Διδακτική Πρόταση: Εισαγωγή στις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλεςδομή,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διδακτική Πρόταση: Εισαγωγή στις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλεςδομή,"

Transcript

1 Διδακτική Πρόταση: Εισαγωγή στις κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλεςδομή, παρασκευές Ιωάννης Πολίτης 1, Μαρία Χατζηγεωργίου 2 1 Πρότυπο Πειραματικό Λύκειο Ιωνιδείου Σχολής Πειραιά, Σωτήρος Διός 17, Ζάννειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πειραιά, Κολοκοτρώνη 6, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες έχουν γενικό τύπο: CνH2ν+1OH ή ROH. Η αιθανόλη (CH3CH2OH) δεν είναι απλώς το παλαιότερο οργανικό αντιδραστήριο που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο, αλλά είναι η αλκοόλη των οινοπνευματωδών ποτών γι αυτό ονομάζεται οινόπνευμα. Η αιθανόλη είναι το κύριο προϊόν της αλκοολικής ζύμωσης. Μέσω της παρούσας εργασίας προτείνεται η διδασκαλία της δομής και των τρόπων παρασκευής των αλκοολών με έμφαση την αιθυλική αλκοόλη ή αιθανόλη, με στόχο την οικοδόμηση γνώσεων και την ανάπτυξη ικανοτήτων και στάσεων από μαθητές και μαθήτριες σε ένα συνεργατικό περιβάλλον μάθησης με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών (Τ.Π.Ε) οι οποίες οδηγούν σ ένα ολιστικό μοντέλο μάθησης όπου δεν απομονώνεται η μάθηση από το πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα. Το γνωστικό αντικείμενο αναφοράς απηχεί στους μαθητές της Β Λυκείου. Σκοπός του διδακτικού σεναρίου είναι η αναγνώριση της αξίας των αλκοολών και των ζυμώσεων στην καθημερινή ζωή, η γνώση του τρόπου άντλησης πληροφοριών γι αυτές με τη χρήση των ΤΠΕ και της επιστημονικής μεθόδου, η αξιολόγηση και η ιεράρχηση της σημασίας των δεδομένων που προσλαμβάνουν με τρόπο κριτικό. Η διδακτική πρόταση αποτελείται από 2 φύλλα εργασίας όπου στο τέλος της δεύτερης διδακτικής ώρας ακολουθεί μια σύντομη αξιολόγηση σχεδιασμένη στο περιβάλλον του λογισμικού Hot Potatoes 6. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: μονοσθενείς αλκοόλες, αιθανόλη, διδακτικό σενάριο με ΤΠΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκοόλες είναι γνωστές στον άνθρωπο από την αρχαιότητα. Παλαιότερη ονομασία τους ήταν πνεύματα, ενώ το όνομα αλκοόλη προήλθε από την αραβική ονομασία της λέξης πνεύμα (Al Kojol) που δήλωνε την παραγωγή της από την απόσταξη κρασιού (Λιοδάκης κ.ά. 2011). Οι κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες έχουν γενικό τύπο: CνH2ν+1OH ή ROH. Θεωρητικά, οι αλκοόλες προέρχονται από τα αλκάνια αν αντικατασταθεί ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα υδροξύλιο. Τα δύο πρώτα μέλη της σειράς (μεθανόλη, αιθανόλη) βρίσκονται ελεύθερα στη φύση και είναι υγρά, άχρωμα και ευδιάλυτα στο νερό. Οι λοιπές αλκοόλες περιέχονται σαν συστατικά [45]

2 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» αιθέριων ελαίων και κηρών (Βασιλειάδης 1991). Η αιθανόλη (CH3CH2OH) δεν είναι απλώς το παλαιότερο οργανικό αντιδραστήριο που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο, αλλά είναι η αλκοόλη των οινοπνευματωδών ποτών γι αυτό ονομάζεται οινόπνευμα. Η μεθανόλη ή μεθυλική αλκοόλη είναι συστατικό με μεγάλη πτητικότητα και έχει σημείο βρασμού τους 67.4 ο C. Περιέχεται σ όλους ανεξαίρετα τους οίνους σε ποσότητες που κυμαίνονται από mg/l και προέρχεται από την υδρόλυση των πηκτινών του σταφυλιού. Δεν αποτελεί προϊόν της αλκοολικής ζύμωσης (Σουφλερός 2009). Η μεθανόλη μπορεί να παρασκευαστεί με ξηρή απόσταξη των ξύλων, γι αυτό ονομάζεται και ξυλόπνευμα. Η σύγχρονη παραγωγή της, σε βιομηχανική κλίμακα, βασίζεται στην καταλυτική αντίδραση του μονοξειδίου του άνθρακα με υδρογόνο (Λιοδάκης κ.ά. 2011). Η αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη με σημείο βρασμού 78.4 ο C, μετά το νερό που αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του όγκου του οίνου, είναι το σημαντικότερο συστατικό αυτού και αποτελεί το 10-16% του όγκου του. Το ποσοστό αυτό μπορεί να γίνει ακόμα μεγαλύτερο σε ειδικούς τύπους οίνου όπου προστίθεται επιπλέον ποσότητα αλκοόλης. Η αιθανόλη είναι το κύριο προϊόν της αλκοολικής ζύμωσης η οποία είναι η διαδικασία διάσπασης ορισμένων σακχάρων προς αλκοόλη και διοξείδιο του άνθρακα με τη βοήθεια ενζύμων εκκρινόμενων από μικροοργανισμούς, τους σακχαρομύκητες ή ζυμομύκητες ή απλώς ζύμες (Βασιλειάδης 1991, Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996, Σουφλερός 2009). Επιπλέον, συστηματικές έρευνες έχουν γίνει σχετικά με τις διαφορετικές εφαρμογές εξειδικευμένων προετοιμασιών της ξηρής ανενεργής ζύμης για την παραγωγή κρασιού, βασιζόμενες στον ενεργό τους μηχανισμό λαμβάνοντας υπόψη τις επιστημονικές πληροφορίες που είναι διαθέσιμες προκειμένου να χαρακτηρίσουν καλύτερα τη χημική τους σύσταση και να συστήσουν κατάλληλα κριτήρια για την οινολογική τους χρήση (Pozo-Bayon et al. 2009). Η αλκοολική ζύμωση παρατηρήθηκε για πρώτη φορά σε γλεύκος, που προκύπτει από τη θραύση των ζώντων κυττάρων του σταφυλιού, το οποίο είχε αφεθεί μόνο του για μικρό χρονικό διάστημα και παρουσίασε ένα φαινόμενο αντίδρασης που συνοδευόταν με έντονο αναβρασμό, ανύψωση της θερμοκρασίας και απελευθέρωση αερίου, με αποτέλεσμα τη μετατροπή του σακχάρου του γλεύκους σε αλκοόλη. Η βιοχημεία της αλκοολικής ζύμωσης είναι αρκετά περίπλοκη εφόσον το μόριο της εξόζης (γλυκόζη ή φρουκτόζη) δεν κόβεται απλά σε δύο μόρια αιθανόλης και δύο μόρια διοξειδίου του άνθρακα αλλά υφίσταται ένα σύνολο 30 περίπου αντιδράσεων που γίνονται με την παρέμβαση ενζύμων κατάλληλων για κάθε μια από αυτές (Σουφλερός 2009). Η αλκοολική ζύμωση βρίσκει εφαρμογή εκτός της οινοπνευματοποιίας, στη γαλακτοκομία. Οι πιο σημαντικές ζυμώσεις που αφορούν την παραγωγή γαλακτοκομικών προϊόντων όπως γιαούρτι, τυρί, βούτυρο, οξυγάλατα κ.ά. είναι η γαλακτική, η αλκοολική, η προπιονική και η βουτυρική ζύμωση της λακτόζης. Οι ζυμώσεις αυτές ονομάζονται έτσι ανάλογα με το κύριο προϊόν που σχηματίζεται από τη ζύμωση της λακτόζης (Καμιναρίδης & Μοάτσου 2009). Η θεωρία και οι πρακτικές της παραγωγής οίνου έχουν αλλάξει ριζικά από την απαρχή του, πριν περίπου 6000 χρόνια, με την εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας (Jackson 2000). Βελτιώσεις που έγιναν στην παραγωγή γυαλιού και τη χρήση του φελλού οδήγησαν στη δημιουργία διάφορων τύπων κρασιού. Η καλλιέργεια της αμπέλου είναι γνωστή από το 4000 π.χ. περίπου και τα χρησιμοποιούμενα για την παραγωγή οίνου σταφύλια ανήκουν στο είδος Vitis vinifera (Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996). Για την παραγωγή μάλιστα ορισμένων τύπων [46]

3 οίνου-όπως οι ειδικοί φυσικώς γλυκείς οίνοι των περιοχών Sauternes και Tokayπαίρνει μέρος και ο μύκητας Botrytis cinerea, ο οποίος αναπτύσσεται πάνω στη ράγα του σταφυλιού (Σουφλερός 2009). Η αλκοολική ζύμωση έγινε η αιτία να δημιουργήσει ο Pasteur τη βιοχημεία και να αποκλείσει την αυτόματη γένεση. Το φαινόμενο αυτό αποτέλεσε το πρώτο βιοχημικό μοντέλο, που μελετήθηκε και διερευνήθηκε κατά στάδια. Η έρευνα του Pasteur, επίσης, κατά τη δεκαετία του 1860 βοήθησε τους μεταγενέστερους ερευνητές να κατανοήσουν τη φύση της αλκοολικής ζύμωσης και να λύσουν προβλήματα σχετικά με τις «ασθένειες» του οίνου (Jackson 2000, Σουφλερός 2009). Η όλη διαδικασία παραγωγής οίνου δύναται να χωριστεί σε τρία βασικά στάδια. Στο πρώτο στάδιο, μετά τη διαλογή των σταφυλιών για την απομάκρυνση των αλλοιωμένων στοιχείων και την πλύση τους, υποβάλλονται σε πίεση σε υδραυλικά πιεστήρια ή σε κοχλιωτά πιεστήρια συνεχούς λειτουργίας ή σε πιεστήρια με κυλίνδρους (Jackson 2000). Συνήθως από 100Kg σταφυλιών παίρνονται 88Kg περίπου γλεύκους (μούστου) απαλλαγμένου από τα στέμφυλα. Μερικές φορές το γλεύκος δεν έχει την κατάλληλη σύσταση για να δώσει ένα καλό προϊόν. Στην περίπτωση αυτή, υπόκειται σε διόρθωση δηλαδή προσδιορίζονται οι περιεκτικότητες κυρίως του σακχάρου και των οργανικών οξέων και αν χρειάζεται τότε προστίθενται οξέα (τρυγικό ή κιτρικό), γλυκερόλη, 2,3 βουτανοδιόλη κλπ. Επίσης, η σύνθεση μερικών σημαντικών αρωματικών εστέρων μπορεί να αυξηθεί ενώ άλλων να μειωθεί. Σε ορισμένες ποικιλίες κρασιού, όπως η ποικιλία Riesling, η διόρθωση του γλεύκους απομακρύνει την πράσινη ή άγουρη γεύση των ανώριμων σταφυλιών (Bach and Hess 1986). Ωστόσο, αυτές οι τεχνικές δεν μπορούν να αναπληρώσουν την έλλειψη της ποικιλότητας στο χαρακτήρα των ανώριμων σταφυλιών ή αυτών που έχουν ζημιωθεί από τις βροχοπτώσεις (Jackson 2000). Διάφορες τεχνικές έχουν διερευνηθεί για να βελτιώσουν το χαρακτήρα κρασιών που παράγονται από φτωχούς αμπελώνες χωρίς την προσθήκη ζάχαρης, όπως η τεχνική της αντίστροφης ώσμωσης (Duitschaever et al. 1991). Στο δεύτερο στάδιο της οινοποίησης επιτελείται η ζύμωση, δηλαδή η μετατροπή του σακχάρου σε αλκοόλη με τη βοήθεια μικροοργανισμών. Στην αρχή, η ζύμωση εξελίσσεται ραγδαία και έντονα. Μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες περίπου έχει ζυμωθεί το μεγαλύτερο ποσοστό σακχάρου, ενώ το υπόλοιπο ζυμώνεται πιο αργά και χρειάζεται περισσότερο χρόνο. Προκειμένου να θεωρηθεί ότι η ζύμωση έχει ολοκληρωθεί, μόνο ελάχιστες ποσότητες ζυμώσιμων σακχάρων πρέπει να έχουν παραμείνει στο ζυμωτήριο της τάξεως του <1g/L και μικρά ποσά μη ζυμώσιμων σακχάρων όπως αραβινόζη, ραμνόζη και ξυλόζη σε ποσοστό ~0.2g/L. Αυτές οι ασήμαντες ποσότητες σακχάρων δεν παρουσιάζουν αισθητηριακή σημαντικότητα και αφήνουν τον οίνο να έχει γεύση ξηρή (Jackson 2000). Στο τρίτο και τελευταίο στάδιο όπου έχει ολοκληρωθεί η ζύμωση επέρχεται η ωρίμανση, κατά τη διάρκεια της οποίας λαμβάνει χώρα η βελτίωση και η σταθεροποίηση του χαρακτήρα του οίνου, λόγω κυρίως χημικών μεταβολών, τις οποίες υφίστανται τα διάφορα συστατικά του (Βασιλειάδης 1991, Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996). Για τη βελτίωση των οργανοληπτικών τους ιδιοτήτων, τα κρασιά αφήνονται για ένα χρονικό διάστημα λίγων ετών για παλαίωση, οπότε αναπτύσσεται το χαρακτηριστικό ευχάριστο άρωμα και γεύση (bouquet). O απαιτούμενος χρόνος της παλαίωσης, αλλά και ο χρόνος κατά τη διάρκεια του οποίου ο οίνος παραμένει ευχάριστος για κατανάλωση, δεν είναι κοινός για όλους τους οίνους. Στην περίπτωση [47]

4 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» των ερυθρών οίνων, η περιεκτικότητα σε φαινολικές ενώσεις και το ύψος της οξύτητας ασκούν πρωταρχικό ρόλο στη διάρκεια ζωής τους (Bertrand and Soufleros 1989). Τόσο στους ερυθρούς όσο και στους λευκούς οίνους η παλαίωση περιλαμβάνει α) την ωρίμανση των οίνων ή εκλέπτυνση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών τους, που οφείλεται σε οξειδωτικά φαινόμενα (βραχύχρονη παραμονή σε βαρέλι) και β) την ανάπτυξη του μπουκέτου (bouquet), που οφείλεται σε αναγωγικά φαινόμενα (παραμονή σε φιάλη) (Σουφλερός 2009). Νέες τεχνολογίες βοηθούν τους οινοπαραγωγούς να επεξεργαστούν το κρασί τους ώστε να παρουσιάζει προκαθορισμένα χαρακτηριστικά βελτιώνοντας παράλληλα την απόδοση της διαδικασίας καθώς και τη διατήρηση των προδιαγραφών υγιεινής. (Sablayrolles 2009). Η αιθανόλη ή αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) παρασκευάζεται σε μεγάλες ποσότητες και σε πετροχημικά εργοστάσια. Η βιομηχανική της παρασκευή περιλαμβάνει δύο στάδια. Κατά το πρώτο παρασκευάζεται το οινόπνευμα με ζύμωση ή συνθετικά από αιθυλένιο, ενώ κατά το δεύτερο στάδιο το λαμβανόμενο μίγμα αποστάζεται σε στήλη απόσταξης συνεχούς λειτουργίας (Βασιλειάδης 1991). Σε παγκόσμια κλίμακα χρησιμοποιούνται βιομηχανικές τεχνικές ζύμωσης σε παρτίδες (batch fermentation) για την παρασκευή της αιθανόλης από πρώτες ύλες είτε τα σάκχαρα (μελάσα, σταφίδα κλπ.) είτε το άμυλο είτε τέλος τα υπολείμματα της κατεργασίας του ξύλου, ενώ πολύ λίγες τεχνικές συνεχούς ζύμωσης (continuous fermentation) λαμβάνουν χώρα ανά τον κόσμο (Guidoboni 1984). Καθώς η πετροχημική βιομηχανία συνεχώς εξελίσσεται και η ζήτηση για μεγαλύτερες ποσότητες αιθυλικής αλκοόλης αυξάνεται, η χρήση τεχνικών συνεχούς ζύμωσης θεωρείται πλέον αναγκαία και προτιμητέα. Τα αποτελέσματα αυτής της μεθόδου είναι ικανοποιητικά αν συλλογιστεί κανείς την αισθητή μείωση του κόστους κεφαλαίου μέσα από τις βελτιωμένες ογκομετρικές αποδόσεις, τα ομοιόμορφα και σταθερά προϊόντα της ζύμωσης και τις επακόλουθες βελτιώσεις στις στήλες απόσταξης και διόρθωσης της αλκοόλης (Guidoboni 1984). Ο σχεδιασμός, η βελτιστοποίηση και ο έλεγχος της παραγόμενης αλκοόλης μέσω της ζύμωσης μελετώνται συνεχώς από ομάδες ερευνητών για να στοχεύσουν στη μεγιστοποίηση της απόδοσης και της παραγωγικότητας. Μια καλή επιλογή για την επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι η εκτέλεση ενός ελεγκτικού αλγορίθμου DMC (Dynamic Matrix Control) που θα χρησιμοποιείται για τον ικανοποιητικό έλεγχο της όλης διαδικασίας της ζύμωσης (Costa et al. 2001). Είναι σχεδόν μια δεκαετία που ο ανεπτυγμένος βιομηχανικά κόσμος συνειδητοποίησε την τρωτότητά του εξαιτίας της μεγάλης του εξάρτησης από τα συμβατικά καύσιμα των οποίων τα αποθέματα συνεχώς περιορίζονται. Μεγάλες προσπάθειες καταβάλλονται για την απεμπλοκή του ανθρώπου από τη χρήση πετρελαίου και γαιανθράκων στρεφόμενος στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την καύσιμη αλκοόλη ως προϊόν της ζύμωσης της βιομάζας. Η Βραζιλία πρωτοστάτησε στην ανάπτυξη και εφαρμογή σχεδίων για τη σημαντική παραγωγή καύσιμης αλκοόλης από μανδιόκα (ή γιούκα), ένα τροπικό φυτό του οποίου συγκομίζεται η ρίζα. Ωστόσο, όλες αυτές οι προσπάθειες δεν παρουσιάζουν ακόμα οικονομική βιωσιμότητα (Keim 1983). Ως αλκοολούχα ποτά εκτός του οίνου, θεωρούνται αυτά που περιέχουν αιθανόλη όπως η μπύρα, το ούζο, το τσίπουρο, η βότκα, το λικέρ κ.ά. Η περιεκτικότητα των αλκοολούχων ποτών σε αιθανόλη ποικίλει και εκφράζεται σε αλκοολικούς βαθμούς (Θεοδωρόπουλος κ.ά. 2008). Η μπύρα παρασκευάζεται από το άμυλο του κριθαριού [48]

5 με ζύμωση και περιέχει διοξείδιο του άνθρακα και εκχύλισμα λυκίσκου. Σε αντίθεση με τον οίνο, η ζύμωση της μπύρας δε γίνεται αυτόματα, αλλά με προσθήκη ζύμης στο προς ζύμωση υγρό. Ο ζύθος (μπύρα) διαφέρει ως προς τον οίνο και στην ποσότητα της περιεχόμενης αλκοόλης. Σπάνια φτάνει το 4.5-5% vol (Βασιλειάδης 1991). Ποτά όπως το ουίσκι, το κονιάκ, η βότκα, το ρούμι, το ούζο, το τσίπουρο κ.ά. ανήκουν στην κατηγορία των αποσταγμάτων. Οι βασικές χημικές διεργασίες που γίνονται κατά την παρασκευή των ποτών αυτών είναι παρόμοιες με εκείνες του κρασιού και της μπύρας. Μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία της ζύμωσης οπότε τα σάκχαρα μετατρέπονται σε αιθανόλη και διοξείδιο του άνθρακα, ακολουθεί απόσταξη. Ιδιαίτερη σημασία για την ωρίμανση του αποστάγματος έχουν η θερμοκρασία και η ποιότητα του ξύλου του βαρελιού. Τα ηδύποτα (λικέρ) παρασκευάζονται είτε με απλή ανάμειξη καθαρής αιθυλικής αλκοόλης, νερού, σακχάρων, αρωματικών υλών και χρώματος, είτε με προσθήκη αλκοόλης σε σιρόπια που παρασκευάζονται από διάφορα φρούτα. Συνήθως τα ηδύποτα περιέχουν αιθυλική αλκοόλη 30-50% vol και ζάχαρη 10-25% w/w (Βουδούρης και Κοντομηνάς 1996). ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ Η διδακτική προσέγγιση του θέματος εντάσσεται στο κεφάλαιο 2 (Αλκοόλες- Φαινόλες) και συγκεκριμένα στις υποενότητες 2.1 (Αλκοόλες), 2.2 (Κορεσμένες μονοσθενείς αλκοόλες- Αιθανόλη) που προβλέπεται από το ΑΠΣ του σχολικού βιβλίου Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας. Οι εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές είναι η Χημεία Γ Γυμνασίου. Αυτό το διδακτικό σενάριο θα μπορούσε να προταθεί και για τη διδασκαλία της αντίστοιχης ενότητας της Χημείας Γ Γυμνασίου χωρίς να γίνεται αναφορά στις χημικές αντιδράσεις παρασκευής των αλκοολών. Μετά την ολοκλήρωση της διδασκαλίας επιδιώκεται οι μαθητές και οι μαθήτριες να αναπτύξουν τις ακόλουθες γνώσεις, ικανότητες και στάσεις αντίστοιχα: Α) 1. Να αναγνωρίζουν τις αλκοόλες ανάμεσα στις άλλες οργανικές ενώσεις. 2. Να τις ταξινομούν σε υποκατηγορίες και να τις διακρίνουν από τους ισομερείς τους αιθέρες. 3.Να αναφέρουν τις πιο σημαντικές παρασκευές τους και τις συνθήκες μέσα από τις οποίες παράγονται καθώς και να τις συνδέουν με την καθημερινή ζωή. 4.Να ταξινομούν τα αλκοολούχα ποτά ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής τους, να διαχειρίζονται ερμηνευτικά τα χαρακτηριστικά τους (πώς προήλθαν, από ποια πρώτη ύλη παράγονται κλπ) και 5.Να γενικεύουν τρόπους παρασκευής και ιδιότητες που ισχύουν για την αιθανόλη σε άλλες αλκοόλες όταν αυτό ισχύει. Β) 1. Να αναγνωρίζουν την αξία των αλκοολών και των ζυμώσεων στην καθημερινή ζωή. 2. Να γνωρίζουν με ποιο τρόπο θα αντλούν πληροφορίες γι αυτές με τη χρήση των νέων τεχνολογιών. 3.Να αξιολογούν και να ιεραρχούν τη σημασία των δεδομένων που προσλαμβάνουν με τρόπο κριτικό. 4. Να αποκτήσουν τεχνολογικό εγγραμματισμό. Γ) 1. Να μάθουν να τηρούν κανόνες ασφαλείας κατά το χειρισμό των υλικών και οργάνων του σχολικού εργαστηρίου. 2. Να αναπτύξουν κριτική σκέψη και θετική στάση απέναντι στην επιστημονική μέθοδο για την ερμηνεία των χημικών φαινομένων. 3. Να επιλέγουν με κριτικό τρόπο τις χρήσιμες ιστοσελίδες του διαδικτύου που αφορούν το θέμα τους. 4. Να σέβονται την προσωπικότητα των συμμαθητών τους 5. Να εργάζονται ομαδοσυνεργατικά. 6. Να ενημερώνονται για τις επιπτώσεις της λελογισμένης και μη χρήσης του αλκοόλ στην καθημερινή τους ζωή. [49]

6 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Θεωρητικό πλαίσιο της συγκεκριμένης διδακτικής πρότασης αποτελεί ο κοινωνικός εποικοδομητισμός, ο οποίος θεωρεί ότι η νοητική ανάπτυξη του μαθητή είναι μια διαδικασία αδιάρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορικοκοινωνική διάσταση και το πολιτισμικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο αυτή συντελείται. Ο διαμεσολαβητικός ρόλος του δασκάλου είναι περισσότερο άμεσος και σημαντικός στη διαδικασία της μάθησης και της ανάπτυξης. Επομένως, η γνώση οικοδομείται από τους/τις μαθητές/ριες σταδιακά με βάση τις προϋπάρχουσες γνώσεις, ιδέες και εμπειρίες τους και δε μεταδίδεται έτοιμη από τον εκπαιδευτικό και επιπλέον οικοδομείται αποτελεσματικότερα μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο της ομάδας μαθητών/ριών (Ματσαγγούρας 1999). Η φύση ή η αγωγή είναι υπεύθυνη για το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του ανθρώπου; Ένα πρόβλημα που απασχολεί τον άνθρωπο από την εποχή του Πλάτωνα. Ο άνθρωπος έχει την ευθύνη να διαμορφώσει την προσωπικότητά του μέσα από τις επιλογές του (Βρεττός & Καψάλης 1999, Βρεττός 2005). Επομένως, ο εκπαιδευτικός σχεδιάζει και οργανώνει τη μαθησιακή διαδικασία, και στη συνέχεια στην τάξη έχει ρόλο συμβουλευτικό, καθοδηγητικό, ενισχυτικό και εν τέλει υποβοηθητικό στη δουλειά των μαθητών/ριών που εργάζονται σε μικρές ομάδες (scaffolding: πλαίσιο στήριξης). Την ώρα της διδασκαλίας καθώς οι μαθητές/ριες εργάζονται με βάση τα φύλλα εργασίας και τις κατάλληλες πειραματικές διατάξεις, ο εκπαιδευτικός επιβλέπει τις ομάδες ώστε να διαπιστώσει αν αυτές συνεργάζονται ομαλά, απαντούν τις ερωτήσεις και καταλήγουν σε σωστά συμπεράσματα (Σταυρίδου 2000). Επίσης, όταν ολοκληρώνεται το επιθυμητό μέρος του φύλλου εργασίας κατά τον εκπαιδευτικό, ο ίδιος φροντίζει να συντονίσει μια συζήτηση στην ολομέλεια της τάξης που θα διασφαλίσει το γεγονός ότι όλα τα παιδιά έχουν καταλήξει στα επιθυμητά συμπεράσματα. Το παρόν σχέδιο μαθήματος προτείνεται να υλοποιηθεί σε ένα περιβάλλον ομαδοσυνεργατικής μάθησης, όπου οι μαθητές/ριες έχουν ενεργό ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία και εργάζονται σε μικρές ομάδες ετερογενείς ως προς το φύλο, την επίδοση, την εθνικότητα. Δουλεύουν με πειραματικές διατάξεις και υλικά τόσο από την καθημερινή τους ζωή όσο και από το εργαστήριο Φυσικών Επιστημών, καθώς επιδιώκεται η σύνδεση της Χημείας με προβλήματα και καταστάσεις της καθημερινής ζωής. Στο πείραμα προσομοίωσης του αλκοτέστ που προτείνεται να υλοποιηθεί από τους μαθητές/ριες στο 2ο φύλλο εργασίας μπορεί να χρησιμοποιηθούν απλές διατάξεις όπως θήκες από χάπια ή τσίχλες αντί ποτηριών ζέσεως αν δε διαθέτει το σχολικό εργαστήριο (Εικόνα 4β) και χημικά αντιδραστήρια (αιθανόλη, διχρωμικό κάλιο, πυκνό διάλυμα θειικού οξέος) τα όποια εύκολα διατίθενται από το ΕΚΦΕ της περιοχής που ανήκει το σχολείο αν υπάρχει έλλειψη. Στο σχεδιασμό πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι εναλλακτικές ιδέες των μαθητών/ριων που έχουν για τις αλκοόλες προκειμένου να ανατραπούν οι λανθασμένες απόψεις μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία (Driver et al. 1998). Οι αλκοόλες στη βάση τους είναι αρκετά συνυφασμένες με συγκεκριμένες χρήσεις τους της καθημερινής μας ζωής. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται την ύπαρξη ζωντανών εικόνων στο νου των μαθητών, στις οποίες καλούνται να ανταποκριθούν, αλλά και αρκετών παρανοήσεων ή και προκαταλήψεων ακόμη, που μπορεί να οφείλονται σε αναφορές του κοινωνικού υποβάθρου από το οποίο ανατροφοδοτούνται γνωστικά και ιδεολογικά. Μια από τις βασικές δυσκολίες των μαθητών στη χημεία είναι το τυπολογικό της μέρος. Η ανάκληση και διαχείριση των γενικών μοριακών τύπων τους [50]

7 προβληματίζει αρκετά και ειδικά στην περίπτωση των αλκοολών όπου έχουμε και επιπρόσθετη εμπλοκή του φαινομένου της ισομέρειας ομόλογης σειράς με τους αιθέρες. Στις παρασκευές αλκοολών και τις ζυμώσεις ικανός αριθμός μαθητών πιστεύει ότι η αιθανόλη περιέχεται στο μούστο εξαρχής και ένα μικρότερο ποσοστό - ακόμη περισσότερο- ότι από την έκθλιψη των σταφυλιών απομονώνεται απευθείας το κρασί, αγνοώντας φυσικά την ύπαρξη του γλεύκους. Η συντριπτική δε πλειοψηφία των μαθητών δε γνωρίζει τη διαφορά στην παρασκευή των αποσταγμάτων από τα «ζυμώμενα» ποτά και υποθέτει ότι όλα τα αλκοολούχα ποτά προκύπτουν με τον ίδιο τρόπο, ο οποίος όμως είναι κάπως ασαφής. Φυσικά είναι ελάχιστα γνωστός ο ιδιαίτερος και ωστόσο πρωταρχικά σημαντικός ρόλος που παίζουν τα φυτά στην παρασκευή των ποτών. ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ Τ.Π.Ε. Η επιστημονική μέθοδος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα των Φυσικών Επιστημών γιατί λειτουργεί ανεξάρτητα από τα άτομα που τη χρησιμοποιούν. Στο παρόν σχέδιο μαθήματος καλούνται οι μαθητές/ριες να ασκηθούν στον τρόπο με τον οποίο σκέπτονται, εργάζονται και λύνουν τα προβλήματα οι επιστήμονες, στις διαδικασίες που χρησιμοποιούν στις έρευνές τους. Επειδή, η επιστημονική γνώση εξελίσσεται και μερικές φορές αναθεωρείται, επιβάλλεται από τα αναλυτικά προγράμματα σπουδών των σχολείων να διδάξουν τους μαθητές πώς να μαθαίνουν. Η εφαρμογή αυτής της διδακτικής παρέμβασης με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών (Τ.Π.Ε) οδηγεί σ ένα ολιστικό μοντέλο μάθησης όπου δεν απομονώνεται η μάθηση από το πλαίσιο στο οποίο λαμβάνει χώρα (Ράπτης & Ράπτη 2006). Επομένως, η ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε στην εκπαιδευτική διαδικασία έχει θετικές επιπτώσεις στον τρόπο οικοδόμησης της γνώσης, στο περιεχόμενο διδασκαλίας, στη σχέση δασκάλου-μαθητή και στη διασύνδεση της θεωρίας με την πράξη. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ- ΣΥΖΗΤΗΣΗ Με βάση την παραπάνω μεθοδολογία συντάσσεται ένα Διδακτικό Σενάριο-Σχέδιο μαθήματος το οποίο εξετάζει τη δομή και τις παρασκευές των αλκοολών, τις ζυμώσεις και τα αλκοολούχα ποτά. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού χρησιμοποιήθηκαν το συμβατό με το αναλυτικό πρόγραμμα λογισμικό «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο», χρήσιμες ιστοσελίδες του διαδικτύου, μια σύντομη παρουσίαση με το MS PowerPoint2007 και το λογισμικό Hot Potatoes 6 για τη σύνταξη ενός συνοπτικού τεστ αξιολόγησης. Το εκπαιδευτικό λογισμικό της χημείας θεωρείται ότι ανήκει στην κατηγορία «Υπερκείμενα και Ηλεκτρονικά Βιβλία πολυμέσων», γιατί καλύπτει βασικά την ύλη της Χημείας στο Γυμνάσιο (και εν μέρει στο Λύκειο) με τη βοήθεια πολυμέσων, όπως εικόνες, βίντεο, σχέδια, εικονικά εργαστήρια κλπ. Επίσης, θεωρείται λογισμικό προσομοίωσης, αφού σε αυτό προσομοιώνονται διεργασίες και φαινόμενα της Χημείας. Το διαδίκτυο αφετέρου με κατάλληλη διαχείριση αποτελεί ανεξάντλητη πηγή πληροφοριών πολυμεσικού χαρακτήρα και για το λόγο αυτό η χρήση του θεωρείται ότι έχει ιδιαίτερη προστιθέμενη αξία. Παράλληλα με τη χρήση των Νέων Τεχνολογιών, η διδακτική πρόταση ολοκληρώθηκε με την πραγματοποίηση του παραδοσιακού μετωπικού εργαστηρίου όπου οι μαθητές/ριες είχαν την ευκαιρία να βιώσουν έστω σε μικροκλίμακα πως γίνεται ένα αλκοτέστ από αστυνομικούς σε περαστικούς οδηγούς στο δρόμο. Παρατήρησαν ότι η αιθανόλη που βγαίνει κατά την εκπνοή μπορεί να οξειδωθεί από τα διχρωμικά ιόντα (Cr2O7-2 ) σε οξικό οξύ ή [51]

8 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» ακεταλδεϋδη. Επομένως, κατά την οξείδωση αυτή τα διχρωμικά ιόντα που έχουν πορτοκαλέρυθρο χρώμα μετατρέπονται σε πράσινα ιόντα χρωμίου (Cr +3 ) και από την ένταση του πράσινου χρώματος που παίρνει το διάλυμα, γίνεται αντιληπτή η ποσότητα της αλκοόλης που υπάρχει στην εκπνοή. Με κατάλληλη επιλογή ερωτήσεων και δραστηριοτήτων επιχειρείται η ενεργοποίηση της κριτικής ικανότητας του μαθητή και ο εθισμός του σε διαδικασίες αναζήτησης πληροφοριών με τρόπο αυτόνομο και ιεραρχικό. Για την ασφαλή και απρόσκοπτη εφαρμογή του σεναρίου συνιστάται η διάθεση 2 συνολικά ωρών, οι οποίες καλύπτονται από 2 φύλλα εργασίας που δίνονται στους μαθητές διαδοχικά στην αρχή κάθε διδακτικής ώρας. Το σενάριο κατά τον καλύτερο τρόπο αξιοποιείται με τη χρήση ενός υπολογιστή από κάθε μαθητή, έτσι ώστε να υπάρχει συνεχής αυτενέργεια και με διαφοροποίηση στα ερωτήματα που έχουν περισσότερο κοινωνικό χαρακτήρα, οπότε καλύτερα οι μαθητές να λειτουργούν ομαδοσυνεργατικά σε ομάδες 2 ή 3 ατόμων ανά υπολογιστή στο εργαστήριο Πληροφορικής. Εναλλακτικά, όπου και όποτε τα παραπάνω δεν είναι απολύτως εφικτά είναι δυνατή η εφαρμογή του σεναρίου σε ομάδες των 2 ή 3 ατόμων στο εργαστήριο Φυσικών Επιστημών με προβολή του μέσα από βιντεοπροβολέα και με άμεσο συντονιστή φυσικά το διδάσκοντα (αν και το τελευταίο είναι προϋπόθεση επιτυχίας σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις διδασκαλίας). Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ α. Διανέμει στους μαθητές τα φύλλα εργασίας και τους παροτρύνει να ακολουθήσουν την πορεία του μαθήματος, των ερωτήσεων και των δραστηριοτήτων όπως περιγράφονται μέσα σ αυτό. β. Καθοδηγεί και συντονίζει τους μαθητές μεμονωμένα ή τις ομάδες καθ όλη τη διάρκεια του μαθήματος. γ. Επιλύει τυχόν απορίες σχετικές με τα ερωτήματα και τις δραστηριότητες των φύλλων εργασίας. δ. Συνεργάζεται με τις ομάδες των μαθητών για την υλοποίηση του σεναρίου. ε. Συζητά μετά την τελευταία διδακτική ώρα, η οποία είναι αφιερωμένη στην αξιολόγηση των μαθητών, τα αποτελέσματα της αξιολόγησης. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ α. Συνεργάζονται μεταξύ τους και με το διδάσκοντα για να υλοποιήσουν το σενάριο με βάση τα φύλλα εργασίας που τους έχουν διανεμηθεί. β. Απαντούν στις ερωτήσεις και εκτελούν τις δραστηριότητες με τη σειρά που περιέχονται σε κάθε φύλλο εργασίας. γ. Συμπληρώνουν ό,τι χρειάζεται στα φύλλα εργασίας. δ. Απαντούν στις ερωτήσεις του κριτηρίου αξιολόγησης μετά την ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων που περιέχονται στο δεύτερο και τελικό φύλλο εργασίας. Το παρόν σενάριο αποτελείται από 2 φύλλα εργασίας που δίνονται στους μαθητές στην αρχή κάθε διδακτικής ώρας. Αρχικά τίθενται δύο εισαγωγικά ερωτήματα στους μαθητές για την ευαισθητοποίησή τους πάνω στο θέμα. Το πρώτο αφορά στο πλαίσιο του καταιγισμού ιδεών (brain storming) και το δεύτερο χρησιμοποιεί το πρώτο ως αφορμή για την ενίσχυση μιας πρόβλεψης. Ακολουθεί η εισαγωγή στην επεξεργασία του λογισμικού και δίνονται σύντομες, αλλά σαφείς οδηγίες στους [52]

9 μαθητές για το πώς θα προσεγγίσουν το σημείο έναρξης που είναι η ενότητα «Αλκοόλες και ζυμώσεις». Στο 1 ο Φύλλο εργασίας (Εικόνα 1) οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν τις 2 πρώτες σελίδες της υποενότητας «Δομή και ιδιότητες αλκοολών» του εκπαιδευτικού λογισμικού «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο» και στη συνέχεια να απαντήσουν σε 5 ερωτήματα σύνθεσης και κριτικής ικανότητας. Οι ερωτήσεις αυτές ικανοποιούν τους στόχους Α1, Α2,Β1, Β2,Β4. Ακολουθεί η μελέτη της παρασκευής αλκοολών μέσω της 4 ης σελίδας της παραπάνω υποενότητας (Εικόνα 2α,β). Για την εμπέδωσή τους τίθενται στους μαθητές 3 ερωτήματα και σε ένα από αυτά ανατρέχουν και σε βίντεο από το διαδίκτυο με ηλεκτρονική διεύθυνση προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα το σκεπτικό του (Εικόνα 3). Εκπληρώνονται οι στόχοι Α3,Β3,Β4. Το σύνολο των δραστηριοτήτων ικανοποιεί τους στόχους Γ1, Γ2, Γ3, Γ4,Γ5,Γ6. Εικόνα 1: Απόσπασμα από το 1 ο φύλλο εργασίας και η υποενότητα «Αλκοολούχα ποτά» από το 2 ο φύλλο εργασίας α β Εικόνα 2: Διαφάνειες από το εκπαιδευτικό λογισμικό «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο»: (α) η υποενότητα «Δομή και ιδιότητες αλκοολών» (β) τρόποι παρασκευής των αλκοολών [53]

10 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» Εικόνα 3: Στιγμιότυπο από το videoclip του τραγουδιού «Ουσίες» του Μακεδόνα (πηγή: Διαθέσιμη, [online], 12/1/2014 Στο 2 ο Φύλλο εργασίας οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν την υποενότητα «Οι ζυμώσεις» του ίδιου λογισμικού, όπου τίθενται 3 ερωτήσεις (Εικόνα 4α,β). Στο τελευταίο ερώτημα οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα πλήρους αυτενέργειας παροτρυνόμενοι να απαντήσουν αφού πρώτα ανατρέξουν σε πηγές που μπορούν να εντοπίσουν στο διαδίκτυο πάντα με την διακριτική επίβλεψη του διδάσκοντα. Οι στόχοι που ικανοποιούνται μέσα από τις παραπάνω ερωτήσεις είναι οι Α5,Β1,Β4. Το φύλλο εργασίας ολοκληρώνεται με την ενότητα «Αλκοολούχα ποτά» (Εικόνα 1) όπου προβλέπεται η μελέτη της αντίστοιχης υποενότητας του λογισμικού και παρατίθενται 5 ερωτήματα σύνθεσης, ανάλυσης και κριτικής ικανότητας. Παράλληλα, εκτελούν και πείραμα προσομοίωσης της διαδικασίας του Αλκοτέστ παρακολουθώντας τη διαδικασία εκτέλεσης του μέσα από μια σύντομη παρουσίαση με PowerPoint (Εικόνα 5α,β) ενώ ταυτόχρονα τους δίνονται τα επιτρεπτά όρια της συγκέντρωσης της αιθανόλης στο αίμα του οδηγού σε διάφορα κράτη της Ε.Ε. και ακολουθεί συζήτηση στην ολομέλεια. Ικανοποιούνται οι στόχοι Α4,Β3. Επίσης, το σύνολο των δραστηριοτήτων ικανοποιεί τους στόχους Γ1, Γ2, Γ3, Γ4,Γ5,Γ6. α β Εικόνα 4: Διαφάνειες από το εκπαιδευτικό λογισμικό «Ο θαυμαστός κόσμος της Χημείας για το γυμνάσιο»: (α) υποενότητα «Οι ζυμώσεις» (β) υποενότητα «Αλκοολούχα ποτά» [54]

11 α β Εικόνα 5: Διαφάνειες από την παρουσίαση με MS PowerPoint: (α) εκτέλεση πειράματος προσομοίωσης του Αλκοτέστ, (β) τα επιτρεπτά όρια κατανάλωσης αλκοόλ από οδηγούς σε χώρες της Ε.Ε. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Δίνοντας προεκτάσεις και διαστάσεις διαθεματικότητας στο κεφάλαιο των Αλκοολών στη Χημεία Β Λυκείου του Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών, έγινε καλύτερη προσέγγιση αυτής της κατηγορίας των οργανικών ενώσεων που συναντάμε πολύ συχνά στην καθημερινή μας ζωή. Ο Ιπποκράτης, πατέρας της Ιατρικής, δίδασκε ότι: «Ο οίνος είναι αγαθό θαυμάσια προσαρμοσμένο στον άνθρωπο αν, τόσο σε κατάσταση υγείας όσο και σε αρρώστιας, το χρησιμοποιεί με μέτρο ανάλογα με τα ατομικά του χαρακτηριστικά». Πράγματι από την αρχαιότητα, ο οίνος αποτέλεσε για τον άνθρωπο ένα κομμάτι από τη ζωή του. Οι μύθοι, οι παραστάσεις, οι θεότητες, οι γιορτές μαρτυρούν τους στενούς δεσμούς που υπήρχαν ανάμεσα στον άνθρωπο και στον οίνο. Η σωστή ενημέρωση για τη λογική χρήση του οίνου θα αποβάλλει την οινοφοβία που εμφανίζεται σε μια μερίδα καταναλωτών (Σουφλερός 2009). Μεγάλος είναι ο αριθμός των χημικών ενώσεων που απαντώνται στον οίνο που είτε περιέχονται σε ικανοποιητικές ποσότητες είτε σε ίχνη και δεν αφήνουν καμία αμφιβολία για τη θρεπτική του αξία. Η αλκοόλη που περιέχεται σε μεγάλες ποσότητες (9-17% vol), η γλυκερίνη και τα σάκχαρα, όταν πρόκειται για γλυκούς οίνους, εξασφαλίζουν κυρίως τη θρεπτική αξία του οίνου. Αλλά και τα υπόλοιπα συστατικά του, όπως είναι οι διάφορες βιταμίνες Β1, Β2, Β6, Β12, Η(βιοτίνη), ΡΡ (νικοτιναμίδη), τα ανόργανα και οργανικά άλατα, οι πολυφαινόλες κλπ. παίζουν επίσης ένα σημαντικό ρόλο στη θρέψη και τη λειτουργία του οργανισμού (Rougereau 1981, Σουφλερός 2009). Η αλκοόλη προκαλεί ένα ζωηρό ερεθισμό του εγκεφάλου. Η μέτρια, όμως, κατανάλωση του οίνου αναπτύσσει τη διάνοια, όπως έλεγε και ο καθηγητής Arnozan (1904) στο συνέδριο των Ενώσεων των Επιστημόνων του Παρισιού. Η υπερβολική και παρατεταμένη χρήση του μπορεί να οδηγήσει στον αλκοολισμό με όλες τις αρνητικές συνέπειες για τον πότη (πχ. κύρωση του ήπατος). Οι μαθητές και οι μαθήτριες, όντας σε ηλικία που αποζητούν την κοινωνική συναναστροφή και αποδοχή από συνομήλικους και έχοντας τη σχετική ελευθερία από το οικογενειακό τους περιβάλλον να ενεργήσουν κατ αυτόν τον τρόπο, έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν το θέμα της χρήσης και της κατάχρησης των αλκοολούχων ποτών, καθώς και το κοινωνικό πρόβλημα του αλκοολισμού με τις συνέπειές του τόσο στον άνθρωπο που εθίζεται όσο και στον κοινωνικό του περίγυρο με αληθινό αλτρουισμό, φιλαλληλία και ωριμότητα. [55]

12 «Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνιών στη διδακτική πράξη» ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Η αξιολόγηση των μαθητών ως προς τις γνώσεις που αποκόμισαν από τη διδασκαλία των Αλκοολών έγινε με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού λογισμικού Hot Potatoes 6. Συντάχτηκε από τον εκπαιδευτικό κατάλληλο φύλλο αξιολόγησης με 10 ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών όπου απαντήθηκε από τις ομάδες των μαθητών/ριών, κάνοντας χρήση του Η/Υ του εργαστηρίου της Πληροφορικής, στο τέλος της 2 ης διδακτικής ώρας. ΑΝΑΦΟΡΕΣ Βασιλειάδη Α. (1991). Μαθήματα Βιομηχανικής Χημείας, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Αθηνών Βρεττός Ι. & Καψάλης Αχ. (1999). Αναλυτικό Πρόγραμμα: Σχεδιασμός-Αξιολόγηση- Αναμόρφωση, Αθήνα Βουδούρης Ε. & Κοντομηνάς Μ. (1996). Εισαγωγή στη Χημεία των Τροφίμων, εκδόσεις ΟΕΔΒ, Αθήνα Βρεττός Ι. (2005). Θεωρίες της Αγωγής: Πλάτων-Comenius-Rousseau, Αθήνα: Αθανασόπουλος-Παπαδάμη & ΣΙΑ Α.Ε Θεοδωρόπουλος Π., Παπαθεοφάνους Π. & Σιδέρη Φ. (2008). Σχολικό εγχειρίδιο: Χημεία Γ Γυμνασίου, εκδόσεις ΟΕΔΒ, Αθήνα Καμιναρίδης Σ. & Μοάτσου Γ. (2009). Γαλακτοκομία, εκδόσεις Έμβρυο, Αθήνα Λιοδάκης Σ., Γάκης Δ., Θεοδωρόπουλος Δ., Θεοδωρόπουλος Π., Κάλλης Α. (2011) Σχολικό εγχειρίδιο: Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας, Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων «Διόφαντος», Αθήνα Ματσαγγούρας Η. (1999). Θεωρίες Μάθησης, εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα Ράπτης Α. & Ράπτη Α. (2006) Μάθηση και Διδασκαλία στην εποχή της πληροφορίας- Ολική Προσέγγιση Τόμος Α, Αθήνα: Αριστοτέλης Ράπτης Σουφλερός Ε. (2009). Οινολογία: Επιστήμη και Τεχνογνωσία Τόμος Ι, Β έκδοση, Θεσσαλονίκη Σουφλερός Ε. (2009). Οινολογία: Επιστήμη και Τεχνογνωσία Τόμος ΙΙ, Β έκδοση, Θεσσαλονίκη Σταυρίδου Ε. (2000) Συνεργατική μάθηση στις Φυσικές Επιστήμες. Μια εφαρμογή στο Δημοτικό σχολείο, Βόλος: Πανεπιστημιακές εκδόσεις Θεσσαλίας Bach P., & Hess H.(1986). Der Einfluß der Alkoholerho hung auf Weininhaltsstoffe und Geschmack. Weinwirsch. Tech. 122: Bertrand A. And Soufleros E. (1989). Les acides gras libres et totaux du vin, Sciences des aliments, no1, p Costa A., Atala D.,Maugeri F. & Maciel R. (2001). Factorial design and simulation for the optimization and determination of control structures for an extractive alcoholic fermentation, Process Biochemistry 37: Duitschaever L., Alba J., Buteau C. & Allen B. (1991). Riesling wines made from must concentrated by reverse osmosis, I. Experimental conditions and composition of musts and wines, Am. J. Enol. Vitic. 42: Guidoboni G. (1984). Review: Continuous fermentation systems for alcohol production, Enzyme Microb.Technol., vol.6 p Jackson R. (2000). 7-Fermentation, Wine Science (Principles, Practice, Perception) 2 nd Edition, ed. Academic Press, p [56]

13 Keim C. (1983). Technology and economics of fermentation alcohol-an update, Enzyme Microb.Technol., vol. 5 p Pozo-Bayon A., Andujar-Ortiz I. & Morreno-Arribas V. (2009). Scientific evidences beyond the applicationof inactive dry yeast preparations in winemaking, Food Research International 42: Rougereau (1981). Vin et alimentation. Colloque C.I.V.B. Vinitech du 23 Juin 1981 Sablayrolles J. (2009). Control of alcoholic fermentation in winemaking: Current situation and prospect, Food Research International 42: [57]

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Μέσα στην τάξη. Είμαι το νερό, το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη μας

Μέσα στην τάξη. Είμαι το νερό, το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη μας Είμαι το νερό, το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη μας Μαρία Χατζηγεωργίου και Γιάννης Πολίτης Ο χαρακτηρισμός του πλανήτη μας ως υδάτινου δεν είναι τυχαίος. Το 71% της επιφάνειας της Γης καλύπτεται από

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Γ Διδασκαλία τη Χημείας Με Νέες Τεχνολογίες Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση Γεώργιος Ξεντές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ 280 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗΣ ΖΥΜΩΣΗΣ Μακρυωνίτης Γεώργιος Χημικός, υπεύθυνος Ε.Κ.Φ.Ε. Σύρου ekfe@dide.kyk.sch.gr Βαμβακούσης Χριστόφορος Φυσικός, υπεύθυνος Ε.Κ.Φ.Ε. Θήρας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΟΣΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ. Κοκκαλάρα Μαρία ΠΕ19

ΔΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΟΣΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ. Κοκκαλάρα Μαρία ΠΕ19 ΔΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΟΣΟ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΠΑΝΑΛΑΒΕ.ΤΕΛΟΣ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ Κοκκαλάρα Μαρία ΠΕ19 ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγικά στοιχεία 2. Ένταξη του διδακτικού σεναρίου στο πρόγραμμα σπουδών 3. Οργάνωση της τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Η παρασκευή του Τσίπουρου. Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου

Η παρασκευή του Τσίπουρου. Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου Η παρασκευή του Τσίπουρου Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου Αποστακτήριο στη Δυτική Μακεδονία Το τσίπουρο βγαίνει... Η πρώτη ύλη για την παρασκευή του Τσίπουρου (η μάζα) αποτελείται από τους φλοιούς των σταφυλιών,

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Αθανάσιος Βράντζας 1 vrantzas@sch.gr 1 Καθηγητής Πληροφορικής Περίληψη Στην εργασία αυτή θα επιχειρηθεί να παρουσιαστεί η διδασκαλία του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 1 Καθηγητής, Φυσικός, 2 ο Γενικό Λύκειο Αγ. Νικολάου Κρήτης xaralpan@gmail.com 2 Καθηγήτρια, Φυσικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ MOODLE

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ MOODLE ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ MOODLE Ζωή-Ελένη Σταθάκη, Ευαγγελία Παυλάτου Τομέας Χημικών Επιστημών, Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ Τα σάκχαρα είναι το σημαντικότερο συστατικό του γλεύκους, καθώς η περιεκτικότητά του σε αυτά καθορίζει τον αλκοολικό βαθμό του οίνου που θα προκύψει μετά την αλκοολική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΠΛΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΙΣ

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΠΛΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΙΣ 244 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΠΛΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΙΣ Αγάθη Καραμπούλα Βιολόγος, καθηγήτρια 2ου Γυμνασίου Σύρου. Γιώργος Μακρυωνίτης Χημικός, υπεύθυνος Ε.Κ.Φ.Ε. νομού

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Σχέδιο - Τελευταία αποθήκευση στις 17/02/2015 14:00 από null I. ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1.Ονομασία και τύπος a. Ονομασία(-ες) προς καταχώριση

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων 28-03-2015 Λευκωσία

Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων 28-03-2015 Λευκωσία Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων Σύνδεση με τα προηγούμενα: 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων 2. Δεξιότητες επικοινωνίας ενηλίκων εκπαιδευομένων 3. Μεθοδολογία διδασκαλίας για ενήλικες εκπαιδευομένους

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH

Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Α. ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ PH Γενικά: Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος προσεγγίζει την έννοια του ρη, τη σημασία που αυτό έχει για την καθημερινή μας ζωή, ενώ επίσης γίνεται και παρουσίαση μιας εργαστηριακής άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ. Καραβελάκη Μαρία, Παπαναγιώτου Γιώργος, Γρηγοριάδης Στάθης

Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ. Καραβελάκη Μαρία, Παπαναγιώτου Γιώργος, Γρηγοριάδης Στάθης Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Καραβελάκη Μαρία, Παπαναγιώτου Γιώργος, Γρηγοριάδης Στάθης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ραγδαία και συνεχής εξέλιξη των υπολογιστών και της πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Γενικής παιδείας... ιδακτική ενότητα Αλκοόλες Τµήµα... Απαιτούµενος χρόνος 2 διδακτικές ώρες Ηµεροµηνία...

Χηµεία Γενικής παιδείας... ιδακτική ενότητα Αλκοόλες Τµήµα... Απαιτούµενος χρόνος 2 διδακτικές ώρες Ηµεροµηνία... Η αλκοόλη (αιθανόλη) και η επίδρασή της στον άνθρωπο. Αλκοτέστ. Τάξη Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο Χηµεία Γενικής παιδείας Οργανική Χηµεία........................ ιδακτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Πάσχου Αικατερίνη 1 katpas@sch.gr 1 Εκπαιδευτικός Πληροφορικής, 2 ο ΕΠΑ.Λ. Καρδίτσας Περίληψη Το μάθημα Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός

ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός ΕΚΘΕΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΦΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΚΦΕ : ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΚΦΕ (όνομα - ειδικότητα) : Άννα Σωτηροπούλου, Φυσικός 1.Επικαιροποιημένα στοιχεία του ΕΚΦΕ. Ονοματεπώνυμο Ειδικότητα Είδος

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΑΛΑΚΤΟΣ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Ειδικό βάρος Οξύτητα Στερεό υπόλειμμα Λακτόζη Έλεγχος παστερίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14. ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η

Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14. ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14 ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η Νέες Τεχνολογίες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Εργασία στο Μαθήμα Σχεδίαση Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός Ο Ελ Γκρέκο μάς ταξιδεύει από την Ελλάδα στην Κύπρο: «Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα». El Greco travels us from Greece to Cyprus: You have the brushes, you have

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /12 Αριθμός πρωτοκόλλου: PDO-GR-A1390 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Δαφνές (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα: Νομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Ακαδημαϊκό έτος 2011-12 ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Μ. Σταθερόπουλος, Καθηγητής, Σ. Λιοδάκης, Καθηγητής Μάρτιος 2012 1 Γενικές πληροφορίες για το μάθημα της Αναλυτικής Χημείας Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. Νόμος. Νο 158/2014 Μερικές τροποποιήσεις στο Ν. 61/2012 «περί Ειδικών Φόρων της Αλβανικής Δημοκρατίας» Άρθρο 8

ΑΝΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. Νόμος. Νο 158/2014 Μερικές τροποποιήσεις στο Ν. 61/2012 «περί Ειδικών Φόρων της Αλβανικής Δημοκρατίας» Άρθρο 8 ΑΝΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Νόμος Νο 158/2014 Μερικές τροποποιήσεις στο Ν. 61/2012 «περί Ειδικών Φόρων της Αλβανικής Δημοκρατίας» Άρθρο 8 Ο νόμος αυτός δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας και τέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΣΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ Πρακτική άσκηση εκπαιδευομένων στα Πανεπιστημιακά Κέντρα Επιμόρφωσης (ΠΑΚΕ) (ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ Συντάκτης: Eπιστημονική ομάδα εισηγητών 1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ 1. Μάθηση είναι μια διαδικασία κατά την οποία: Α) Η συμπεριφορά του ατόμου δεν μεταβάλλεται Β) Η συμπεριφορά του ατόμου τροποποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

«Γνωρίζοντας το Υλικό του Υπολογιστή μέσω της Εννοιολογικής Χαρτογράφησης Χρήση του CmapTools»

«Γνωρίζοντας το Υλικό του Υπολογιστή μέσω της Εννοιολογικής Χαρτογράφησης Χρήση του CmapTools» 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Γνωρίζοντας το Υλικό του Υπολογιστή μέσω της Εννοιολογικής Χαρτογράφησης Χρήση του CmapTools» Αβραμίδου Μαργαρίτα Καθηγήτρια Πληροφορικής, 1 ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αγωγοί και µονωτές» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ιωάννης Μ. Γαλανάκης Χημικός Μηχανικός Απόσταγμα Στεμφύλων Σταφυλιού Τσικουδιά Τσίπουρο Raki (Ρακί)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη φαινολικό και αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο Μαρία Κυραλέου Yποψήφια Διδάκτωρ Οινολογίας Tμήμα Eπιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τηλ. 215294719 mkyrleou@u.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΓΜΑΤΑ. Κάθε πρωί αναμιγνύετε γάλα με κουέκερ ή κορν φλέικς για να φτιάξετε ένα θρεπτικό μείγμα για πρωινό

ΜΕΙΓΜΑΤΑ. Κάθε πρωί αναμιγνύετε γάλα με κουέκερ ή κορν φλέικς για να φτιάξετε ένα θρεπτικό μείγμα για πρωινό ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΑΞΗ : Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 1 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ ΜΕΙΓΜΑΤΑ ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΩΡΑΣ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΝ : 1. Να παρασκευάζουν μείγματα μεαπλά καθημερινά υλικά 2. Να διαπιστώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΞΑΜΗΝΟ. Α/Α Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Εξεταστέα Ύλη στο Θεωρητικό Μέρος Εξεταστέα Ύλη στο Εργαστηριακό Μέρος ΤΟ- 11. Γενική και Ανόργανη Χηµεία

Α' ΕΞΑΜΗΝΟ. Α/Α Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Εξεταστέα Ύλη στο Θεωρητικό Μέρος Εξεταστέα Ύλη στο Εργαστηριακό Μέρος ΤΟ- 11. Γενική και Ανόργανη Χηµεία Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Α/Α Α' ΕΞΑΜΗΝΟ Εξεταστέα Ύλη στο Θεωρητικό Μέρος Εξεταστέα Ύλη στο Εργαστηριακό Μέρος ΤΟ- 11 Γενική και Ανόργανη Χηµεία ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΥΛΗ 1. Οι δακτυλογραφηµένες συµπληρωµατικές σηµειώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Εργαστηριακές δραστηριότητες μαθημάτων Φυσικών Επιστημών στα Γυμνάσια, Γενικά Λύκεια και ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

ΘΕΜΑ: «Εργαστηριακές δραστηριότητες μαθημάτων Φυσικών Επιστημών στα Γυμνάσια, Γενικά Λύκεια και ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣ: ΕΚΠ/ΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική) Βασικές διαδικασίες 1 ου έτους εφαρμογής Γενική Εκτίμηση (άπαξ) Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Διαβάστε περισσότερα

1 Παραγωγή Λευκού Κρασιού Λευκό κρασί µπορεί να παρασκευαστεί είτε από λευκά, είτε από κόκκινα σταφύλια. Για την παραγωγή λευκού κρασιού άριστης ποιότητας πρέπει: 1. Να χρησιµοποιηθούν σταφύλια χωρίς µούχλες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση για την «Ψηφιακή εικόνα και τα χαρακτηριστικά της»

Διδακτική πρόταση για την «Ψηφιακή εικόνα και τα χαρακτηριστικά της» Διδακτική πρόταση για την «Ψηφιακή εικόνα και τα χαρακτηριστικά της» Καλλιάρας Κωνσταντίνος Καθηγητής Πληροφορικής, 7 ο Γυμνάσιο Τρικάλων kkalliaras@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σε αυτή την εργασία παρουσιάζεται μια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΠΡΟΣ ΟΚΙΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΠΡΟΣ ΟΚΙΕΣ «Αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» ΠΡΟΣ ΟΚΙΕΣ Λογισμικά μοντελοποίησης - προσομοίωσης Συνεργατική μάθηση Νέες μέθοδοι διδασκαλίας Γεώργιος Γιαννικόπουλος Εξ αποστάσεως εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο.

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο. ΣΧΟΛΕΙΟ Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης, με θέμα την διατροφή, οι μαθητές με την χρήση των Τ.Π.Ε, εξερευνούν, πειραματίζονται και δοκιμάζουν τις γνώσεις τους σε μια σειρά από ψηφιακές δραστηριότητες. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 Ελένη Γ. Παλούμπα, Χημικός, Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών Λακωνίας, 2014-2015 Αθήνα, 16-09-2014 Αρ. Πρωτ. 147346/Γ2 ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάπτυξη Ολοκληρωµένων Εκπαιδευτικών Πακέτων»

«Ανάπτυξη Ολοκληρωµένων Εκπαιδευτικών Πακέτων» Ανάπτυξη Εκπαιδευτικού Λογισµικού και Ολοκληρωµένων Εκπαιδευτικών Πακέτων για τα Ελληνικά σχολεία της Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης & ιάθεση Προϊόντων Εκπαιδευτικού Λογισµικού στα Σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ «Τα πάντα ρει» Το νέο βρίσκεται σε πάλη με το παλιό (Ηράκλειτος) Η παράδοση ως ηθική κατηγορία, αντίθετη με την παράδοση ως συσσωρευμένη γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγγελική Γριβοπούλου, ΤΕ01.13-ΠΕ20 ΣΧΟΛΕΙΟ 1 ο Ε.Κ. Μεσολογγίου Μεσολόγγι, 14/07/2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα