Αρμονίας 2012-13 Οι ξένοι φθόγγοι 3 4 4δμητη ή 5δμητη αρμονία (συνηχήσεις από διαδοχικές 4 ες ή 5 ες ) καθώς δεν ανήκει στο στυλ που εξετάζουμε. 1. Καθυστερήσεις 1.1 Καθυστερήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Φροντιστήριο

Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Φροντιστήριο Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) Εισαγωγή στη Θεωρία Μουσικής (Μέρος 1ο) Φροντιστήριο 03/03/2010 (Εισαγωγή στη Θεωρία Μουσικής (Μέρος 1ο)) Επεξεργασία Ηχου και Μουσικής (ΤΗΛ313) 03/03/2010 1 / 32

Διαβάστε περισσότερα

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ MK 0966 «Εφαρμοσμένη Κινητική Μάθηση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ

ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΚΟΝΤΟΝΑΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥ Φ.Α., k. KΟΥΤΣΙΩΡΑ ΙΩΑΝΝΗ - ΤΡΙΚΑΛΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΧΟΡΟΥ Παραδοσιακός χορός Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι - Τραγούδι ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου

Παιχνίδι - Τραγούδι ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Το παιχνίδι Οξύνεται η παρατηρητικότητα του, αναπτερώνεται η φαντασία του, αναπτύσσεται η πρωτοβουλία και η κοινωνικότητα

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΦΥΣΗ, ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ:

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΦΥΣΗ, ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΦΥΣΗ, ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: Η αισθητική της Φύσης και της Τέχνης και η Λογική των Μαθηματικών» για όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ»,

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 5: Δραστηριότητες εξοικείωσης με τον σύγχρονο χορό στο πλαίσιο της γενικής παιδείας: Επιλογές για σπουδή στη δομή της κίνησης. Γαλάνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Απόστολος Σιόντας ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Η τονικότητα ΝΤΟ µείζων Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης Παλλήνη 2010 Πρόλογος Καθώς θεωρούµε ότι είναι απαραίτητη η γνώση του περιεχοµένου του µουσικού

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΜ 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση-μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr)

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr) Εισήγηση στην Ημερίδα Η Πολιτική για την Αναπηρία, Η Αναπηρία για την Πολιτική που συνδιοργάνωσε η ευρωβουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ Κωνσταντίνα Κούνεβα, το Τμήμα ΑΜΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Κρύσταλλοι και «πληροφορίες»

Κρύσταλλοι και «πληροφορίες» Κρύσταλλοι και «πληροφορίες» Όπως ήδη έχουμε αναφέρει, αλλά και όπως είναι γενικότερα αποδεκτό, οι κρύσταλλοι εκτός από φορείς ενέργειας αποτελούν και αποδέκτες της. Κατ επέκταση, δέχονται διάφορες επιρροές

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ]

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] 2013 Μουσικό Γυμνάσιο / Λύκειο Ιλίου Ευαγγελία Λουκάκη [ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] Σημειώσεις για τις ανάγκες διδασκαλίας του μαθήματος της Αρμονίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ Στην Αρµονία συναντώνται συνηχήσεις-συγχορδίες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 9: ΚΙΝΗΤΙΚΟΣ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ & ΤΕΧΝΙΚΗ THULIN. ΜΙΜΙΚΗ & ΠΑΝΤΟΜΙΜΑ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Ακουστική και Ψυχοακουστική

Μάθημα: Ακουστική και Ψυχοακουστική Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιόνιο Πανεπιστήμιο Μάθημα: Ακουστική και Ψυχοακουστική Εργαστηριακή Άσκηση 1 «Ποσοτική εκτίμηση ελαχίστου κατωφλίου ακουστότητας» Διδάσκων: Φλώρος Ανδρέας Δρ. Ηλ/γος Μηχ/κός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64

Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64 Φέλιξ Μέντελσον (1809-1847) Κοντσέρτο για Βιολί σε Μι ελάσσονα, έργο 64 Η ορχηστρική μουσική του πρώιμου ρομαντικού συνθέτη Φέλιξ Μέντελσον περιλαμβάνει πέντε συμφωνίες, τις συναυλιακές εισαγωγές Όνειρο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Επικοινωνία και συνεννόηση μεταξύ καθηγητή Φ.Α και μαθητών Καλύτερη συνεργασία Εξοικονόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Κουρδίσµατα (περίληψη)

Κουρδίσµατα (περίληψη) Κουρδίσµατα (περίληψη) Ι. Αρµονική στήλη Κάθε νότα που παράγεται µε φυσικά µέσα είναι ένα πολύ σύνθετο φαινόµενο. Ως προς το τονικό ύψος, συνιστώσες του ("αρµονικοί") είναι η συχνότητα που ακούµε ("θεµελιώδης")

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 1: Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Τίποτε δεν θεωρώ μεγαλύτερο αίνιγμα από το χρόνο και το χώρο Εντούτοις, τίποτε δεν με απασχολεί λιγότερο από αυτά επειδή ποτέ δεν τα σκέφτομαι Charles

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου

Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου Παιδαγωγικό εργαστήριο Σχεδιάζοντας ένα χάρτη εννοιών για τον Εθνικό Δρυμό Σουνίου Θ. ΙΩΑΝΝΟΥ Υπεύθυνος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δ.Δ.Ε. Δ Αθήνας «Προστατευόμενες περιοχές: Διαδρομές στο χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Συνθεση πινακίδας παρουσίασης συνθετικά και γεωμετρικά στοιχεία Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγήτρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση

Διαβάστε περισσότερα

Θεματικός Συμβολισμός Ποιοτικών Χαρακτηριστικών

Θεματικός Συμβολισμός Ποιοτικών Χαρακτηριστικών 5 Θεματικός Συμβολισμός Ποιοτικών Χαρακτηριστικών Όπως έχει τονιστεί ήδη, η σωστή επιλογή συμβολισμού είναι το θεμελιώδες ζητούμενο για την επικοινωνιακή και την τεχνική επιτυχία ενός θεματικού χάρτη.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ. MathemArtics Camp

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ. MathemArtics Camp ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ MathemArtics Camp Τα Θερινά Ολοήμερα Εργαστήρια του Μουσείου Ηρακλειδών MathemArtics Camp πραγματοποιούνται σε κύκλους των δύο εβδομάδων. Για το καλοκαίρι

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Θεωρία και πράξη: Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην κατανόηση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής γλώσσας»

«Θεωρία και πράξη: Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην κατανόηση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής γλώσσας» Theory and praxis: The role of philosophy in the understanding of the architectural language Maria Vidali Conference proceedings by: The significance of Philosophy in Architectural Education, 2009, Panayotis

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Νηπιαγωγείο - Δημοτικό

Νηπιαγωγείο - Δημοτικό Νηπιαγωγείο - Δημοτικό Το πρόγραμμα «Τέχνη και Μαθηματικά» για το νηπιαγωγείο δημοτικό, αποτελείται από τρία διδακτικά μέρη, δύο εκ των οποίων είναι κοινά για τους μαθητές όλων των τάξεων (Μέρη Α & Β )

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα