(Pungitius hellenicus)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "(Pungitius hellenicus)"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕ ΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤEXNOΛOΓJAΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤJTΟΥΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΔΑ ΤΩΝ Ερευνητικό έργο ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΟΥ ΕΝΔΗΜΙΚΟΥ ΨΑΡΙΟΥ ΕΛΛΗΝΟΠΥΓΟΣΤΕΟΣ (Pungitius hellenicus) Τελική Έκθεση Χρηματοδότηση: ΥΠΕΧΩΔΕ Διεύθυνση Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού Τμήμα Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος ΑΘήνα, Οκτώβριος 1998

2 Δράσεις προστασίας του ε)j.nνoπυγόστεoυ ΕΡΕΥΝΗΤιΚΗ ΟΜΑΔΑ 1. Υπεύθυνος του Ερευνητικού Προγράμματος: Χ. Νταουλάς, Δρ. Ιχθυολόγος, Ερευνητής Α ' Βαθμ ίδας. 2. Επιστημονικοί Συνεργάτες Ινστιτούτου Εσωτερικών Υδάτων (ΕΚΘΕ) : (α) Τομέας Αλιευτικής αξιοπο ίησης: Α. Ο ικονόμου, Δρ. Υδροβιολόγος -Ιχθυολόγος, Ερευνητής Β ' Βαθμίδας. Θ. Ψαρράς, Μ. SC. Ιχθυολόγος, Λειτουργικός επιστήμονας Β ' Βαθμίδας. Ρ. Μπαρμπιέρl, Μ. SC. Ιχθυολόγος, Συμβασιούχος. Μ. Στουμπούδη, Δρ. Ιχθυολόγος, Ερευνήτρια Δ ' Βαθμ ίδας. Τ. Madurel, Βιολόγος, υπότροφος ΕΚΘΕ. (β) Τομέας Έρευνας Περιβάλλοντος : Θ. Κουσουρής, Υδροβιολόγος - περιβαλλοντολόγος, Ερευνητής Α ' Βαθμ ίδας. Η. Μπερταχάς, Μ. Sc. Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ε ιδ ι κός επιστήμονας. Ν. Σκουλικίδης, Δρ. Βιογεωχημ ι κός, Ερευνητής Γ' Βαθμ ίδας. Κ. Γκρ ίτζαλης, Βιολόγος κα ι Τεχνολόγος Αλ ιείας, Ειδικός επιστή μονας. Α. Διαπούλης, Δρ. Υδροβ ιολόγος, Ερευνητής Α ' Βαθμ ίδας. Κ. Μπόγδανος, Υδροβ ιολόγος, Λε ιτο υργ ικός Επιστήμονας Β ' Βαθ μ ίδας. ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων ϊν

3 Δράσεις προστασίας του ελληνoπvγόστεoυ Ι. Ζαχαρίας, Δρ. Γεωλόγος - Περιβαλλοντολόγος, Συμβασιούχος. Γ. Κυριάκος, Χημικός Τεχνολόγος, Συμβασιούχος. 3. Εξωτερικοί Επιστημονικοί Συνεργάτες : Δ. Ρ ίζος, Ιχθυολόγος, Εποmε ία Αλ ιείας Φθιώτιδας. Π. Ο ικονομ ίδης, Δρ. Ιχθ υ ολόγο ς, Τακτικός καθηγητής, Αριστοτέλειο Παν/μ ιο Θεσ/νίκης. Λ. Κουμπλή, Δρ. Βιολόγος, Λέκτορας, Παν/μιο Αθηνών. Ι. Μπαζός, Βιολόγος, Παν/μιο Αθηνών. ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων ν

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 2. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΠΛΑΝΟ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 4 3. VΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Ιχθυολογική έρευνα Οικολογική έρευνα Υδρολογικά χαρακτηριστικά των περιοχών έρευνας Γεωμορφολογικά και βιολογικά χαρακτηριστικά των βιοτόπων Ανθρωπογενείς επιδράσεις ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Κατανομή και βιολογία του ελ/ηνοπυγόστεου Γεωγραφική εξάπλωση Κατά μήκος σύνθεση Συμπατρικά είδη ψαριών Μορφομετρικοί και μεριστικοί παράμετροι Οντογενετική ανάmυξη Β ιολογικά χαρακτηρ ιστικά Σχέση ολικού μήκους - ολικού βάρους Σχ έση σταθερού μήκους - ολικού μήκους Αναλογ ία φύλου Ρυθμός επένδυσης Γοναδοσωματικός δε ίκτης Αναπαραγωγική συμπεριφορά Διατροφή ΒΙΟΛΟΠΑ ΣΥΜΠΑΤΡΙΚΩΝ ΕΙΔΩΝ GASTEROSTEIDAE Gasterosteus acu/eatus poecilldae Gambusia affinis CVpRINIDAE Pseudophoxinus stymphajicus marathonicus A/burnoides bipunctatus thessa/us Leuciscus cepha/us Barbus graecus Barbus cyc/o/epis sperchiensis 90

5 4.3. OIKOΛOΓlΚA ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΔΙΑΒ ΙΩΣΗΣ ΤΟΥ 91 ΕΜΗΝΟΠΥΓΟΣΤΕΟΥ Πηγές Ρύπανσης Φυσ ι κοχημικές παρά μετρο ι Θερμοκρασ ία Αγωγ ιμότητα Διαλυμένο οξυγόνο ρ Η Σ κλ η ρ ότ η τα - Αλ καλικότη τα Θειϊκά ι όντα κα ι χλωροϊόντα Θρεπτικά άλατα Υδρολογικές και υδρογεωλογικές συνθήκες - Τάσεις και 11 Ο διαγραφόμενοι κ ίνδυνοι Πηγές Αγ. Παρασκευής 11Ο Τάφροι Μοσχοχωρ ίου Χα ρα κτ η ρ ι στικά των β ι ότοπων ΠηγέςΑγ. Παρασ κευής Υδάτινα συστή ματα περιοχής Μοσχοχωρ ίου Υδάτινα συστή ματα περιοχής Κομποτάδων Σπε ρχει ός ποτα μός Πηγές Αγ. Δη μητρ ίου Πηγές Μεξιατών ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΜΗΝΟΠΥΓΟΣΤΕΟΥ Απο κατάσταση /δ ιατήρηση β ιοτόπων Μ ετα φ ο ρά σε άλλα υ δ άτι να συτήματα Πηγές Κιόσι (πε ρ ι οχ ή Κομποτάδων ) Πηγές Αγ. Δημητρ ίου Πηγ ές Μεξιατών Άλλες περ ιοχές Ενημέρωση και ευα ισθ ητοπο Ιηση του κοι νο ύ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 167 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 171 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι

6 Ελληνοπυγόστεος (Pungitίus he//enicus Stephanidis, 197 1)

7 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το υδάτινο δυναμικό στην ενδοχώρα διαδραματίζει καθοριστ ικό ρόλο στο φυσικό, οικολογικό, κοινωνικό και πολ ιτιστικό χώρο κάθε περιοχής. Το δυναμικό αυτό, που πέριλαμβάνει τα επιφανειακά και τα υπόγεια νερά, θεωρείται πολύτιμο κα ι χρησιμοποιε ίται για την παραγωγή ενέργε ιας (σε βασικούς τομε ίς της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας), στη γεωργία, κτηνοτροφία, υδατοκαλλιέργειες και αλιεία, για τη δημιουργία περιοχών περιβαλλοντικής ευαισθησίας και εκπαίδευσης, για αναψυχή και σπορ. Τα εσωτερικά νερά, κατά τις τελευτα ίες δε καετίες, είναι άμεσοι κα ι έμμεσοι αποδέκτες των κάθε είδους ανθρωπογενών δραστηριοτήτων (βιομηχανικά απόβλητα, αστικά γεωργικά και κτηνοτροφικά λύματα, λιπάσματα, εντομοκτόνα, κ.ά. ) με αποτέλεσμα να έχουν υποστε ί οικολογική επιβάρυνση, αλλοίωση της ποιότητας νερού και εμπλουτισμό με θρεπτικά και άλλα συστατικά. Σε ορισμένες μάλιστα περιmώσεις - λ ίμνες, ποτάμ ια, λιμνοθάλασσες, κ.λ.π. - έχουν υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σε σημαντικό βαθμό με σοβαρές οικονομικές κοινωνικές, βιολογικές και ο ικολογικές επιmώσεις. Επιπρόσθετα οι οικολογικές και βιολογικές αυτές δ ιαταράξεις και mιβαρύνσεις του υδάτινου περιβάλλοντος, σε συνδυασμό με την εξαντλητική αλιεία, τους ανεξέλεγκτους εμπλουτισμούς, τις μεταφορές ψαριών, τις κατασκευές τεχνικών έργων, τις αποξηράνσεις, μ εταφο ρ ές νερού, κ.λ.π., έχουν επηρεάσει σημαντικά την παρουσία και πληθυσμιακή αφθονία των ψαριών γλυκού νερού και ιδιαίτερα των ενδημ ικών. Συγκριτικά η ενδημική ιχθυοπαν ίδα των εσωτερικών υδάτων της Ελλάδας είναι η πλουσιότερη από άλλες χώρες της Ευρώπης. Σύμφωνα με τις π ιο πρόσφατες έρευνες, από τα 79 ε ίδη αυτόχθονων πρωτογενών ψαριών του γλυκού νερού, τα 39 είδη (ποσοστό 49,37%) είναι ενδημικά της χώρας και των νοτίων τμημάτων των γειτονικών κρατών. Υπάρχουν επίσης και 41 ενδημικά υποείδη. Τα ενδημ ικά αυτά ψάρια στην πλειοψηφία τους απαντούν σε πολύ μικρά υδάτινα συστήματα

8 Δράσεις ΠΡοστασίας του ελλπνqπvyόστεoυ και έχουν περιορισμένη γεωγραφική κατανομή και αφθον ία. Υπάρχουν ενδείξε ις ότι σήμερα περισσότερο από το 1/3 των ενδημικών ψαριών μπορούν να καταταχθούν ως κινδυνεύοντα, ευπαθή ή σπάνια. Βασικά, η προστασία των ενδημ ικών μας ψαριών αποτελεί έργο όλων όσων κατά οποιονδήποτε τρόπο εμπλέκονται στη χρήση και διαχείριση των υδάτινων πόρων της ενδοχώρας. Για το λόγο αυτό πρέπει να χαραχθεί και να εφαρμοστε ί μια ορθολογική πολιτική στη διαχείριση του νερού η οποία αφενός θα αποτρέπε ι, στο μέτρο του δυνατού, τις δυσμενείς ανθρωπογενείς επιδράσεις και αφετέρου θα διασφαλίζει τις κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης στα ψάρια. Βασική προϋπόθεση για τη χάραξη αποτελεσματικών στρατηγικών διαχείρισης και προστασίας των ενδημικών μας ψαριών είνα ι η οικολογική και βιολογική γνώση της ζωής τους και των κινδύνων που τα απειλούν. Δυστυχώς αυτή η γνώση δεν υπάρχει για τα περισσότερα ενδημικά μας ψάρια. Την ευθύνη βασικά την έχουν οι αρμόδιοι Εθνικοί Φορείς που δεν χρηματοδότησαν ε ιδικές μελέτες συλλογής τέτοιων στοιχείων. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι γνώσεις μας έως σήμερα για τα ενδημικά ψάρια προέρχονται από διάσπαρτες και περιορισμένες μελέτες οι οποίες έγιναν χωρίς ουσιαστική βοήθεια και στα πλαίσια άλλων προγραμμάτων ή προσωπικών πρωτοβουλιών. Το Ελληνικό κοινό, τα τελευταία χρόνια, δραστηριοποιείται όλο κα ι περισσότερο στα θέματα προστασίας της πανίδας και της χλωρίδας μας. Το κοινό προσπαθεί με ενέργειες και παρεμβάσεις να διασώσει και να διαφυλάξει - μέσα στη δίνη των καταστροφικών διαθέσεων και τάσεων της εποχής μας - ότι έχει απομείνει από την πλούσια πανίδα και χλωρίδα και τους ποικίλους φυσικούς θησαυρούς της πατρίδας μας. ΤΟ ΥΠΕΧΩΔΕ με την ανάθεση εκτέλεσης δυο ειδικών ερευνητικών προγραμμάτων (ένα για το γκιζάνι της Ρόδου παλαιότερα και το άλλο για τον ελληνοπυγόστεο πρόσφατα) αρχίζει να δραστηριοποιείται και στα θέματα διατήρησης και προστασίας των ενδημικών ψαριών γλυκού νερού. ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων ίί

9 Δράσεις προστασίας του ε)).ηνoπvγόστεoυ Ε ίναι γεγονός ότι στο «Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Σπονδυλόζωων της Ελλάδας» περιλαμβάνονται ακόμη άλλα 19 είδη ψαριών γλυκού νερού τα οποία άμεσα κινδυνεύουν και για τα οποία απουσιάζει παντελώς η ειδική πληροφόρηση. Επομένως είναι απαραίτητο, πριν από τη χάραξη και εφαρμογή αποτελεσματικών στρατηγικών διατήρησης και προστασίας, να αποκτηθεί για τα ψάρια αυτά η γνώση της οικολογίας και βιολογίας τους, καθώς και των κινδύνων που τα απειλούν. Το παρόν πρόγραμμα θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως ένας πιλότος για τον κοινό τρόπο αντιμετώπισης των απειλούμενων ενδημικών ψαριών. Αυτό διότι συνδυάζει μια πολύπλευρη ερευνητική δραστηριότητα, η οποία αποσκοπεί στη στήριξη μακροχρόνιων στρατηγικών διαχείρισης, με δράσεις και ενέργειες αποτροπής των άμεσων κινδύνων που απειλούν τα ενδημικά μας ψάρια. Θα ήταν παράλειψη να μην ευχαριστήσουμε θερμά το ΥΠΕΧΩΔΕ (ειδικά τη ΔJνση Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού, Τμήμα Διαχε ίρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και τις άλλες αρμόδιες Υπηρεσίες του) για τη χρηματοδότηση του προγράμματος, καθώς επίσης τον κ. Δ. Τσίρο και την κ. Ρ. Σπυροπούλου για την ευαισθησία και τις προσπάθειες που κατέβαλαν για την έγκρισή του. Ευχαριστίες οφείλουμε στον κ. Κ. Στασινό για χρήσιμες συζητήσεις και υποδείξεις, και για τις προσπάθειες που καταβάλλει η Οικολογική Κίνηση Λαμίας για τη διάσωση του ελληνοπυγόστεου, στο Υπουργείο Γεωργίας, στις Νομαρχιακές Υπηρεσίες της Φθιώτιδας, στις Οργανώσεις των Συνεταιρισμών και Αναδασμού της Κοινότητας Μοσχοχωρίου, και στις Κοινότητες Κομποτάδων, Αγίας Παρασκευής, Μοσχοχωρίου και Μεξιατών για την κάθε είδους παρασχεθείσα βοήθεια. Τέλος, ευχαριστίες εκφράζουμε στους γεωργούς και κατοίκους των περ ιοχών Κ.Κ. Κιτέα Κ., Συκά Γ., Καραθάνο Κ., Αργυρόπουλο Β., Καρατζίκο Γ., Δικέλη Θ., αδελφούς Τραχήλη και οικογένεια Τεμπέλη για τις χρήσιμες πληροφορίες που μας έδωσαν. Τέλος, ευχαριστούμε θερμά τις κ. Κ. Σ. Γιακουμή και Β. Λαμπροπούλου για την δακτυλογράφηση ορισμένων κειμένων και τη σχεδίαση χαρτών, καθώς επ ίσης και όλους εκείνους που μας προσέφεραν βοήθεια για την εκτέλεση του προγράμματος. ΕΚΘΕ -Iνσrιτoύτo Εσωτερικών Υδάτων ίiϊ

10 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το γένος Pungitius ανήκει στην οικογένεια των Gasterosteidae και στη χώρα μας αντιπροσωπεύεται από δύο είδη : Pungitius p/atygaster (Kessler, 1859) κα ι Ρ. he//enicus (Στεφανίδης, 1971) κοινώς ελληνοπυγόστεος. Το πρώτο είδος έχει μ ια ευρεία γεωγραφική εξάπλωση στις παραευξείνιες παράκτιες χώρες, στο Δούναβη, την Κασπία και την Αράλη (Berg 1949, Vucovic & Ivanovic 1971, Zaschev 1961). Στη χώρα μας βρέθηκε σε παραπόταμο του Αξιού (Οικονομίδης, 1973). Το δεύτερο είδος θεωρε ίται ενδημικό ψάρι της Ελλάδας (Στεφανίδης 1971, Economidis 1991) και η εγκυρότητά του σαν είδος επιβεβαιώθηκε πρόσφατα από Καναδούς ερευνητές (Keivany et al ). Το Ρ. he//enicus έχει πάρα πολύ περιορ ισμένη γεωγραφική εξάπλωση και απαντάται μόνο σε μικροϋδάτινα συστήματα της Φθιώτιδας (Στεφανίδης 1971, Economidis 1991). Αρχικά το ψάρι αυτό βρέθηκε σε «ρ υ ά κ ι α» κάτω από το χωριό Κομποτάδες, κοντά στο Σπερχειό ( Στεφανίδ η ς, 1950) και στη συνέχεια σε φυσικά φρεάτια ( <<Μάτια») στην ίδια περ ιοχή (Στεφανίδης, 1971). Αργότερα, βρέθηκε και στ ις καρσηκέι; πηγές της κοινότητας Αγίας Παρασκευής (Economidis, 1991). Ο ι μορφολογικοί, ανατομ ικοί και διαγνωστικοί χαρακτήρες του Ρ. he//enicus έχουν μελετηθεί από το Στεφανίδη (1950, 1971), ο οπο ίος και κατέταξε από συστηματική πλευρά το ψάρι αυτό ως νέο είδος που ανήκει στο γένος Pungίtius. Στην αρχή ο Στεφανίδης (1950) το ανέφερε με την ονομασία Pygosteus pungitius, με βάση τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που είχε ένα άτομο που αλίευσε μαζί με άτομα Gasterosteus acu/eatus και το οποίο διέφερε από αυτά. Αργότερα ο ίδιος (Στεφανίδης, 1971) το ανέφερε με τη σημερινή του ονομασία στηριζόμενος σε σημαντικό αριθμό ατόμων που αλίευσε σε φυσικά φρεάτια (μάτια) κοντά στο χωριό Κομποτάδες. Σύμφωνα με το Στεφαν ίδη (1971) ο ελληνοπυγόστεος (η Ελληνική ονομασ ία δόθηκε από τον καθηγητή το υ Α.Π.Θ. κ. Π. Οικονομίδη με βάση την αρχική ονομασία Pygosteus) χαρακτηρίζεται: (α) Από βραχύ, μικρό κα ι μεμονωμένο αριθμό σκληρών ακάνθων μπροστά από το ραχιαίο mερύγιο (Ο. I-IV 8-10). (β)

11 Δράσεις πpoστασίαc του ελλnνoπvyόστεoυ Από παντελή έλλειψη κοιλια κών mερυγίων, ακάνθης κα ι μαλακής ακτίνας ry. Ο-Ο). (γ) Μ ε αριθμό ακτίνων στο εδρικό : Α. Ι 8-10, στο θωρακικό : Ρ και στο ουραίο mερύγιο : C. 12. (δ ) Με βραγχια κές άκανθες: 7-8 και σττονδύλους : (ε) Από σώμα ατρακτοειδές, συμπιεσμένο στα πλευρά και λείο σε όλο το μήκος του. Μέχρι σήμερα η βιολογ ία και η οικολογία του ελ/ηνοπυγόστεου δεν έχουν μελετηθεί. Κατά τα τελευταία χρόνια, οι βιότοποι του ελληνοπυγόστεου στις Κομποτάδες καταστράφηκαν, ενώ ο υγροβιότοπος των πηγών της Αγίας Παρασκευής αλλοιώθηκε και υποβαθμίστηκε εξαιτίας ποικίλων ανθρώπινων δραστηριοτήτων (Ρίζος 1995, Στασινός 1995). Επιπρόσθετα, οι αναζητήσε ις του ελληνοπυγόστεου σε άλλες παρόμοιες πηγές της ευρύτερης λεκάνης απορροής του Σπερχειού είχαν αποβεί άκαρπες (Ρίζος, 1995). Ολα αυτά δημιούργησαν την εικόνα ότι ο ελληνοπυγόστεος υπάρχει μόνο στ ις πηγές της Αγίας Παρασκευής. Ετσ ι, οι περιφερεια κές και κεντρικές κρατικές υπηρεσ ίες, η οικολογική κίνηση Λαμίας, καθώξ και άλλες τοπικές οργανώσεις συγκέντρωσαν τις προσττάθειές το υ ς για τη διάσωση του ελ/ηνοπυγόστεου στις πηγές αυτές. Όμως, παρά τις κ ινητοποιήσεις και τ η λήψη ορισμένων μέτρων το είδος αυτό εξακολουθούσε να απειλείται με πιθανό αφανισμό, ο οπο ίος ήταν δυνατόν να προκύψει από οποιαδήποτε οικολογική διατάραξη (π.χ. μια βίαιη ανθρωπογενή επίδραση ή μ ια έντονη και δυσμενή μεταβολή στις κλιματολογ ι κές συνθή κες) σε συνδυασμό με τη γενικότερη υποβάθμ ιση του υγροβιότοπου της Αγ ίας Παρασκευής. Η διατήρηση του ελληνοπυγόστεου - όπως επίσης και η δ ιατήρηση κάθε απειλούμενου είδους - είνα ι πρόβλημα σύνθετο, όπου οι επιμέρους mυχές του θα πρέπει, λόγω της αλληλοεξαρτήσεώς το υ ς, να εξετάζονται απο κοινού και με βάση ερευνητικά δεδομένα. Στην περ ίmωση του ελ/ηνοπυγόστεου - είδος γ ια το οπο ίο απουσιάζει παντελώς η ε ιδική πληροφόρηση για τη ζωή και το περιβάλλον του - οι μέχρι τώρα προσττάθειες διατήρησης εστιάζονταν προς μια κατεύθυνση. Δηλαδή, στην παρέμβαση με τεχνητά μέσα στη βελτίωση του β ιοτόπο υ του (μέσα από το πρόγραμμα L1FE) κα ι στον περιορισμό της ανθρώπινης δραστηριότητας στον υγροβ ιότοπο της Αγ ίας Παρασκευ ής. Αναμφ ισβήτητα, η δεύτερη προσττάθεια ε ίναι απαραίτητη και ωφέλιμη δ ιότι θα αποκατασταθε ί κα ι θα διατηρηθε ί η φυσ ική ισορροπ ία στον βιότοπο, γεγονός που θα έχει θετικές επιmώσεις πάνω στον πληθυσμό του ελληνοπυγόστεου. Αντίθετα, μια οποιαδήποτε κατασκευαστ ική ή ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 2

12 Δράσεις προστασίας του ελλπvoπpyόoτεoυ άλλη τεχνική παρέμβαση στο βιότοπο θα μπορούσε να έχε ι κα ι αρνητικά αποτελέσματα εάν δεν στηρίζεται στη γνώση της οικολογίας και βιολογ ίας του ψαριού αυτού. Συνεπώς, για την αντιμετώπιση του προβλήματος διατήρησης του ελληνοπυγόστεου. στο παρόν κα ι στο μέλλον, πρέπει να εφαρμοστούν αποτελεσματικές δράσε ις και ενδεδειγμένα μέτρα προστασίας που να προκύmουν από την οικολογική κα ι βιολογική διερεύνηση του είδους και του β ιοτόπου του. Αυτό το σκοπό επιδίωξε να πραγματοποιήσει το παρόν πρόγραμμα, καθ ώς συνδύασε τόσο οικολογική και βιολογική έρευνα με σκοπό την απόκτηση ειδικών πλη ρο φο ρ ιών γ ια τον ελληνοπυγόστεο κα ι το περιβάλλον του, πάνω στ ις οποίες μπορούν να στηριχθούν τόσο μακροχρόνιες στρατηγικές διατήρησης, όσο και άμεσες δράσεις προστασίας για την αποτροπή το υ ά μεσου κινδύνου εξαφάνισης. ΕΚΘΕ -!νσfιτoύτo Εσωτερικών Υδάτων 3

13 Δράσεις προστασίας του ελλnyoπυyόστεoυ 2. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΠΛΑΝ Ο ΕΡΓΑΣΙΩΝ Βασικοί στόχοι του έργου, όπως περιγράφηκαν στην πρόταση, ήταν οι εξής: διερεύνηση της βιολογίας, οικολογίας και γεωγραφικής κατανομής το υ ελληνοπυγόστεου, κα ι εκτίμηση του είδους και του βαθμού κινδύνων πο υ αντιμετωπίζει βελτίωση και φυσική αποκατάσταση βιοτόπου του ελληνοπυγόστεου στις πηγές της Αγίας Παρασκευής τόνωση του πληθυσμού του ελληνοπυγόστεου στις πηγές Αγ. Παρασκευής μεταφορά (εμπλουτισμός) του ελληνοπυγόστεου σε ασφαλή υδάτινα συστήματα της Φθιώτιδας, κυρίως σε αυτά που προϋπήρχε ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας στο θέμα προστασίας του ελληνοπυγόστεου και του βιοτόπου του Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων, αναλήφθηκαν οι εξής δράσεις : ~ Δειγματοληψίες ψαριών σε διάφορα υδάτινα συστήματα του νομού Φθιώτιδας με τη χρησιμοποίηση διάφορων τύπων δ ιχτυών κα ι άλλων μεθόδων σύλληψης, ανάλογα με το αναmυξιακό στάδιο των ψαριών και τις γεωμορφολογικές συνθήκες των υπο έρευνα συστημάτων. Η δράση αυτή αποσκοπούσε στην απε ι κόν ιση της γεωγραφικής κατανομής και εκτίμηση της αφθονίας των πληθυσμών ελληνοπυγόστεου, στον εντοπισμό κατάλληλων μικροϋδάτινων συστημάτων για τον εμπλουτισμό τους με ελληνοπηγόστεο, και στην απόκτηση βιολογικού υλικού. ~ Πο ιοτικοί έλεγχοι του νερού από φυσικοχημική άποψη και καταγραφή της υδρόβιας χλωρίδας και πανίδας. Χρησιμοποιήθηκαν διάφορα φορητά επιστημονικά όργανα του ΕΚΘΕ κα ι έγιναν δε ιγματοληψ ίες νερού κα ι υδρόβιων οργανισμών, πο υ στη συνέχεια εξετάσθηκαν στο εργαστήριο. ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 4

14 ΔΡάσεις προστασίας του ευ.nνoπvγόστεoυ => Εντοπισμός των ρυπογόνων εστιών που επιβαρύνουν το υδάτινο περιβάλλον και καταγραφή των προβλημάτων από συγκρούσεις των τρόπων χρήσεως νερού, καθώς και των προβλημάτων που συνδέονται με άλλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Η συλλογή των απαιτούμενων πληροφοριών έγινε από μέλη του επιστημονικού επιτελείου του ΙΕΥ, τόσο με επιτόπιες παρατηρήσεις κα ι εξετάσεις, όσο κα ι με τη χρησιμοπο ίηση στοιχείων από διάφορες τοπικές πηγές (Νομαρχία, Γεωργικοί ΣυνΙμοί, Κοινότητες, Πολιτιστικοί Σύλλογοι, κλπ.). => Εργαστηριακ ή ανάλυση των ψαριώ ν που συλλέχθηκαν κατά τις δειγματοληψ ίες με σκοπό τη γνώση της βιολογίας του ελληνοπυγόστεου (ρυθμός αύξησης, ευρωστία, διατροφή, αναπαραγωγικός κύκλος, οντογενετική ανάmυξη, μορφομετρικά και μεριστικά χαρακ τηριστ ικά, κλπ.). Η έρευνα περιλάμβανε και τα συμπατρικά με τον ελ/ηνοπυγόστεο ψάρια με σκοπό την εξέταση των τυχόν αλληλοεπιδράσεων. => Πειραματική εκτροφή του ελ/ηνοπυγόστεου σε ενυδρείο με ελεγχόμενες συνθήκες (θερμοκρασία, οξυγόνο, ρη, υδρόβια φυτική βλάστηση, κλπ.). Η δράση αυτή στόχευε τόσο στην απόκτηση βιολογικής πληροφόρησης, όσο και στην παγίωση τεχνικών αναπαραγωγής του είδους σε συνθήκες αιχμαλωσ ίας. => Βελτίωση ορισμένων από τους βιότοπους του ελληνοπυγόστεου. Στις πηγές της Αγ. Παρασκευής πραγματοποιήθηκε καθαρισμός του χώρου από στερεά αντικε ίμενα. Στη περιοχή Μοσχοχωρίου έγιναν επαφές με τοπικούς φορε ίς και συμφωνήθηκε ένα καθεστώς διαχείρισης του υδάτινου δυναμικού της περιοχής που θα εξασφαλίζει τη διατήρηση μίας ικανοποιητικής στάθμης νερού σε ορισμένες τάφρους στις οποίες απαντάται ο ελ/ηνοπυγόστεος. => Μεταφορά του ελληνοπυγόστεου σε νέα υδάτινα συστήματα. Μετά από προσεκτική διερεύνηση των υδάτινων συστημάτων του νομού Φθιώτιδας, εντοπ ίσθηκε μόνο ένα κατάλληλο σύστημα, το οποίο εμπλουτίσθη κε με ελληνοπυγόστεο. ΕΚΘΕ -!νσr,τoύτo Εσω τερικών Υδάτων 5

15 ΔΡάσεις προστασίας του ελληyoπvyόσrεoυ => Ενη μέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού για τους κινδύνους που απειλούν τον ελληνοπυγόστεο μέσω ενημερωτικών φυλλαδίων, αφισών, βιντεοταινίας, διαλέξεων, δημοσιεύσεων, κλπ. Πρέπει να σημειωθεί οτι σε ορισμένες περιmώσεις απαιτήθηκε η τροποποίηση ορισμένων ενεργε ιών που είχαν διατυπωθε ί στην αρχική πρόταση του έργου, κα ι οι οποίες αφορούσαν συγκεκριμμένες δράσε ις προστασίας/αποκατάστασης το υ ελ/ηνοπυγόστεου, κάτω από το πρίσμα των βιολογικών και οικολογικών δεδομένων που συλλέχθηκαν κατά την έρευνα. ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 6

16 Δράσεις προστασίας του ελλnνoπvyόστεoυ 3. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Πραγματοποιήθηκαν επισκέψεις και δειγματοληψίες ελληνοπυγόστεου σε έναν αριθμό υδάτινων συστημάτων του Νομού Φθιώτιδας. Οι δειγματοληψίες περιέλαβαν κα ι τα συμπατρικά είδη ψαριών για τη διαπίστωση τυχόν επιδράσεων στον ελληνοπυγόστεο μέσω τροφικών ή καταβροχθιστικών σχέσεων, και συνδυάσθηκαν με υδροβιολογι κή έρευνα. Το πλάνο εργασιών πεδ ίου περιλάμβανε προσεκτική εξέταση διαφορετικών μικρο βιοτόπων σε κάθε υπό διερεύνηση σύστημα σε διαφορετικές εποχές του χρόνου, σύλληψη ψαριών με μία ποικιλ ία τεχνικών, επιτόπιες παρατηρήσεις και καταγραφές των γεωμορφολογικών και οικολογικών χαρακτηριστικών των βιοτόπων του, και συλλογές δειγμάτων νερού για χημική ανάλυση στο εργαστήριο. Κατά το σχεδιασμό της έρευνας πάρθηκε υπόψη η ανάγκη συλλογής εποχιακών δεδομένων πάνω στη βιολογία και οικολογία του ελληνοπυγόστεου με σκοπό τη μελέτη των ρυθμών ανάmυξης και ετήσιων αναπαραγωγικών κύκλων του είδους, την εξακρίβωση των οικολογικών του απαιτήσεων, και την απεικόνιση της διακύμανσης των περιβαλλοντικών παραγόντων στους βιοτόπους του κατά τη διάρκεια του έτους. Με βάση το σκεmικό αυτό, επελέγησαν ορισμένες περιοχές στις οποίες: (α) απαντάται ο ελληνοπυγόστεος, και συνεπώς ενδιαφέρει να γνωρίζουμε κάτω από ποιές περιβαλλοντικές συνθήκες το είδος μπορεί να επ ιβιώνει και να αναπαράγεται, (β) δεν απαντάται λόγω ακατάλληλων περ ιβαλλοντικών συνθηκών, αλλά ενδιαφέρει να αναγνωρίσουμε τους παράγοντες του περιβάλλοντος που καθίστανται απαγορευτικοί για την επιβίωσή του, και (γ) δεν απαντάται, αλλά το συγκεκριμένο σύστημα φαίνετα ι να είναι κατάλληλο γ ια τον ελ/ηνοπυγόστεο, και συνεπώς προσφέρεται για μελλοντικό εμπλουτισμό. Σε κάθε μία από αυτές τις περιοχές καθορίσθηκαν σταθμοί δειγματοληψίας ψαριών και μετρήσεων φυσικοχημ ικών παραμέτρων σε μηνιαία βάση. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν 23 αποστολές, στις εξής περιόδους : Μαίου υνίου υλίου ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 7

17 ΔΡάσεις προστασίας του ελλnyoπvγόστεoυ Αυγούστου Σεmεμβρίου Οκτωβρ ίου Νοεμβρίου Δεκεμβρίου Ιανουαρίου Φεβρουαρ ίου Μαρτίου Απριλίου Μαίου lουν ίου lουλ ίου Αυγούστου Σεπτεμβρ ίου Οκτωβρίου Νοεμβρ ίου Απριλ ίου Μαίου 3-2 Σεmεμβρ ίου 8-9 Σεmεμβρίου 1998 Ο ι αρχικές περιοχές των μ ηνια ίων δειγματοληψιών και μετρήσεων "ρουτίνας" ήταν : Αγ. Παρασκευή (Εικ. 1α), ρέμα Δίβρης (Ξερ ιάς), Τάφρος "Τ ραχ ήλη " (περιοχή Βάλτου Μοσχοχωρ ίου ), πηγές Κιόσ ι (περιοχή Κο μποτάδων ), Σπερχειός (πε ρι οχή Κο μποτάδ ων) κα ι πηγές Μεξ ιατών (πε ρ ι οχ ή Μεξιατών). Κατά την πο ρε ία των ερευνών προστέθηκαν καινούργιες περιοχές, ενώ ορισμ ένες εγκαταλείφθηκαν, εφόσον οι αρχικές υποθέσεις δεν επιβεβαιώνονται, προκειμ ένου να εξοι κονομηθε ί χρόνος εργασιών πεδ ίου και να περ ιορ ισθούν χρονοβόρες αναλύσε ις εργαστηρ ίου. Για παράδειγμα, ο ι δειγματοληψ ίες στο ρ έμα Δίβρης και το Κ ι όσι σε μηνια ία βάση σταμάτησαν μετά από μερικούς μήνες, αλλά προστέθηκαν δειγματοληψ ίες σε τάφ ρο υ ς των περιοχών Βάλτου και Λυκοχωρ ίου, κοντά στο Μ ο σχοχώ ρ l, κα ι σε μάτια πλησίον των εγκαταστάσεων της ΙΟΛΗΣ (Ε ι κ. 1 β ). Ο Πίνα κας 1 δε ίχνε ι τους σταθερο ύς σταθμούς δειγματοληψ ιών και μετρήσεων κ αι το είδ ος των εργασιών σε κάθε σταθμό. ΕΚΘΕ - [νσrιτoύτo Εσωτερικών Υδάτων 8

18 π η γ ές Α γ. Π α Ρ α σ κ ε u ή ς llj Νε κρ/φε ίο Εικόνα Ια : Σταθμο ί δειγματοληψίας στις πηγέ ς Αγίας Παρασκευής.

19 Βάλτος t4' Μάτι \:)ο'ιόλης" c _ΛΑΜΙΑ Παλιά Εθνική όαγ. Κυριακή Εικόνα Ιβ: Σταθμοί δειγματοληψίας σε τάφρους και μάτια των περιοχών Βάλτου και Λυκοχώρια Μοσχοχωρίου.

20 ΔΡάσεις πρoστασίαc του ελληνoπvνόστεoυ Πίνακας 1 : Σταθμοί δειγματοληψιών και μέτρησης φυσικοχημι κών παραμέτρων. Δειγματοληπτικοί Σταθμοί Περιοχή Μετρούμενες Παράμετροι Φυσικές Χημικές Β ιολογικές 1 Αγ. Παρασκευ ή (Π ηγή 1) Αγ. Παρασκευή (Πηγή 2) Αγ. Παρασκευή ( Π ηγ ή 3) Μάη - Πλησ ίον Τάφ ρου Ι όλη ς (Βάλτος) 5 Μάτια- ΚτήματαΤραχήλη (Βάλτος ) 6 Τάφρος "Τ ρ αχήλη" (Αρχή-Αδιέξοδος)/(Βάλτος) 7 Τάφρος ' 'Τραχήλη '' ( Π λησ ί ον Εθνικ ής)/(βάλτος ) 8 Τάφρος "Τραχή λ η " (Συμβολή με κάθετη Τάφρο) ( Β άλτο ς) 9 Τάφρος/Μοσχοχωρ ίου (Λυκοχώ ρ ια) 10 Κεντρική Τάφρος / πριν τη συ μβολή μ ε Τάφρο l ό λης ( Β άλτος) 11 Κεντρική Τάφρος / Αρχή (Βάλτος) 12 Τάφρος Μ ατιών Βάλτου / Τάφρος Ι όλη ς) 13 Τάφρος νερών Γοργοποτάμου Τάφρος Ι όλη ς 14 Κι όσι / Κομποτάδ ες Μεξιάτες / Μ ύλος Σπερχειός / Κομποτάδες Αγ. Δη μήτρ ιος / Αχινός Σημε ίωση : Τα ονόματα των τάφρων δόθηκαν συμβατικά από την προέλευση των νερών πο υ δέχονται, τη ν τοποθεσία και τη δ ι ά τα ξ ή τους. Εκτός από τις εργασίες στους σταθερούς αυτούς σταθμούς, κατά τη δ ιάρ κεια των αποστολών δ ιενεργήθηκαν επισκέψεις, δειγματοληψίες κα ι καταγραφές οικολογικών παραμέτρων σε πολλά άλλα σημεία της λεκάνης απορροής του ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 11

21 ΔΡάσεις πρoστασίαc το υ ελλnνoπυyόστεoυ ποταμού Σπερχειού σε λιγότερο τακτά διαστήματα. Στόχος ήταν κυρίως η οριοθέτηση της κατανομής του ελληνοπυγόστεου αλλά και η διαπίστωση της παρουσίας του σε συστήματα που η ύπαρξή του ήταν πιθανή είτε για ιστορικούς λόγους (παλαιότερη επικοινωνία με συστήματα στα οποία σήμερα απαντάται ελληνοπυγόστεος) είτε για οικολογικούς λόγους (κατάλληλες για το είδος αβιοτικές και βιοτικές συνθήκες). Για παράδειγμα, ερευνήθηκαν πολλά μάτια (φυσικά πηγάδια) και αποστραγγιστικές τάφροι των περιοχών Μοσχοχωρίου, Κομποτάδων, Ανθήλης, Αγ. Παρακευής και Κόμμα, ο ι ποταμοί Γοργοπόταμος, Σπερχειός και Ασωπός (Μαυρονέρι), οι πηγές Άνω Βαρδατών, και διάφορα υδάτινα συστήματα της περιοχής Μακρακώμης. Πραγματοποιήθηκαν επίσης ανεξάρτητα άλλες εmά αποστολές κατά τους μήνες Σεmέμβριο, Οκτώβριο και Νοέμβριο 1997 και τους μήνες Απρίλιο, Μάιο, και Σεmέμβριο 1998 που είχαν σαν σκοπό τη συγκέντρωση στοιχείων από τοπικές Υπηρεσ ίες, και τη συλλογή βιολογικού υλικού για τον χαρακτηρισμό των βιοτόπων του ελληνοπυγόστεου. Στα πλαίσια της μεθοδολογικής αυτής προσέγγισης, ο ι εργασίες του έργου εντάσσονται σε τρεις κύριες ενότητες, η ειδικότερη μεθοδολογία των οποίων περιγράφεται παρακάτω Ιχθυολογική έρευνα Η ιχθ υ ολογ ική έρευνα διενεργήθηκε στο διάστημα μεταξύ Μαίου 1996 και Αυγούστου 1997 και αποσκοπούσε στη διερεύνηση της γεωγραφικής κατανομής του ελ/ηνοπυγόστεου, στην εξακρίβωση της σύστασης και αφθονίας των πληθυσμών ψαρ ιών σε κάθε σύστημα, και στον υπολογισμό βασικών βιολογ ικών παραμέτρων τόσο για τον ελληνοπυγόστεο όσο κα ι για τα συμπατρικά του είδη (κατανομές μεγεθών, ηλ ι κία αναπαραγωγής, διάρκεια ζωής, σχέσε ις μήκους-βάρους, ετήσιος αναπαραγωγικός κύκλος, γεwη τι κή περίοδος και διάρκεια, κλπ. Σε κάθε δειγματοληπτική περίοδο, γίνονταν συλλογές δειγμάτων ψαριών από τους σταθερούς σταθμούς που περιγράφηκαν στον Πίνακα 1 σε μηνιαία βάση. Επίσης, γίνονταν δειγματοληψίες και σε άλλες περιοχές σε μη τακτά χρονικά διαστήματα. Για τις δειγματοληψίες χρησιμοποιήθηκαν διάφορα εργαλεία, ανάλογα με τις ΕΚΘΕ - Ινστιτο ύτο Εσωτερικών Υδάτων 12

22 ΔΡάσεις πρoστασίαc το υ ελλnyoπvyόστεoυ γεωμορφολογικές συνθήκες κάθε περιοχής και το μέγεθος των ψαριών που αποτελούσαν το στόχο της έρευνας. Γενικά, για τα ελεύθερα έμβρυα, τις προνύμφες και τα ψάρια μικρού σωματικού μεγέθους χρησιμοποιήθηκαν πλαγκτονικές απόχες, δίχτυα γόνου (μήκος 6-12 μ, άνοιγμα ματιών 1-2 mm) και πλαστικά δοχεία. Για τη σύλληψη μεταγενέστερων οντογενετικών σταδίων και για ψάρια μεγαλύτερου μεγέθους χρησιμοποιήθηκαν απόχες διαφορετικών μεγεθών και ανο ίγματος ματιών, δ ίχτυα (μανωμένα και απλά) με μάτι mm, μ ικρός γρίππος (μήκος 13 μ, διάμετρος ματιού σάκκου 5 mm), και συσκευή ηλεκτραλιείας SAFARI 300. Οι Εικόνες 2-5 δείχνουν ορισμένα από τα χρησιμοποιούμενα εργαλεία. Τα δείγματα διατηρούνταν σε διάλυμα εξουδετερωμένης φορμόλης 4 %. Θα πρέπει να σημειωθεί οτι λόγω της κρυητοβενθτκήτ; συμπεριφοράς του ελληνοπυγόστεου, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος ο ι δειγματοληψίες που διενεργούνται σε μικρό αριθμό περιοχών ή καλά τηο υ ν μία στενή χρονική περίοδο να μην αποκαλύψουν την παρουσία του ελληνοπυγόστεου σε ένα σύστημα στο οποίο το είδος πιθανόν να απαντάτα ι Για το λόγο αυτό, προκειμένου να εξακριβωθε ί ή αποκλεισθε ί οριστικά η ύπαρξη ελληνοπυγόστεου σε ορ ισμένα συστήματα, ερευνήθηκαν διαφορετικοί βιότοποι κάθε ενός από τα συστήματα αυτά, και σε διαφορετικές εποχές του χρόνου. Για τη μελέτη της βιολογίας του ελληνοπυγόστεου στο εργαστήριο χρησιμοποιήθηκαν άτομα που συλλέχθηκαν από τα υδάτινα συστήματα της Αγίας Παρασκευής και της τάφρου Τραχήλη από τον Μάιο του 1996 έως και τον Αύγουστο του 1997 με τις μεθόδους σύλληψης που προαναφέρθηκαν. Σε κάθε άτομο, μετά την απομάκρυνση του συντηρητικού, πάρθηκαν : Ολικό μ ήκος (ΤΙ) σε mm, σταθερό μήκος (SL) σε mm, ολικό βάρος σώματος [ΓW) σε g, καθαρό βάρος σώματος (NW) σε g, το φύλο, και βάρος γονάδων (GW) σε mg. Η σχέση μεταξύ ολικού μήκους κα ι ολικού βάρους σώματος υπολογίστη κε με βάση το εκθετικό μοντέλο TW=a(TL)b, το οποίο ισχύει για τα περισσότερα είδη ψαριών. Το a είναι μια σταθερά που εξαρτάται από τη φυσική κατάσταση του ψαρ ιού, ενώ ο εκθέτης b κυμαίνεται συνήθως μεταξ ύ 2 και 4 και υποδηλώνε ι το αν η αύξηση του ψαριού κατά μήκος είναι ισομετρική ή αλλομετρική (Tesch, 1968). Η ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 13

23 .~~_..~ _. ""= ~ < - Ε ικόν α 2 Πειραματική αλιεία με γρ ίπο. Εικόνα 3 Σύ λληψη ψαριών με απόχη.

24 Ε ικόνα 4 : Δ ειγματοληψία με η λεκτραλιε ία, Ε ικόνα 5 : Δ ειγματοληψία με δίχτυ γόνου.

25 Δράσει ς πρ ο στασίας το υ εjλnνoπvγό στεoυ σχέση ολικού μήκους και σταθερού μήκους υπολογίστηκε από το γραμμικό μοντέλο SL=b(TL)+a. Ο ρυθμός επένδυσης (dressing rate, DR) υπολογίστηκε ως το επί τοις εκατό ποσοστό του καθαρού βάρους στο ολικό βάρος σώματος, ξεχωριστά για τα αρσενικά και θηλυκά άτομα, σύμφωνα με τον τύπο : DR= NWx100ΠW (Stoumboudi et al., 1992). Ο ρυθμός επένδυσης είναι ένας συντελεστής που δίνει το ποσοστό του βάρους που έχουν οι μυικοί ιστοί και τα κόκκαλα στο συνολικό βάρος του σώματος και μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με την εποχή και την κατάσταση του κάθε ατόμου ξεχωριστά. Ο γοναδοσωματικός δείκτης (GSI) υπολογίστηκε ως το επί τοις εκατό ποσοστό του βάρους των γονάδων στο καθαρό βάρος σώματος, ξεχωριστά για τα αρσενικά και θηλυκά άτομα, σύμφωνα με τον τύπο : GSI= GWx100lNW. (Nikolsky, 1963). Από έναν αριθμό ατόμων του κάθε μηνιαίου δείγματος αφαιρέθηκε ο πεmικός σωλήνας και έγινε ποιοτική εξέταση στομαχικού περιεχομένου με στόχο τη γνώση της σύνθεσης των ειδών διατροφής του ελ/ηνοπυγόστεου και των άλλων συμπατρικών του ψαριών. Για τη μελέτη της βιολογίας των συμπατρικών ειδών του ελληνοπυγόστεου ακολουθήθηκε η ίδια μεθοδολογ ία και χρησιμοποιήθηκαν οι ίδ ιες τεχνικές. Παράλληλα με τις παραπάνω εργασ ίες πεδίου κ α ι εργαστηριακές αναλύσεις, έγινε και πειραματική εκτροφή του ελ/ηνοπυγόστεου σε ενυδρείο με το διπό στόχο την απόκτηση βιολογικής πληροφόρησης πάνω στην οντογενετική ανάmυξη και την αναπαραγωγική συμπεριφορά του είδους σε συνθήκες αιχμαλωσίας, και την παγίωση τεχνικών μαζικής παραγωγής γόνου για το ενδεχόμενο διενέργειας τονώσεων και εμπλουτισμών. Η εκτροφή έγινε σε ενυδρείο χωρητικότητας 80 λίτρων που ε ίχε διαμορφωθε ί κατάλληλα με τη προσθήκη φυτών που υπάρχουν στο φυσικό β ιότοπο του είδους. Η θερμοκρασ ία παρέμενε σταθερή με τη βοήθεια ειδικού ψυκτικού μηχανισμού στους 15 C. Για τον καθαρ ισμό του νερού χρησιμοποιείτο βιολογικό φίλτρο και η απομάκρυνση των στερεών αποβλήτων γινόταν δια σιφωνισμού με πλαστικό σωλήνα. Περιοδικά, ανανέωνόταν μέρος της ολικής ποσότητας νερού κα ι υπήρχε ΕΚΘΕ - Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων 16

Κωνσταντίνος Στεφανίδης

Κωνσταντίνος Στεφανίδης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 193 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 3//11 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ- ΜΑΡΤΙΟΥ- ΑΠΡΙΛΙΟΥ- 11 ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ.

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Θεσσαλίας Βασικές Έννοιες Δειγματοληψία Η δειγματοληψία αφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΠΟΙΙΟΤΗΤΑ ΕΠΙΙΦΑΝΕΙΙΑΚΩΝ ΚΑΙΙ ΥΠΟΓΕΙΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Π ΕΕ ΡΡ ΙΙ ΙΟΟ ΔΔ ΟΟ ΣΣ Α ΝΝ ΑΑΦ ΟΟ ΡΡ ΑΑ ΣΣ : 8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 212 (2 η έκδοση) ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Η τεχνική έκθεση με τίτλο «: περίοδος αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Τσιγκράδο, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ. νος Κουκάρας Βιολόγος (MSc. Κων/νος

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ. νος Κουκάρας Βιολόγος (MSc. Κων/νος ΥΠΕΧΩ Ε ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΝ ΗΜΙΚΟΥ ΕΙ ΟΥΣ ΨΑΡΙΟΥ Leuciscus keadicus ΤΟΥ π. ΕΥΡΩΤΑ ΜΕΝΙ Α: Ένας Σπαρτιάτης επιβιώτης που αξίζει τη φροντίδας µας! Κων/νος νος Κουκάρας Βιολόγος (MSc

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K.

Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Δρ Παρισόπουλος Γεώργιος Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.Sc., Ph.D. Water Resources & Environmental Eng., I.C., U.K. Ανασκόπηση Λειτουργίας θυροφράγματος Κούλας και Διαχείρισης στάθμης λίμνης Μικρής Πρέσπας

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών

Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών Δειγματοληψίες ύδατος για την αναζήτηση μικροοργανισμών Κουρέας Μιχάλης Μηχανικός Περιβάλλοντος Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Σπουδαιότητα Η δειγματοληψία είναι εξίσου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση της ιχθυοπανίδας της περιοχής ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας Μαυροβουνίου Κεφαλόβρυσου Βελεστίνου

Παρακολούθηση της ιχθυοπανίδας της περιοχής ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας Μαυροβουνίου Κεφαλόβρυσου Βελεστίνου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας-Μαυροβουνίου-Κεφαλόβρυσου-Βελεστίνου Παρακολούθηση της ιχθυοπανίδας της περιοχής ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας Μαυροβουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014

Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη θέση Βούδια, Ν. Μήλου, για τα έτη 2011-2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας του θαλασσίου περιβάλλοντος στη

Διαβάστε περισσότερα

1.2. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

1.2. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΑΡΓΟΛΙΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ΕΠΑΛ 2000-2006, Μέτρο 4.4.-Δράση 3, Κωδικός Υποέργου:117456/2 ΤΕΛΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο»

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» 10 Οκτωβρίου 2015 Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης «Τα πουλιά: οι πρωταγωνιστές του Εθνικού Πάρκου» Εύα Κατράνα Βιολόγος Msc Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου

Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου Ενεργοποίησηκινδύνουγιαεπιβλαβήμικροφύκη: Το παράδειγμα του Μαλιακού κόλπου Κων/νοςΚουκάρας 1, ΝικόλαοςΚαλογεράκης 2 & ΔημήτριοςΡίζος 3 1. ΤμήμαΈρευνας& Ανάπτυξης, ΝΕΑΡΧΟΣ Ο.Ε. 2. Εργαστήριο Βιοχημικής

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν Τα απ ο τ ε λ έ σ µ ατ α απ ό τ η ν π αρ αγ ω γ ή κ αι τ η χ ρ ή σ η τ υ χ αί ω ν δ ε ι γ µ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ»

ΣΥΝΟΨΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: «ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ» ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ 2000-2006 ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ 75% ΑΠΟ ΤΟ Ε. Τ. Π. Α. ΚΑΙ 25% ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Εργαστήριο Οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝ Ι ΑΜ ΕΣ ΩΝ ΟΙ Κ ΟΝΟΜ Ι Κ ΩΝ Κ ΑΤΑΣ ΤΑΣ ΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙ ΡΙ ΑΣ Κ ΑΙ ΤΟΥ ΟΜ Ι ΛΟΥ Α Τρίµηνο 2005 ΑΝΩΝΥΜΟΣ Γ ΕΝΙ Κ Η ΕΤ ΑΙ Ρ Ι Α Τ ΣΙ ΜΕΝΤ ΩΝ Η Ρ ΑΚ Λ Η Σ ΑΡ. ΜΗ Τ Ρ. Α.Ε. : 13576/06/Β/86/096

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ

2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ 2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ Έρευνα της οικολογικής κατάστασης του Πηνειού ποταµού µε έµφαση στη ρύπανση Στην περιοχή ευθύνης του Ν. Τρικάλων Σκοπός της έρευνας είναι η καταγραφή και διερεύνηση της υφιστάµενης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς Εισηγητής: Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ -ΣΥΖΗΤΗΣΗ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ)

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ) ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αμιγής Νομαρχιακή Επιχείρηση Ν. Α Κοζάνης 1 ο χιλ. Πτολεμαΐδας-Κοζάνης Τ.Θ. 65 502 00 ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ Τηλ: (24630) 53-571 Τηλ/fax: 53-666, e-mail: info@kepekozani.gr ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni 1. ΣΓΕ 11: Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Παραγωγή αλάτων Ni προς χρήση στην παραγωγή καταλυτών Συστηματικός τίτλος βασισμένος στην περιγραφή χρήσης ΤΧ: TX 9: Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ

Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ για έναν ζωντανό πλανήτη Ιόλη Χριστοπούλου, WWF Ελλάς Αθήνα, 14 εκεµβρίου 2006 Χρηµατοδότηση Natura 2000 ΤΕΧΝΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ Εισαγωγή οµή & περιεχόµενο Παράδειγµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής

Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής Τεχνολογίες Φιλικές προς το Περιβάλλον για Αγροτική Ανάπτυξη Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής Ενσωµάτωση του σχεδιασµού τους στα διαχειριστικά

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα MOFI. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ & ΑΛΙΕΙΑ Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες

Πρόγραμμα MOFI. ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ & ΑΛΙΕΙΑ Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες Πρόγραμμα MOFI ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ & ΑΛΙΕΙΑ Αντιμετωπίζοντας τη σχέση αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες Συμμετέχοντες WWF Ελλάς Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Μαγνησίας Το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς

Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς Η κατάσταση των υγροτόπων Καλούστ Παραγκαμιάν WWF Ελλάς Ερευνητικό πρόγραμμα: Προστασία των νησιωτικών υγρότοπων της Ελλάδας Οι νησιωτικοί υγρότοποι της Ελλάδας -προϋπάρχουσα γνώση- Η πρώτη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ Μ.Π.Ε. ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΚΡΕΜΑΣΤΩΝ ΚΑΣΤΡΑΚΙΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ. ΑΓΡΙΝΙΟ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 Οι προτεινόµενοι περιβαλλοντικοί όροι του Τεχνικού Επιµελητηρίου Νοµού Αιτωλοακαρνανίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 16: Παραγωγή προϊόντων που περιέχουν νικέλιο (ηλεκτρονικά) 2. Συνθήκες λειτουργίας και μέτρα διαχείρισης κινδύνου

1. ΣΓΕ 16: Παραγωγή προϊόντων που περιέχουν νικέλιο (ηλεκτρονικά) 2. Συνθήκες λειτουργίας και μέτρα διαχείρισης κινδύνου 1. ΣΓΕ 16: Παραγωγή προϊόντων που περιέχουν νικέλιο (ηλεκτρονικά) Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Συστηματικός τίτλος βασισμένος στην περιγραφή χρήσης ΤΧ: TX 16

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ Παπαϊωάννου Χαριτάκης (Βιολόγος Msc), 2013 1. Η ΟΙΤΗ Η Οίτη είναι βουνό της Στερεάς Ελλάδας και καταλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010

Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Η ανάγκη διατήρησης-παρακολούθησης-ανάδειξης των υγροτόπων της Αττικής Στοιχεία από το ερευνητικό έργο «Υγρότοποι Αττικής» ΕΛΚΕΘΕ / ΕΟΕ 2010 Υπεύθυνος έργου από πλευράς ΕΛΚΕΘΕ: Δρ. Σταμάτης Ζόγκαρης zogaris@ath.hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αποτίμηση της Οικολογικής Κατάστασης του ρ. Πικροδάφνης και προτάσεις αποκατάστασης, ανάδειξης και διαχείρισης του. Δρ.

Αποτίμηση της Οικολογικής Κατάστασης του ρ. Πικροδάφνης και προτάσεις αποκατάστασης, ανάδειξης και διαχείρισης του. Δρ. Αποτίμηση της Οικολογικής Κατάστασης του ρ. Πικροδάφνης και προτάσεις αποκατάστασης, ανάδειξης και διαχείρισης του Δρ. Ηλίας Δημητρίου Υδρολογική λεκάνη ρέματος 1) Έκταση λεκάνης απορροής ρέματος Πικροδάφνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΕΥΒΟΙΑΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ ΕΥΒΟΙΑΣ Πένη Ιωαννίδου - Αλαμάνου Δρ. Μηχανολόγος Μηχανικός Ε.Μ.Π. Δ/ντρια Διεύθυνσης Περιβάλλοντος Ν.Α. Εύβοιας 6 Συνέδριο Νησιωτικών ΤΕΕ - ΧΑΛΚΙΔΑ, 5-7 ΙΟ ΥΝ ΙΟ Υ2008

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 2. ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕ ΙΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ - ΘΡΑΚΗΣ... 1

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 2. ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕ ΙΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ - ΘΡΑΚΗΣ... 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 1.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Κ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ...1 1.2. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ...1 1.3. ΠΗΓΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ... 2 1.4. ΟΜΑ Α ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ... 3 2. ΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής

Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΙΚΑΠΑΒ «Ολική προσέγγιση για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης Εφαρμογή μοντέλων MERAMOD και ΜΟΜ στις μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας της ευρύτερης περιοχής Το Έργο με Αρ. Πρωτοκόλλου

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα έπρεπε κάθε βιολόγος να ξέρει για τον ανθρώπινο πληθυσμό. Λίγοι επιστήμονες. ανθρώπινο πληθυσμό ως τη ρίζα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος

Τι θα έπρεπε κάθε βιολόγος να ξέρει για τον ανθρώπινο πληθυσμό. Λίγοι επιστήμονες. ανθρώπινο πληθυσμό ως τη ρίζα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος Το Σύνδροµο Αστικών Ρεµάτων (The Urban Stream Syndrome) Ιωάννης Καραούζας Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., 46.7 χλµ Αθηνών-Σουνίου, 19013 Ανάβυσσος, Αττική. ikarz@hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ

ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ ιαχείριση υδατικών οικοσυστηµάτων: η περίπτωση του Σαρωνικού κόλπου Π. Παναγιωτίδης, ΕΛΚΕΘΕ Βιβλιογραφία ΕΚΘΕ, 1988. Καταγραφή βιολογικών παραµέτρων του Σαρωνικού Κόλπου για την περίοδο Ιανουαρίου- εκεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Συντονιστική επιτροπή: ΡΟΖΟΣ., Τεχν. Γεωλόγος, Επικ. Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΓΕΩΡΓΙΑ ΗΣ Π., Γεωλόγος, Επιστ. Συνεργάτης Ε.Μ.Π. Ερευνητική οµάδα: ΑΛΕΞΟΥΛΗ ΛΕΙΒΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Συμπέθερος Ειδικός Γραμματέας. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής

Ιωάννης Συμπέθερος Ειδικός Γραμματέας. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής Ιωάννης Συμπέθερος Ειδικός Γραμματέας Κεντρική Υπηρεσία Υδάτων Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας & Κλιματικής Αλλαγής Νοέμβριος 2009 Στόχος της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ Επίτευξη της καλής κατάστασης των υδάτων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής

Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Φυσικές Προστατευόµενες Περιοχές - Χώροι Αναψυχής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Λαζαρίδου Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνη

Μαρία Λαζαρίδου Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνη Μαρία Λαζαρίδου Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Επιστημονικός Υπεύθυνη Παρακολούθηση Φυτοπλαγκτού Τοξικότητας Βιολογικής Προέλευσης ΟΜΙΚΡΟΝ Ε.Π.Ε. Στέργιος Διαμαντόπουλος Παρακολούθηση Ιχθυοπανίδας Σπύρος Γκέλης Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ- 1. ΜΗΝΙΑΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΡΟΦΗΣ. Σε μια μονάδα εκτροφής σε ιχθυοκλωβούς έγινε δειγματοληψία.

ΑΣΚΗΣΗ- 1. ΜΗΝΙΑΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΡΟΦΗΣ. Σε μια μονάδα εκτροφής σε ιχθυοκλωβούς έγινε δειγματοληψία. ΑΣΚΗΣΗ- 1. ΜΗΝΙΑΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΡΟΦΗΣ Σε μια μονάδα εκτροφής σε ιχθυοκλωβούς έγινε δειγματοληψία. Στον κλωβό δείγμα όπου υπάρχουν 12.450 λαβράκια προσδιορίσθηκε το μέσο βάρος και ήταν 30 g. Μετά

Διαβάστε περισσότερα

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος»

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» «Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» Καθηγητής Γεώργιος Ζαλίδης Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονικώς υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ

ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΟΙ «ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ» ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ Αναστάσιος Λεγάκις Ζωολογικό Μουσείο, ΤΜ. Βιολογίας, Πανεπ. Αθηνών Διημερίδα: Έτος βιοποικιλότητας, η επόμενη μέρα και η ελληνική πραγματικότητα, Δίκτυο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΚΒΥ 1999-2001

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΚΒΥ 1999-2001 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΚΒΥ 1999-2001 EΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΒΕΡΝΗΣ (Για τη διατήρηση της άγριας ζωής και των φυσικών οικοτόπων της Ευρώπης) Υπεύθυνη Σύνταξης: Δρ Εύα Παπαστεργιάδου ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο Α Γ Ρ Ι Ν Ι Ο Υ Πρόκληση για κάθε εκτροφή προβάτων αποτελεί: Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας Πως αντιμετωπίζουμε αυτήν την πρόκληση; Κατάλληλο ζωϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ

ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Δ/ΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΕΧΩΔΕ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΥΠΟΥ ΙΙ ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΟΔΑΡΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΔΙΑΔΑ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ ΜΑΡΙΝΟΣ ΚΡΙΤΣΩΤΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών

Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Παρουσίαση της μεθοδολογίας επισκόπησης υδρόβιων μακροφύτων ως μέσου για την αξιολόγηση της οικολογικής κατάστασης των ελληνικών λιμνών Γιώργος Πουλής, Δημήτρης Ζέρβας, Βασιλική Τσιαούση e-mail: gpoulis@ekby.gr

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Υπηρεσίες και προϊόντα υποστήριξης προληπτικού σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών μετά την πυρκαγιά 3 ο Συμμετοχικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα