Διδακτική Πρόταση: Εισαγωγή στις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλεςδομή,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διδακτική Πρόταση: Εισαγωγή στις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλεςδομή,"

Transcript

1 Διδακτική Πρόταση: Εισαγωγή στις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλεςδομή, παρασκευές Ιωάννης Πολίτης 1, Μαρία Χατζηγεωργίου 2 1 Πρότυπο Πειραματικό Λύκειο Ιωνιδείου Σχολής Πειραιά, Σωτήρος Διός 17, Ζάννειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πειραιά, Κολοκοτρώνη 6, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες έχουν γενικό τύπο: CνH2ν+1OH ή ROH. Η αιθανόλη (CH3CH2OH) δεν είναι απλώς το παλαιότερο οργανικό αντιδραστήριο που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο, αλλά είναι η αλκοόλη των οινοπνευματωδών ποτών γι αυτό ονομάζεται οινόπνευμα. Η αιθανόλη είναι το κύριο προϊόν της αλκοολικής ζύμωσης. Μέσω της παρούσας εργασίας προτείνεται η διδασκαλία της δομής και των τρόπων παρασκευής των αλκοολών με έμφαση την αιθυλική αλκοόλη ή αιθανόλη, με στόχο την οικοδόμηση γνώσεων και την ανάπτυξη ικανοτήτων και στάσεων από μαθητές και μαθήτριες σε ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών (Τ.Π.Ε) οι οποίες οδηγούν σ ένα ολιστικό μοντέλο μάθησης όπου δεν απομονώνεται η μάθηση από το πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα. Το γνωστικό αντικείμενο αναφοράς απηχεί στους μαθητές της Β Λυκείου. Σκοπός του διδακτικού σεναρίου είναι η αναγνώριση της αξίας των αλκοολών και των ζυμώσεων στην καθημερινή ζωή, η γνώση του τρόπου άντλησης πληροφοριών γι αυτές με τη χρήση των ΤΠΕ και της επιστημονικής μεθόδου, η αξιολόγηση και η ιεράρχηση της σημασίας των δεδομένων που προσλαμβάνουν με τρόπο κριτικό. Η διδακτική πρόταση αποτελείται από 2 φύλλα εργασίας όπου στο τέλος της δεύτερης διδακτικής ώρας ακολουθεί μια σύντομη αξιολόγηση σχεδιασμένη στο περιβάλλον του λογισμικού Hot Potatoes 6. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: μονοσθενείς αλκοόλες, αιθανόλη, διδακτικό σενάριο με ΤΠΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκοόλες είναι γνωστές στον άνθρωπο από την αρχαιότητα. Παλαιότερη ονομασία τους ήταν πνεύματα, ενώ το όνομα αλκοόλη προήλθε από την αραβική ονομασία της λέξης πνεύμα (Al Kojol) που δήλωνε την παραγωγή της από την απόσταξη κρασιού (Λιοδάκης κ.ά. 2011). Οι κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες έχουν γενικό τύπο: CνH2ν+1OH ή ROH. Θεωρητικά, οι αλκοόλες προέρχονται από τα αλκάνια αν αντικατασταθεί ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα υδροξύλιο. Τα δύο πρώτα μέλη της σειράς (μεθανόλη, αιθανόλη) βρίσκονται ελεύθερα στη φύση και είναι υγρά, άχρωμα και ευδιάλυτα στο νερό. Οι λοιπές αλκοόλες περιέχονται σαν συστατικά [45]

2 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» αιθέριων ελαίων και κηρών (Βασιλειάδης 1991). Η αιθανόλη (CH3CH2OH) δεν είναι απλώς το παλαιότερο οργανικό αντιδραστήριο που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο, αλλά είναι η αλκοόλη των οινοπνευματωδών ποτών γι αυτό ονομάζεται οινόπνευμα. Η μεθανόλη ή μεθυλική αλκοόλη είναι συστατικό με μεγάλη πτητικότητα και έχει σημείο βρασμού τους 67.4 ο C. Περιέχεται σ όλους ανεξαίρετα τους οίνους σε ποσότητες που κυμαίνονται από mg/l και προέρχεται από την υδρόλυση των πηκτινών του σταφυλιού. Δεν αποτελεί προϊόν της αλκοολικής ζύμωσης (Σουφλερός 2009). Η μεθανόλη μπορεί να παρασκευαστεί με ξηρή απόσταξη των ξύλων, γι αυτό ονομάζεται και ξυλόπνευμα. Η σύγχρονη παραγωγή της, σε βιομηχανική κλίμακα, βασίζεται στην καταλυτική αντίδραση του μονοξειδίου του άνθρακα με υδρογόνο (Λιοδάκης κ.ά. 2011). Η αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη με σημείο βρασμού 78.4 ο C, μετά το νερό που αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του οίνου, είναι το σημαντικότερο συστατικό αυτού και αποτελεί το 10-16% του όγκου του. Το ποσοστό αυτό μπορεί να γίνει ακόμα μεγαλύτερο σε ειδικούς τύπους οίνου όπου προστίθεται επιπλέον ποσότητα αλκοόλης. Η αιθανόλη είναι το κύριο προϊόν της αλκοολικής ζύμωσης η οποία είναι η διαδικασία διάσπασης ορισμένων σακχάρων προς αλκοόλη και διοξείδιο του άνθρακα με τη βοήθεια ενζύμων εκκρινόμενων από μικροοργανισμούς, τους σακχαρομύκητες ή ζυμομύκητες ή απλώς ζύμες (Βασιλειάδης 1991, Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996, Σουφλερός 2009). Επιπλέον, συστηματικές έρευνες έχουν γίνει σχετικά με τις διαφορετικές εφαρμογές εξειδικευμένων προετοιμασιών της ξηρής ανενεργής ζύμης για την παραγωγή κρασιού, βασιζόμενες στον ενεργό τους μηχανισμό λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές πληροφορίες που είναι διαθέσιμες προκειμένου να χαρακτηρίσουν καλύτερα τη χημική τους σύσταση και να συστήσουν κατάλληλα κριτήρια για την οινολογική τους χρήση (Pozo-Bayon et al. 2009). Η αλκοολική ζύμωση παρατηρήθηκε για πρώτη φορά σε γλεύκος, που προκύπτει από τη θραύση των ζώντων κυττάρων του σταφυλιού, το οποίο είχε αφεθεί μόνο του για μικρό χρονικό διάστημα και παρουσίασε ένα φαινόμενο αντίδρασης που συνοδευόταν με έντονο αναβρασμό, ανύψωση της θερμοκρασίας και απελευθέρωση αερίου, με αποτέλεσμα τη μετατροπή του σακχάρου του γλεύκους σε αλκοόλη. Η βιοχημεία της αλκοολικής ζύμωσης είναι αρκετά περίπλοκη εφόσον το μόριο της εξόζης (γλυκόζη ή φρουκτόζη) δεν κόβεται απλά σε δύο μόρια αιθανόλης και δύο μόρια διοξειδίου του άνθρακα αλλά υφίσταται ένα σύνολο 30 περίπου αντιδράσεων που γίνονται με την παρέμβαση ενζύμων κατάλληλων για κάθε μια από αυτές (Σουφλερός 2009). Η αλκοολική ζύμωση βρίσκει εφαρμογή εκτός της οινοπνευματοποιίας, στη γαλακτοκομία. Οι πιο σημαντικές ζυμώσεις που αφορούν την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων όπως γιαούρτι, τυρί, βούτυρο, οξυγάλατα κ.ά. είναι η γαλακτική, η αλκοολική, η προπιονική και η βουτυρική ζύμωση της λακτόζης. Οι ζυμώσεις αυτές ονομάζονται έτσι ανάλογα με το κύριο προϊόν που σχηματίζεται από τη ζύμωση της λακτόζης (Καμιναρίδης & Μοάτσου 2009). Η θεωρία και οι πρακτικές της παραγωγής οίνου έχουν αλλάξει ριζικά από την απαρχή του, πριν περίπου 6000 χρόνια, με την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας (Jackson 2000). Βελτιώσεις που έγιναν στην παραγωγή γυαλιού και τη χρήση του φελλού οδήγησαν στη δημιουργία διάφορων τύπων κρασιού. Η καλλιέργεια της αμπέλου είναι γνωστή από το 4000 π.χ. περίπου και τα χρησιμοποιούμενα για την παραγωγή οίνου σταφύλια ανήκουν στο είδος Vitis vinifera (Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996). Για την παραγωγή μάλιστα ορισμένων τύπων [46]

3 οίνου-όπως οι ειδικοί φυσικώς γλυκείς οίνοι των περιοχών Sauternes και Tokayπαίρνει μέρος και ο μύκητας Botrytis cinerea, ο οποίος αναπτύσσεται πάνω στη ράγα του σταφυλιού (Σουφλερός 2009). Η αλκοολική ζύμωση έγινε η αιτία να δημιουργήσει ο Pasteur τη βιοχημεία και να αποκλείσει την αυτόματη γένεση. Το φαινόμενο αυτό αποτέλεσε το πρώτο βιοχημικό μοντέλο, που μελετήθηκε και διερευνήθηκε κατά στάδια. Η έρευνα του Pasteur, επίσης, κατά τη δεκαετία του 1860 βοήθησε τους μεταγενέστερους ερευνητές να κατανοήσουν τη φύση της αλκοολικής ζύμωσης και να λύσουν προβλήματα σχετικά με τις «ασθένειες» του οίνου (Jackson 2000, Σουφλερός 2009). Η όλη διαδικασία παραγωγής οίνου δύναται να χωριστεί σε τρία βασικά στάδια. Στο πρώτο στάδιο, μετά τη διαλογή των σταφυλιών για την απομάκρυνση των αλλοιωμένων στοιχείων και την πλύση τους, υποβάλλονται σε πίεση σε υδραυλικά πιεστήρια ή σε κοχλιωτά πιεστήρια συνεχούς λειτουργίας ή σε πιεστήρια με κυλίνδρους (Jackson 2000). Συνήθως από 100Kg σταφυλιών παίρνονται 88Kg περίπου γλεύκους (μούστου) απαλλαγμένου από τα στέμφυλα. Μερικές φορές το γλεύκος δεν έχει την κατάλληλη σύσταση για να δώσει ένα καλό προϊόν. Στην περίπτωση αυτή, υπόκειται σε διόρθωση δηλαδή προσδιορίζονται οι περιεκτικότητες κυρίως του σακχάρου και των οργανικών οξέων και αν χρειάζεται τότε προστίθενται οξέα (τρυγικό ή κιτρικό), γλυκερόλη, 2,3 βουτανοδιόλη κλπ. Επίσης, η σύνθεση μερικών σημαντικών αρωματικών εστέρων μπορεί να αυξηθεί ενώ άλλων να μειωθεί. Σε ορισμένες ποικιλίες κρασιού, όπως η ποικιλία Riesling, η διόρθωση του γλεύκους απομακρύνει την πράσινη ή άγουρη γεύση των ανώριμων σταφυλιών (Bach and Hess 1986). Ωστόσο, αυτές οι τεχνικές δεν μπορούν να αναπληρώσουν την έλλειψη της ποικιλότητας στο χαρακτήρα των ανώριμων σταφυλιών ή αυτών που έχουν ζημιωθεί από τις βροχοπτώσεις (Jackson 2000). Διάφορες τεχνικές έχουν διερευνηθεί για να βελτιώσουν το χαρακτήρα κρασιών που παράγονται από φτωχούς αμπελώνες χωρίς την προσθήκη ζάχαρης, όπως η τεχνική της αντίστροφης ώσμωσης (Duitschaever et al. 1991). Στο δεύτερο στάδιο της οινοποίησης επιτελείται η ζύμωση, δηλαδή η μετατροπή του σακχάρου σε αλκοόλη με τη βοήθεια μικροοργανισμών. Στην αρχή, η ζύμωση εξελίσσεται ραγδαία και έντονα. Μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες περίπου έχει ζυμωθεί το μεγαλύτερο ποσοστό σακχάρου, ενώ το υπόλοιπο ζυμώνεται πιο αργά και χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Προκειμένου να θεωρηθεί ότι η ζύμωση έχει ολοκληρωθεί, μόνο ελάχιστες ποσότητες ζυμώσιμων σακχάρων πρέπει να έχουν παραμείνει στο ζυμωτήριο της τάξεως του <1g/L και μικρά ποσά μη ζυμώσιμων σακχάρων όπως αραβινόζη, ραμνόζη και ξυλόζη σε ποσοστό ~0.2g/L. Αυτές οι ασήμαντες ποσότητες σακχάρων δεν παρουσιάζουν αισθητηριακή σημαντικότητα και αφήνουν τον οίνο να έχει γεύση ξηρή (Jackson 2000). Στο τρίτο και τελευταίο στάδιο όπου έχει ολοκληρωθεί η ζύμωση επέρχεται η ωρίμανση, κατά τη διάρκεια της οποίας λαμβάνει χώρα η βελτίωση και η σταθεροποίηση του χαρακτήρα του οίνου, λόγω κυρίως χημικών μεταβολών, τις οποίες υφίστανται τα διάφορα συστατικά του (Βασιλειάδης 1991, Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996). Για τη βελτίωση των οργανοληπτικών τους ιδιοτήτων, τα κρασιά αφήνονται για ένα χρονικό διάστημα λίγων ετών για παλαίωση, οπότε αναπτύσσεται το χαρακτηριστικό ευχάριστο άρωμα και γεύση (bouquet). O απαιτούμενος χρόνος της παλαίωσης, αλλά και ο χρόνος κατά τη διάρκεια του οποίου ο οίνος παραμένει ευχάριστος για κατανάλωση, δεν είναι κοινός για όλους τους οίνους. Στην περίπτωση [47]

4 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» των ερυθρών οίνων, η περιεκτικότητα σε φαινολικές ενώσεις και το ύψος της οξύτητας ασκούν πρωταρχικό ρόλο στη διάρκεια ζωής τους (Bertrand and Soufleros 1989). Τόσο στους ερυθρούς όσο και στους λευκούς οίνους η παλαίωση περιλαμβάνει α) την ωρίμανση των οίνων ή εκλέπτυνση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών τους, που οφείλεται σε οξειδωτικά φαινόμενα (βραχύχρονη παραμονή σε βαρέλι) και β) την ανάπτυξη του μπουκέτου (bouquet), που οφείλεται σε αναγωγικά φαινόμενα (παραμονή σε φιάλη) (Σουφλερός 2009). Νέες τεχνολογίες βοηθούν τους οινοπαραγωγούς να επεξεργαστούν το κρασί τους ώστε να παρουσιάζει προκαθορισμένα χαρακτηριστικά βελτιώνοντας παράλληλα την απόδοση της διαδικασίας καθώς και τη διατήρηση των προδιαγραφών υγιεινής. (Sablayrolles 2009). Η αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) παρασκευάζεται σε μεγάλες ποσότητες και σε πετροχημικά εργοστάσια. Η βιομηχανική της παρασκευή περιλαμβάνει δύο στάδια. Κατά το πρώτο παρασκευάζεται το οινόπνευμα με ζύμωση ή συνθετικά από αιθυλένιο, ενώ κατά το δεύτερο στάδιο το λαμβανόμενο μίγμα αποστάζεται σε στήλη απόσταξης συνεχούς λειτουργίας (Βασιλειάδης 1991). Σε παγκόσμια κλίμακα χρησιμοποιούνται βιομηχανικές τεχνικές ζύμωσης σε παρτίδες (batch fermentation) για την παρασκευή της αιθανόλης από πρώτες ύλες είτε τα σάκχαρα (μελάσα, σταφίδα κλπ.) είτε το άμυλο είτε τέλος τα υπολείμματα της κατεργασίας του ξύλου, ενώ πολύ λίγες τεχνικές συνεχούς ζύμωσης (continuous fermentation) λαμβάνουν χώρα ανά τον κόσμο (Guidoboni 1984). Καθώς η πετροχημική βιομηχανία συνεχώς εξελίσσεται και η ζήτηση για μεγαλύτερες ποσότητες αιθυλικής αλκοόλης αυξάνεται, η χρήση τεχνικών συνεχούς ζύμωσης θεωρείται πλέον αναγκαία και προτιμητέα. Τα αποτελέσματα αυτής της μεθόδου είναι ικανοποιητικά αν συλλογιστεί κανείς την αισθητή μείωση του κόστους κεφαλαίου μέσα από τις βελτιωμένες ογκομετρικές αποδόσεις, τα ομοιόμορφα και σταθερά προϊόντα της ζύμωσης και τις επακόλουθες βελτιώσεις στις στήλες απόσταξης και διόρθωσης της αλκοόλης (Guidoboni 1984). Ο σχεδιασμός, η βελτιστοποίηση και ο έλεγχος της παραγόμενης αλκοόλης μέσω της ζύμωσης μελετώνται συνεχώς από ομάδες ερευνητών για να στοχεύσουν στη μεγιστοποίηση της απόδοσης και της παραγωγικότητας. Μια καλή επιλογή για την επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι η εκτέλεση ενός ελεγκτικού αλγορίθμου DMC (Dynamic Matrix Control) που θα χρησιμοποιείται για τον ικανοποιητικό έλεγχο της όλης διαδικασίας της ζύμωσης (Costa et al. 2001). Είναι σχεδόν μια δεκαετία που ο ανεπτυγμένος βιομηχανικά κόσμος συνειδητοποίησε την τρωτότητά του εξαιτίας της μεγάλης του εξάρτησης από τα συμβατικά καύσιμα των οποίων τα αποθέματα συνεχώς περιορίζονται. Μεγάλες προσπάθειες καταβάλλονται για την απεμπλοκή του ανθρώπου από τη χρήση πετρελαίου και γαιανθράκων στρεφόμενος στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την καύσιμη αλκοόλη ως προϊόν της ζύμωσης της βιομάζας. Η Βραζιλία πρωτοστάτησε στην ανάπτυξη και εφαρμογή σχεδίων για τη σημαντική παραγωγή καύσιμης αλκοόλης από μανδιόκα (ή γιούκα), ένα τροπικό φυτό του οποίου συγκομίζεται η ρίζα. Ωστόσο, όλες αυτές οι προσπάθειες δεν παρουσιάζουν ακόμα οικονομική βιωσιμότητα (Keim 1983). Ως αλκοολούχα ποτά εκτός του οίνου, θεωρούνται αυτά που περιέχουν αιθανόλη όπως η μπύρα, το ούζο, το τσίπουρο, η βότκα, το λικέρ κ.ά. Η περιεκτικότητα των αλκοολούχων ποτών σε αιθανόλη ποικίλει και εκφράζεται σε αλκοολικούς βαθμούς (Θεοδωρόπουλος κ.ά. 2008). Η μπύρα παρασκευάζεται από το άμυλο του κριθαριού [48]

5 με ζύμωση και περιέχει διοξείδιο του άνθρακα και εκχύλισμα λυκίσκου. Σε αντίθεση με τον οίνο, η ζύμωση της μπύρας δε γίνεται αυτόματα, αλλά με προσθήκη ζύμης στο προς ζύμωση υγρό. Ο ζύθος (μπύρα) διαφέρει ως προς τον οίνο και στην ποσότητα της περιεχόμενης αλκοόλης. Σπάνια φτάνει το 4.5-5% vol (Βασιλειάδης 1991). Ποτά όπως το ουίσκι, το κονιάκ, η βότκα, το ρούμι, το ούζο, το τσίπουρο κ.ά. ανήκουν στην κατηγορία των αποσταγμάτων. Οι βασικές χημικές διεργασίες που γίνονται κατά την παρασκευή των ποτών αυτών είναι παρόμοιες με εκείνες του κρασιού και της μπύρας. Μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία της ζύμωσης οπότε τα σάκχαρα μετατρέπονται σε αιθανόλη και διοξείδιο του άνθρακα, ακολουθεί απόσταξη. Ιδιαίτερη σημασία για την ωρίμανση του αποστάγματος έχουν η θερμοκρασία και η ποιότητα του ξύλου του βαρελιού. Τα ηδύποτα (λικέρ) παρασκευάζονται είτε με απλή ανάμειξη καθαρής αιθυλικής αλκοόλης, νερού, σακχάρων, αρωματικών υλών και χρώματος, είτε με προσθήκη αλκοόλης σε σιρόπια που παρασκευάζονται από διάφορα φρούτα. Συνήθως τα ηδύποτα περιέχουν αιθυλική αλκοόλη 30-50% vol και ζάχαρη 10-25% w/w (Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996). ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ Η διδακτική προσέγγιση του θέματος εντάσσεται στο κεφάλαιο 2 (Αλκοόλες- Φαινόλες) και συγκεκριμένα στις υποενότητες 2.1 (Αλκοόλες), 2.2 (Κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες- Αιθανόλη) που προβλέπεται από το ΑΠΣ του σχολικού βιβλίου Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας. Οι εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές είναι η Χημεία Γ Γυμνασίου. Αυτό το διδακτικό σενάριο θα μπορούσε να προταθεί και για τη διδασκαλία της αντίστοιχης ενότητας της Χημείας Γ Γυμνασίου χωρίς να γίνεται αναφορά στις χημικές αντιδράσεις παρασκευής των αλκοολών. Μετά την ολοκλήρωση της διδασκαλίας επιδιώκεται οι μαθητές και οι μαθήτριες να αναπτύξουν τις ακόλουθες γνώσεις, ικανότητες και στάσεις αντίστοιχα: Α) 1. Να αναγνωρίζουν τις αλκοόλες ανάμεσα στις άλλες οργανικές ενώσεις. 2. Να τις ταξινομούν σε υποκατηγορίες και να τις διακρίνουν από τους ισομερείς τους αιθέρες. 3.Να αναφέρουν τις πιο σημαντικές παρασκευές τους και τις συνθήκες μέσα από τις οποίες παράγονται καθώς και να τις συνδέουν με την καθημερινή ζωή. 4.Να ταξινομούν τα αλκοολούχα ποτά ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής τους, να διαχειρίζονται ερμηνευτικά τα χαρακτηριστικά τους (πώς προήλθαν, από ποια πρώτη ύλη παράγονται κλπ) και 5.Να γενικεύουν τρόπους παρασκευής και ιδιότητες που ισχύουν για την αιθανόλη σε άλλες αλκοόλες όταν αυτό ισχύει. Β) 1. Να αναγνωρίζουν την αξία των αλκοολών και των ζυμώσεων στην καθημερινή ζωή. 2. Να γνωρίζουν με ποιο τρόπο θα αντλούν πληροφορίες γι αυτές με τη χρήση των νέων τεχνολογιών. 3.Να αξιολογούν και να ιεραρχούν τη σημασία των δεδομένων που προσλαμβάνουν με τρόπο κριτικό. 4. Να αποκτήσουν τεχνολογικό εγγραμματισμό. Γ) 1. Να μάθουν να τηρούν κανόνες ασφαλείας κατά το χειρισμό των υλικών και οργάνων του σχολικού εργαστηρίου. 2. Να αναπτύξουν κριτική σκέψη και θετική στάση απέναντι στην επιστημονική μέθοδο για την ερμηνεία των χημικών φαινομένων. 3. Να επιλέγουν με κριτικό τρόπο τις χρήσιμες ιστοσελίδες του διαδικτύου που αφορούν το θέμα τους. 4. Να σέβονται την προσωπικότητα των συμμαθητών τους 5. Να εργάζονται ομαδοσυνεργατικά. 6. Να ενημερώνονται για τις επιπτώσεις της λελογισμένης και μη χρήσης του αλκοόλ στην καθημερινή τους ζωή. [49]

6 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Θεωρητικό πλαίσιο της συγκεκριμένης διδακτικής πρότασης αποτελεί ο κοινωνικός εποικοδομητισμός, ο οποίος θεωρεί ότι η νοητική ανάπτυξη του μαθητή είναι μια διαδικασία αδιάρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορικοκοινωνική διάσταση και το πολιτισμικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο αυτή συντελείται. Ο διαμεσολαβητικός ρόλος του δασκάλου είναι περισσότερο άμεσος και σημαντικός στη διαδικασία της μάθησης και της ανάπτυξης. Επομένως, η γνώση οικοδομείται από τους/τις μαθητές/ριες σταδιακά με βάση τις προϋπάρχουσες γνώσεις, ιδέες και εμπειρίες τους και δε μεταδίδεται έτοιμη από τον εκπαιδευτικό και επιπλέον οικοδομείται αποτελεσματικότερα μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο της ομάδας μαθητών/ριών (Ματσαγγούρας 1999). Η φύση ή η αγωγή είναι υπεύθυνη για το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του ανθρώπου; Ένα πρόβλημα που απασχολεί τον άνθρωπο από την εποχή του Πλάτωνα. Ο άνθρωπος έχει την ευθύνη να διαμορφώσει την προσωπικότητά του μέσα από τις επιλογές του (Βρεττός & Καψάλης 1999, Βρεττός 2005). Επομένως, ο εκπαιδευτικός σχεδιάζει και οργανώνει τη μαθησιακή διαδικασία, και στη συνέχεια στην τάξη έχει ρόλο συμβουλευτικό, καθοδηγητικό, ενισχυτικό και εν τέλει υποβοηθητικό στη δουλειά των μαθητών/ριών που εργάζονται σε μικρές ομάδες (scaffolding: πλαίσιο στήριξης). Την ώρα της διδασκαλίας καθώς οι μαθητές/ριες εργάζονται με βάση τα φύλλα εργασίας και τις κατάλληλες πειραματικές διατάξεις, ο εκπαιδευτικός επιβλέπει τις ομάδες ώστε να διαπιστώσει αν αυτές συνεργάζονται ομαλά, απαντούν τις ερωτήσεις και καταλήγουν σε σωστά συμπεράσματα (Σταυρίδου 2000). Επίσης, όταν ολοκληρώνεται το επιθυμητό μέρος του φύλλου εργασίας κατά τον εκπαιδευτικό, ο ίδιος φροντίζει να συντονίσει μια συζήτηση στην ολομέλεια της τάξης που θα διασφαλίσει το γεγονός ότι όλα τα παιδιά έχουν καταλήξει στα επιθυμητά συμπεράσματα. Το παρόν σχέδιο μαθήματος προτείνεται να υλοποιηθεί σε ένα περιβάλλον ομαδοσυνεργατικής μάθησης, όπου οι μαθητές/ριες έχουν ενεργό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία και εργάζονται σε μικρές ομάδες ετερογενείς ως προς το φύλο, την επίδοση, την εθνικότητα. Δουλεύουν με πειραματικές διατάξεις και υλικά τόσο από την καθημερινή τους ζωή όσο και από το εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, καθώς επιδιώκεται η σύνδεση της Χημείας με προβλήματα και καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Στο πείραμα προσομοίωσης του αλκοτέστ που προτείνεται να υλοποιηθεί από τους μαθητές/ριες στο 2ο φύλλο εργασίας μπορεί να χρησιμοποιηθούν απλές διατάξεις όπως θήκες από χάπια ή τσίχλες αντί ποτηριών ζέσεως αν δε διαθέτει το σχολικό εργαστήριο (Εικόνα 4β) και χημικά αντιδραστήρια (αιθανόλη, διχρωμικό κάλιο, πυκνό διάλυμα θειικού οξέος) τα όποια εύκολα διατίθενται από το ΕΚΦΕ της περιοχής που ανήκει το σχολείο αν υπάρχει έλλειψη. Στο σχεδιασμό πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι εναλλακτικές ιδέες των μαθητών/ριων που έχουν για τις αλκοόλες προκειμένου να ανατραπούν οι λανθασμένες απόψεις μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία (Driver et al. 1998). Οι αλκοόλες στη βάση τους είναι αρκετά συνυφασμένες με συγκεκριμένες χρήσεις τους της καθημερινής μας ζωής. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται την ύπαρξη ζωντανών εικόνων στο νου των μαθητών, στις οποίες καλούνται να ανταποκριθούν, αλλά και αρκετών παρανοήσεων ή και προκαταλήψεων ακόμη, που μπορεί να οφείλονται σε αναφορές του κοινωνικού υποβάθρου από το οποίο ανατροφοδοτούνται γνωστικά και ιδεολογικά. Μια από τις βασικές δυσκολίες των μαθητών στη χημεία είναι το τυπολογικό της μέρος. Η ανάκληση και διαχείριση των γενικών μοριακών τύπων τους [50]

7 προβληματίζει αρκετά και ειδικά στην περίπτωση των αλκοολών όπου έχουμε και επιπρόσθετη εμπλοκή του φαινομένου της ισομέρειας ομόλογης σειράς με τους αιθέρες. Στις παρασκευές αλκοολών και τις ζυμώσεις ικανός αριθμός μαθητών πιστεύει ότι η αιθανόλη περιέχεται στο μούστο εξαρχής και ένα μικρότερο ποσοστό - ακόμη περισσότερο- ότι από την έκθλιψη των σταφυλιών απομονώνεται απευθείας το κρασί, αγνοώντας φυσικά την ύπαρξη του γλεύκους. Η συντριπτική δε πλειοψηφία των μαθητών δε γνωρίζει τη διαφορά στην παρασκευή των αποσταγμάτων από τα «ζυμώμενα» ποτά και υποθέτει ότι όλα τα αλκοολούχα ποτά προκύπτουν με τον ίδιο τρόπο, ο οποίος όμως είναι κάπως ασαφής. Φυσικά είναι ελάχιστα γνωστός ο ιδιαίτερος και ωστόσο πρωταρχικά σημαντικός ρόλος που παίζουν τα φυτά στην παρασκευή των ποτών. ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ Τ.Π.Ε. Η επιστημονική μέθοδος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα των Φυσικών Επιστημών γιατί λειτουργεί ανεξάρτητα από τα άτομα που τη χρησιμοποιούν. Στο παρόν σχέδιο μαθήματος καλούνται οι μαθητές/ριες να ασκηθούν στον τρόπο με τον οποίο σκέπτονται, εργάζονται και λύνουν τα προβλήματα οι επιστήμονες, στις διαδικασίες που χρησιμοποιούν στις έρευνές τους. Επειδή, η επιστημονική γνώση εξελίσσεται και μερικές φορές αναθεωρείται, επιβάλλεται από τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών των σχολείων να διδάξουν τους μαθητές πώς να μαθαίνουν. Η εφαρμογή αυτής της διδακτικής παρέμβασης με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών (Τ.Π.Ε) οδηγεί σ ένα ολιστικό μοντέλο μάθησης όπου δεν απομονώνεται η μάθηση από το πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα (Ράπτης & Ράπτη 2006). Επομένως, η ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε στην εκπαιδευτική διαδικασία έχει θετικές επιπτώσεις στον τρόπο οικοδόμησης της γνώσης, στο περιεχόμενο διδασκαλίας, στη σχέση δασκάλου-μαθητή και στη διασύνδεση της θεωρίας με την πράξη. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ- ΣΥΖΗΤΗΣΗ Με βάση την παραπάνω μεθοδολογία συντάσσεται ένα Διδακτικό Σενάριο-Σχέδιο μαθήματος το οποίο εξετάζει τη δομή και τις παρασκευές των αλκοολών, τις ζυμώσεις και τα αλκοολούχα ποτά. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού χρησιμοποιήθηκαν το συμβατό με το αναλυτικό πρόγραμμα λογισμικό «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο», χρήσιμες ιστοσελίδες του διαδικτύου, μια σύντομη παρουσίαση με το MS PowerPoint2007 και το λογισμικό Hot Potatoes 6 για τη σύνταξη ενός συνοπτικού τεστ αξιολόγησης. Το εκπαιδευτικό λογισμικό της χημείας θεωρείται ότι ανήκει στην κατηγορία «Υπερκείμενα και Ηλεκτρονικά Βιβλία πολυμέσων», γιατί καλύπτει βασικά την ύλη της Χημείας στο Γυμνάσιο (και εν μέρει στο Λύκειο) με τη βοήθεια πολυμέσων, όπως εικόνες, βίντεο, σχέδια, εικονικά εργαστήρια κλπ. Επίσης, θεωρείται λογισμικό προσομοίωσης, αφού σε αυτό προσομοιώνονται διεργασίες και φαινόμενα της Χημείας. Το διαδίκτυο αφετέρου με κατάλληλη διαχείριση αποτελεί ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών πολυμεσικού χαρακτήρα και για το λόγο αυτό η χρήση του θεωρείται ότι έχει ιδιαίτερη προστιθέμενη αξία. Παράλληλα με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών, η διδακτική πρόταση ολοκληρώθηκε με την πραγματοποίηση του παραδοσιακού μετωπικού εργαστηρίου όπου οι μαθητές/ριες είχαν την ευκαιρία να βιώσουν έστω σε μικροκλίμακα πως γίνεται ένα αλκοτέστ από αστυνομικούς σε περαστικούς οδηγούς στο δρόμο. Παρατήρησαν ότι η αιθανόλη που βγαίνει κατά την εκπνοή μπορεί να οξειδωθεί από τα διχρωμικά ιόντα (Cr2O7-2 ) σε οξικό οξύ ή [51]

8 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» ακεταλδεϋδη. Επομένως, κατά την οξείδωση αυτή τα διχρωμικά ιόντα που έχουν πορτοκαλέρυθρο χρώμα μετατρέπονται σε πράσινα ιόντα χρωμίου (Cr +3 ) και από την ένταση του πράσινου χρώματος που παίρνει το διάλυμα, γίνεται αντιληπτή η ποσότητα της αλκοόλης που υπάρχει στην εκπνοή. Με κατάλληλη επιλογή ερωτήσεων και δραστηριοτήτων επιχειρείται η ενεργοποίηση της κριτικής ικανότητας του μαθητή και ο εθισμός του σε διαδικασίες αναζήτησης πληροφοριών με τρόπο αυτόνομο και ιεραρχικό. Για την ασφαλή και απρόσκοπτη εφαρμογή του σεναρίου συνιστάται η διάθεση 2 συνολικά ωρών, οι οποίες καλύπτονται από 2 φύλλα εργασίας που δίνονται στους μαθητές διαδοχικά στην αρχή κάθε διδακτικής ώρας. Το σενάριο κατά τον καλύτερο τρόπο αξιοποιείται με τη χρήση ενός υπολογιστή από κάθε μαθητή, έτσι ώστε να υπάρχει συνεχής αυτενέργεια και με διαφοροποίηση στα ερωτήματα που έχουν περισσότερο κοινωνικό χαρακτήρα, οπότε καλύτερα οι μαθητές να λειτουργούν ομαδοσυνεργατικά σε ομάδες 2 ή 3 ατόμων ανά υπολογιστή στο εργαστήριο Πληροφορικής. Εναλλακτικά, όπου και όποτε τα παραπάνω δεν είναι απολύτως εφικτά είναι δυνατή η εφαρμογή του σεναρίου σε ομάδες των 2 ή 3 ατόμων στο εργαστήριο Φυσικών Επιστημών με προβολή του μέσα από βιντεοπροβολέα και με άμεσο συντονιστή φυσικά το διδάσκοντα (αν και το τελευταίο είναι προϋπόθεση επιτυχίας σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις διδασκαλίας). Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ α. Διανέμει στους μαθητές τα φύλλα εργασίας και τους παροτρύνει να ακολουθήσουν την πορεία του μαθήματος, των ερωτήσεων και των δραστηριοτήτων όπως περιγράφονται μέσα σ αυτό. β. Καθοδηγεί και συντονίζει τους μαθητές μεμονωμένα ή τις ομάδες καθ όλη τη διάρκεια του μαθήματος. γ. Επιλύει τυχόν απορίες σχετικές με τα ερωτήματα και τις δραστηριότητες των φύλλων εργασίας. δ. Συνεργάζεται με τις ομάδες των μαθητών για την υλοποίηση του σεναρίου. ε. Συζητά μετά την τελευταία διδακτική ώρα, η οποία είναι αφιερωμένη στην αξιολόγηση των μαθητών, τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ α. Συνεργάζονται μεταξύ τους και με το διδάσκοντα για να υλοποιήσουν το σενάριο με βάση τα φύλλα εργασίας που τους έχουν διανεμηθεί. β. Απαντούν στις ερωτήσεις και εκτελούν τις δραστηριότητες με τη σειρά που περιέχονται σε κάθε φύλλο εργασίας. γ. Συμπληρώνουν ό,τι χρειάζεται στα φύλλα εργασίας. δ. Απαντούν στις ερωτήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης μετά την ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων που περιέχονται στο δεύτερο και τελικό φύλλο εργασίας. Το παρόν σενάριο αποτελείται από 2 φύλλα εργασίας που δίνονται στους μαθητές στην αρχή κάθε διδακτικής ώρας. Αρχικά τίθενται δύο εισαγωγικά ερωτήματα στους μαθητές για την ευαισθητοποίησή τους πάνω στο θέμα. Το πρώτο αφορά στο πλαίσιο του καταιγισμού ιδεών (brain storming) και το δεύτερο χρησιμοποιεί το πρώτο ως αφορμή για την ενίσχυση μιας πρόβλεψης. Ακολουθεί η εισαγωγή στην επεξεργασία του λογισμικού και δίνονται σύντομες, αλλά σαφείς οδηγίες στους [52]

9 μαθητές για το πώς θα προσεγγίσουν το σημείο έναρξης που είναι η ενότητα «Αλκοόλες και ζυμώσεις». Στο 1 ο Φύλλο εργασίας (Εικόνα 1) οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν τις 2 πρώτες σελίδες της υποενότητας «Δομή και ιδιότητες αλκοολών» του εκπαιδευτικού λογισμικού «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο» και στη συνέχεια να απαντήσουν σε 5 ερωτήματα σύνθεσης και κριτικής ικανότητας. Οι ερωτήσεις αυτές ικανοποιούν τους στόχους Α1, Α2,Β1, Β2,Β4. Ακολουθεί η μελέτη της παρασκευής αλκοολών μέσω της 4 ης σελίδας της παραπάνω υποενότητας (Εικόνα 2α,β). Για την εμπέδωσή τους τίθενται στους μαθητές 3 ερωτήματα και σε ένα από αυτά ανατρέχουν και σε βίντεο από το διαδίκτυο με ηλεκτρονική διεύθυνση προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα το σκεπτικό του (Εικόνα 3). Εκπληρώνονται οι στόχοι Α3,Β3,Β4. Το σύνολο των δραστηριοτήτων ικανοποιεί τους στόχους Γ1, Γ2, Γ3, Γ4,Γ5,Γ6. Εικόνα 1: Απόσπασμα από το 1 ο φύλλο εργασίας και η υποενότητα «Αλκοολούχα ποτά» από το 2 ο φύλλο εργασίας α β Εικόνα 2: Διαφάνειες από το εκπαιδευτικό λογισμικό «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο»: (α) η υποενότητα «Δομή και ιδιότητες αλκοολών» (β) τρόποι παρασκευής των αλκοολών [53]

10 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» Εικόνα 3: Στιγμιότυπο από το videoclip του τραγουδιού «Ουσίες» του Μακεδόνα (πηγή: Διαθέσιμη, [online], 12/1/2014 Στο 2 ο Φύλλο εργασίας οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν την υποενότητα «Οι ζυμώσεις» του ίδιου λογισμικού, όπου τίθενται 3 ερωτήσεις (Εικόνα 4α,β). Στο τελευταίο ερώτημα οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα πλήρους αυτενέργειας παροτρυνόμενοι να απαντήσουν αφού πρώτα ανατρέξουν σε πηγές που μπορούν να εντοπίσουν στο διαδίκτυο πάντα με την διακριτική επίβλεψη του διδάσκοντα. Οι στόχοι που ικανοποιούνται μέσα από τις παραπάνω ερωτήσεις είναι οι Α5,Β1,Β4. Το φύλλο εργασίας ολοκληρώνεται με την ενότητα «Αλκοολούχα ποτά» (Εικόνα 1) όπου προβλέπεται η μελέτη της αντίστοιχης υποενότητας του λογισμικού και παρατίθενται 5 ερωτήματα σύνθεσης, ανάλυσης και κριτικής ικανότητας. Παράλληλα, εκτελούν και πείραμα προσομοίωσης της διαδικασίας του Αλκοτέστ παρακολουθώντας τη διαδικασία εκτέλεσης του μέσα από μια σύντομη παρουσίαση με PowerPoint (Εικόνα 5α,β) ενώ ταυτόχρονα τους δίνονται τα επιτρεπτά όρια της συγκέντρωσης της αιθανόλης στο αίμα του οδηγού σε διάφορα κράτη της Ε.Ε. και ακολουθεί συζήτηση στην ολομέλεια. Ικανοποιούνται οι στόχοι Α4,Β3. Επίσης, το σύνολο των δραστηριοτήτων ικανοποιεί τους στόχους Γ1, Γ2, Γ3, Γ4,Γ5,Γ6. α β Εικόνα 4: Διαφάνειες από το εκπαιδευτικό λογισμικό «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο»: (α) υποενότητα «Οι ζυμώσεις» (β) υποενότητα «Αλκοολούχα ποτά» [54]

11 α β Εικόνα 5: Διαφάνειες από την παρουσίαση με MS PowerPoint: (α) εκτέλεση πειράματος προσομοίωσης του Αλκοτέστ, (β) τα επιτρεπτά όρια κατανάλωσης αλκοόλ από οδηγούς σε χώρες της Ε.Ε. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Δίνοντας προεκτάσεις και διαστάσεις διαθεματικότητας στο κεφάλαιο των Αλκοολών στη Χημεία Β Λυκείου του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών, έγινε καλύτερη προσέγγιση αυτής της κατηγορίας των οργανικών ενώσεων που συναντάμε πολύ συχνά στην καθημερινή μας ζωή. Ο Ιπποκράτης, πατέρας της Ιατρικής, δίδασκε ότι: «Ο οίνος είναι αγαθό θαυμάσια προσαρμοσμένο στον άνθρωπο αν, τόσο σε κατάσταση υγείας όσο και σε αρρώστιας, το χρησιμοποιεί με μέτρο ανάλογα με τα ατομικά του χαρακτηριστικά». Πράγματι από την αρχαιότητα, ο οίνος αποτέλεσε για τον άνθρωπο ένα κομμάτι από τη ζωή του. Οι μύθοι, οι παραστάσεις, οι θεότητες, οι γιορτές μαρτυρούν τους στενούς δεσμούς που υπήρχαν ανάμεσα στον άνθρωπο και στον οίνο. Η σωστή ενημέρωση για τη λογική χρήση του οίνου θα αποβάλλει την οινοφοβία που εμφανίζεται σε μια μερίδα καταναλωτών (Σουφλερός 2009). Μεγάλος είναι ο αριθμός των χημικών ενώσεων που απαντώνται στον οίνο που είτε περιέχονται σε ικανοποιητικές ποσότητες είτε σε ίχνη και δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για τη θρεπτική του αξία. Η αλκοόλη που περιέχεται σε μεγάλες ποσότητες (9-17% vol), η γλυκερίνη και τα σάκχαρα, όταν πρόκειται για γλυκούς οίνους, εξασφαλίζουν κυρίως τη θρεπτική αξία του οίνου. Αλλά και τα υπόλοιπα συστατικά του, όπως είναι οι διάφορες βιταμίνες Β1, Β2, Β6, Β12, Η(βιοτίνη), ΡΡ (νικοτιναμίδη), τα ανόργανα και οργανικά άλατα, οι πολυφαινόλες κλπ. παίζουν επίσης ένα σημαντικό ρόλο στη θρέψη και τη λειτουργία του οργανισμού (Rougereau 1981, Σουφλερός 2009). Η αλκοόλη προκαλεί ένα ζωηρό ερεθισμό του εγκεφάλου. Η μέτρια, όμως, κατανάλωση του οίνου αναπτύσσει τη διάνοια, όπως έλεγε και ο καθηγητής Arnozan (1904) στο συνέδριο των Ενώσεων των Επιστημόνων του Παρισιού. Η υπερβολική και παρατεταμένη χρήση του μπορεί να οδηγήσει στον αλκοολισμό με όλες τις αρνητικές συνέπειες για τον πότη (πχ. κύρωση του ήπατος). Οι μαθητές και οι μαθήτριες, όντας σε ηλικία που αποζητούν την κοινωνική συναναστροφή και αποδοχή από συνομήλικους και έχοντας τη σχετική ελευθερία από το οικογενειακό τους περιβάλλον να ενεργήσουν κατ αυτόν τον τρόπο, έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν το θέμα της χρήσης και της κατάχρησης των αλκοολούχων ποτών, καθώς και το κοινωνικό πρόβλημα του αλκοολισμού με τις συνέπειές του τόσο στον άνθρωπο που εθίζεται όσο και στον κοινωνικό του περίγυρο με αληθινό αλτρουισμό, φιλαλληλία και ωριμότητα. [55]

12 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Η αξιολόγηση των μαθητών ως προς τις γνώσεις που αποκόμισαν από τη διδασκαλία των Αλκοολών έγινε με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού λογισμικού Hot Potatoes 6. Συντάχτηκε από τον εκπαιδευτικό κατάλληλο φύλλο αξιολόγησης με 10 ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών όπου απαντήθηκε από τις ομάδες των μαθητών/ριών, κάνοντας χρήση του Η/Υ του εργαστηρίου της Πληροφορικής, στο τέλος της 2 ης διδακτικής ώρας. ΑΝΑΦΟΡΕΣ Βασιλειάδη Α. (1991). Μαθήματα Βιομηχανικής Χημείας, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Αθηνών Βρεττός Ι. & Καψάλης Αχ. (1999). Αναλυτικό Πρόγραμμα: Σχεδιασμός-Αξιολόγηση- Αναμόρφωση, Αθήνα Βουδούρης Ε. & Κοντομηνάς Μ. (1996). Εισαγωγή στη Χημεία των Τροφίμων, εκδόσεις ΟΕΔΒ, Αθήνα Βρεττός Ι. (2005). Θεωρίες της Αγωγής: Πλάτων-Comenius-Rousseau, Αθήνα: Αθανασόπουλος-Παπαδάμη & ΣΙΑ Α.Ε Θεοδωρόπουλος Π., Παπαθεοφάνους Π. & Σιδέρη Φ. (2008). Σχολικό εγχειρίδιο: Χημεία Γ Γυμνασίου, εκδόσεις ΟΕΔΒ, Αθήνα Καμιναρίδης Σ. & Μοάτσου Γ. (2009). Γαλακτοκομία, εκδόσεις Έμβρυο, Αθήνα Λιοδάκης Σ., Γάκης Δ., Θεοδωρόπουλος Δ., Θεοδωρόπουλος Π., Κάλλης Α. (2011) Σχολικό εγχειρίδιο: Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας, Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος», Αθήνα Ματσαγγούρας Η. (1999). Θεωρίες Μάθησης, εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα Ράπτης Α. & Ράπτη Α. (2006) Μάθηση και Διδασκαλία στην εποχή της πληροφορίας- Ολική Προσέγγιση Τόμος Α, Αθήνα: Αριστοτέλης Ράπτης Σουφλερός Ε. (2009). Οινολογία: Επιστήμη και Τεχνογνωσία Τόμος Ι, Β έκδοση, Θεσσαλονίκη Σουφλερός Ε. (2009). Οινολογία: Επιστήμη και Τεχνογνωσία Τόμος ΙΙ, Β έκδοση, Θεσσαλονίκη Σταυρίδου Ε. (2000) Συνεργατική μάθηση στις Φυσικές Επιστήμες. Μια εφαρμογή στο Δημοτικό σχολείο, Βόλος: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Θεσσαλίας Bach P., & Hess H.(1986). Der Einfluß der Alkoholerho hung auf Weininhaltsstoffe und Geschmack. Weinwirsch. Tech. 122: Bertrand A. And Soufleros E. (1989). Les acides gras libres et totaux du vin, Sciences des aliments, no1, p Costa A., Atala D.,Maugeri F. & Maciel R. (2001). Factorial design and simulation for the optimization and determination of control structures for an extractive alcoholic fermentation, Process Biochemistry 37: Duitschaever L., Alba J., Buteau C. & Allen B. (1991). Riesling wines made from must concentrated by reverse osmosis, I. Experimental conditions and composition of musts and wines, Am. J. Enol. Vitic. 42: Guidoboni G. (1984). Review: Continuous fermentation systems for alcohol production, Enzyme Microb.Technol., vol.6 p Jackson R. (2000). 7-Fermentation, Wine Science (Principles, Practice, Perception) 2 nd Edition, ed. Academic Press, p [56]

13 Keim C. (1983). Technology and economics of fermentation alcohol-an update, Enzyme Microb.Technol., vol. 5 p Pozo-Bayon A., Andujar-Ortiz I. & Morreno-Arribas V. (2009). Scientific evidences beyond the applicationof inactive dry yeast preparations in winemaking, Food Research International 42: Rougereau (1981). Vin et alimentation. Colloque C.I.V.B. Vinitech du 23 Juin 1981 Sablayrolles J. (2009). Control of alcoholic fermentation in winemaking: Current situation and prospect, Food Research International 42: [57]

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΟΥΣΣΗΣ Ο οίνος είναι αλκοολούχο ποτό που λαμβάνεται με ζύμωση χυμού σταφυλιών (γλεύκος, μούστος) Συστατικά Οίνου

Διαβάστε περισσότερα

αλκοόλες - φαινόλες 1,2,3-προπανοτριόλη ή γλυκερίνη (τρισθενής)

αλκοόλες - φαινόλες 1,2,3-προπανοτριόλη ή γλυκερίνη (τρισθενής) 88 3.1. Αλκοόλες Οι αλκοόλες είναι ενώσεις γνωστές στον άνθρωπο εδώ και πολλά χρόνια. Παλαιότερα ονομάζονταν πνεύματα, ενώ το όνομα αλκοόλη προήλθε από την αραβική ονομασία της λέξης πνεύμα (Al Kojol ονομαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

WINTER. Template. Χημεία Γενικού Λυκείου Διδακτέα ύλη και οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων

WINTER. Template. Χημεία Γενικού Λυκείου Διδακτέα ύλη και οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων WINTER Χημεία Γενικού Λυκείου 2016-17 Template Διδακτέα ύλη και οδηγίες διδασκαλίας των μαθημάτων Χημεία Γενικού Λυκείου 2016-17 Οδηγίες 150658/Δ2/15-09-2016 Ξεκινούν με τα βασικότερα προσδοκώμενα μαθησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Οινολογία Ι. Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Οινολογία Ι Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλιθράκα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Τίτλος: Ο Σωκράτης και η εποχή του Συγγραφέας: Καλλιόπη Στυλιανή Κοντιζά Γνωστικό Αντικείμενο: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Τάξη: Γ Γυμνασίου Κείμενο: Κεφάλαιο 3 ο : Σωκράτης και

Διαβάστε περισσότερα

2o Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας

2o Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας o Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας «Ψηφιακή Τάξη Χημείας στη Β Λυκείου. Ονοματολογία οργανικής Χημείας. Από τη θεωρία στο εργαστήριο φυσικών επιστημών και από εκεί στην αίθουσα υπολογιστών» Αθανάσιος

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Εκχύλιση συστατικών Οινοποιητής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 15 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2017 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 10/12/2016

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Εφαρμογές Εκπαιδευτικού Λογισμικού για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Μαρία Καραβελάκη-Καπλάνη, M.Sc. INTE*LEARN Αγν.Στρατιώτη 46 176 73 Καλλιθέα τηλ. 95 91 853, fax. 95 72 098 E-mail: intelrn@prometheus.hol.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ 112 4.1. Κορεσμένα μονο - Αιθανικό οξύ Γενικά Τα κορεσμένα μονο προκύπτουν θεωρητικά από τα αλκάνια, αν αντικαταστήσουμε ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα καρβοξύλιο -COOH. Έχουν το γενικό τύπο: C ν H 2ν+1

Διαβάστε περισσότερα

C x H y -OH. C x H 2x+2 y (OH) y. C x H 2x+1 OH

C x H y -OH. C x H 2x+2 y (OH) y. C x H 2x+1 OH 8 ο ΓΕΛ Πειραιά Χημεία Β Λυκείου. 49 ονομάζεται η τάξη των Οργανικών Ενώσεων με Χαρακτηριστική Ομάδα το υδροξύλιο Γενικός τύπος : C x H y () ν Μονοσθενείς Μονοσθενείς αλκοόλες ονομάζονται οι αλκοόλες εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Γ Διδασκαλία τη Χημείας Με Νέες Τεχνολογίες Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση Γεώργιος Ξεντές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον)

Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ: ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ με τη βοήθεια του λογισμικού Σ.Ε.Π. (Σύνθετο Εργαστηριακό Περιβάλλον) Φυσική Β Λυκείου Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Νοέμβριος 2013 0 ΤΙΤΛΟΣ ΝΟΜΟΙ ΙΔΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σωτηρίου Σοφία. Εκπαιδευτικός ΠΕ0401, Πειραματικό Γενικό Λύκειο Μυτιλήνης

Σωτηρίου Σοφία. Εκπαιδευτικός ΠΕ0401, Πειραματικό Γενικό Λύκειο Μυτιλήνης «Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στη Διδακτική Πράξη» «Ανάκλαση-Διάθλαση, Ηλεκτρομαγνητική επαγωγή, Κίνηση-Ταχύτητα: τρία υποδειγματικά ψηφιακά διδακτικά σενάρια για τη Φυσική Γενικού Λυκείου στην πλατφόρμα "Αίσωπος"»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση: Η όξινη βροχή Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές δημοτικού ηλικίας 9-12 ετών (Δ, Ε,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Εκχύλιση συστατικών Οινοποιητής

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό οξύ του σταφυλιού και των προϊόντων του. Πολύ λίγο διαδεδοµένο στη φύση. Πιο ισχυρό οργανικό οξύ, µε τη µεγαλύτερη σταθερά διάστασης è

Ειδικό οξύ του σταφυλιού και των προϊόντων του. Πολύ λίγο διαδεδοµένο στη φύση. Πιο ισχυρό οργανικό οξύ, µε τη µεγαλύτερη σταθερά διάστασης è ΤΡΥΓΙΚΟ ΟΞΥ Γενικά COOH-CHOH-CHOH-COOH Βρίσκεται σε συγκέντρωση από 1,0 µέχρι 5,5 g/l Ποικιλία αµπέλου Καιρικές συνθήκες Φύση και σύσταση εδάφους Αλκοολοµετρικό τίτλο του οίνου Ειδικό οξύ του σταφυλιού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Πνευματικό πιεστήριο γλευκοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Α2. Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ακολουθώντας τα βήματα του Κυρίου:Από το Γολγοθά στην Ανάσταση

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Α2. Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ακολουθώντας τα βήματα του Κυρίου:Από το Γολγοθά στην Ανάσταση ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Α. Συνοπτική παρουσίαση σεναρίου: Α1. Συγγραφέας-εκπαιδευτικός: Δούρου Ευγενία Α2. Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ακολουθώντας τα βήματα του Κυρίου:Από το Γολγοθά στην Ανάσταση Α3. Εμπλεκόμενα

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1ο ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Η ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ 2. Γνωστικό αντικείμενο: Βιολογία 3. Τάξη: Α 4. Μάθημα: Φωτοσύνθεση 5. Γενική ενότητα: ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ 6. Προβλεπόμενος χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

1 Μηλογαλακτική Ζύµωση Ως µηλογαλακτική ζύµωση θεωρείται η µετατροπή του L-µηλικού οξέος προς L- γαλακτικό οξύ και διοξείδιο του άνθρακα µε την επίδραση µικροοργανισµών. Κατά συνέπεια, το αποτέλεσµα της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών.

Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών. Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών. Α. Πέρδος 1, I. Σαράφης, Χ. Τίκβα 3 1 Ελληνογαλλική Σχολή Καλαμαρί perdos@kalamari.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Εισαγωγή Η μαγιά που χρησιμοποιούμε για την παραγωγή ψωμιού, αποτελείται από μικροοργανισμούς (ζυμομήκυτες, Saccharomyces

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 677 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ POWER POINT Πέτρος Κούμουλος Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Η καθημερινή ζωή και η εκπαίδευση στην αρχαία Αθήνα. Το γνωστικό αντικείμενο του σεναρίου αφορά στο μάθημα της ιστορίας

Η καθημερινή ζωή και η εκπαίδευση στην αρχαία Αθήνα. Το γνωστικό αντικείμενο του σεναρίου αφορά στο μάθημα της ιστορίας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ 1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ 1.1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η καθημερινή ζωή και η εκπαίδευση στην αρχαία Αθήνα 1.2. Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Το γνωστικό αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή.

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή. Σενάριο 6. Συµµεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 1.2. Η ενότητα Χρήσιμοι Μικροοργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ_ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ_ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ 5 Α. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Όταν πεινάτε το πρωί και θέλετε να φάτε κάτι που να σας χορτάσει τι θα προτιμήσετε από τα παρακάτω:(το κριτήριο ΔΕΝ θα είναι γευστικό) φρούτα, γάλα, ψωμί, αλαντικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων

ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ. Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων ΑΣΚΗΣΗ 8 Η. ΕΝΖΥΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων ΕΝΖΥΜΑ ΖΥΜΩΣΗ ΟΞΥΓΑΛΑΚΤΙΚΗ ΖΥΜΩΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΝΖΥΜΑ Το κλειδί της φύσης για τη ζωή - κινούν τα πάντα,

Διαβάστε περισσότερα

Μέσα στην τάξη. Είμαι το νερό, το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη μας

Μέσα στην τάξη. Είμαι το νερό, το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη μας Είμαι το νερό, το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη μας Μαρία Χατζηγεωργίου και Γιάννης Πολίτης Ο χαρακτηρισμός του πλανήτη μας ως υδάτινου δεν είναι τυχαίος. Το 71% της επιφάνειας της Γης καλύπτεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΟΣΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ. Κοκκαλάρα Μαρία ΠΕ19

ΔΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΟΣΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ. Κοκκαλάρα Μαρία ΠΕ19 ΔΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΟΣΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ Κοκκαλάρα Μαρία ΠΕ19 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγικά στοιχεία 2. Ένταξη του διδακτικού σεναρίου στο πρόγραμμα σπουδών 3. Οργάνωση της τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (3/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (3/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (3/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΠΕΘ (με Αρ. Πρωτ. 150022/Δ2/15-9-2016) Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. 1.1 Γνωριμία με το εργαστήριο του Χημικού Από τον εργαστηριακό οδηγό να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΒΙΟΧΗΜΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ Διδάσκων: Διονύσης Μαντζαβίνος (mantzavinos@chemeng.upatras.gr) Βοηθός: Αλέξης Πάντζιαρος (alexis_panji@hotmail.com) Διδασκαλία: Δευτέρα 09:15-12:00 (Αίθουσα ΧΜ3) Φροντιστήριο: Πέμπτη

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Μικροβιακές αλλοιώσεις οίνου

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Μικροβιακές αλλοιώσεις οίνου Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας 2015-16 9. Μικροβιακές αλλοιώσεις οίνου Πρόλογος Οι διαφάνειες παραδόσεων σημειώσεις είναι υπό επεξεργασία. Υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες 1. Οίνος και Ελληνικός πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ. ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ Στην Ελλάδα άρχισε η

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικοί στόχοι: Μετά το τέλος της πρακτικής, οι μαθητές πρέπει να μπορούν να:

Γνωστικοί στόχοι: Μετά το τέλος της πρακτικής, οι μαθητές πρέπει να μπορούν να: ΣΧΟΛΕΙΟ Με αφόρμηση τα ενημερωτικά σποτ του ιστότοπου http://www.saferinternet.gr οι μαθητές εντοπίζουν αρχικά τα κυριότερα προβλήματα που σχετίζονται με τη μη ορθή χρήση του Διαδικτύου. Στη συνέχεια αφού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ

ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ Τα γλεύκη που προορίζονται για τη παραγωγή λευκών οίνων, πρέπει απαραίτητα να διαυγάσουν πριν την έναρξη της αλκοολικής ζύμωσης, προκειμένου να αποκτήσουν και διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 4: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικο-χημικες κατεργασίες οινοποίησης- Θειώδης ανυδριτης (2/3), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 4: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικο-χημικες κατεργασίες οινοποίησης- Θειώδης ανυδριτης (2/3), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 4: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικο-χημικες κατεργασίες οινοποίησης- Θειώδης ανυδριτης (2/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων.

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Απόλυτη τιµή πραγµατικών αριθµών. Συµµεταβολή σηµείων. Θέµα: Στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Οινολογία Ι. Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Οινολογία Ι Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλιθράκα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία ως κατασκευή και όχι ως μετάδοση ως αποτέλεσμα εμπειρίας και όχι ως μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 9: Ειδικές Οινοποιήσεις Οίνοι γλυκείς- Αφρώδης οίνοι (1/2), 2ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Οινολογία Ι. Ενότητα 9: Ειδικές Οινοποιήσεις Οίνοι γλυκείς- Αφρώδης οίνοι (1/2), 2ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Οινολογία Ι Ενότητα 9: Ειδικές Οινοποιήσεις Οίνοι γλυκείς- Αφρώδης οίνοι (1/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Εκχύλιση συστατικών Οινοποιητής

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση πυκνότητας και περιεκτικότητας σε αιθανόλη αλκοολούχων διαλυµάτων. Οδηγίες για τον καθηγητή

Σχέση πυκνότητας και περιεκτικότητας σε αιθανόλη αλκοολούχων διαλυµάτων. Οδηγίες για τον καθηγητή Σχέση πυκνότητας και περιεκτικότητας σε αιθανόλη αλκοολούχων διαλυµάτων. Τάξη Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο: ιδακτική ενότητα Απαιτούµενος χρόνος B Λυκείου Χηµεία (Γενικής Παιδείας) Αλκοόλες Οργανική Χηµεία

Διαβάστε περισσότερα

«Οίνος, ο αγαθός δαίμονας» Το αγαπημένο ποτό των αρχαίων μας προγόνων. Ο σύντροφος στις χαρές και τις στενοχώριες μας.

«Οίνος, ο αγαθός δαίμονας» Το αγαπημένο ποτό των αρχαίων μας προγόνων. Ο σύντροφος στις χαρές και τις στενοχώριες μας. «Οίνος, ο αγαθός δαίμονας» Το αγαπημένο ποτό των αρχαίων μας προγόνων. Ο σύντροφος στις χαρές και τις στενοχώριες μας. Μαρία Κορωνίδου Φαίδρα Μπάζε Χριστίνα Μωραΐτη Ειρήνη Ποιμενίδου Χρήστος Κοσμάς Για

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 3. Αλκόολεσ 3.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Πνευματικό πιεστήριο γλευκοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (1/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (1/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (1/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση

ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ και ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ενότητα 4: Ερευνώντας τη Φωτοσύνθεση Ομάδα Αναλυτικών Προγραμμάτων Βιολογίας Σχολική Χρονιά: 2014-2015 ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ A. Οι μαθητές να κατανοήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ: ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ: ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΕΝΤΥΠΟ Β: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ: ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Τίτλος σεναρίου Μεταγραφή του γενετικού υλικού 1.2 Δημιουργός σεναρίου Δασκαλάκη Αικατερίνη, ΠΕ04.04

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: ΟΙ ΕΠΟΧΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΦΥΤΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Το σενάριο προτείνεται να διεξαχθεί με τη χρήση του Cabri Geometry II.

Το σενάριο προτείνεται να διεξαχθεί με τη χρήση του Cabri Geometry II. 9.2.3 Σενάριο 6. Συμμεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωμετρία Β Λυκείου. Συμμεταβολή μεγεθών. Εμβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστημα συντεταγμένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

6. Διεργασίες παραγωγής αιθανόλης από λιγνινοκυτταρινούχα υλικά

6. Διεργασίες παραγωγής αιθανόλης από λιγνινοκυτταρινούχα υλικά 6. Διεργασίες παραγωγής αιθανόλης από λιγνινοκυτταρινούχα υλικά Κατά τη διεργασία παραγωγής αιθανόλης από λιγνινοκυτταρινούχα υλικά, η ενζυμική υδρόλυση και η ζύμωση της γλυκόζης μπορεί να διεξαχθούν ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Salinity Project: Ανακρίνοντας τo θαλασσινό νερό

Salinity Project: Ανακρίνοντας τo θαλασσινό νερό Salinity Project: Ανακρίνοντας τo θαλασσινό νερό Μέτρηση της Αλατότητας σε θάλασσες τις Αττικής Ε. Θαρουνιάτη ΠΕ03, Ε. Κοντογούλα ΠΕ04 & ΠΕ32, Καλλιτεχνικό Γυμνάσιο Γέρακα με Λ.Τ. Περιγραφή της Δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (5/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (5/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (5/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργατικές Τεχνικές

Συνεργατικές Τεχνικές Καταιγισμός ιδεών, Παιχνίδι ρόλων, Ομάδες Εργασίας, Συζήτηση με διάταξη δύο κύκλων, Δομημένη Συζήτηση - Debate Μέθοδος σχεδίων εργασίας ΚΕΣΥΠ ΚΙΛΚΙΣ Καταιγισμός ιδεών Είναι η εξέταση ενός ζητήματος μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία»

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ «Το Πεπτικό σύστημα του ανθρώπου Διατροφή & Υγεία» ΕΝΤΥΠΟ Β : ΟΔΗΓΟΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ Α : ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Καλογερά Αγγελική (3ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Από τη σχολική συμβατική τάξη στο νέο υβριδικό μαθησιακό περιβάλλον: εκπαίδευση από απόσταση για συνεργασία και μάθηση

Από τη σχολική συμβατική τάξη στο νέο υβριδικό μαθησιακό περιβάλλον: εκπαίδευση από απόσταση για συνεργασία και μάθηση Από τη σχολική συμβατική τάξη στο νέο υβριδικό μαθησιακό περιβάλλον: εκπαίδευση από απόσταση για συνεργασία και μάθηση Δρ Κώστας Χαμπιαούρης Επιθεωρητής Δημοτικής Εκπαίδευσης Συντονιστής Άξονα Αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Α Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου. Χηµεία

Α Τάξη Ηµερήσιου Γενικού Λυκείου. Χηµεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ /ΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Φυσικές Επιστήμες Θεματικό εύρος το οποίο δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο του σχολικού μαθήματος. Έμφαση στην ποιότητα, στη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ > -Ί., ' 4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ' V Iipl 87 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 19 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Καρβοξυλικά οξέα. 4. Ταξινόμηση των οξέων. 4.1 Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα - Αιθανικό οξύ. ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ 1.1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου Όταν οι βάσεις συνάντησαν τα άλατα 1.2. Εµπλεκόµενες γνωστικές περιοχές Το σενάριο συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή διαλυµάτων µε περιεκτικότητα % w/w Οδηγίες για τον καθηγητή

Παρασκευή διαλυµάτων µε περιεκτικότητα % w/w Οδηγίες για τον καθηγητή Οδηγίες για τον καθηγητή Τάξη Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο: ιδακτική ενότητα Απαιτούµενος χρόνος B Γυµνασίου - A Λυκείου Χηµεία Περιεκτικότητα διαλυµάτων w/w ιαλύµατα Από το νερό στο άτοµο Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΛΙΛΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΛΙΛΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΛΙΛΑΚΤΙΚΩΝ ΩΡΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οργανική Χημεία και Βιοχημεία ΩΡΕΣ ΑΙΑΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος της διδασκαλίας της ενότητας αυτής ο μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή διαλυµάτων µε περιεκτικότητα % v/v Οδηγίες για τον καθηγητή

Παρασκευή διαλυµάτων µε περιεκτικότητα % v/v Οδηγίες για τον καθηγητή Οδηγίες για τον καθηγητή Τάξη Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο: ιδακτική ενότητα Απαιτούµενος χρόνος B Γυµνασίου - A Λυκείου Χηµεία Περιεκτικότητα διαλυµάτων v/v ιαλύµατα Από το νερό στο άτοµο Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Διδακτικοί Στόχοι. Α) Ως προς το γνωστικό αντικείμενο:

Περίληψη. Διδακτικοί Στόχοι. Α) Ως προς το γνωστικό αντικείμενο: Περίληψη Προτείνεται ένα διδακτικό σενάριο για το μάθημα των Κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στη Γ Γυμνασίου με τη χρήση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, συγκεκριμένα με το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή της αιθανόλης μέσω της αλκοολικής ζύμωσης της γλυκόζης και οξείδωση της παραγόμενης αλκοόλης με CuO.

Παρασκευή της αιθανόλης μέσω της αλκοολικής ζύμωσης της γλυκόζης και οξείδωση της παραγόμενης αλκοόλης με CuO. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή της αιθανόλης μέσω της αλκοολικής ζύμωσης της γλυκόζης και οξείδωση της παραγόμενης αλκοόλης με CuO. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα