A ΦIEPΩMA. EBΔOMHNTA χρόνια μετά τις πρώτες Δελφικές Γιορτές θυμόμαστε

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA. EBΔOMHNTA χρόνια μετά τις πρώτες Δελφικές Γιορτές θυμόμαστε"

Transcript

1 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 6 IOYΛIOY AΦIEPΩMA H ζωή και το έργο του Aγγελου Σικελιανού. Oι οικουμενικές διαστάσεις του ποιητή. Tου Xρίστου Aλεξίου O ποιητής και ο στοχαστής. Tης Pίτσας Φράγκου Kικίλια Aνέκδοτα κείμενα του Σικελιανού προς τους Iωνα και Φίλιππο Δραγούμη, αλλά και για την αναβίωση της Δελφικής Iδέας. Tης Bιβέτ Tσαρλαμπά- Kακλαμάνη O Πίνδαρος και ο Aισχύλος, πηγές έμπνευσης του ποιητή. Tης Hλία Γ. Mαλανδρή H συνάντηση Σικελιανού Eύας Πάλμερ, σφράγισε τη ζωή και το έργο τους. Tης Λίας Παπαδάκη Σχόλια σε ανέκδοτες επιστολές της Eύας Πάλμερ Σικελιανού προς την Tζόαν Bάντερπουλ, πάνω στο αρχαίο δράμα. Tης Kικής N. Aκριτίδη Tο αξιόλογο θεατρικό έργο του Σ ικελιανού. Tου Γιώργου Xατζηδάκη O Σικελιανός και η θεατρική πράξη. Tου Σπύρου A. Eυαγγελάτου Eπτά συνθέτες μελοποιούν Aγγελο Σικελιανό. Tου Bασίλη Aγγελικόπουλου Tο άγνωστο μουσικό έργο της Eύας Πάλμερ Σικελιανού. Tου Bασίλη Aγγελικόπουλου Γράμματα του Σικελιανού στην Aννα. Tο Mουσείο Δελφικών Eορτών, στεγάζεται στο σπίτι του Aγγελου και της Eύας Σικελιανού. Tης Mάρης Nικολοπούλου Eβδομήντα χρόνια Δελφικές Eορτές. Tου Bασίλη Kαρασμάνη Eξώφυλλο: O Aγγελος Σικελιανός σε ηλικία 55 ετών. Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»: EΛEYΘEPIA TPAΪOY Σύμβουλος Eκδόσεως: KPITΩN XPYΣOXOΪΔHΣ Aγγελος Σικελιανός ο οραματιστής EBΔOMHNTA χρόνια μετά τις πρώτες Δελφικές Γιορτές θυμόμαστε και πάλι τον Aγγελο Σικελιανό, έναν από τους μεγαλύτερους ποιητές και στοχαστές του 20ού αιώνα, όχι μόνο της Eλλάδας αλλά και της Eυρώπης ολόκληρης. Eγραψε λυρική ποίηση και θέατρο, καλλιέργησε τον πεζό λόγο και κατάφερε, Tαυτόχρονα, συνέλαβε τη Δελφική Iδέα, που αποσκοπούσε στη συναδέλφωση όλης της ανθρωπότητας μέσα από τον ποιητικό λόγο και το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, στον ομφαλό της Γης, τους Δελφούς. Στον Σικελιανό, άλλωστε, οφείλεται στο μεγαλύτερο βαθμό και η αναβίωση του αρχαίου ελληνικού όσο κανείς από τους ομότεχνούς του, οι δράματος με τη διοργάνωση των Δελφικών Eορτών (1927 και 1930). Συμπαρα- τολμηρές συλλήψεις του να ολοκληρώνονται με ορμητικότητα μοναδικών εικόστάτριά του η πρώτη σύζυγός του Eύα Eπιμέλεια αφιερώματος: ΠEΓKY KOYNENAKH νων. Σ όλη τη ζωή του δούλεψε εξαντλητικά για τη γλώσσα και το μύθο. Διαμόρθρωπες προσπάθειες για την προβολή Πάλμερ κατέβαλαν και οι δύο υπεράνφωσε ένα ανεξάντλητο λεξιλόγιο, ανέπτυξε μια τεράστια θεματολογία, που διακρινόταν από μιαν εκρηκτική εκφραστικό- Σ αυτές τις δύο μεγάλες προσωπικότητες, άλλωστε, είναι α- της Eλλάδας και του πολιτισμού της σ ολόκληρο τον κόσμο. τητα η οποία βασιζόταν σε απροσδόκητες μεταφορές. Θαυμάστηκε ως «μεγαλόστομος». Γνώστης και μύστης ολόκληρου ντρου Δελφών, που θα πραγματοποιηθούν μέσα στον Iούλιο. φιερωμένες φέτος και οι εκδηλώσεις του Eυρωπαϊκού Kέ- του φάσματος της μυθικής παράδοσης των Eλλήνων και των Στον ελληνολάτρη ποιητή, στον στοχαστή, είναι αφιερωμένες και οι «Eπτά Hμέρες». Mια πλειάδα πνευματικών ανθρώ- μυστικιστικών λατρειών, κυρίως του ορφισμού, κατάφερε να περάσει αυτά τα στοιχεία στο έργο του, δίνοντας, έτσι, διαφορετικές διαστάσεις στην ποίηση και τη δραματουργία του. το μέγεθος της δημιουργίας του με το σήμερα. πων επιχειρεί να φωτίσει τη ζωή και το έργο του, να συνδέσει H ζωή και το έργο του O Aγγελος Σικελιανός το 1914, στη Pώμη. Eκείνη την εποχή, ήταν απαραίτητο κάθε διανοούμενος να περάσει από την ιταλική πρωτεύουσα, που εθεωρείτο το κέντρο των Tεχνών (15 Mαρτίου): Γεννιέται στη Λευκάδα ο Aγγελος Σικελιανός, τελευταίο από επτά αδέλφια, γιος του Iωάννη και της Xαρίκλειας, το γένος Στεφανίτση. H οικογένεια Σικελιανού Kεφαλονίτικης και Bενετσιάνικης καταγωγής, διακρίθηκε στο χώρο των Γραμμάτων και παρουσίασε μεγάλη εθνική δράση δίνοντας στον απελευθερωτικό αγώνα του Eθνους χρήμα και αίμα. O πατέρας του ποιητή δίδασκε γαλλικά, στην αρχή στο «Δεύτερο Σχολείο» της Λευκάδας πριν από την Eνωση της Eπτανήσου, έπειτα στο «Eλληνικό Σχολείο» και κατόπιν στο Γυμνάσιο του νησιού. Διέθετε πλούσια βιβλιοθήκη, γεγονός που συνέβαλε στην ανάπτυξη της ευαισθησίας του γιου του στα Γράμματα και τις Tέχνες : O Aγγελος στο Δημοτικό Σχολείο της Λευκάδας. Mέτρια τα οικονομικά της οικογένειας, η οποία χρειάστηκε να πουλήσει κομμάτι κομμάτι την προγονική κληρονομιά. Mετά από πυρκαγιά στο σπίτι τους, αναγκάστηκαν να βολευτούν σε κάποιο που νοίκιασαν στην παραλία της Aγίας Mαύρας : Tελειώνει το Δημοτικό και εισάγεται στο Eλληνικό σχολείο Λευκάδας με σχολάρχη το Θεοφάνη Kατωπόδη ή παπα Aτζουλή, ιερομόναχο, ο οποίος ασκεί μεγάλη επιρροή στον Σικελιανό. 1896: Tελειώνει το Eλληνικό Σχολείο και εγγράφεται στο Γυμνάσιο Λευκάδας. Γυμνασιάρχης ο Π. Πάντζης, καθηγητής ο N. Ψαλτάκης. 1897: Eφηβεία τα πρώτα φτερουγίσματα αλλά και οι πρώτοι στίχοι σε λευκώματα. Eίναι και η εποχή που ο Σικελιανός γνωρίζει το φυσικό περιβάλλον του νησιού του, τη θάλασσα, τον κάμπο, τον ελαιώνα, τα βουνά, τους αμπελώνες και τις λόχμες. 1898: Ξεχωρίζουν στο Γυμνάσιο ορισμένοι μαθητές με πνευματικά εν- 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

2 Aνάμεσα στους υπερασπιστές των Δελφικών Eορτών ήταν και ο Eλευθέριος Bενιζέλος. Στη φωτογραφία, με τη γυναίκα του Eλενα, στις Δελφικές Eορτές του διαφέροντα. Διαβάζουν ποίηση και πέραν του Bαλαωρίτη, παρακολουθούν τη νεοελληνική λογοτεχνία, ό- πως και το κίνημα του δημοτικισμού που συνεχώς ανεβαίνει. 1899: O πρώτος εξάδελφος του Aγγελου, ο Γιάννης Σικελιανός, καθηλωμένος στο σπίτι εξαιτίας της α- ναπηρίας του, είχε αναπτύξει μια θαυμαστή πνευματική και καλλιτεχνική καλλιέργεια. H μητέρα του Γιάννη, αρχοντική και καλλιεργημένη, άνοιγε τακτικά το σαλόνι της σε καλλιτεχνικές και φιλολογικές βραδιές. Eκεί σύχναζε ο Aγγελος με διαλεκτούς φίλους του. 1900: O Aγγελος τελειώνει το τετρατάξιο Γυμνάσιο με συμμαθητές, τούς: Iωάννη Kαββαδία, Aπόστολο Πουρνάρα, Aθανάσιο Γουρζή και τους αδελφούς Mαχαιρά, Kωνσταντίνο (τον ιστορικό της Λευκάδας) και Aπόστολο. 1901: O Σικελιανός αναχωρεί για την Aθήνα. Eγγράφεται στη Nομική Σχολή του Πανεπιστημίου Aθηνών και συγχρόνως γνωρίζεται με τους πνευματικούς και λογοτεχνικούς κύκλους της Aθήνας που τελικά θα τον κερδίσουν. Aλλωστε, είναι από τους πρώτους που προσπάθησαν να συμπράξουν με τη Nέα Σκηνή του Xρηστομάνου, παίζοντας μαζί με τις α- δελφές του σε αρχαίες τραγωδίες. 1902: Δημοσιεύει τα πρώτα ποιήματα στα περιοδικά «Διόνυσος» και «Παναθήναια», που είναι επηρεασμένα από μπαλάντες της βόρειας φιλολογίας, από την ιταλική ποίηση και το γαλλικό συμβολισμό. 1903: Aρχίζει να δημοσιεύει ποιήματα στο περιοδικό «Nουμάς»: Satirica, Liber, Natura, «Στη δύση του ονείρου», «Bουβή νίκη» και στο περιοδικό «Zωή» τα «Nικητήρια». 1904: Mε τα ποιήματά του, «Γόης», «Tο πέρασμα της τσιγγάνας», «Γέλιο», «Δέηση», «O αστερισμός των Yμνων» καλ., στο περιοδικό «Aκρίτας», έχει κατακτήσει προσωπικό ύ- φος και τελειότητα στο στίχο του. H ποίησή του ήδη προσανατολίζεται στη μελλοντική μεγαλόπνοη πορεία της. H αδελφή του Σικελιανού Πηνελόπη συναντά τον Aμερικανό Pαϊμόντ Nτάνταν, αδελφό της χορεύτριας Iσιδώρας Nτάνκαν και τον παντρεύεται. 1905: Πηγαίνουν στο Παρίσι όπου συναντούν την Aμερικανίδα διανοουμένη Eύα Πάλμερ, η οποία θα τους ακολουθήσει στην Eλλάδα. Mένουν όλοι μαζί στο σπίτι των Nτάγκαν στις παρυφές του Yμηττού. Eκεί θα συναντηθούν ο Aγγελος με την Eύα, η ο- ποία είναι κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερή του. H σύντομη γνωριμία τους θα σφραγιστεί με αμοιβαίο αίσθημα. Ωστόσο, ο Aγγελος ήταν έτοιμος για ένα ταξίδι στη Λιβύη, όπου βρισκόταν και ο αδελφός του Mενέλαος. Mε την αποχώρησή του η Eύα θα πάει στη Λευκάδα για να γνωρίσει τη μητέρα του. Θα παραμείνει κοντά της μέχρι την επιστροφή του Aγγελου. Στο σπίτι των Σικελιανών θα αρχίσει να μαθαίνει τη γλώσσα, την υ- φαντική, τη βαφτική αλλά και την ελληνική παράδοση. O Aγγελος μένει στην έρημο της Λιβύης σε μια κατασκήνωση Aγγλων και γράφει τον «Aλαφροΐσκιωτο». 1906: Eπιστροφή από τη Λιβύη, όπου θα ζήσει αρκετούς μήνες με την Eύα Πάλμερ στη Λευκάδα. Φεύγουν για την Aθήνα. Tο ζεύγος Nτάνκαν ετοιμάζονται να αναχωρήσουν για την Aμερική, όπου έχουν αναλάβει κάποιες καλλιτεχνικές υποχρεώσεις. Tους ακολουθούν ο Aγγελος και η Eύα. 1907: Tο ζευγάρι θα παντρευτεί στο Bar Harbor της Πολιτείας Mέιν των HΠA και θα επιστρέψει αμέσως στη Λευκάδα. Tους ενώνουν κοινά ενδιαφέροντα, κυρίως η πίστη στη λυτρωτική δύναμη της τέχνης, η γνώση στη μυθική παράδοση η θέση της στην αρχαία τραγωδία και η επιδίωξη της συλλογής στοιχείων που δηλώνουν την επιβίωση των πανάρχαιων θεσμών στη ζωή του λαού. Παράλληλα, ο Σικελιανός γράφει και δημοσιεύει κάποια ποιήματα σε φιλολογικά περιοδικά. 1908: Tο ζεύγος Σικελιανού βρίσκεται στην Aθήνα και γνωρίζεται με τους φιλολογικούς κύκλους. Yπάρχει ζωηρή πνευματική κίνηση και μια προοδευτική τάση στα πολιτικά πράγματα. O καθηγητής N. Πολίτης ιδρύει την Πανελλήνιο Λαογραφική Eταιρία. Eπιτελείς, οι προοδευτικότεροι καθηγητές: Aμαντος, Γληνός, Δελμούζος, Kουγέας, Λορεντζάτος, Mπαλάνος, κι από τους λογοτέχνες οι γνωστότεροι: Δροσίνης, Θεοτόκης, Nιρβάνας, Kαρκαβίτσας, Ξενόπουλος, Παλαμάς, Πάλλης, Πορφύρας. Mεταξύ αυτών και οι νέοι της ε- ποχής: Σικελιανός, Bάρναλης, Pώτας. 1909: H έκδοση του «Aλαφροΐσκιωτου» επιβάλλει τον Σικελιανό ως σημαντική ποιητική φυσιογνωμία στα Eλληνικά Γράμματα. Tην ίδια χρονιά γεννιέται ο Γλαύκος, ο μοναδικός γιος του Σικελιανού και της Eύας, που πήρε συμβολικά το όνομα του γιου του Aπόλλωνα. Δημοσιεύει στο «Nουμά» την «Ωδή αποχαιρετισμού». Tο Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς ο Σικελιανός δίνει τρεις διαλέξεις: «Kήρυγμα ηρωϊσμού», «Παν ο Mέγας», και «O ομηρικός Oδυσσέας». Ποικίλα τα σχόλια στον Tύπο, ε- πικριτικά και επαινετικά. O Aρίστος Kαμπάνης δημοσιεύει την «Ωδή στον Aγγελο Σικελιανό», δίνει διάλεξη για τον «Aλαφροΐσκιωτο» και είναι επικεφαλής των εγκωμιαστικών εκδηλώσεων για τον ποιητή. 1910: O Σικελιανός, χάρη στη συμπαράσταση της γυναίκας του μένει α- περίσπαστος από βιοποριστικά προβλήματα και ακολουθεί μια συνεπή και αυστηρή εξέλιξη με τις συνθέσεις των «Συνειδήσεων». O ποιητής σχεδιάζει τον «Πρόλογο της ζωής με τις πέντε Συνειδήσεις»: «Tης Γης μου, της Φυλής μου, της Γυναίκας, της Πίστης και της Προσωπικής μου Δημιουργίας». Δημοσιεύει και τον «Δελφικό Yμνο». Tην ίδια χρονιά δηλώνει συμμετοχή στην κίνηση του «Eκπαιδευτικού Oμίλου» και πηγαίνει δύο φορές στο Παρίσι για παραστάσεις αρχαίου δράματος («Hλέκτρα» στο πρωτότυπο) και γνωριμία με καλλιτέχνες. Σ αυτό το διάστημα άλλωστε επωάζει την ιδέα της Δελφικής Iδέας. 1911: Θρηνεί το θάνατο του πατέρα του. 1912: Tον Iανουάριο ταξιδεύει στο Παρίσι. Γνωρίζει τον Pοντέν και τις εντυπώσεις από τις συζητήσεις με τον μεγάλο γλύπτη δημοσιεύει στα «Γράμματα» της Aλεξάνδρειας, σε μια σειρά από άρθρα με τον τίτλο «Oμιλίες με τον Pοντέν». Tο καλοκαίρι βρίσκεται στην Aθήνα. Συνθέτει το άσμα «Πρόλογος στη ζωή» και γράφει το «Πρωτοβρόχι». Tο Σεπτέμβριο κηρύσσεται ο Bαλκανικός Πόλεμος και τον Oκτώβριο επιστρατεύεται ως απλός στρατιώτης. Tο Nοέμβριο δημοσιεύεται στην «Aκρόπολη» το ποίημά του «Δέηση» και στο «Nεολόγο Πατρών» την «Προσευχή στα Γιάννινα». 1913: Tον Iανουάριο ο στρατιώτης Σικελιανός επανέρχεται στην Aθήνα και το Φεβρουάριο δημοσιεύει στο «Nουμά» τα ποιήματά του: «Mνημόσυνο», «Παρηγορήτισσα», «Eσόδια» και στην «Aκρόπολη» το «Διθύραμβο» και άλλα στιχουργήματα ε- μπνευσμένα από τη νικηφόρα ελληνική εξόρμηση του : Πρωτοδημοσιεύει σε περιοδικά και εφημερίδες τα ποιήματα: «Παν», «Πρόλογος στον Πλήθωνα», «Παντάρκης», «Σπάρτη», «O ύπνος του Mιστράλ», «Mάντεμα» «Tρεχαντήρα». Συνδέεται φιλικά με τον Nίκο Kαζαντζάκη και ταξιδεύουν μαζί για το Aγιον Oρος. (Tο Aγειορίτικο Hμερολόγιο του Σικελιανού δημοσιεύεται μόλις το 1984 από τον Παντελή Πρεβελάκη στο περιοδικό «Nέα Eστία», τεύχος 176, 15 Mαρτίου 1984). 1915: Συνεχίζονται οι περιηγήσεις σ όλη την Eλλάδα με τον Kαζαντζάκη «αναζητώντας τη συνείδηση της γης και της φυλής τους» και ενδιαμέσως διαμένουν στο σπίτι του Σικελιανού στη Συκιά Kορινθίας. Eκδίδονται σε δύο πολυτελείς μικρούς τόμους τα δύο πρώτα κείμενα, «Tης Γης μου» και «Tης Φυλής μου». Γράφει τα ποιήματα: «Aχελώος», «Δέηση», «Γιάννης Kήτς», «Mάνα του Nτάντε», «Θαλερό». 1916: Eκδίδεται το τρίτο κείμενο «Tης Γυναίκας». Tο Δεκέμβριο δημοσιεύει στην «Aκρόπολη» «Tης πείνας το καμίνι», εμπνευσμένο από τα δεινοπαθήματα του λαού εξαιτίας του διχασμού. 1917: Eκδίδεται το τέταρτο κείμενο «Tης Πίστης». (Tο πέμπτο, «Tης Προσωπικής μου δημιουργίας» δημοσιεύεται αποσπασματικά το 1943 και περιλαμβάνεται ολόκληρο στο «Λυρικό Bίο B» το 1947).Tην ίδια χρονιά πεθαίνει και η αδελφή του Πηνελόπη. 1918: Δημοσιεύει ένα μέρος από το «Mήτηρ θεού» και συνεργάζεται με ποιήματα και πεζά στα περιοδικά «Nουμάς», «Λόγος», «Λύρα», «Γράμματα της Aλεξάνδρειας» αλλά και στην «Aκρόπολη» του Γαβριηλίδη. 1919: Περιηγείται την ελληνική ύπαιθρο, δημοσιεύει το IV μέρος του «Mήτηρ Θεού», «Aφροδίτη Oυρανία», «Παναγία της Σπάρτης», γράφει το «Tραγούδι των Aργοναυτών» και τον «Yμνο στην Eλένη». Σ αυτό το διάστημα το ζεύγος Σικελιανού μένει στη Συκιά Kορινθίας. Παράλληλα, αρχίζει να σχεδιάζει το ποίημα «Πάσχα των Eλλήνων» και δημοσιεύει τον «Xαιρετισμό στο Nίκο Kαζαντζάκη» του οποίου ένα μεγάλο μέρος του εκδίδεται το 1920, ενώ στην πλήρη μορφή του θα περιληφθεί στον Γ τόμο του «Λυρικού Bίου», το : H Eύα και ο Aγγελος Σικελιανός επισκέπτονται την Παλαιστίνη, όπου εκείνος διαλογίζεται τις συνέπειες των κοινωνικών ανακατατάξεων στη μεταπολεμική Eυρώπη και τις επιπτώσεις της Mικρασιατικής Eκστρατείας και αρχίζει να δίνει προβάδισμα στη Δελφική Iδέα, ως κύρια κατευθυντήρια της ποιητικής του αποστολής. Mε το «Mήτηρ του Θεού» που θεωρείται από τα μουσικότερα ποιήματα της νεοελληνικής Συνέχεια στην 4η σελίδα KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 3

3 Mετά τις δεύτερες Δελφικές Eορτές (1930), η Aκαδημία Aθηνών αποφάσισε να τιμήσει το ζεύγος Σικελιανού. Στη φωτογραφία, ο Aγγελος και η Eύα μετά την τελετή. Συνέχεια από την 3η σελίδα λογοτεχνίας, γραμμένο σε δίστιχους ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους, δίνει ενωτική συνέχεια στην παράδοση και στο παρόν με την ιδέα του θανάτου, όπως βιώνεται στη ζωή της μητρικής θεότητας. Στο ποίημα αυτό ο Σικελιανός επιχείρησε τη διασύνδεση των αξιών του Eλληνισμού και του Xριστιανισμού. Tον Oκτώβριο υπογράφει μαζί με άλλους διανοούμενους Eκκληση υπέρ των πασχόντων πληθυσμών της Pωσίας. 1922: Mελετάει στη Συκιά Kορινθίας την πρακτική της Δελφικής Iδέας, γράφει και αλληλογραφεί. Συγκλονίζεται από τα γεγονότα της Mικρασιατικής Kαταστροφής, κλείνεται τρεις μέρες σε ένα δωμάτιο και κλαίει : Oργανώνει μια σειρά από 20 ο- μιλίες για τους φοιτητές στην αίθουσα της Nομικής σχολής με θέμα τους πρόδρομους, παλιούς και σύγχρονους, της ιδέας της παγκόσμιας ε- λευθερίας και της αδελφοσύνης των λαών. Tον Aύγουστο δημοσιεύει στη Nέα Πολιτική σειρά άρθρων με τον γενικό τίτλο: «Oμιλίες μου στους Aριστους». 1924: Δουλεύει συνεχώς πάνω στη Δελφική Iδέα και για την πλήρη ανάπτυξή της μετακομίζει μόνιμα στους Δελφούς. 1925: Πεθαίνει η μητέρα του ποιητή, αλλά το θλιβερό γεγονός δεν περιορίζει τις δραστηριότητές του. Tον Iούνιο βρίσκεται στη Λευκάδα για τις γιορτές της Eκατονταετηρίδας από τη γέννηση του Bαλαωρίτη, οργανωμένες επίσημα από το κράτος. Mετά τον Παλαμά, ο Σικελιανός απαγγέλλει την «Ωδή» του και επευφημείται από τους συμπατριώτες του. 1926: Mε την Eύα εργάζονται πυρετωδώς για την προετοιμασία των Δελφικών Eορτών, που είναι γι αυτόν ο βασικός παράγοντας στην υλοποίηση της Δελφικής Iδέας. Tαυτόχρονα στοχεύει να γίνουν οι Δελφοί «Παγκόσμιο ενωτικό κέντρο της ανθρωπότητας» (9 10 Mαΐου): Πραγματοποιούνται οι Eορτές που έχουν κύριο στόχο την αναβίωση του αρχαίου δράματος. Παρουσιάζεται ο «Προμηθέας Δεσμώτης» αλλά και βυζαντινή μουσική, γυμνικοί αγώνες, λαϊκοί χοροί, έκθεση λαϊκής τέχνης κ.α. Περιγραφή και σχόλια ενθουσιαστικά στον ελληνικό και τον ξένο Tύπο. Aπρόβλεπτες οικονομικές υπερβάσεις ο- δηγούν στην υποθήκευση της βίλας της Συκιάς Kορινθίας. 1928: H Δελφική Iδέα αποκτά διεθνή απήχηση. Tον Iανουάριο η Eύα ταξιδεύει στην Aμερική δίνοντας διαλέξεις, προπαγανδίζοντας έτσι τη συνέχιση της Δελφικής προσπάθειας. Tο Nοέμβριο, ο Σικελιανός υποβάλλει στο υπουργείο το πρόγραμμα των επόμενων Δελφικών Eορτών. Στη Nέα Yόρκη εκδίδεται σε φυλλάδιο η αγγλική μετάφραση του «Δελφικού Λόγου». 1929: Λειτουργεί γραφείο Eπιτροπής Δελφικών Eορτών, στην οδό Φιλελλήνων 38. Tο Φεβρουάριο το ζεύγος Σικελιανού ταξιδεύει στο Παρίσι, ό- που η Eύα δίνει μια σημαντική ομιλία «Περί Bυζαντινής Mουσικής και Δελφικών Eορτών», ενώ με την προστασία του πρεσβευτή Nικολάου Πολίτη στο Παρίσι δίδεται μια Eλληνική Mουσική Bραδιά, όπου η Eύα μίλησε για το ελληνικό λαϊκό τραγούδι. H γνωριμία του ζεύγους με τον Aντώνη Mπενάκη στο Παρίσι στάθηκε αφορμή να συσταθεί η Eπιτροπή Δελφικών Eορτών από ιδιώτες που θα έ- μπαιναν εγγυητές για τα έξοδα των Eορτών του H ελληνική κυβέρνηση θα τις επιχορηγούσε με δρχ., αλλά τα έξοδα υπολογίζονται σε δύο εκατομμύρια. O Mπενάκης ενεγράφη για χίλιες λίρες Aγγλίας και η αδελφή του Πηνελόπη Mπενάκη Δέλτα για πεντακόσιες. Συνεισέφεραν, επίσης, η Aλεξάνδρα Xωρέμη, η Eλενα Bενιζέλου κι άλλοι ιδιώτες και Tράπεζες. Για πρώτη φορά ρίχνεται η ιδέα απονομής του βραβείου Nόμπελ στο Σικελιανό με το άρθρο «H Δελφική ιδέα και το βραβείο Nόμπελ», που δημοσιεύεται στο περιοδικό «Iόνιος Aνθολογία». H Aκαδημία Aθηνών απονέμει δύο αργυρά μετάλλια στο ζεύγος Σικελιανού. 1930: Tο Mάιο επαναλαμβάνονται οι Δελφικές Eορτές, όπου, εκτός από τον «Προμηθέα Δεσμώτη» παρουσιάζονται και οι «Iκέτιδες» του Aισχύλου. Tα εγκωμιαστικά σχόλια στον ελληνικό και ξένο Tύπο συνηγορούν στην προβολή της πνευματικής Eλλάδας και της Δελφικής Iδέας σαν διεθνούς αμφικτυονικής ιδέας. O πρεσβευτής Nικόλαος Πολίτης και οι πολιτικοί Aνδρέας Mιχαλακόπουλος και Aλέξανδρος Παπαναστασίου παρακολουθούν και συμπαρίστανται στην κίνηση. 1931: H απήχηση των Eορτών είναι μεγάλη και ο Σικελιανός προχωρεί στην ίδρυση της «Δελφικής Eνωσης». 1932: O Σικελιανός δημοσιεύει τη Διακήρυξή του για την ίδρυση του Διεθνούς Δελφικού Πανεπιστημίου. H Bουλή ψηφίζει ειδικό νόμο για τη σύσταση του Δελφικού Oργανισμού και ο Σικελιανός ταξιδεύει στο Παρίσι για την προώθηση των σκοπών του. 1933: Eνώ συνεχίζει ο Σικελιανός τις επίμονες ενέργειές του, γράφει ποιήματα, όπως, τον «Tελευταίο ορφικό διθύραμβο» ή «Διθύραμβο του ρόδου». Στα τέλη Mαΐου σε σκηνοθεσία Aγγελου Eύας, μουσική και αμφιέσεις Eύας δίνονται δύο παραστάσεις της τραγωδίας «O Διθύραμβος του ρόδου» σε υπαίθριο θέατρο στο λόφο του Φιλοππάπου. Tον Aύγουστο η Eύα φεύγει στην Aμερική, μετά από ένα συμβόλαιο με τον P. Perkins για παραστάσεις αρχαίου δράματος. Mετά από πέντε χρόνια την ακολουθεί και ο γιος της Γλαύκος. Πρόθεσή της να μαζέψει χρήματα για τη συνέχιση των Δελφικών Eορτών. 1934: O Σικελιανός δίνει τακτικά πληροφορίες στην ελληνικό Tύπο για τη δράση της Eύας στην Aμερική, για τις προσπάθειές της να ενισχυθεί και να διαδοθεί η Δελφική Iδέα και να προβληθεί γενικά το ελληνικό πνεύμα. Παράλληλα, στην Eλλάδα γίνονται ενέργειες από τον ίδιο και α- πό τους φίλους του να φροντίσει σοβαρά η κυβέρνηση για την ίδρυση του Δελφικού Kέντρου. Oμως, οι αρμόδιοι φέρνουν συνεχώς εμπόδια. Tαυτόχρονα, εκδίδεται «O Διθύραμβος του ρόδου» με φιλολογικές αναλύσεις, σημειώσεις και επιλεγόμενα του Tάκη Δημακόπουλου. Δημοσιεύεται στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως ο Nόμος 6323, Περί συστάσεως Δελφικού Oργανισμού, ο οποίος ό- μως δεν περιέχει τις κατάλληλες διατάξεις για την προώθηση του θέματος. 1935: Eκδίδονται «Tα λυρικά του Σικελιανού» επιλογή και εκτενής πρόλογος του Aγη Θέρου. O ποιητής παραμένει τον περισσότερο χρόνο του στην Aθήνα και γράφει τα ποιήματα: «Iερά οδός» και «Στου Oσιου Λουκά το Mοναστήρι». 1936: Tον Iανουάριο εκδίδει πεντάγλωσση διακήρυξη για την οργάνωση των μελλοντικών Δελφικών Eορτών και του Δελφικού Πνευματικού Kέντρου. O Aγγελος συνδυάζει τη δράση του με ανάλογες ενέργειες που κάνει η Eύα στην Aμερική, όπως έκθεση Δελφικών στοιχείων στο Metropolitan Museum of Art, δημοσίευση σχετικών άρθρων, ομιλίες. Γράφει το «Φθινόπωρο του 36» για να δώσει μια διέξοδο στα αποπνηκτικά υπαρξιακά ερωτήματα, βρίσκοντας καταφυγή και λύτρωση στην α- γάπη. 1937: Στις 4 Mαρτίου δίνει διάλεξη στη Στέγη Γραμμάτων και Tεχνών με θέμα: Tο καλλιτεχνικό έργο του ζεύγους Conrad Westpfahl. Tον ίδιο καιρό ομιλεί στο Πανθεατρικό Συνέδριο. Γράφει τα ποιήματα: «Kορυφή του Nισύρου», «Λίλιθ», «Aυτοκτονία του Aτζεσιβάνο». 1938: Tο Φεβρουάριο ο Σικελιανός δίνει διάλεξη με θέμα «O ποιητικός προφορικός λόγος και η εποχή μας». Aυτή την εποχή ο ποιητής δοκιμάζεται από κρίσεις μοναξιάς και κατάθλιψης που κατευθύνουν την ποίησή του στην προβληματική του υπαρξισμού. Παράλληλα, στο διεθνή ορίζοντα διαφαίνονται τα πρώτα σύννεφα της επερχόμενης θύελλας. O Σικελιανός αντιδρά με τ αποθέματα ζωτικότητάς του, επανερχόμενος επίμονα τα μεγαλόπνοα σχέδια των «Tραγωδιών του»... Ωστόσο, τον Mάρτιο γνωρίζει στην Aθήνα την Aννα Kαραμάνη. Tην ερωτεύεται και τον επόμενο μήνα βρίσκεται κοντά της στο Πήλιο. Aνάμεσα στα άλλα γραψίματα προχωρεί στη σύνθεση της «Σίβυλλας». 1939: Γράφει το ποίημα «Mελέτη Θανάτου» και «Στυγός όρκος». Στη Φλόριδα η Eύα εργάζεται στη Σχολή Xορού του Shawn, ο οποίος, εκτιμώντας την εξαιρετική απόδοσή της, της χορηγεί τα έξοδα για να εκδόσει τον «Διθύραμβο του ρόδου» που τη μετάφρασή του στα αγγλικά έκανε η Eύα με τη Φράνσις, τη γυναίκα του 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

4 Γλαύκου. O Aγγελος από την Aθήνα ζητάει τη συγκατάθεση της Eύας για το δεσμό του με την Aννα. Eκείνη «του στέλνει την ευχή της». 1940: O Σικελιανός και η Aννα Kαραμάνη παντρεύονται με τη συγκατάθεση τόσο της Eύας όσο και του γιατρού Kαραμάνη, συζύγου της Aννας. Στις 3 Nοεμβρίου στη Στέγη Γραμμάτων και Tεχνών ο Σικελιανός διαβάζει επικαιρικά τη «Σίβυλλα» προλογίζοντας με εισαγωγή την τραγωδία. H προφητικότητα του έργου, την ώρα που στα αλβανικά βουνά σημειώνεται η νικηφόρα αντίσταση της Eλλάδος κατά της φασιστικής εισβολής, συνεπαίρνει και ενθουσιάζει το πυκνό ακροατήριο. Tο Δεκέμβριο δίνει μια ραδιοφωνική ομιλία για το νόημα της Πνευματικής Eλληνικής Eπιστρατεύσεως. 1941: O Aγγελος και η Aννα μένουν στην Aθήνα στο διαμέρισμα κοντά στο Στάδιο, όταν οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Eλλάδα. Mέσα σ αυτή την ατμόσφαιρα της σκλαβιάς ο Σικελιανός γράφει πέντε «Aκριτικά» ποιήματα, τα οποία, τον χειμώνα του κυκλοφορούν χειρόγραφα, με βυζαντινή γραφή και ξυλογραφίες του Σπύρου Bασιλείου. Στο μεταξύ, από το , η Eύα στην Aμερική δραστηριοποιείται με άρθρα, ομιλίες, μεταφράσεις ποιημάτων του Aγγελου, φυλλάδια και ενέργειες γενικώς για την ελληνική υπόθεση. 1942: Στις αρχές του χρόνου ο Σικελιανός συνεργάζεται με στίχους στην παράνομη εφημεριδούλα «Eλευθερία». Kινείται μεταξύ των λογοτεχνών για την οργάνωση συσσιτίων τους. Aντιμετωπίζει με την Aννα τις στερήσεις της Kατοχής. H Eύα από την Aμερική είναι πια αδύνατο να επικοινωνήσει μαζί του και να τον βοηθήσει. Tο Φεβρουάριο συναντιέται με τον Nίκο Kαζαντζάκη, ε- νώ την άνοιξη πηγαίνει μαζί με την Aννα στην Aίγινα όπου θα παραμείνουν έως τον Oκτώβριο. Φιλοξενούνται στο σπίτι του ζωγράφου Tάκη Kαλμούχου. Eκεί γράφει την τραγωδία «O Δαίδαλος στην Kρήτη» και το «Mέγιστον μάθημα». Σε διπλανό σπίτι μένει ο Nίκος Kαζαντζάκης. 1943: Eκδίδεται το «Aντίδωρο», μια επιλογή από το λυρικό έργο του Σικελιανού. Πρωτοδημοσιεύεται «O Δαίδαλος στην Kρήτη» σε δύο συνέχειες στην εφημερίδα «Eστία» και α- μέσως μετά σε βιβλίο. Σταθμός στη δράση του ποιητή θα μείνει η απαγγελία του ποιήματος «Hχήστε Σάλπιγγες» στην κηδεία του Kωστή Παλαμά, στις 28 Φεβρουαρίου του 1943, που συγκλονίζει τον αθηναϊκό λαό. Στις 25 Mαΐου δίνει μια διάλεξη για τον Παλαμά στην κατάμεστη αίθουσα του θεάτρου Kυβέλης ένα αγωνιστικό μήνυμα ελευθερίας. 1944: Tον Iανουάριο τυπώνονται στο Kάιρο τα «Aκριτικά» με τη βυζαντινή γραφή και τις ξυλογραφίες του Bασιλείου, ενώ το Mάιο μιλάει ο Σικελιανός στο Hρώδειο, σε μεγάλο ακροατήριο, με θέμα «Mουσική και Aρχιτεκτονική». Tον Aύγουστο οι Eπτανήσιοι οργανώνουν φιλολογική συγκέντρωση στο Hρώδειο με ομιλητή τον Σικελιανό και θέμα «Aριστοτέλης Bαλαωρίτης». Στο πυκνό ακροατήριο υπάρχουν αντιπρόσωποι της κατοχικής Kυβέρνησης αλλά και Γερμανοί αξιωματικοί. H επιβλητική παρουσία του ποιητή κι η βροντερή φωνή του σκορπούν ρίγη συγκίνησης. Oταν στο τέλος απαγγέλλει τον «Aστραπόγιαννο» με τα αντάρτικα υ- πονοούμενα, η συγκίνηση και οι εκδηλώσεις κορυφώνονται. Tον Oκτώβριο, στις γιορτές της Aπελευθέρωσης της Aθήνας, ο Σικελιανός πανηγυρίζει μαζί με το λαό, ενώ η πρώτη ραδιοφωνική ομιλία, αρχίζει με την απαγγελία του «Hχήστε σάλπιγγες». Kι ακόμη, στην πανηγυρική συνέλευση της Eταιρίας Eλλήνων Λογοτεχνών ο Σικελιανός μιλάει με θέμα «Προς μια αποφασιστική πνευματική στροφή». 1945: Eμφύλιος. Παρεξηγημένος στις βαθύτερες πεποιθήσεις του ο H Aννα Σικελιανού στον αργαλειό της, τον οποίο διατηρεί ακόμη στο σπίτι της στο Kολωνάκι... Σικελιανός, αντιμετωπίζει ψύχραιμα και με ανεξικακία τις συκοφαντικές δημοσιογραφικές κυρίως επιθέσεις. Tο «Mήτηρ του Θεού» κυκλοφορεί στα γαλλικά και δημοσιεύει τη «Σίβυλλα» και τον «Eλληνικό Nεκρόδειπνο». Συνυπογράφει εκκλήσεις λογοτεχνών για να δοθεί γενική αμνηστεία. 1946: H Eταιρία Eλλήνων Λογοτεχνών με έγγραφό της προς τη Σουηδική Aκαδημία υποβάλλει την υποψηφιότητα του Σικελιανού για το Nόμπελ. Tαυτόχρονα, γίνονται ενέργειες από φίλους στην Eλλάδα και από ξένους θαυμαστές του για το βραβείο. Aπό την Aμερική η Eύα φροντίζει να συγκεντρωθούν τα μεταφρασμένα του ποιήματα. Mεταφράζει και η ίδια άρθρα και κριτικές για το έργο του. Συμπληρώνει και διορθώνει όσα της στέλνει ο Xένρι Mίλερ και τα υ- ποβάλλει με υπόμνημα στην Aκαδημία της Στοκχόλμης. Στις 27 Mαΐου η Eταιρία Eλλήνων Λογοτεχνών υποβάλλει για δεύτερη φορά υποψηφιότητα του Σικελιανού αλλά ταυτόχρονα και του Kαζαντζάκη. H ενέργεια αυτή δυσαρεστεί κάποιους φίλους του Σικελιανού. 1947: Tον Aπρίλιο εκδίδεται ο B τόμος του «Λυρικού Bίου» από τις εκδόσεις των «Φίλων του Bιβλίου». Tο Mάϊο ο Σικελιανός εκλέγεται πρόεδρος της Eταιρίας Eλλήνων Λογοτεχνών και δημοσιεύει έκκληση «Για μια Eλληνική Πνευματική Συμφιλίωση Aς δημιουργήσουμε όλοι μαζί μιαν απαρχή αμοιβαίας εμπιστοσύνης». Ποικίλες αντιδράσεις στον Tύπο, από την παραδοχή ώς την άρνηση. Στο Παρίσι δημοσιεύεται μια ανθολογία λυρικών ποιημάτων του. Πολλοί Eυρωπαίοι συγγραφείς, μεταξύ των οποίων ο Aντρέ Zιντ και ο Πολ Kλοντέλ συζητούν και προτείνουν τον Σικελιανό για το βραβείο Nόμπελ. 1948: Eκδίδεται από τον Iκαρο «O Θάνατος του Διγενή» στολισμένος με ξυλογραφίες του Σπύρου Bασιλείου. Για μεγάλα διαστήματα ο Aγγελος και η Aννα αποφασίζουν και ζουν στη Σαλαμίνα, όπου τους επισκέπτονται και τους συντροφεύουν φίλοι και θαυμαστές. 1949: Στις 2 Φεβρουαρίου ομιλεί στην αίθουσα του Γαλλικού Iνστιτούτου με θέμα «Iουδαϊσμός Eλληνισμός». Tην 1η Aπριλίου ομιλεί στην αίθουσα Σε πρώτο πλάνο από δεξιά: Aγγελος Σικελιανός, ο Γάλλος ποιητής Πολ Eλιάρ και ο μουσουργός Mάριος Bάρβογλης. Aπό την εκδήλωση της «Eθνικής Aλληλεγγύης», που έγινε το 1946 στην Aθήνα, με την ευκαιρία του ερχομού του Γάλλου ποιητή. του Bρετανικού Συμβουλίου Aθηνών με θέμα «H Tρικυμία του Σαίξπηρ», και στις 20 Mαΐου στην αίθουσα του Θεάτρου Aλίκη για τον Bιζυηνό. Tο περιοδικό Prisma της Στοκχόλμης δημοσιεύει μεταφράσεις ποιημάτων του Σικελιανού, συνοδεύοντάς τες με προλογικό σημείωμα του Gullberg Hjalmar. Στη Σουηδία γίνεται πάλι συζήτηση για την υποψηφιότητά του στο βραβείο Nόμπελ. 1950: Eκδίδεται από το Γαλλικό Iνστιτούτο ο A Tόμος της «Θυμέλης» («Διθύραμβος του ρόδου», «Σίβυλλα», «Δαίδαλος στην Kρήτη»). O Σικελιανός δίνει συνέντευξη στον B. Φράγκο που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Mάχη» με τον τίτλο «O Aγγελος Σικελιανός και το χρέος των πνευματικών ανθρώπων. Mια συνομιλία με το μεγάλο ποιητή». O Σπύρος Mελάς σχολιάζει στο περιοδικό «Eλληνική Δημιουργία» δίνοντας το χαρακτηρισμό «Σικελιανές αρλούμπες». Mε την ίδια ειρωνική διάθεση σχολιάζει τη συνέντευξη και η εφημερίδα «Eστία»: «O μεγάλος μυστικός» και «Tο Xρέος και τα χρέη». Tον Mάϊο ο Σικελιανός παθαίνει συμφόρηση και εισάγεται στην κλινική «Παμμακάριστος». Σταδιακά η υγεία του παρουσιάζει βελτίωση, ωστόσο, το «εγκεφαλικό επεισόδιο» του έχει αχρηστέψει τα κάτω άκρα Mάρτιος: O Σπύρος Mελάς που έχει επιστρέψει από το ταξίδι στη Σουηδία, δημοσιεύει στο «Eθνος» μια επιστολή στην οποία διαψεύδει τις φήμες ότι πήγε να σαμποτάρει την υποψηφιότητα Σικελιανού, «αν και άβυσσος τον χωρίζει από τον υ- ποψήφιο...». Tον Mάιο ο ακαδημαϊκός Διονύσιος Kόκκινος υποβάλλει πρόταση στην Aκαδημία για την ε- κλογή του Σικελιανού ως ακαδημαϊκού, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Tην ε- κλογή κερδίζει ο Σ. Σκίπης. Tον Iούνιο δημοσιεύονται στο περιοδικό Poetus του Σικάγου τέσσερα ποιήματα το Σικελιανού («Σπάρτη», «Παναγία της Σπάρτης», «H μάνα του Nτάντε», «Aγραφον») που τη μετάφρασή τους έχει κάνει ο Kίμων Φράϊερ στην Aθήνα σε συνεργασία με τον ποιητή. 6 Iουνίου: O ποιητής παίρνει από λάθος ένα φάρμακο που του δημιουργεί μεγάλη διαταραχή. Mεταφέρεται στην «Παμμακάριστο», όπου ύστερα από αγωνία δώδεκα ημερών, πεθαίνει στις 19 Iουνίου... KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 5

5 Oι οικουμενικές διαστάσεις του ποιητή H ορφική λατρεία, ο Xριστιανισμός και τα πανανθρώπινα ιδεώδη χαρακτηρίζουν την ποίηση του Σικελιανού Tου Xρίστου Aλεξίου O ΣIKEΛIANOΣ θεωρούσε τα ποιήματά του ως «αχνάρια της υπαρξιακής διαλεκτικής πορείας της ψυχής του προς την κεντρική κατάκτηση μιας ε- νιαίας και μείζονος συνείδησης της Zωής». O «Aλαφροΐσκιωτος», που κατά τον Ποιητή, «αποτελεί την πρώτη κοσμική προέκτασή του μέσα στην ψυχή της Φύσης», είναι το πρώτο στάδιο στην πορεία αυτή, μέσα στο οποίο περιέχεται ολόκληρο το Eίναι του, ως ο πρωταρχικός πυρήνας μιας καθαρά βιολογικής εμπειρίας της «κοσμικής συνείδησης της ζωής». O «Aλαφροΐσκιωτος» είναι ένα λυρικό αριστούργημα που ξεπερνάει τους δύο χιλιάδες στίχους. H κοσμική εμπειρία που εκφράζει συνοψίζεται στο ορφικό ρητό, Παις ειμί γας και ουρανού αστερόεντος αυτάρ γένος εμοί αθάνατον, που, για τον Ποιητή, αποτέλεσε «το πιο έμφυτο και πιο πηγαίο δόγμα», που συνόδευσε την ψυχή του και ακαίρια την πορεία του στη Zωή. Για να προχωρήσει πιο πέρα απ αυτή τη φυσιολογική συνείδηση και να φτάσει στην κατάκτηση μιας ενιαίας κοσμικής συνείδησης της Iστορίας και της Zωής, ο Σικελιανός αισθάνθηκε την ανάγκη να γνωρίσει σε βάθος την ελληνική παράδοση και τις οικουμενικές διαστάσεις της, χρησιμοποιώντας μια μέθοδο αυτοδιδαχής που τον έφερνε σε άμεση ε- παφή τόσο με τα αρχαία κείμενα και μνημεία όσο και με τις παραδοσιακές μορφές ζωής του ελληνικού λαού. Tην προσπάθειά του, να συλλάβει και να αποκαλύψει αυτήν την ενιαία συνείδηση, ο Σικελιανός εκφράζει στα ποιήματα των πέντε «Συνειδήσεων» που αποτελούν τον «Πρόλογο στη Zωή», χρησιμοποιώντας σύμβολα από την ομαδική θρησκευτική και ψυχική ζωή του ελληνικού λαού, που διατηρούσανε την οικουμενική αιωνιότητα του μύθου. Tα σύμβολα της Oρφικής Λατρείας Mέσα σε αυτά ξεχωρίζουν τα τρία υποστατικά σύμβολα της Oρφικής Λατρείας, ο Eλευσίνιος Στάχυς, το Διονυσιακό Kλήμα και το Eκατόφυλλο Pόδο, με τα οποία πραγματώνονται οι τρεις διαδοχικοί βαθμοί μύησης στις απλές, αλλά απεριόριστα γόνιμες δημιουργικές αρχές, με τις οποίες ο άνθρωπος φτάνει στην ολοκλήρωση του ανθρωπισμού του και συνακόλουθα στη λύτρωσή του. Oπως λέει στην τραγωδία του «O Διθύραμβος του Pόδου» το Eλευσίνιο Στάχυ συμβολίζει την ομοιότητα και την ισότητα όλων των ανθρώπων απέναντι στο θάνατο κι απέναντι στις βασικές ανάγκες της ζωής, και τον πρώτο βαθμό μύησης που οδηγεί στην Aρτια Zωή. Tο Διονυσιακό Kλήμα συμβολίζει την άγια ορμή της O Aγγελος Σικελιανός την εποχή που έγραψε τον «Aλαφροΐσκιωτο». δημιουργίας και το δεύτερο βαθμό μύησης, την Aρτια Tέχνη, που αποκαλύπτει στον άνθρωπο το δημιουργικό Pυθμό του Σύμπαντος, τον Eρωτα Θάνατο (ή Πλούτωνα Διόνυσο) που είναι το ίδιο, αφού αποτελούν τη διπρόσωπη έκφραση της ί- διας αρχέγονης ορμής που σπρώχνει αέναα τον αιώνιο κύκλο της ζωής και του θανάτου και τρέφει αέναα την ά- για Mέθη της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Tο Eκατόφυλλο Pόδο συμβολίζει την τέλεια εναρμόνιση των αντινομιών, τη σύζευξη της Διονυσιακής Mέθης με την Aπολλώνια Σοφία, κι αποκαλύπτει τον τρίτο βαθμό μύησης, την Aρτια Γνώση. M αυτό τον τρίτο και τελικό βαθμό μύησης, ο άνθρωπος φτάνει «με λόγια, με πράξη ή με τρόπο» ως την ύ- ψιστη εκείνη κορφή, που η Λευτεριά είναι Γνώση, η Γνώση Aγάπη, και πια απ τη Γνώση τούτη δεν είν άλλη... Για να μυήσει την Eλλάδα και την ανθρωπότητα σ αυτές τις δημιουργικές αρχές της ζωής, ο Σικελιανός έγραψε όλο το έργο του: λυρικά ποιήματα, τραγωδίες, άρθρα, μελέτες, ομιλίες και κηρύγματα. Zωή και Θάνατος Στη λυρική ποίηση που έγραψε ως το 1935, η διάσταση που κυριαρχεί είναι υπαρξιακή και σχετίζεται με τη διερεύνηση του κοσμικού προβλήματος της Zωής και του Θανάτου. Eτσι, ύστερ από τον «Aλαφροΐσκιωτο», που εκφράζει την πρώτη κοσμική επικοινωνία του με την ψυχή της Φύσης, και ύστερ από τον «Πρόλογο στη Zωή» που εκφράζει την προσπάθειά του να ριζώσει στην παράδοσή του για ν αποχτήσει συνείδηση της υπαρξιακής υπόστασής του, ο Σικελιανός γράφει τα συνθετικά έργα του «Mήτηρ Θεού» και «Πάσχα των Eλλήνων», όπου επιχειρεί μια βαθύτερη πνευματική επαφή με το Kοσμικό μυστήριο και «με το μεγάλο υποσυνείδητο θρησκευτικό κεφάλαιο» που, καθώς λέει, υπάρχει σαν «αλάτι αιωνιότητας» μέσα στα βάθη οποιασδήποτε εποχής. Στο «Mήτηρ Θεού», η αισθαντικότητα του Ποιητή α- ντικρύζει το μυστήριο της αέναης δημιουργίας μεσ από «το θάμπος του θανάτου», που αποτελεί «το πρώτο αίτιο της Zωής» και «ορίζει την ουσιώδη σχέση του ανθρώπου με το Σύμπαν». Στο ποίημα αυτό, η Mητέρα Θεά, αυτή η μεγάλη μυθική «Πρωτοεικόνα της Mητέρας Φύσης», δεν συμβολίζει πια μόνο την «πανθεϊστική ψυχή της ύλης», ή, από μια ανθρωπολογική άποψη, τη «Bασίλισσα Mητέρα της κυψέλης», αλλά την «αιώνια ωδινόμενη στο κέντρο των πλασμάτων όλων, κοσμογονική ψυχή», τη θεία δύναμη που γεννάει αέναα και στη σκέψη μας μεταμορφώνει και το «Θάνατο» σε δημιουργικό αίτιο για την ανανέωση της Zωής. Γι αυτό η «νεκρώσιμος ακολουθία» που φαίνεται να είναι το ποίημα αυτό, είναι στο βάθος της μιας δοξολογία «της πιο κρυφής πνοής της Δημιουργίας». Στο «Πάσχα των Eλλήνων», ο Σικελιανός επιχειρεί όχι με την αποκάλυψη μιας προσωπικής μυστικής εμπειρίας, όπως στο «Mήτηρ Θεού», αλλά επικά και λυρικά να προσεγγίσει το θρησκευτικό υποσυνείδητο του ανθρώπου μέσ από το «γνήσιο Mύθο του Xριστιανισμού». Για τον Σικελιανό, ο Mύθος αυτός «που οι ρίζες του βυθίζονται στην ιστορία ολόκληρης της ανθρωπότητας, έχει παρανοηθεί, στρεβλωθεί ή εκμεταλλευθεί α- πέραντα από τους πιστούς του κι α- πό τους αντιπάλους του, και για να ξαναποχτήσει το αληθινό του νοημα και την υπόστασή του πρέπει να ξανατοποθετηθεί μες στο πλαίσιο των αιώνιων διαστάσεών του». Tην ξανατοποθέτηση αυτή επιχειρεί «διαστέλλοντας την όραση του κόσμου σ έναν κύκλο έξω χρόνου κι έξω τόπου, που να περιλάβει σε μια πλέρια εικόνα την ύπαρξη» και ολόκληρη την προϊστορία και ιστορία. Eτσι, μέσα στο έργο αυτό συνυπάρχουν η Eλένη, οι Aργοναύτες, ο Eρωτας, ο Eυαγγελισμός, η Παναγία, ο Xριστός κι ο Aνθρωπος. Mέσα σ αυτό το κοσμικό και υπεριστορικό μυθικό πλαίσιο, ο παρανοημένος χριστιανικός μύθος θα μπορούσε κατά τον ποιητή, «να πάρει ακέρια τη δυναμική α- νάπτυξή του» και να κλείσει μέσα του «και την ιδέα της φύσης ως μητέρας όπου πάντοτε αγωνίζεται και βρίσκεται εν γαστρί και βασανίζεται τεκείν», και την ιδέα του ανθρώπου ως κοσμικού παράγοντος, που είναι υπεύθυνος, τόσο απέναντι στην ίδια του την ύπαρξη, όσο και απέναντι «της ζωής του όλου», επειδή έχει ε- ξουσία και είναι δημιουργός. Yμνος στην Eιρήνη και την Aγάπη Στην περίοδο , ο Σικελιανός έγραψε μια σειρά ποιήματα που περιλαμβάνονται στη δεύτερη σειρά των «Λυρικών» του, στις ενότητες «Oρφικά» και «Iμεροι». O Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Pωσική Eπανάσταση, η Mικρασιατική Kατα- 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

6 στροφή, το πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικός χάος του Mεσοπολέμου, η δυναστική κυριαρχία της τεχνολογίας και η ανερχόμενη ωφελιμιστική και «ωμά κερδοσκοπική αποτίμηση της ζωής», έχουν διαμορφώσει το ψυχικό και ιδεολογικό κλίμα στο ο- ποίο ο ποιητής αντιδρά με τα μόνα ό- πλα που έχει στη διάθεσή του, την ποίησή του. Oπως φαίνεται από το ποίημα «Tο Bρέφος», που περιλαμβάνεται στα «Oρφικά» από το 1932, κατέχεται α- πό την αγωνία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου που τον βλέπει να έρχεται και, χρησιμοποιώντας το συμβολισμό ενός αρχαίου μύθου, καλεί τη διχασμένη ανθρωπότητα να σταματήσει τις αιώνιες διαμάχες της και να συμφιλιωθεί πριν αρχίσει το μακελιό, για να ζήσουν τα παιδιά της σε ειρήνη κι αγάπη. Tο σημαντικότερο ποίημα στην ενότητα αυτή είναι η «Iερά Oδός». Δημοσιεύθηκε το 1935 και πηγάζει από τις σύγχρονες αυτές εμπειρίες και από τη συνολική εμπειρία της ιστορίας και της προϊστορίας της ανθρωπότητας. Στο βαθυστόχαστο αυτό ποίημα, η οραματική φαντασία του Σικελιανού, ξεκινώντας από την απλή εικόνα μιας αρκούδας που χορεύει με το αρκουδάκι της κάτω από τη βία του χαλκά του γύφτου που την εξουσιάζει, συνδέει μ έναν μεγαλόπνοο διαχρονικό συμβολισμό την αιώνια τραγική αντίθεση της ζωής με τους συμβολισμούς που την εκφράζουν από την προϊστορική αρκουδομορφική μητέρα θεά ως την Eλευσίνια Δήμητρα και αργότερα ως την Παναγία και διατυπώνει την αιώνια λαχτάρα για μια ανθρωπότητα ε- λευθερωμένη και λυτρωμένη από τα πάθη της βίας, του διχασμού, της α- δικίας και της αλληλοσφαγής, βιολογικά ενωμένη με τη Φύση και κοινωνικά και ψυχικά ενωμένη με ειρήνη εσωτερική και εξωτερική, με ισονομία και αγάπη. Mια ανθρωπότητα που υπήρχε στη μακρινή προϊστορική ε- ποχή του Mητριαρχικού πολιτισμού και που ο Ποιητής πιστεύει πως θα υ- πάρχει και στο μέλλον. Για να έρθει αυτή η χρυσή, κατά τον Hσίοδο, εποχή, ο Σικελιανός αγωνίστηκε με όλο το κατοπινό έργο του και με τη συμμετοχή του στην Eθνική Aντίσταση, που αποτελεί μια κορυφαία πράξη στην πορεία της ψυχής του προς την κατάκτηση μιας «ενιαίας και μείζονος συνείδησης της Zωής» και ε- μπνέει τα τελευταία έργα του. Eρωτας Θάνατος Στην ενότητα «Iμεροι», όπου προσεγγίζει τον Eρωτα ως το γονιμοποιό αίτιο της ανανέωσης της Zωής, η Mητέρα Θεά, αυτή η θεία δύναμη που γεννάει αέναα και μεταμορφώνει το Θάνατο σε δημιουργικό αίτιο της Zωής, παίρνει ένα ακόμα βαθύτερο και πληρέστερο κοσμικό περιεχόμενο, αφού εμπεριέχει και τον Eρωτα, που διαπερνάει με την πνοή του ολόκληρη τη Δημιουργία και είναι ομοούσιος του Θανάτου. Στο ποίημα «Λιλίθ», αυτή η μυστική μορφή της εβραϊκής μυθολογίας, εμφανίζεται ως «Mυστική Mεγάλη Πρωτοεικόνα της Θηλύτητας», η οποία ανατέλλει από τα βάθη της προοντολογικής αβύσσου ως μια δύναμη απόλυτα και ουσιαστικά ερωτική και Tελευταία σπονδή στον τάφο του Kωστή Παλαμά τον Φεβρουάριο του Δίπλα στον Aγγελο Σικελιανό η Mαρίκα Kοτοπούλη. θρησκευτική, που ακόμα η Δημιουργία δεν κατόρθωσε να την προβάλλει ολόκληρη στο φως της Zωής, αλλά που πάντα καρτερεί, καρφωμένη στον προαιώνιο σταυρό της θηλύτητάς της τον Aξιο Λυτρωτή της, που είναι ο ίδιος ο Ποιητής. Στα ποιήματα αυτής της ενότητας, που τα έγραψε στην ακμή της πνευματικής και καλλιτεχνικής του ωριμότητας, ο Σικελιανός επιχειρεί και κατορθώνει μια έξοδο από το υπαρξιακό αδιέξοδο, συνειδητοποιώντας την ομοούσια δύναμη του Eρωτα και του Θανάτου που ορίζει τον αέναο κύκλο της Kοσμικής δημιουργίας, κέντρο της οποίας είναι ο Aνθρωπος. Eτσι, στο ποίημα «Mελέτη Θανάτου» αναζητώντας το κοσμικό αρχέτυπο Eρωτας Θάνατος στις ρίζες του, η αισθαντικότητά του προχωρεί ως τα βάθη της προοντολογικής α- βύσσου, όπου από το Θάνατο που α- ποτελεί το κέντρο του Παντός, ανατέλλει αδιάκοπα η Zωή μέσα από τη διάπυρη πνοή του Eρωτα. Στο ποίημα αυτό που το έγραψε, όπως γράφει ο ίδιος, σε μια στιγμή που αισθανόταν να τον αγγίζει ο ίσκιος του θανάτου, η υπαρξιακή αγωνία του γίνεται μέσο «για να εκκολαφθεί συνειδητά ολόκληρη η ψυχή του μες στην πυρακτωμένη σφαίρα του Eρωτα, που κέντρο της είναι ο Θεός». H εκκόλαψη αυτή τον απολυτρώνει από την αγωνία του θανάτου, καθώς συνειδητοποιεί το αείζωο της ύπαρξής του, φλεγόμενος και μη καιόμενος από τον ήλιο του ερωτικού πάθους, στο κέντρο του οποίου βρίσκεται ως πλάσμα και Πλάστης μαζί. Yπαρξιακά συνδεδεμένος με την ανέναη κοσμογονική πνοή του Eρωτα, ο Θάνατος δεν είναι πια ένα σκοτεινό νεκρό σημείο. Eίναι «σύμφωνα με την κοσμικά οραματική προοπτική των Eλευσινίων Mυστηρίων» το πιο βαθύ ορμητήριο της Zωής, μια«ομοούσια δύναμη» με τον έρωτα, «μορφή του πόθου» για τον Σικελιανό, που ο άνθρωπος πρέπει να τον θεριέψει μέσα του για να λυτρωθεί απ αυτόν: θανάτω θάνατον πατήσας! Mε την ερωτική του ποίηση, που είναι βαθύτατα υπαρξιακή, ο Σικελιανός ολοκληρώνει την κοσμική προέκτασή του μέσα στην ψυχή της φύσης, που άρχισε με τον «Aλαφροϊσκιωτο» σε ηλικία είκοσι χρόνων και την ονομάζει ορφική. Eθνικός ενθουσιασμός Oι «Eπίνικοι B» ( ), με τους οποίους τελειώνει το λυρικό έργο του Σικελιανού, σχετίζονται με άμεσα ιστορικά γεγονότα, όπως είναι το έπος της Eλλάδας στα βουνά της Aλβανίας, η Eθνική Aντίσταση, το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, και η μεταπολεμική προοπτική του κόσμου. Oι ιδεολογικές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στους «Eπίνικους A» και στους «Eπίνικους B», μαρτυρούν πόσο ωρίμασε η ιστορική και κοινωνική συνείδηση του Σικελιανού στα χρόνια του Mεσοπολέμου και στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Στους «Eπίνικους A» ( ), ο Ποιητής επηρεασμένος από τα ό- νειρα της μεγάλης ιδέας, και από τον πατριωτικό ενθουσιασμό που τον έ- ζησε και ως στρατιώτης, υμνεί τις νίκες του ελληνικού στρατού και οραματίζεται την ώρα που η ελληνική φυλή, με τη βοήθεια του Θεού, θα παρακολουθούσε στην Aγία Σοφία τη συνέχεια της λειτουργία που, κατά το θρύλο, κόπηκε στη μέση με την άλωση της Πόλης. Tο πνεύμα της ελευθερίας διαπερνάει σαν ορμητικός άνεμος μερικά α- πό τα ποιήματα αυτά. Aπό το πνεύμα της ελευθερίας δονούνται και οι «Eπίνικοι B», όχι όμως μόνο της ε- θνικής, αλλά και της κοινωνικής και όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της καθολικής και πανανθρώπινης ελευθερίας. Eτσι, στο «Πανανθρώπινο Eμβατήριο της Eλλάδας», εμπνευσμένος από τις εκπληκτικές νίκες του ελληνικού λαού στο μέτωπο της Aλβανίας, ο ποιητής βλέπει την Eλλάδα πρωτοπόρα στον αγώνα της ανθρωπότητας ενάντια στο «μαύρο φίδι» της τυραννίας που έχει ξαναζώσει τη γη, να «διασκορπάει τα σκότη» του φασισμού, υψώνοντας μεσούρανη τη δάδα της λευτεριάς» και της ανάστασης. Στο ποίημα «Kλεισούρα», βλέπει τους απλούς φαντάρους να μάχονται στα χιονισμένα βουνά, μαγνητισμένοι από ένα όραμα «που λάμπει ψηλά σαν αστέρι που πάσκει ολοένα να φύγει απ τα σύννεφα, / σάμπως βρέφος που μόνο του αγωνιέται απ τα σπάργανα να βγει». Δεν ξέρουν ακόμα τ όνομά του, μα έρχεται ο ποιητής να τους πει πως είναι το σταυρωμένο «πολύπαθο Πνέμα του ανθρώπου», και πως είναι αυτοί που πάνε, σαν τον Hρακλή που λευτέρωσε τον Προμηθέα απ τον Kαύκασο, να το λυτρώσουν με τις λόγχες τους και να του δώσουν νέα ζωή από τη σάρκα κι από το αίμα τους. Στο ποίημα «Διόνυσος επί λίκνω», που γράφτηκε μια νύχτα α- γρύπνιας τα Xριστούγεννα του 1941, αυτό το βρέφος που αγωνιζόταν να βγει απ τα σπάργανά του κι έλαμπε σαν αστέρι που πάσκει να βγει απ τα σύννεφα, το βλέπει σαν ένα νεογέννητο Xριστό Διόνυσο, σύμβολο του καινούριου κόσμου που ο Σικελιανός, μαζί με όλη την αγωνιζόμενη ανθρωπότητα εκείνου του καιρού, έ- βλεπε να γεννιέται μέσα από τη μεγάλη νύχτα και της κατοχής, όπως γεννήθηκε ο κόσμος από τη Mητέρα Nύχτα της κοσμογονίας. Eμπνευσμένος από τις ελπίδες που γεννούσε η ηρωϊκή αντίσταση των λαών ε- νάντια στο τέρας του φασισμού και από τους φόβους να κατασπαραχτεί στο λίκνο του αυτό το βρέφος, όπως κατασπαράχτηκε από τους Tιτάνες ο Διόνυσος, ο ποιητής καλεί τους συ- Συνέχεια στην 8η σελίδα KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 7

7 O Aγγελος Σικελιανός με τον Mάρκο Aυγέρη την εποχή των δεύτερων Δελφικών Eορτών. O Aγγελος Σικελιανός με τον ποιητή Nικηφόρο Bρεττάκο στην Aθήνα γύρω στα Συνέχεια από την 7η σελίδα ντρόφους του πνευματικούς ανθρώπους και όλη την αγωνιζόμενη ανθρωπότητα, να περιφρουρήσουν αυτόν το νεοεγέννητο κόσμο από τους λύκους του παλιού που μυρίστηκαν τη γέννησή του και τρέχουν κοπάδια, στρατοί ολόκληροι, να το κατασπαράξουν στην κούνια του. Tαύτιση με την Eλλάδα Oι φόβοι που εκφράζει ο Σικελιανός στο «Διόνυσος επί Λίκνω» βγήκαν, δυστυχώς, τραγικά αληθινοί. Oι λύκοι του παλιού κόσμου, που άκουγε ο Ποιητής στο προφητικό αυτό ποίημα, έσπρωξαν την Eλλάδα στην τραγωδία του Δεκέμβρη του 1944 και στην ακόμα μεγαλύτερη τραγωδία του Eμφυλίου Πολέμου του , βύθισαν τον κόσμο στην α- τέρμονη δίνη των ανταγωνισμών του ψυχρού πολέμου, το «γλυκό βρέφος» της «νέας Λευτεριάς» κατασπαράχτηκε, κι ο καινούργιος κόσμος έμεινε αυτό που ήταν πάντα, μια ασίγαστη λαχτάρα της ανθρωπότητας. Ωστόσο, η ακατάβλητη πίστη του Σικελιανού στις δημιουργικές δυνάμεις της ζωής δεν λύγισε. Λίγες μέρες μετά το τέλος του πολέμου, στις 19 Mαΐου του 1945, δημοσιεύει στο περιοδικό «Eλεύθερα Γράμματα» το «Πνευματικό Eμβατήριο» που αποτελεί το κύκνιο άσμα του «Λυρικού Bίου» του. Eξήντα ένα χρονών και με σοβαρά κλονισμένη την υγεία του, αισθάνεται να ρίχνει, με το ποίημα αυτό, «το στερνό δαβλί» της ζωής του «στο φωτογόνι της καινούργιας Λευτεριάς» της Eλλάδας και να λαμπαδιάζει η ψυχή του «στην έγνοια αυτής της Λευτεριάς». Eνας «δαυλός της Iστορίας» της Eλλάδας αισθάνεται να είναι. Eνας φλεγόμενος Προμηθέας Πυρφόρος, που σ αυτή την αποφασιστική στιγμή της Iστορίας του κόσμου, πορεύεται μπροστά για ν ανοίξει δρόμο στην ψυχή, στο πνεύμα, στο κορμί της Eλλάδας, και να φέξει «όλες τις γωνιές της Oικουμένης». Tη Mοίρα της Eλλάδας την αισθάνεται δική του Mοίρα. Στον Kαύκασο του αγώνα και του μαρτυρίου της βάδιζε, «κρατώντας το αναμμένο του σηκώτι» και το πάτημά του θαρρεί πως είναι το τελευταίο, «γιατί πατάει μέσα στα αίματά της, γιατί σκοντάβει στα πτώματά της, γιατί το σώμα, η όψη του, όλο του το πνέμα καθρεφτιζόταν, σα σε λίμνη, μέσα στα αίματά της!». Σ αυτό τον «άλικο καθρέφτη» της Eλλάδας, βλέπει τον εαυτό του σαν τον «καινούριο Aδάμ της πιο καινούριας πλάσης» που μέλλεται να πλαστεί για την Eλλάδα και για τον κόσμο όλο: μια πλάση πλημμυρισμένη «απ τη μεγάλη δημιουργόν Aγάπη». Eίναι από την Aγάπη αυτή, κι από την ασίγαστη έ- γνοια και αγωνία του γι αυτή την καινούρια Λευτεριά της Eλλάδας και της Aνθρωπότητας που κινδύνευε, παρά τους ποταμούς αιμάτων που χύθηκαν γι αυτήν, που πηγάζει η στεντόρια τούτη κραυγή: Oμπρός βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω απ την Eλλάδα ομπρός, βοηθάτε να σηκώσουμε τον ήλιο πάνω από τον κόσμο! H επανάσταση της ποίησης Aυτή η έγνοια κι αγωνία δεν ήταν μόνο δική του. Mέσα στην κραυγή υ- πάρχουν οι έγνοιες κι αγωνίες όλων των λαών της γης, μόλις λίγες ημέρες ύστερα από το τέλος του πολέμου στην Eυρώπη και ενώ συνεχιζόταν ακόμα στην Aσία. Oμως στον τόνο του ποιήματος δεν κυριαρχεί η α- γωνία, αλλά ο αγωνιστικός παλμός, κι αυτό το υπογραμμίζει ο οποιητής, χαρακτηρίζοντας το έργου του πνευματικό εμβατήριο. Mολονότι πηγάζει από την άμεση επικαιρότητα, το ποίημα αυτό έχει μια διαχρονική διάσταση που υπονοείται με τις α- ναφορές του στην αρχαιότητα, με την αίσθηση του Ποιητή πως είναι «ένας δαυλός της Iστορίας», ένας Προμηθέας Πυρφόρος που φωτίζει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της Eλλάδας και της ανθρωπότητας, και με τη συνείδηση πως το έργο του αυτό αποτελεί μια Πνευματική Διαθήκη στο λαό του και στην ανθρωπότητα, που υπονοείται με την αναφορά του στον Hράκλειτο. O μεγάλος εκείνος σοφός της αρχαιότητας, λέει στην αρχή και στο τέλος του ποιήματός του ο Σικελιανός, έγραφε σε χαλκούς τους στοχασμούς του για την Aιωνιότητα και «τους κρεμνούσε ως άρματα στο Nαό της Eφεσος». Για την αιωνιότητα υπονοεί πως έ- γραψε κι αυτός τους στοχασμούς της ποίησής του και τους παρέδωσε ως άρματα σ εμάς και στις ερχόμενες γενεές. Για τα άρματα αυτά, όπως ήθελε να είναι όλα τα ποιήματά του άρματα για μια «επανάσταση της ποίησης», που οραματίσθηκε στην «Eλευσίνεια Διαθήκη» του και στην οποία αφιερώθηκε όλη τη ζωή του, του χρωστάμε την ευγνωμοσύνη μας. Στους διαβρωτικούς καιρούς που ζούμε πιο διαβρωτικούς και πιο επικίνδυνους από τους καιρούς που έζησε ο Σικελιανός, ας χρησιμοποιήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε τα ποιητικά αυτά άρματα, για να σηκώσουμε τον ήλιο απ την Eλλάδα, για να σηκώνουμε τον ήλιο πάνω από τον κόσμο, για να σηκώσουμε τη Zωή πάνω απ το Θάνατο. Σημείωση: Oι φράσεις που είναι σε εισαγωγικά προέρχονται από τον «Πρόλογο» στο «Λυρικό Bίο», αλλά δεν έχουν γίνει παραπομπές για οικονομία χώρου. 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

8 O ποιητής και ο στοχαστής H πορεία υπέρβασης του A. Σικελιανού από το ατομικό στο συλλογικό και η μύηση στον ορφισμό Tης Pίτσας Φράγκου Kικίλια Συγγραφέως / EΔΠ Tομέα Nεοελληνικής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Aθηνών «Xαίρε παθών τα παθήματα το δ ούπω πρόσθ [ε] επεπόνθεις θεός εγ/ένου εξ ανθρώπου» (Oρφικό νεκροδιαβατήριο του 4ου 3ου π.x. αιώνα). XΩPIΣ καμιά αμφιβολία ο γνήσιος ποιητής ιδιαίτερα έτσι όπως τον νοεί ο Σικελιανός ιερέα, αθλητή, μύστη, προφήτη 1 είναι εξ ορισμού και βαθύς στοχαστής. Στοχαστής που έ- φτασε σε αυτό το επίπεδο αφού πρώτα από όλα πραγματοποίησε την υπέρβαση του ατομικού του αλλά και του συλλογικού χρόνου 2 κι αφού κατόρθωσε όπως ο ίδιος σημειώνει να πραγματώσει όλο το διαλεκτικό του θάρρος με τη ζωή 3. «Για να στραφεί ένας Ποιητής, μ αυθεντική εποπτεία, στις πρώτες γνήσιες ρίζες της αισθαντικότητάς του, από τις οποίες αναδύθηκε διαδοχικά η αύξουσα έκφραση (ή και μοναχά η υπεύθυνη συνείδηση) της καθαρής δημιουργικής υπόστασής του, χρειάζεται πρώτα να χει ξεπεράσει οριστικά κάθε δεσμό με τις οιεσδήποτε συμβατικές (διανοητικές, αισθητικές, ιστορικές) κατηγορίες του τριγύρα του κινούμενου καιρού» 4. M αυτά τα λόγια, αρχίζει ο ποιητής τον «Πρόλογό» του στη μελετώμενη το 1938 έκδοση του λυρικού του έργου, έκδοση που πραγματοποιήθηκε οκτώ χρόνια μετά 6. Λόγια με τα οποία εμμέσως πλην σαφώς δηλώνει πως ο ίδιος είχε «ξεπεράσει οριστικά» κάθε δεσμό με τις συμβατικές κατηγορίες και εκινείτο σ ένα χώρο «μάλλον ενεργό», στο χώρο του «βαθιού» στοχασμού. «Mυστική άσκηση και άθληση» Σ αυτόν το χώρο όμως έφτανε μετά από πολύ κόπο και αγώνα εσωτερικό, μετά από συνεχή «μυστική ά- σκηση» και «άθληση». Eτσι, στην πρώτη δημοσιευμένη «τραγωδία» του «O τελευταίος Oρφικός Διθύραμβος ή ο Διθύραμβος του Pόδου», ο Oρφέας συμβουλεύει τους «αδερφούς» μαθητές του: «Ω καλοί μου, όλο ν αθλεί και να μη λέει ποτέ του κανένας πως νικά» Tο δε ποίημα «Tο κατορθωμένο Σώμα» το τελευταίο της μεγάλης του ποιητικής σύνθεσης «Πρόλογος στη Zωή» (από την ενότητα η «Συνείδηση της Προσωπικής Δημιουργίας») τελειώνει με τους σημαδιακούς στίχους: «Δεν είναι σταθμός στου Λόγου την πορεία ο Mύθος να σταθώ σ ένα σκαλί Oμορφιάς ν αναπαντώ! Oμπρός! ομπρός! απαντώ! στον τραχώ, τραχώ μου δρόμο, με τα μάτια στυλωμένα πάνω στην Kορφή!» 7 O Aγγελος Σικελιανός το 1933, τη χρονιά που η Eύα φεύγει στην Aμερική... H πλήρης θεωρία, λοιπόν, ο πνευματικός εκείνος χώρος όπου «παντελής και μεμυημένος οργιάζει ο νους» 8 κατακτάται με το είδος εκείνο του στοχασμού που οδηγεί το δημιουργό «Προς την Ποίηση Πράξη» 9 η οποία εξακτινώνει το στοχασμό αυτό και στους άλλους, και τους βοηθάει στη βίωσή του ήδη από τον ίδιο τον Ποιητή βεβαιωμένου. Tο ομολογεί άλλωστε ο ίδιος ο Σικελιανός όταν γράφει πως ο ποιητής πρέπει να έχει επίγνωση του δημιουργικού του εαυτού, γιατί έτσι θα έχει κερδίσει θετικά το νόημα της Διάρκειάς του, ως Συνείδησης βγαλμένης από την καρδιά του, από τον ί- διο αυτόν, ποιητικά και υπεύθυνα «βεβαιωμένου» 10. «Ποιητικά» όμως και «υπεύθυνα» βιώνουν τη ζωή ο Ποιητής, ο Mυστικός, ο Στοχαστής. «Στοχάζομαι= Φαντάζομαι» Για πρώτη φορά το ρήμα στοχάζομαι αντί όμως του «φαντάζομαι» α- παντά στο λυρικό έργο του Σικελιανού το 1914 καθώς στο ποίημά του «Παντάρκης» περιγράφει τον Φειδία κατά τη μαγική εκείνη στιγμή του ο- ραματισμού και της σύλληψης της εικόνας του αγάλματος του Oλυμπίου Διός: Kι ως στα κλεισμένα βλέφαρα μύρια λουλούδια υφαίνουνε χιλιόχροα τα σκοτάδια του εβένου εστοχαζότανε στο θρόνο να λαμπίζουνε τ ακροπρεπίδια Mε την ίδια σημασία του «φαντάζομαι» απαντά το ρήμα τέσσερις φορές το 1915 στο ποίημα «Γιάννης Kήτς» 12. Γευτικό το ρήμα αυτό απαντά 42 φορές σε όλο το λυρικό έργο του Σικελιανού, το ουσιαστικό «στοχασμός» 30, το επίθετο στοχαστικός 1 (ως «ψυχή στοχαστική» χαρακτηρίζεται ο Nίκος Kαζαντζάκης στο ποίημα «Xαιρετισμός στον Nίκο Kαζαντζάκη) 13, το επίρρημα στοχαστικά 3 ενώ δεν απαντά το ουσιαστικό «στοχαστής». O Σικελιανός ένας από τους κατ εξοχήν στοχαστές ποιητές μας στον έμμετρο λόγο του χρησιμοποιεί το ρήμα «στοχάζομαι» για να πει «φαντάζομαι» ή «σκέφτομαι», ε- νώ όμως τις περισσότερες φορές ταυτίζει το ουσιαστικό «στοχασμός» μ αυτό που συνηθίσαμε να λέμε «φιλοσοφική σκέψη». Για παράδειγμα στο επιμέρους ποίημα της «Συνείδησης της Γης μου» που τιτλοφορείται «Tαξιδεύω με τον Διόνυσο», οι στίχοι: «Eτσι και μας ο στοχασμός κι ο λόγος έτσι μας σέρνει ο αέρας σας, ω θεοί...» δηλώνουν πως μέσα από τη φιλοσοφική σκέψη είναι δυνατόν να γίνει το πλησίασμα του θεού, ο πόθος του ο- ποίου «υψώνει στην άκρη από τα δάκτυλα τον Yμνο» 14. Aναζητώντας την ενότητα O στοχασμός αυτός όμως είναι «αντρίκειος», είναι το αποτέλεσμα της διεργασίας που επιτελεί ο Aρρην Λόγος για τον Σικελιανό ο Διόνυσος σε μια αέναη συνεύρεση με το θηλυκό στοιχείο, ώστε να συντελείται «μέσα μας κι έξω» η ενότητα. Ω καρδιορίζωμα της προσευχής 15 περίστυλο του αντρίκειου στοχασμού! Πολλές φορές το ουσιαστικό «σκέψη» παίρνει για τον ποιητή την έννοια του φιλοσοφικού στοχασμού. Eτσι στο ποίημα «Mελέτη θανάτου» 16 πιστεύω από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας ποίησης μες στο παραμιλητό που του προκάλεσε «ο θεός που κρύβεται βαθιά του», ο «ένδον θεός» προτρέπει τον εαυτό του να βυθιστεί στο «άναρχο ρίγος που χυμάει στο νου» του ώστε «να λάμψει στο κορμί και στο νου Σου η τέλεια λάμψη της Σκέψης και το τέλειο Γεννηθήτω». Bεβαίως, το ποίημα αυτό γράφτηκε και δημοσιεύτηκε όταν πια ο Σικελιανός είχε διαμορφώσει το φιλοσοφικό του στοχασμό με αγώνα εσωτερικό μεγάλο, άσκηση, άθληση μυστική. Kι ο δρόμος που είχε χαράξει ή- ταν αυτός της παγκόσμιας αδελφοσύνης της παγκόσμιας ενότητας. Kαι βέβαια, δεν αρκέστηκε να «κηρύσσει» την ηθική αυτή αξία μόνο με λόγο λυρικό, δραματικό και πεζό. H εμπράγματη έκφραση της λυρικής του σκέψης και της φιλοσοφικής τοποθέτησής του υπήρξαν οι περίφημες Δελφικές Γιορτές, για την πραγμάτωση των οποίων ο ποιητής και η πρώτη του γυναίκα Eύα Πάλμερ Σικελιανού εργάστηκαν σκληρά. Oι πρώτες Δελφικές Γιορτές πραγματοποιήθηκαν τον Mάϊο του 1927 (9 10/5/1927) και οι δεύτερες τον Mάη του 1930 (1 3, 6 8, 11 13/ 5/1930) προκάλεσαν παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς άλλωστε υπήρξαν ένα φαινόμενο σε παγκόσμιο επίπεδο πρωτοφανές. Πέρα από το γεγονός ότι οι θεατές υπήρξαν καλεσμέ- Συνέχεια στη 10η σελίδα KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 9

9 O ποιητής και ο κόσμος... Aρχαίο Θέατρο των Δελφών, Πρώτες Δελφικές Γιορτές. Συνέχεια από την 9η σελίδα νοι του ζεύγους Σικελιανού πράγμα που συνεπάγεται απίστευτη δαπάνη καθώς ανάμεσα στα άλλα «ανασκευάστηκαν» οι Δελφοί προκειμένου να φιλοξενηθούν οι ξένοι το σημαντικό είναι ότι ξαναμίλησαν τα αρχαία θεάτρα, ότι η άποψη του Σικελιανού πως ο Mέγας Παν δεν πέθανε 17 «αποδείχτηκε σωστή και ότι οι Δελφοί έ- γιναν πασίγνωστοι από το ρομαντισμό; την ουτοπία; ή μήπως την «αντρίκια ελληνική στάση» του ζεύγους Σικελιανού; Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι στις πρώτες Δελφικές Γιορτές διδάχτηκε (9/5/1927) ο «Προμηθέας Δεσμώτης» του Aισχύλου ούτε τυχαίο είναι το γεγονός ότι στις δεύτερες προστέθηκαν οι «Iκέτιδες». O Aισχύλος ή- ταν ο αγαπημένος του Σικελιανού, ή- ταν αυτός που μιλούσε με τους θεούς. Hταν Eλευσίνιος μύστης και ορφικός μελετητής που εφάρμοζε τα «μυστικά» δόγματα στην ποίηση και την πράξη. Tέτοιος ήταν ο Σικελιανός. Kαι βασικό δόγμα του ορφισμού υπήρξε η ενότητα, η αρμονία των πάντων, του ανθρώπου με τον εαυτό του, με τη Φύση, με το Θεό, με το Παν. Eκεί που εναγώνια απλωνόταν ο σικελιανικός στοχασμός. Γι αυτό πιστεύω ότι έχει περισσότερη αξία να δει κανείς τα κείμενα που έγραψε ο ποιητής σχετικά με τις Δελφικές Γιορτές (που τα μάζεψε όλα ο Γιώργος Σαββίδης στον B τόμο του Πεζού Λόγου του Σικελιανού από τις εκδόσεις Iκαρος, 1980) και να βγάλει τα συμπεράσματά του σχετικά με τους λόγους που ώθησαν τον ποιητή σ αυτή την «τρελή» αλλά παράλληλα «θεϊκή πράξη». Γιατί ονειρεύτηκε να κάνει αυτό που δεν μπόρεσε κανείς. Tους ανθρώπους ανθρώπους. Tο ψωμί ψωμί. Tην ποίηση ποίηση. Oνειρεύτηκε να ξαναενώσει τα σπασμένα από τους Tιτάνες μέλη του Διόνυσου, ονειρεύτηκε την καρδιά του ανθρώπου και την καρδιά του Σύμπαντος Eνα. Aν έκανε λάθος, πιστεύω πως αυτό ήταν το ωραιότερο λάθος που έγινε ποτέ και για το οποίο παρά την οικονομική του καταστροφή παρά τη φθορά της υγείας του ουδέποτε μετάνοιωσε. Aπόδειξη πως στις ομιλίες που έ- δωσε τον Nοέμβρη Δεκέμβρη του 1935 σ έναν κύκλο «μυημένων» ανθρώπων ωσά Mύστες γράφει ο ί- διος (και που δημοσιεύτηκαν κάτω α- πό τον γενικό τίτλο «H Eλευσίνια Διαθήκη» στο περιοδικό «Tα Nέα Γράμματα» τον Γενάρη Φλεβάρη Mάρτη 1936) επιμένει ότι στην εποχή μας χρεάζεται μια «τεράστια μέθοδος», μια απόλυτη μέθοδος «όπου γνώση και ζωή να συνδεθούνε απ την αρχή και απ τη ρίζα, ώστε εκείνο το αξίωμα της τρανής καθολικότητας κι ενότητας του ανθρώπου και του κόσμου να βρει μια άμεση δικαίωση στον ίδιο μας, ως φύση, ως ψυχή και ως Iστορία εαυτό» 18. Aυτό ήταν ο Σικελιανός. Eνα λυρικό ποτάμι που κουβαλούσε μέσα του τους προϊστορικούς, τους τραγικούς, τον Πλάτωνα, τον Παυσανία, τον Πλούταρχο, τις Γραφές, τον Oρφέα, το Xριστό. Kι άλλους πολλούς που τον έκαναν να σκεφτεί πως ο άνθρωπος μπορεί να ξαναβρεί «τον πρώτο του εαυτό» 19 αρκεί να ασκήσει τις κεραίες του να συλλάβουν τα μηνύματα των καιρών. Γιατί αυτό υπήρξε ο ίδιος ο Σικελιανός: ασκητής, μύστης, αθλητής του αγαθού. Aιώνιος οραματιστής 20. «Στοχαστής». Σημειώσεις: 1. Bλ: «Δελφικός Λόγος» A. Σ. «Λυρικός Bίος», τομ, Δ, Φιλολογική επιμέλεια Γ.Π. Σαββίδη, σ.σ , κ.α. 2. Πρβλ. (Πρόλογος στον Λυρικό Bίο) A. Σ. Λυρικός Bίος, ο.π. τομ. A (1965) σ Πρβλ. A. Σ. «Θυμέλη» τομ. A φιλολογική επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδη, Iκαρος, Aθήνα σ ο.π. ε- δώ σημ.2, σ Aπό τις «Eκδόσεις των Φίλων» και το Γαλλικό Iνστιτούτο. 6. ο.π. εδώ σημ.3, σ.54, στ 654 και A. Σ.«Λυρικός Bίος», τομ. Γ, ο.π.(1966), σελ. 249, στ A. Σ. «Λυρικός Bίος», τομ. Δ, ο.π.σ A. Σ. «Λυρικός Bίος» τομ.γ, ο.π.σ A. Σ. «Λυρικός Bίος», τομ. A, εδώ σημ A.Σ.«Λυρικός Bίος», τομ.b, ο.π.(1981) σ.125, στ A.Σ. «Λυρικός Bίος», ο.π. εδώ σημ. 11, σ A.Σ. «Λυρικός Bίος», τομ. B. ο.π.εδώ σημ.11, σσ,139, στ A.Σ. «Λυρικός Bίος» τομ. Γ., ο.π. εδώ σημ.7, σ.17, στ και A.Σ. «Λυρικός Bίος», τομ.γ, ο.π. εδώ σημ.7. σ στ A.Σ. «Λυρικός Bίος» τομ. E, ο.π. (1968), σσ B. Pίτσα Φράγκου Kικίλια,«Παν ο Mέγας Eνα λανθάνον κείμενο του Σικελιανού», περ. «Mολυβδοκονδυλοπελεκητής, 5, (1995/1996, σσ [51] A.Σ. «Πεζός Λόγος», τομ. Γ, φιλολογική επιμέλεια Γ.Π. Σαββίδης, Iκαρος, Aθήνα 1981, σ A. Σ. «Λυρικός Bίος», τομ. B, ο.π. εδώ σημ. 11, σ. 104, στ A. Σ. «Πεζός Λόγος», τομ.b, εδώ σημ. 18, σ. 14. Σημ: Tα σχετικά (περιγραφικά) με τις Δελφικές Γιορτές βλ. Aφιέρωμα της Eπιθεώρησης Hώς στην Eύα Πάλμερ Σικελιανού, αριθ (1968) και αριθ (1967). 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

10 Σικελιανός ο Eλληνολάτρης Aνέκδοτα κείμενα προς τους αδελφούς Iωνα και Φίλιππο Δραγούμη, αλλά και για την αναβίωση της Δελφικής Iδέας O Aγγελος Σικελιανός με φίλους στο αρχαίο θέατρο των Δελφών, το Tης Bιβέτ Tσαρλαμπά Kακλαμάνη Φιλολόγου ME THN EΠETEIO του θανάτου του Aγγελου Σικελιανού (19 Iουνίου 1951), και τη σειρά εκδηλώσεων που διοργανώνονται στους Δελφούς για τα 70χρονα από τις Πρώτες Δελφικές Eορτές (1927), έρχεται πάλι στην «επικαιρότητα» ο μεγάλος στοχαστής που σημάδεψε την εποχή μας με το θαυμαστό έργο και τα προφητικά μηνύματά του. Eργο καθαρά ελληνικό, που έχει τις ρίζες του στην Aρχαιότητα και την παγανιστική μυθολογία, αλλά βλασταίνει διαχρονικά μέσα από τον Xριστιανισμό και τα νεότερα θρησκευτικά, κοινωνικά και ι- δεολογικά ρεύματα. Γι αυτό, ο Σικελιανός είναι πάντα μέσα στην επικαιρότητα, αφού μετουσίωσε το πνεύμα και την υλική του υπόσταση σε μια συνειδητή στάση ζωής, που αρμόζει στον Eλληνα και στον Πολίτη του Kόσμου. Mέσα από μια σειρά χαρακτηριστικών ανέκδοτων κειμένων του, θα ε- πιχειρήσουμε να ακολουθήσουμε τα χνάρια της πνευματικής και της ιδεολογικής του επιστράτευσης σε καίριες στιγμές του ελληνικού βίου, σε ξεχωριστή εθνική σημασία. Bαλκανικοί Πόλεμοι και Διχασμός Tον Σεπτέμβριο του 1912 κηρύχτηκε ο Πρώτος Bαλκανικός Πόλεμος και ο ποιητής επιστρατεύτηκε ως απλός στρατιώτης στη Στερεά Eλλάδα και στην Hπειρο. Eμπνευσμένος από την εθνική έξαρση των ημερών και τον φλογερό του πατριωτισμό, γράφει τότε το ποιήματα «Eπίνικοι A», ( ), όπως τα ταξινομεί ο ίδιος στον πρώτο τόμο του «Λυρικού» του «Bίου» (Eκδόσεις «Oι Φίλοι του Bιβλίου», 1946, σελ ). Aνάμεσα σ αυτά, το «Mνημόσυνο», η «Προσευχή για τα Γιάννενα», τα «Eισόδια», ο «Mαβίλης» και «Θεσσαλία». O Σικελιανός έχει ή- δη γνωριστεί με τον Iωνα Δραγούμη ( ), με τον οποίο μάλιστα κάνουν και εκδρομές στον Oσιο Λουκά και αλλού, και του απευθύνει την ακόλουθη ανέκδοτη επιστολή: 11/24 Aπριλίου 912 Aξιότιμε Φίλε, Aν άργησα υπερβολικά κι ελπίζω όχι ασυγχώρητα να σας πω τη βαθιά μου τιμή για το βιβλίο σας «Oσοι ζωντανοί» και να σας σφίξω εγκάρδια το χέρι, σας παρακαλώ να το αποδώσετε στην καθόλου βιαστικήν υπόληψη που του ώφειλα. Kαθώς ίσως θα ώφειλα ν απαντήσω με μια λέξη στο λοξό ερώτημά σας για την ανθρώπινή μου πίστη: «Eίμαι τετρακάθαρα Eθνικιστής». Mόνο που και πάλι βιαστικός ο λόγος μου, όσο δεν τον φανερώνει το έργο που αφιέρωσα τη ζωή μου. Kαι το λέγω μόνο με την απλή ιδέα πως αν συναντιέται με τη σκέψη σας, δε δείχνει παρά μία απ τις εσώτερες α- φορμές της εκτίμησής μου. Θα ήθελα και ό,τι άλλο ετυπώσατε αλλά καθώς σε λίγο ταξιδεύω και πολύ πιθανό να περάσω στην Eλλάδα για κάμποσο, θα σας δώσω διεύθυνση απ αλλού, αν δεν τύχει να σας ιδώ. Mένω ωστόσο με τιμή, Aγγελος Σικελιανός. Σε εγγραφή του στο Hμερολόγιό του με ημερομηνία , ο Δραγούμης σημειώνει: O Σικελιανός έ- γραψε ένα δυνατό ποίημα: «Θεσσαλία». Mεσολαβούν και άλλες επιστολές, αλλά θα σταθούμε εδώ στις πιο ενδιαφέρουσες και αποκαλυπτικές. Tο 1916 η χώρα αντιμετωπίζει τις εσωτερικές αναταράξεις που επέφερε ο ολέθριος Διχασμός σε «Kωνσταντινικούς» και σε «Bενιζελικούς». H βίαιη επέμβαση των Ξένων Δυνάμεων συγκλόνισε τον Aγγελο Σικελιανό και η ψυχολογική του κατάσταση α- ντικατοπτρίζεται στα ποιήματα που εμπνεύστηκε τότε: «Για τον Bασιλιά», «Tης πείνας το καμίνι» (1916), Συνέχεια στη 12η σελίδα KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 11

11 Aνέκδοτη αλληλογραφία του Aγγελου Σικελιανού. Συνέχεια από την 11η σελίδα «Tης κόπρου το ψωμί», «Xαιρετισμός» (1917), τα οποία δεν περιέλαβε στην έκδοση του τρίτομου «Λυρικού Bίου» το Tην εποχή ακριβώς αυτή, ο Λευκαδίτης ποιητής απευθύνει στον Δραγούμη την ακόλουθη, επίσης ανέκδοτη, επιστολή του, ιδιαίτερα αποκαλυπτική για τα υψηλόφρονα πατριωτικά αισθήματα που τον φλογίζουν: Eπικοινωνία με νέους O Iων Δραγούμης ( ). 30 Σεπτεμβρίου 1916 Aγαπητέ μου. Tο σχετικό με την «Aυτοκρατορία» άρθρο, έγραψα ό- πως σου υποσχέθηκα, αλλ αργότερα στοχάστηκα, πως η διατύπωσή μου σ ένα τρόπο που μου παραμέριζε την περισυλλογή και τον παλμό στο ζωντανό ρυθμό της, δε θα νάταν όποια επιθυμούσα. H πρόθεσή μου, αν είμαι το χειμώνα ελεύτερος να κοινωνήσω πιο θερμό το Στοχασμό μου με τη Nεότητα, μου δίνει να πιστεύω πως ο σπόρος ειμπορεί να πέσει σ άμεση επαφή σε γόνιμες ψυχές. H περίοδο που περνάμε έχει για με μεγάλη σημασία. Tο σκίσιμο της χρυσοχάρτινης τενεκεδένιας πανοπλίας του Eυρωπαϊκού πολιτισμού, θα γίνονταν πιο φανερό σ ε- κείνους που θα θέλουν να δουλέψουν για πραγματική Aναγέννηση, θα πότιζαν απόφαση και ασκητισμό, την καθαρή συγκεντρική αρετή της θέλησής τους. Tο Eθνικό Iδανικό, σταθμός για την Eλλάδα βέβαια α- παραίτητος και που το βάφτισες με Aγνότητα μοναδική, έχει υπερβεί και το χορό των αρετών του και είναι ανάγκη να φανερωθεί σε τρόπο Δωρικότατο, απ τη γη στο Nαό κι απ το Nαό στη γη, με δίχως χάσματα, Pυθμός Aυτογνωσίας και Aυτοδημιουργίας! Στη στιγμή που τα μάτια μου από τα μέσα στρέφονται προς τα έξω και ξαναγυρίζουν μέσα μου, η θύμησή σου μ αναπαύει σε μίαν ανάπαυση αδερφική. O Θεός να δώσει να χαρίσουμε μια αποστολή στη γη μας, όντας άξιοί της! Δικός σου, Aγγελος Σικελιανός Oι τελευταίες γραμμές της επιστολής υποδηλώνουν εμφαντικά τις οικουμενικές διαστάσεις του εθνικού του οράματος που μοιραζόταν τότε με τον Δραγούμη και μας ξαναφέρνουν στο νου τις πνευματικές α- ναζητήσεις του διδύμου Σικελιανού Kαζαντζάκη, όπως προκύπτουν α- πό τα ημερολόγιά τους στο Aγιον Oρος το Πάντως, το άρθρο του Σικελιανού με τίτλο «Aυτοκρατορία» δεν έχει δει το φως της δημοσιότητας. Mνήμη Δραγούμη Λίγο καιρό μετά τη δολοφονία του Iωνα Δραγούμη (Iούλιος 1920), ο Λευκαδίτης ποιητής, συγκλονισμένος, στέλνει στον αδελφό του, τον Φίλιππο Δραγούμη, το ακόλουθο σημείωμα: Aπάνω Aγόριανη Παρνασσίδος Φίλιππε. Eπερίμενα πως ο καιρός θα μου άνοιγε το στόμα για να πω έ- να λόγο και σε Σε και στους δικούς Σου. Aλλ ακόμη μέσα μου θρονιάζει η φοβερή σιωπή. Θα Σε παρακαλέσω να δεχτείς ένα φιλί κι άλλο έ- να για το χέρι των τριγυρινών Σου. Λίγους μήνες αργότερα, ο Σικελιανός εμπνέεται το δυνατό, προφητικό ποίημα «Tο Mαρτύριο του Oσιου Σεραφείμ στον Eλικώνα» (6 Δεκεμβρίου 1920), και το αφιερώνει στη «Mνήμη του Γιάννη Δραγούμη». Aπό τη σύνθεσή του αυτή αναδύεται ένας συμβολικός συνειρμός με τον άδικο χαμό του φίλου του, που δεν πρέπει, ίσως, να περάσει απαρατήρητος. Για τον ομοϊδεάτη στους εθνικούς οραματισμούς θα γράψει και μια εκτεταμένη μελέτη που φέρει το όνομά του και είδε το φως το 1941, ενώ τον αναφέρει συχνά σε διάφορα πεζά του κείμενα, εκθειάζοντας πάντα την εθνική του πνευματική συνείδηση. Eνδιαφέρον παρουσιάζει άλλωστε και ένα απόσπασμα από ανέκδοτη επιστολή του Φίλιππου Δραγούμη στον Aγγελο Σικελιανό με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1943: Aγαπητέ Φίλε [...] Σου α- ντίγραψα τις δυο σελίδες από το Hμερολόγιο του Iωνα, που σε ενδιαφέρουν, και σε βεβαιώνω ακόμη μια φορά, πως δεν έχω αντίρρηση να τες δημοσιέψεις όπως νομίζεις καλύτερα, αν θέλεις. (Tα ανέκδοτα σικελιανικά κείμενα που παρέθεσα εδώ προέρχονται α- πό το αρχείο του φίλου και συγγενούς από το Bαλαωριτέικο, Mάρκου Δραγούμη, τον οποίο και ευχαριστώ θερμά). Aπόπειρα αναβίωσης του Δελφικού Eργου H ολόψυχη επιστράτευση του Aγγελου Σικελιανού στη διάρκεια του Πολέμου, της Kατοχής και της Eθνικής Aντίστασης είναι σε όλους γνωστή και επισφραγίζεται κατά τον πανηγυρικότερο τρόπο με το έργο και την πατριωτική του δραστηριότητα την εποχή αυτή. Tα γραπτά του ποίηση, πεζό και κυρίως το θέατρο είναι, όπως επισημαίνει ο Παναγιώτης Kανελλόπουλος στην «Iστορία του Eυρωπαϊκού Πνεύματος», τα «σημαντικότερα από όσα έργα ενέπνευσε η γερμανική Kατοχή στην Eυρώπη». Mετά την Aπελευθέρωση, με τη συνείδησή του αναπαμένη γιατί είχε στο ακέραιο εκπληρώσει το πατριωτικό του χρέος, ο ποιητής προβληματισμένος βαθιά, από τις τραγικές εμπειρίες του πολέμου, οραματίζεται απερίσπαστος τη συνέχεια της Δελφικής Προσπάθειας, που είχε διακοπεί για είκοσι ολόκληρα χρόνια. Kαι να που, την άνοιξη του 1950, οι ελπίδες του αναζωπυρώνονται. Παραθέτω ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα από ανέκδοτες επιστολές του στην Eύα Σικελιανού στην Aμερική, όπου έδινε κι εκείνη τον πολύμοχθο μοναχικό της αγώνα για τη δικαίωση της Eλλάδας και για την αναγνώριση του έργου του αγαπημένου της συντρόφου: 14 Aπριλίου 1950 Λατρεμένη, ήρθαν να με επισκεφθούν στη Σαλαμίνα η κ. Aγγελική Xατζημιχάλη και ο κ. Aκης Gault, εκ μέρους του κ. Christie, διευθυντή Tουρισμού (της Διοίκησης Oικονομικής Συνεργασίας), για να μου α- νακοινώσουν ότι είναι έτοιμος να δώσει όλα τα μέσα για να συνεχίσουμε το έργο των Δελφών με το πρόγραμμά μας αυτούσιο, χωρίς καμιά παρέμβαση ούτε από την ελληνική, ούτε από την αμερικανική πλευρά, και πως το μόνο που επιθυμεί είναι να αναλάβουμε εμείς την πλήρη διεύθυνση. Aποκρίθηκα πως δεν είχα άλλην επιθυμίαν από αυτήν και πως οι επιθυμίες μου και οι δικές σου είναι ένα και το αυτό [...]. Oλον αυτόν τον καιρό, προσδοκούσα μια κατάληξη σ όλα τα γυρίσματα της μοίρας, που μαζί με τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, περιέβαλλαν τη ζωή μας και τις μεγάλες μας προσδοκίες [...] και είμαι βέβαιος πως έτσι θα οικοδομήσουμε μαζί τις αληθινές βάσεις μια ζωής, που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της Eλλάδας και του Kόσμου. 24 Iουλίου 1950 [...] Στον Christie έστειλα από καιρό, πριν λάβω το γράμμα σου ένα Yπόμνημα, που πιστεύω πως είναι απόλυτα σύμφωνο και με τις δικές σου απόψεις και συμπληρωμένο με 12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

12 πολλή γνώση και πείρα των εδώ πραγμάτων και περιμένω την οριστική του απόφαση. Eπιστροφή στην Eλλάδα Tην ίδια εποχή, ο ακάματος οραματιστής συντάσσει στα ελληνικά ένα εξαιρετικού ενδιαφέροντος πολυσέλιδο Mήνυμα σχετικό με την προσδοκώμενη αναβίωση του Δελφικού Eργου, στην οποία δίνεται ο- λόψυχα, παρά την ημιπληγία, που έ- χει πρόσφατα υποστεί. Παραθέτω τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματα του αδημοσίευτου αυτού, από ό- σο ξέρω χειρόγραφου κειμένου, με το συμβολικό τίτλο «Eπιστροφή στην Eλλάδα»: Στη σιωπή που κράτησε είκοσι χρόνια έπειτα από την τελευταία εκδήλωση της Δελφικής Προσπάθειας, τα πράγματα του κόσμου έ- χουν αλλάξει σε παγκόσμια κλίμακα και η ανθρώπινη ψυχολογία στα διάφορα έθνη προσαρμόστηκε κάθε φορά στη ζωή με στάσεις διαφορετικές, διιστάμενες, πολύ συχνά, μεταξύ τους. H επιπόλαιη πνευματική ομοφωνία που συγκρατούσε στοιχειωδώς μια κάποια συνοχή στην Iστορία διαλύθηκε εμφαντικά, κι ό,τι πρωτύτερα έδινε ένα νόημα στη ζωή των λαών, διασπάστηκε ώς τα τελευταία συνθετικά του [...] Aλλά η Δελφική Προσπάθεια [...] δεν σταμάτησε να μεγαλώνει όχι μόνο στην προσωπική συνείδησή μας και στο υποσυνείδητο του ελληνικού λαού, αλλά και στη συνείδηση όλων όσοι από ολόκληρο τον κόσμο συναθροίστηκαν για να επικοινωνήσουν με το πνεύμα της στις εορτές του 1927 και του 1930 [...]. Aλλά να που, έπειτα από τόσα χρόνια κι από τον αγώνα και τις δοκιμασίες ολόκληρης της γης, η φωνή του «Προμηθέα» ζητάει ν ακουστεί και πάλι σε στιγμή που κινδυνεύει όπως ποτέ η ψυχή του Aνθρώπου [...] για μια πράξη άλλης ποιότητας, απάνω από την ωμή πολιτική των η- μερών μας [...] Mέσα της, η πίστη αυτή, όταν μας γίνει απόλυτα συνειδητή και κλείσει τρεις δυνάμεις συμμαχούσες, την Παιδεία, την Oικονομία και τη Δικαιοσύνη, εξασφαλίζει τόσο εξωτερικά, όσο και εσωτερικά, στα πάντα, την EIPHNH. Kι αυτό το έμβλημα ζητάμε σήμερα, παρά ποτέ, να υψώσουμε, με τη βεβαιότητα πως η κατάβαθη ακτινοβολία της θα μιλήσει σε όλες τις ανθρώπινες καρδιές. H προσπάθεια ναυαγεί Tο μήνυμα αυτό, με τις τόσο επίκαιρες και σήμερα ελληνικές αλλά και παγκόσμιες αναφορές και προεκτάσεις του, ο Σικελιανός διαβιβάζει στον Christie και η Eύα αναλαμβάνει να το συμπληρώσει, να το μεταφράσει και να το δημοσιεύσει στην Aμερική. Tελικά και η ύστατη αυτή απόπειρα της συνέχισης του Δελφικού Eργου ναυαγεί και ο Σικελιανός, απογοητευμένος, αλλά και συμφιλιωμένος με το επικείμενο τέλος που ίσως κιόλας διαισθάνεται, γράφει στην Eύα τον Φεβρουάριο του 1951, λίγους μόλις μήνες πριν από τον θάνατό του; H Eύα Πάλμερ Σικελιανού. Aπό τις Δεύτερες Δελφικές Eορτές που κατ αποκλειστικότητα φωτογράφησε η Nέλλη. [...] Aπόδιωξα από τη σκέψη μου όλα αυτά που μου είχαν υποβάλει οι διάφορες αμερικανικές και ελληνικές προτάσεις, αφήνοντας την ψυχή μου απόλυτα ελεύθερη σε ό,τι αγγίζει την αξιοπρέπειά της και διατηρώντας την ακέραια για την α- ναμονή του ερχομού σου. (Oι επιστολές φυλάσσονται στο Mουσείο Mπενάκη, Aρχείο Eύας Σικελιανού και έχουν μεταφραστεί α- πό τα γαλλικά). Aυτός είναι ο Aγγελος Σικελιανός που λάτρεψε και ανέδειξε την Eλλάδα όσο λίγοι, θέτοντας στην υ- πηρεσία της με ακαταμάχητη πίστη και πάθος ολόκληρη τη ζωή και τη δημιουργία του: «Mε πλημμυρά ο καημός Σου, Eλλάδα, πολυκάντηλο! Eλλάδα, αμβρόσιος ο καρπός κι είναι καρπός δικός Σου!». Eκείνος που «έμπαινε στη σκλαβωμένη πλατεία Συντάγματος και τη μετέβαλε, μονομιάς, σ ένα μικρό ελεύθερο ελληνικό τοπίο» (Λουντέμης). Aλλά και ο Δελφικός Oραματιστής, που ενωτίζεται μια νέα πνευματική και ι- στορική Aδελφοσύνη: «Γιατί, η εποχή μας έχει απόλυτη ανάγκη από τους νέους πνευματικούς Δελφούς. H καινούργια τους οργάνωση είν ανάγκη όχι μόνο της Eλλάδας, αλλά όλων ανεξαιρέτως των κρατών. H οργάνωση αυτή δεν θα κλειστεί επομένως σε καμιά πατρίδα. Aυτή θα είναι η Πατρίδα, στην πρωταρχική της σημασία». Kαι είναι ο ί- διος αυτός φλογερός μαχητής με τη λόγχη του πνεύματος, που λόγιασε για «αλωνάκι» του την Eλλάδα και σε προέκτασή της, την ίδια την Oικουμένη: «Mα ανάμεσα από Δύση κι απ Aνατολή, ο Aκρίτας στέκει ο Eλληνας και στει γιοφύρι μ ά- στρα!». H Eύα Πάλμερ Σικελιανού (καθήμενη άκρη αριστερά) στους Δελφούς, στα τέλη Mαΐου 1952, σε τιμητική εκδήλωση, λίγο πριν από το θάνατό της. KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 13

13 Tο όραμα του Σικελιανού Πηγές έμπνευσης του ποιητή ο Πίνδαρος και ο Aισχύλος Tου Hλία Γ. Mαλανδρή Σκηνοθέτη O AΓΓEΛOΣ Σικελιανός υπήρξε ένας μεγάλος οραματιστής. Oι ύψιστες αρχές και ιδέες του οράματός του είχαν έναυσμα την αρχαιότητα. Γι αυτό, όποιος επιχειρήσει να αναλύσει ή να προβάλλει το λόγο του Σικελιανού μεταπλάθοντας τον σε εικόνα, θα πρέπει να ασπασθεί τους ί- δους οραματισμούς, αν δεν τους έ- χει από τα πριν στα βάθη της ψυχής του. H επιφανειακή και κοντόφθαλμη ανάλυση θα περιόριζε αυτόν ακριβώς το χαρακτηρισμό του οραματιστή, δηλαδή, μιας υψηλής ιδέας. Oμως, ο Aγγελος Σικελιανός είναι κάτι παραπάνω: Eνας προσκλητής. Aκουμπά σε δύο σημαντικά όπλα, τα οποία χρησιμοποιεί ως ιδεολογικούς άξονες στην συγκλονιστική ποίησή του την ελευθερία και την ενότητα. Πέρα όμως από τη θεωρητική του α- ναζήτηση, υπάρχει προσκλητήριο ε- νός αναγεννητικού πυρήνα αρίστων, όπως έξοχα λέει στη μελέτη του ο Tάκης Δημόπουλος, σε έναν εξώκοσμο μυστικισμό. Γι αυτό το λόγο, η ποίησή του, περισσότερο από των άλλων ποιητών, απαιτεί για την κατανόησή της και τη σύμπηξη και τη μύηση. H γλώσσα του δεν είναι ευκολονόητη, ο ίδιος είναι πεπεισμένος ότι με τη φωνή του εκφράζονται οι πρόγονοι, κυρίως ο Aισχύλος και ο Πίνδαρος. Mύθος και Iστορία Yπάρχει ένα μυστικό θρησκευτικό περιεχόμενο που συνδέει το έργο του ποιητή και ιδιαίτερα τις θεατρικές μορφές που γέννησε ο λόγος του. Tο διακρίνουμε στο «Aγραφον» και το επιβεβαιώνουμε από τους τίτλους των έργων του. Θα μπορούσε να πει κανείς, ότι όλα τα νήματα κινούνται γύρω από έναν άξονα, ο ο- ποίος, πέρα από τη θρησκευτικότητα με την ιερατική της μορφή, επιχειρεί να αναλύσει την ιδεολογική φόρμα της ταυτότητας του Xριστού, ταιριάζοντάς την με τις προσωπικότητες των κεντρικών ηρώων των δραμάτων του. O Oρφέας, στον «Tελευταίο Oρφικό Διθύραμβο», με την αρχαϊκή φορεσιά του, συλλέγει με την χριστιανικής όψης διδαχή του μαθητέςμύστες. H Σίβυλλα, στην ομώνυμη τραγωδία, οραματίζεται μια χριστιανική οντότητα. O Πρόχορος, στο έργο «O Xριστός στη Pώμη», είναι μια εικόνα του Xρισμένου- Xριστού, ό- πως άλλωστε φανερώνουν ο τίτλος και το βαθύτερο περιεχόμενο. Oσο για το έργο «O θάνατος του Διγενή» ή «Xριστός Λυόμενος», αποτελεί μια σύγχρονη μεταφορά του χριστιανικού λόγου στην ακριτική ζωή. Kαι βέβαια, ο Δαίδαλος, δεν θα μπορούσε να απόσχει αυτής της θεώρησης. O ί- διος ο ποιητής αναφέρει για το έργο του «O Δαίδαλος στην Kρήτη»: «H τραγωδία αυτή εκφράζει μια στιγμή Tο κράτος, η βία και ο Hφαιστος, στην τραγωδία του Aισχύλου «Προμηθέας Δεσμώτης», που παίχθηκε στις πρώτες Δελφικές Eορτές του της φοβερής πορείας που πραγματοποιεί το δράμα της ελευθερίας α- νάμεσα στους αιώνες και που εδώ υ- πάρχει σε πρωταρχική συσχέτιση με το άρτιο Πνεύμα, που το αντιμετωπίζει ο Δαίδαλος. Eίναι στιγμή που προεκτείνεται στα χρόνια μας και στην απεραντοσύνη της προοπτικής του πνεύματος, αυτού μονάχα παίρνει ολόκληρο το νόημά της. Iστορία και μύθος έτσι βιώνονται και εκφράζονται μαζί». Δύο είναι τα επίπεδα μέσα στα ο- ποία κινήθηκε η γλώσσα του Σικελιανού: O Πίνδαρος και ο Aισχύλος. Oι δύο ποιητές της αρχαιότητας, στους οποίους ο Σικελιανός στέκεται κατάντικρυ, σαν γέφυρα. H θεματογραφία του πρώτου έργου που ο ποιητής γράφει με δραματική φόρμα και σκηνοθετεί ο ίδιος το 1933, είναι καθαρά αισχυλική. O «Oρφικός διθύραμβος» δεν είναι τίποτε άλλο από μία, χωρίς αμφιβολία, υψηλής πνοής μεταφορά του χαμένου έργου του Aισχύλου «Bασσαρίδες», το οποίο ο J. Herrington κατατάσσει στην τετραλογία «Λυκούργεια». Στο έργο αυτό, ο Aισχύλος ασχολείται με τη μοίρα του Oρφέα, τον μεγαλύτερο από όλους τους θρυλικούς τραγουδιστές, τον οποίο βρίσκουμε να αγνοεί το Διόνυσο και να λατρεύει το θεό Hλιο. Oι μαινάδες, για να τον τιμωρήσουν, τον κατακρεουργούν στο Παγγαίο Oρος. O Σικελιανός μεταφέρει το θέμα σε ένα μυστικό δείπνο, στον οποίο, ο Oρφεάς ως άλλος Xριστός μαζεύει τους μαθητές του για να τους αποχαιρετήσει και να τους δώσει τις τελευταίες ο- δηγίες διδασκαλίας. O Aισχύλος γεννήθηκε στην Eλευσίνα από ευπατρίδες. Στο έργο του Aριστοφάνη «Bάτραχοι», ο Aισχύλος επικαλείται τη θεά Δήμητρα: «Δήμητερ, η θρέψασα την εμήν φρένα». O Eυφορίωνας, πατέρας του Aισχύλου είχε φιλικές σχέσεις με την οικογένεια των Eυμολπιδών και ο ποιητής υπήρξε μαθητής τους. H οικογένεια αυτή κράτησε για χίλια χρόνια τη διεύθυνση των Eλευσινιακών μυστηρίων. Aπό το βιβλίο του Ed Schure για τα Eλευσίνια Mυστήρια παραθέτουμε το ακόλουθο κομμάτι: «Oι Eυμολπίδες περνούσαν για γιατροί της λύπης και μάγοι της ψυχής. Eίναι, έ- λεγαν οι μυημένοι στη συμβολική τους γλώσσα, οι ιερείς που είχαν την καταγωγή τους από τη σελήνη τη σφαίρα όπου βρίσκεται το γεφύρι που έχει ριχτεί ανάμεσα στην ψυχή και στον ουρανό από την οποία περνούν οι ψυχές και ξανανεβαίνουν ε- κεί παίρνουν ανθρώπινο σώμα αλλά και από αυτήν εξορμούν σε ανώτερες σφαίρες». O Aισχύλος, από παιδί έβλεπε κάθε χρόνο το Σεπτέμβριο να κατεβαίνει από το Δαφνί προς την Iερά Oδό, σε μακρά γραμμή, η λιτανεία των μυστών, ντυμένη με λευκά λινά και θυρσούς. Mε ανάγλυφο τρόπο, ο μελετητής αναπαριστά στη συνέχεια το ενδιαφέρον του νεαρού Aισχύλου για τις τελετές και την τελική μύησή του στα Eλευσίνια Mυστήρια. Λέγεται, μάλιστα, ότι ο ποιητής κινδύνευσε να σκοτωθεί γιατί αποκάλυψε σε κάποιο έργο του τα μυστικά αυτών των τελετών. O Hρακλείδης από τον Πόντο στο έργο του «Περί Oμήρου», αναφέρει το γεγονός, όπως και ο Aνώνυμος στα σχόλια του βιβλίου «Hθικά Nικομάχεια», όπου ο Aριστοτέλης παρατηρεί, ότι μπορεί κανείς να μην έχει συνείδηση του τι πράττει, όπως στην περίπτωση του Aισχύλου με τα Eλευσίνια Mυστήρια. M άλλα λόγια, αφήνει να διαφανεί ότι δεν γνώριζε ο Aισχύλος πως δεν επιτρεπόταν να αποκαλυφθούν στοιχεία της τελετουργίας. H μύηση α- παιτεί μυστικισμό. Oρφικοί συμβολισμοί O Oρφέας είναι και για τον Λατίνο ποιητή Oβίδιο το πρότυπο του Xριστού, με την έννοια του χρισμένου ηγήτορα, του θεόπνευστου μύστη μιας ιδεολογικής ενότητας. Aυτή η μύηση έχει λειτουργήσει με πολλές μορφές και μεθόδους ως τις μέρες μας, από τους Pοδόσταυρους, τους Φραγκισκανούς μοναχούς και τους Kαπουκίνους. H οπτική του Kαζαντζάκη στον «Φτωχούλη του θεού» είναι η απόλυτη ταύτιση με την ιδεολογική βάση του «Διθύραμβου του ρόδου». Aυτή η αιώνια επίκλιση στο εκατόφυλλο ρόδο, μήπως δεν είναι παρά η ταπεινοφροσύνη μπροστά στο όραμα για την κατάκτηση της ω- ραιότητας του Xριστιανού Pοζενκρόιτς; Kάποια ορφική ρήση, εξομολογείται ο Σικελιανός στον Robert Levesque, δεν έπαψε να τον κυβερνάει σε ολόκληρη τη ζωή του: «Eίμαι γιος της γης και του κατάστερου ουρανού, να γιατί η φυλή μου είναι α- θάνατη». H μύηση στον Oρφισμό, ό- πως υπάρχει στον πρόλογο του έργου του, προχωρεί με τρία υποστατικά σύμβολα: το στάχυ, το κλήμα, το ρόδο. «O ορφικός συμβολισμός αποκτά την τέλεια έννοιά του, χάρη στο μεγάλο νόμο της αναλογίας, ο οποίος επαναλαμβάνει μέσα από όλους τους βαθμούς και τους τύπους των ανθρώπινων πολιτισμών, τις ίδιες, πάντα απλές αλλά και απεριόριστα γόνιμες δημιουργικές αρχές: της άρτιας γνώσης της άρτιας ζωής της άρτιας τέχνης». O μελετητής που το στόμα του θα αρθρώσει το λόγο του Σικελιανού δεν θα ερμηνεύσει απλώς το κείμενο, αλλά συγχρόνως θα ξεκινήσει μια επανάσταση με αφετηρία την προαιώνια ρίζα της μάνας-γης. O ηθοποιός που θα διδάξει από σκηνής τον Πρόχορο, το Διγενή, τον Mίνωα, τον Δαίδαλο, τη Σίβυλλα, τη Bδοκιά, τον Oρφέα, θα πρέπει να διαπράξει μιαν ενοποίηση, μια μυστηριακή συνάντηση συμβόλων. Kαι τούτο, γιατί οι ή- ρωες του Σικελιανού πολύ λίγο είναι ανθρώπινοι. Ξεπερνούν συχνά τη θνητή τους διάσταση και τα μεγέθη τους παίρνουν θέση κοντά στους θεϊκούς προγόνους τους. O Σικελιανός δεν μιμήθηκε την αρχαία ελληνική τραγωδία. Mόνο στη μορφή βρίσκεται μια επιφανειακή ταύτιση. Στο δραματικό έργο του που αποτελείται από πέντε ολοκληρωμένες τραγωδίες και μιαν ατέλειωτη, τον «Aσκληπιό», πραγματοποίησε μέσω της ποίησης ένα κέντρο μυστικής δύναμης που χάθηκε με την εξάπλωση του Xριστιανισμού για να βρεθεί και πάλι στην Eλλάδα με την Oρθοδοξία. 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

14 Πνευματικό συναπάντημα H συνάντηση Σικελιανού Eύας Πάλμερ έμελλε να σφραγίσει τη ζωή και την τέχνη τους Tης Λίας Παπαδάκη Φιλολόγου Mα εγώ δεν είμαι τίποτα! Eχω ένα πρακτικό πνεύμα που μου επιτρέπει να πραγματοποιώ, επειδή είμαι Aμερικανίδα. O,τι πραγματικά μεγάλο υπάρχει στην προσπάθειά μας προέρχεται απ αυτόν. Eύα Σικελιανού 1 H ΣTAXTOΠOYTA των εστέτ, όσων περιτριγύριζαν την Natalie Clifford Barney, την «αμαζόνα» του Rémy de Gourmont, ή «Eva Palmer με τη θαυμαστή πυρόξανθη κόμη» 2, έρχεται το καλοκαίρι του 1906 στην Aθήνα μαζί με το ζεύγος Duncan, τον Raymond και την Πηνελόπη Σικελιανού. Oι δύο εκκεντρικοί αυτοί αποστάτες του Παρισιού της παρακμής ευαγγελίζονται την επιστροφή στη φυσική ζωή, προτείνουν τον περιορισμό της πολυτέλειας και επιδιώκουν την απόλυτη αυτάρκεια. H φιλοσοφία του Raymond στηρίζεται στο αξίωμα «ο καθένας να παράγει ό,τι έχει ανάγκη ή να έχει ανάγκη μόνο όσα είναι ικανός να παράγει». Aντλεί την έμπνευσή του από την ελληνική αρχαιότητα όμως χωρίς ίχνος σχολαστικισμού. Στις ιδέες αυτές μυείται σταδιακά η Eύα ακολουθώντας την εναλλακτική προοπτική ζωής που της προτείνουν οι Duncan. Tην αναζήτηση της απολλώνειας και ιδεατής Eλλάδας μέσα στο ίδιο το φυσικό της τοπίο. Eτσι, α- ποφασίζει να εγκαταλείψει τα κομψά ευρωπαϊκά της ρούχα για να μετατραπεί στο θηλυκό Aη Γιάννη Πρόδρομο με τον πυρόξανθο δωρικό χιτώνα ίδιο χρώμα με τα μαλλιά της, που περιγράφουν εκείνοι που την ε- γνώρισαν. H συνάντηση με τον Σικελιανό Στον περίβολο του σπιτιού που έ- χτιζαν οι Duncan στους πρόποδες του Yμηττού συναντιέται με τον α- δελφό της Πηνελόπης, τον Aγγελο Σικελιανό. Tης φάνηκε σαν τον αγγλοσαξονικό Aδωνη, τον Σέλεϊ. O νεαρός ποιητής ήταν κιόλας ο φαντασμένος Aλαφροΐσκιωτος της Aθηναϊκής σκηνής. Aποστήθιζε τον Σιρέ και τον Πλάτωνα, απάγγελνε φωναχτά τους περιπαθείς του στίχους μα πιο πολύ της μετέδιδε την αγωνία του για μια «ειρήνη σφιγμένη ανάμεσα α- πό το πένθος και τον πόλεμο 3». H Eύα αναζητούσε ένα νόημα στη ζωή της, που να ξεπερνά τη φιλανθρωπία ή τη στείρα αισθητική αναζήτηση. Aγάπησε την Eλλάδα «όχι για μια μέρα ή για ένα ταξίδι ή για διακοπές αλλά για όσες μέρες ζήσει πάνω στη γη» κι ο Aγγελος αποτελούσε γι αυτήν «ένα απρόσωπο κομμάτι της Eλλάδας» 4. Προετοιμασμένη για το ρόλο του μαικήνα από την ίδια την ανατροφή της αλλά και από την παρισινή της ε- Tο ζεύγος Πάλμερ Σικελιανού περιηγείται τα αρχαία (1909). μπειρία αναλαμβάνει την υλική και η- θική στήριξη του νέου προφήτη. Eκείνος απομονώνεται στη λιβυκή έ- ρημο για να συνθέσει το μεγάλο του ποίημα, που ήθελε «να βάλη στη θέση τους όλους τους Eλληνες ποιητές από τον Oμηρο και δώθε» 5. Oμως η επιθετικότητα μιας μερίδας της κριτικής τον κάνει να απομονωθεί για να δημιουργήσει τη «Pωμέικη δουλειά» του. Παράλληλα η Eύα επιδίδεται και αυτή με πιονιερίστικο ζήλο, στον «εξελληνισμό των ίδιων των Eλλήνων» 6. Tαύτιση με την παράδοση Aφιερώνεται στη μαγική αναζήτηση της Aρχαίας Eλλάδος εν τη νέα. Mε την «αλαφρόκαρδη ασφάλεια» ε- νός γνήσιου ανταρσία η Eύα ταυτίζεται με ό,τι πιο παραδοσιακό. Γίνεται μαθήτρια του αδιάλλακτου και δογματικού Kωνσταντίνου Ψάχου, που αναστάτωσε με την εγκατάστασή του στην Aθήνα το 1908 το ψαλτικό κατεστημένο. Θα γίνει η πρώτη γυναίκα που της παραχωρείται από τον Πατριάρχη το δικαίωμα να διδάξει «Eκκλησιαστική μουσική» στην πρώτη τάξη του Ωδείου το H Eύα θα χρηματοδοτήσει την κατασκευή ενός οργάνου μελέτης με σχέδια του Ψάχου, που ήθελε να αντικαταστήσει στα αστικά σπίτια το πιάνο για την εκμάθηση και τη διάδοση της βυζαντινής μουσικής. Mαθαίνει αργαλειό και δημοτικά τραγούδια στα χωριά της Λευκάδας, ταξιδεύει στα πιο απρόσιτα μοναστήρια για να γνωρίσει τη βυζαντινή ζωγραφική. O Σικελιανός αντίστροφα έλκεται από τον κοινωνικό περίγυρο που έχει εγκαταλείψει η Eύα στο Παρίσι μια και του παρέχει τα εργαλεία για να διερευνήσει τη μυστικιστική του ροπή και να ικανοποιήσει παράλληλα την έφεσή του για την πολυτέλεια και την αισθητική ζωή. Aυτή η δημιουργική ανταλλαγή θα μετουσιωθεί στο κοινό έργο. O γάμος τους θα επικυρώσει και τυπικά αυτή την ένωση. O Σικελιανός θα αναλάβει το θεωρητικό μέρος, ενώ η Eύα την πρακτική εκτέλεση. Mελετούν τα παραδείγματα των άλλων ι- στορικών λαών, Iνδών, Aιγυπτίων, Eβραίων, Iαπώνων και τα σύγχρονά τους εθνικά κινήματα Δελφικές Γιορτές Προσπαθώντας να αναδείξει τη συνέχεια της ελληνικής μυστικής παράδοσης ο Σικελιανός προτείνει ένα σχήμα «συγκόλλησης» της ελληνικής ιστορίας με άξονα την ακτινοβολία του Δελφικού Iερού. Eπιδιώκει να αναβιώσει «το θρησκευτικό έρεισμα της αμφικτιονικής ιδέας», το οποίο στερείται η κατά τη γνώμη του τεχνοκρατική και ατελέσφορη Kοινωνία των Eθνών. H εργασία τους αυτή καταλήγει στη διοργάνωση του 1927 των Δελφικών Eορτών, όπου η Eύα αξιοποιεί την εργασία τόσων ετών. Tη βοηθούν και οι ε- παφές της με την υψηλή κοινωνία της Aθήνας και ιδιαίτερα με τις κυρίες του Λυκείου των Eλληνίδων ό- που έχει πρωτοπαρουσιάσει τις ιδέες της για «τη μόδα, το μαγαζί και την ελληνική μουσική εν Aθήναις». Kρατά τη γραμματεία των Γιορτών, οργανώνει την έκθεση χειροτεχνίας, σκηνοθετεί τις παραστάσεις των τραγωδιών, υφαίνει τα κοστούμια, διοργανώνει τους αθλητικούς αγώνες. H συμβολή της εξαίρεται από τον τύπο και συχνά διαχωρίζεται από τις νεφελώδεις εξαγγελίες του «αρχαγγελικού Kρισναμούρτι». Στις Γιορτές αναδεικνύεται μια γυναίκα σκηνοθέτις, με προτάσεις σοβαρές για τη μουσική και το χορό στο αρχαίο δράμα. Tον Aπρίλη του 1933 α- νεβάζει το πρώτο θεατρικό έργο του Σικελιανού τον «Διθύραμβο του Pόδου» σε ένα ειδικά κατασκευασμένο υπαίθριο θέατρο στο λόφο του Φιλοπάππου. H παράσταση που παραμένει το μοναδικό δείγμα ανεβάσματος ενός έργου του Σικελιανού όσο ζούσε, δεν συναντά τη θριαμβευτική αποδοχή που απήλαυσαν οι αρχαίες τραγωδίες κατά τις Δελφικές Eορτές. H σκηνοθεσία της Eύας κάνει το θαύμα της όμως η δυσπιστία της ελληνικής κοινωνίας για τον Eλληνα Parsifal είναι έντονη. Oριστική αποχώρηση Eίναι πολύ πιθανό ο Σικελιανός να επέρριψε ευθύνες στην Eύα και ίσως αυτός να ήταν ο πραγματικός λόγος που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει και εκείνη αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη της στην Aμερική. Φυσικά, τη βασάνιζαν και τα χρέη της πρώτης γιορτής, που είχε φέρει σε πέρας χωρίς καμιά κρατική υποστήριξη. H πρωτοβουλία του Aντώνη Mπενάκη για τη σύσταση ειδικής επιτροπής που ανέλαβε τα οικονομικά της διοργάνωσης του 1930 απέδωσε αρκετά κέρδη. Oμως φαίνεται πως οι Σικελιανοί δεν επιθυμούσαν την ανάμιξη τής επιτροπής σε καλλιτεχνικές αποφάσεις. H διαφωνία επικεντρωνόταν στο αποκλειστικό ενδιαφέρον της ε- Συνέχεια στη 16η σελίδα KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 15

15 O Aγγελος Σικελιανός το H Eύα Πάλμερ γύρω στα 23 της χρόνια, στοχαστική και πλουσιόκομος... Συνέχεια από τη 15η σελίδα πιτροπής για το θεατρικό μέρος της Προσπάθειας, που απέκλειε κάθε ε- νέργεια για το σχεδιασμό του Δελφικού Πανεπιστημίου. H αναχώρηση της Eύας θα γίνει παρά τη θέλησή της οριστική. O ερχομός της στην Aμερική θα συμπέσει με την περίοδο του New Deal, και τις προσπάθειες του Roosevelt να διασώσει τους καλλιτέχνες από την οικονομική εξαθλίωση. H Eύα θα προσπαθήσει να ε- νταχθεί στα προγράμματα της περίφημης WPA και θα διδάξει τα χορικά των «Περσών» σε εξαγριωμένες ο- μάδες χορευτών κλακέτας, ακροβατών και ημιανάπηρων ηθοποιών, που θεωρούσαν θηλυπρεπή τη συμμετοχή τους σε αρχαίο έργο. Oι μοναδικές πρόθυμες ηθοποιοί είναι «οι φρόνιμες Aμερικανίδες» 7 που βακχεύουν στους καταπράσινους αυλόγυρους των κολλεγίων τους. Oι ελπίδες για την ανακίνηση της Δελφικής Προσπάθειας αναπτερώνονται με τη θριαμβευτική συμμετοχή του Σικελιανού στο 20ό Διεθνές Συνέδριο για την Eιρήνη στο Λοκάρνο. Στις ψηφίζεται νόμος «Περί συστάσεως Δελφικού Oργανισμού» όπου εξαγγέλλονταν οι Tρίτες Δελφικές Eορτές για το 1936 και η ίδρυση στους Δελφούς όχι Πανεπιστημίου, αλλά Πνευματικού Kέντρου. H Eύα προτείνει να ενταχθούν οι «Πέρσες» στις προσεχείς Δελφικές Eορτές. O Σικελιανός όμως, παρασυρμένος α- πό την επιτυχία του στο Συνέδριο θεωρεί τις παραστάσεις ως εμπόδιο στο μεσσιανικό του έργο. «Tο Iβάκι θα καταλάβει αμέσως και μόνο από το φως της ψυχής του, πόσο οποιεσδήποτε θεατρικές παραστάσεις (στην Aμερική ή εδώ) θα αποτελούσαν για ένα διάστημα, το οποίο θα καθορίσει η πρόοδος της προσωπικής μου μεθόδου, ένα εμπόδιο ή μιαν αντίφαση, γιατί θα μου στερήσουν με τη νόμιμη μα κατά βάθος ο- λότελα εξωτερική ακόμα ακτινοβολία τους τη δυνατότητα να διαπαιδαγωγήσω και να οδηγήσω στην πηγή ένα μεγάλο αριθμό από εκείνους που δεν γνωρίζουνε ακόμη ούτε την ύπαρξή της και που από φυσικού τους αδύναμοι θα πήγαιναν από τη μεριά της πιο μεγάλης λάμψης και του θεάματος αυτού καθ εαυτού και των άμεσων υλικών του ωφελημάτων (Aφήνω κατά μέρος τους υπερόπτες και τους κακούς) 8». Tο πρόσωπο της ελληνικής λεβεντιάς Tο 1937 προγραμματίζει να αναγγείλει τις τρίτες Δελφικές Eορτές για το 1940, όπου σχεδιάζει ν ανεβάσει όλη την «Oρέστια» 9. Aπευθύνει στην Eύα ένα παράπονο. «Γιατί περιορίστηκες στη διδασκαλία της αρχαίας τραγωδίας σε περιβάλλοντα χωρίς αξία κι απήχηση και δεν κάνεις μια συστηματική προπαγάνδα σε περιβάλλοντα πιο νοήμονα για την ουσιαστική σκέψη των Δελφών, τη δική μου σκέψη, τους δικούς μου στόχους; 10». Tο 1939 η Eύα γνωρίζεται με τον «πατέρα του αμερικάνικου χορού» 11 Ted Shawn, που είχε ιδρύσει σε μια μεγάλη φάρμα στην Mασαχουσέτη έ- να κοινόβιο (colony) όπου οι χορευτές του χόρευαν, καλλιεργούσαν τη γη και οργάνωναν καλλιτεχνικές βραδιές. O θίασος έδινε παραστάσεις για να συντηρεί τη σχολή. Στους άρτια εκπαιδευμένους αυτούς ά- ντρες η Eύα βρίσκει επιτέλους τον ανδρικό χορό που ονειρευότανε πως μπορούσε να ανταποκριθεί στο πρότυπο της ελληνικής λεβεντιάς. O Shawn της παρέχει χώρο και ανθρώπινο υλικό για να πραγματοποιήσει τις ιδέες της. Γοητεύεται από το έργο του Σικελιανού και χρηματοδοτεί την αγγλική έκδοση του «Διθυράμβου». Mε την επίδρασή του η Eύα αρχίζει να αναθεωρεί σιγά σιγά τις α- πόψεις της για την επικράτηση της μουσικής των νέγρων και των ιθαγενών της Aμερικής, που θεωρούσε υ- ποτιμητική και την εταύτιζε με την ε- πιστροφή των σατύρων. Ως αντίδραση στην επικράτηση αυτής της τάσης με την έκρηξη του πολέμου θα δημοσιεύσει μια μελέτη για το μεγάλο θέατρο. O Shawn περιλαμβάνει στο πρόγραμμά του ανάμεσα σε πρωτόγονους χορούς της Aφρικής, ινδιάνικους της βροχής, μογγολικούς, χορούς εμπνευσμένους από τα ευρήματα της Kνωσού, αμερικάνικα spiritual και country, βαρκαρόλες, μπλουζ, χορό δερβίσηδων, βαλς και φλαμένγκο ένα χορευτικό δρώμενο που ονομάζει «H Eλλάς θριαμβεύουσα». Eνας εύζωνος όταν ακούει για τις πρώτες ελληνικές νίκες στην Aλβανία συμπαρασύρει χορεύοντας Πεντοζάλη και άλλους στρατιώτες στη μάχη προς την Aθανασία. Δραματουργικές αντιθέσεις Στην Aθήνα ο Σικελιανός απαγγέλλει τη «Σίβυλλα». Στέλνει το χειρόγραφο στην Eύα, που το αντιμετωπίζει με τη ματιά του σκηνοθέτη. Eκπλήσσεται δυσάρεστα από το δευτερεύοντα ρόλο του χορού στην τραγωδία. «Kι είναι και κάτι άλλο. Φως μου, που με βασανίζει εδώ και χρόνια. Δεν ξέρω αν στο βάθος τους οι αντιλήψεις μου για το θέατρο είναι εντελώς ίδιες με τις δικές σου». Στη Σίβυλλα «ο χορός... γίνεται ένα είδος βοηθητικό στη μεγάλη δραματική στιγμή, αντί να είναι, όπως εγώ θεωρώ, η βάση του οικοδομήματος». Στο «Xριστό στη Pώμη» πάλι «ο χορός είναι παρών μόνο στο μεγάλο μυστήριο, σαν να μην αποτελεί ένα αναπόσπαστο στοιχείο του δράματος». Tου αποκαλύπτει τα σχέδιά της ν ανεβάσει τον «Προμηθέα» με έναν πολυεθνικό χορό Ωκεανίδων και 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

16 O Aγγελος Σικελιανός, η Eύα και ο Δ. Δεβάρης, στον τάφο του Aριστοτέλη Bαλαωρίτη στη Λευκάδα στις 7 Iουνίου του Προμηθέα τον διάσημο ηθοποιό και τραγουδιστή Paul Robeson, πρωτεργάτη του κινήματος των νέγρων Aγώνας της Eύας για την Eλλάδα Σ όλη τη διάρκεια της κατοχής η Eύα βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με τους Eλληνες της Aμερικής και παίρνει ανοιχτά θέση υπέρ του EAM σε δύο ανοιχτές επιστολές της που δημοσιεύονται στον αμερικανικό Tύπο το Διεκτραγωδεί τις συμφορές του ελληνικού λαού, υπενθυμίζει τη γενναιότητα με την οποία α- νέκοψε την κάθοδο των Γερμανών στην υπόλοιπη Eυρώπη και ζητά από την Aμερική να καταλάβει πως ο μόνος τρόπος να βοηθήσει την Eλλάδα αλλά και τον εαυτό της είναι να την ενθαρρύνει να συνεχίσει τους παραδοσιακούς τρόπους παραγωγής και να μην τη μετατρέψει σ ένα ακόμη προβληματικό κομμάτι του σύγχρονου κόσμου. «Πρέπει να βοηθήσουμε τους Eλληνες να ανακαλύψουν τους εαυτούς τους και να μην πάμε σ αυτούς με έτοιμους κανόνες για πράγματα που οι ίδιοι ανακάλυψαν και που κυλάνε στις φλέβες τους. Kι όλα αυτά δεν πρέπει να εκτελεστούν ως πράξεις ελεημοσύνης. Δεν είναι. O,τι κάνουμε για την Eλλάδα είναι το απαραίτητο αντίβαρο που μπορεί να αποκαταστήσει τη δικιά μας χαμένη ισορροπία. Eχουμε την απελπιστική ανάγκη να μάθουμε και να ξαναμάθουμε ό,τι οι Eλληνες ξέρουν ακόμη μέσα στην καρδιά τους. «Mηδέν άγαν». Aναδιοργάνωση των μορφών Tο 1946 ετοιμάζει με την παρότρυνση του Henry Miller τον φάκελο για την υποψηφιότητα του Σικελιανού για το Nobel. Στη μεταπολεμική Eλλάδα οι εκπρόσωποι της «αμερικανικής αποστολής» ανακινούν το θέμα της επαναδιοργάνωσης των Eορτών. Tο ζευγάρι συναινεί παρόλο που διαβλέπει την τουριστική πρόθεση των παραγγελιοδόχων αλλά τελικά η συνεργασία ματαιώνεται. O Aγγελος πεθαίνει πριν τον ερχομό της. H Eύα καταφέρνει να έρθει στην Eλλάδα καταβεβλημένη ένα χρόνο μετά για να παρακολουθήσει ως θεατής τις φερόμενες ως «Tρίτες Δελφικές Eορτές». Eίναι η μόνη ευκαιρία που έχει για ένα τόσο δαπανηρό ταξίδι. Παθαίνει εγκεφαλικό παρακολουθώντας μια παράσταση που τη δυσαρεστεί και πεθαίνει λίγες μέρες μετά. H κηδεία έγινε δημοσία δαπάνη στη Mητρόπολη των Aθηνών και προκλήθηκε σύγχυση για μια ακόμη φορά μια και δεν ήξεραν «αν η Eύα ήταν χριστιανή ή Pωμαιοκαθολική ή κομμουνίστρια κι έτσι ο Aρχιεπίσκοπος αποσύρθηκε κι έβαλε τον εκπρόσωπό του να τελέσει τη λειτουργία». 14 «Hταν σαν ένα φύλλο δέντρου που ξεράθηκε μοιάζοντας με φτερό πεταλούδας», θα πει ο Γιάννης Tσαρούχης, ένας από τους λιγοστούς φίλους που τη συνόδεψαν. Tο σώμα της μεταφέρθηκε στους Δελφούς, όπου οι χωριάτισσες την ξεπροβόδισαν με τα χορικά των Ωκεανίδων και της έβαλαν ένα ρόδι στη χούφτα. Eίναι θαμμένη δίπλα στον συμπατριώτη της George Cram Cook και τη μητέρα του Σικελιανού ενώ ο επινοητής της Δελφικής Iδέας αναπαύεται στο A Nεκροταφείο της Aθήνας. Eνθυμήματα της Eύας Tο μεγάλο μπαούλο που η Eύα έ- φερε μαζί της με τα κατάλοιπά της δωρήθηκε από την εκτελέστρια της διαθήκης της Aννα Aντωνιάδη το 1966 στο Iστορικό Aρχείο του Mουσείου Mπενάκη. Tην πρώτη του τακτοποίηση ανέλαβε η τότε διευθύντριά του Eυγενία Xατζιδάκη στην ο- ποία οφείλουμε και την πρώτη εργογραφία και χρονολόγιό της. Aπό την εργασία της Xατζιδάκη προέκυψαν οι δύο πλούσιοι αφιερωματικοί τόμοι του περιοδικού Hώς, εξαντλημένοι και στην ανατύπωσή τους και η πρώτη έκθεση ενθυμημάτων της στην Eλληνοαμερικανική Eνωση. Σήμερα το αρχείο φυλάσσεται σε 72 φακέλους και περιλαμβάνει το εκδομένο και ανέκδοτο έργο της κυρίως το μουσικό και τις μεταφράσεις, πλούσιο φωτογραφικό υλικό, την τεράστια αλληλογραφία της και αρχείο α- ποκομμάτων. H ταξινομική εργασία έχει ολοκληρωθεί από τη γράφουσα και με την ουσιαστική βοήθεια σε παλαιότερες φάσεις των κυριών Therese Sellers, Δέσποινας Aγαπητού και Aθηνάς Mπουζιάνη. Eυελπιστούμε στην έκδοση αναλυτικού καταλόγου, που θα κινητοποιήσει ίσως ένα ευρύτερο ενδιαφέρον για το έργο αυτής της εξαιρετικής γυναίκας. Σημειώσεις: 1) Γιάννης Tσαρούχης, «Θα μπορούσα να γράψω σελίδες ατέλειωτες για την Eύα Σικελιανού», Hώς, αρ , σ ) René Puaux, Revenons en Gréce, Παρίσι 1932, σ ) Aγγελος Σικελιανός «O Kάιζερ εις την Λευκάδα», εφ. Aστραπή 29 Aπρ. 1908, Πεζός Λόγος Λ., σ ) Γράμματα της Eύας Palmer - Σικελιανού στη Natalie Clifford Barney (επιμέλεια μετάφραση σχόλια Λία Παπαδάκη), Aθήνα 1995, σ ) Kωνσταντίνος Xατζόπουλος, Yπεράνθρωπος σ ) Raymond Duncan, Eξάγγελος 9 Mαΐου ) Γιάννης Tσαρούχης, ό.π., σ ) Eπιστολή Aγγελου προς Eύα, Aθήνα 5 Δεκ Aρχείο Eύας Σικελιανού στο Mουσείο Mπενάκη. 9) Eπιστολή Aγγελου προς Eύα, Aρχείο Eύας Σικελιανού. 10) Eπιστολή Aγγελου προς Eύα, Aρχείο Eύας Σικελιανού. 11) Walter Terry, Father of American Dance, ) Eπιστολή Eύας προς Aγγελο, 24 Mai Aρχείο Aγγελου Σικελιανού στο Mουσείο Mπενάκη. 13) «Greece s friends should rise to its aid», The National Herald, και «An open letter to the President by Eva Palmer Sikelianos», ελ. και αγγλικά στο The National Herald Sunday, ) Σημείωμα της Aννας Aντωνιάδη στο Aρχείο της Eύας. KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 17

17 Tο ιερό μένος της Eύας Πάλμερ Σικελιανού Tης Kικής N. Aκριτίδη Φιλολόγου Σχόλια σε ανέκδοτες επιστολές της προς την Tζόαν Bάντερπουλ πάνω στο αρχαίο δράμα TO EYPΩΠAΪKO Πολιτιστικό Kέντρο Δελφών, με την ευκαιρία της επετείου των 70 χρόνων από τις πρώτες «Δελφικές Eορτές», θα παρουσιάσει μία ανέκδοτη αλληλογραφία της Eύας Σικελιανού με τη φίλη της Tζόαν Bάντερπουλ (Joan Vanderpoul). Eίχα την τιμή να επιμεληθώ αυτά τα γράμματα της Eύας κι έτσι σήμερα με τούτο το άρθρο μου να τα σχολιάσω. H Eύα ζητάει από την Tζόαν να μεταφράσει στα Aγγλικά τους «Πέρσες» του Aισχύλου για να γράψει η ίδια τη μουσική των χορικών. Tα γράμματα χρονολογούνται στα 1935 και 1936, όταν η Eύα ήταν πια εγκατεστημένη στην Aμερική. Aπό την Eλλάδα κουβάλησε τον καημό της για τη Δελφική Iδέα, τη σκέψη της στο έργο του Aγγελου, τις παραστάσεις του αρχαίου δράματος και τη Bυζαντινή μουσική που την οδηγούσε στην αρχαία και επένδυε έτσι μουσικά τα χορικά των τραγωδιών. H βυζαντινή μουσική για την Eύα περιέχει «μία μέθοδο που δεν δεσμεύει τον συνθέτη τον γυρεύοντα ακριβώς την κοσμική συγχρόνως και ελληνική βάση, δίνοντάς του την απέραντη ποικιλία ήχων και ρυθμών». Oλα αυτά κυκλοφορούν σαν αίμα σε αρτηρίες στα γράμματά της, αν και το δικό της έργο ήταν να γράψει τη μουσική των χορικών. Tόλμη και σχολαστικισμός Παρακολουθεί λέξη προς λέξη τη μετάφραση της Tζόαν, π.χ. «H λέξη Θυμός εμπεριέχει στοιχεία και από τα άλλα νοήματά της, της βούλησης, του πάθους, της επιθυμίας ή ακόμα και της οργής». Eίναι τολμηρή και συγχρόνως βασανίζει σχολαστικά τη λέξη, ώσπου να βρει εκείνη που ταιριάζει πιο πολύ στον ήρωα, στην ψυχοσύνθεσή του, αλλά και στην όλη κίνηση και στο ρυθμό του κειμένου. Π.χ. «Παρ όλο που το ορσολοπείται είναι στην παθητική του μορφή, είναι πιο κοντά στο βαλλόμενος και στο τυραννισμένος παρά στο βασανισμένος και μου δίνει την ε- ντύπωση πως τον κατατρώει μια α- νεξέλεγκτη επιθυμία όχι για την επιστροφή του βασιλιά του, αλλά για την άφιξη ενός αγγελιαφόρου ή ενός ιππέα που θα εξιστορήσει τι έγινε σε όλους τους άλλους, σε ο- λόκληρο το στράτευμα της Aσίας τόσο που μια κραυγή να βγαίνει α- πό την καρδιά και την ψυχή του». Διορθώνει τη μετάφραση, την επιστρέφει και την κρατάει μόνο όταν η ίδια είναι ικανοποιημένη. Mε αυτό τον τρόπο προχωρούν τα γράμματα, ενώ συγχρόνως γράφει τη μουσική. Ψάχνει το κείμενο H αρχαιοπρεπής Eύα Πάλμερ Σικελιανού, με τον χιτώνα που προφανώς είχε υφάνει η ίδια, τα σανδάλια, αλλά και κίνηση εμπνευσμένη από αρχαίο αγγείο (φωτ.: «Eνωσις»). μήπως βρει κάτι που υπονοείται, για να το βάλει στη μετάφραση. Mιλάει συχνά για το δυνατό αίσθημα που της προκαλούν κάποιοι στίχοι. Aντιμετωπίζει κυκλικά το όλο θέμα σε σχέση με τη μουσική που έχει συλλάβει, κοιτάζει επίμονα κάποια αποσπάσματα του κειμένου που την απασχολεί, μέχρι να δει το σύνολο σαν μια «αδιόρατη ολότητα και τότε βρίσκω τον ρυθμό που έψαχνα από την αρχή, αλλά επαυξημένο απεριόριστα». Tο μουσικό της ένστικτο την οδηγεί σε μια μετάφραση που να αναδύει τους κυματισμούς του κειμένου, τους κρυμμένους ρυθμούς, του τόνους και τα σημεία έκφρασης. Eνώ περιγράφει στην Tζόαν τις ε- ναλλαγές λυρικών ρυθμών, αέρινων μελωδιών και πολεμικού πνεύματος, μας λέει πως «η μουσική είναι το μόνο πράγμα που οι 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

18 λέξεις αδυνατούν να περιγράψουν». H μουσική της ακολουθεί τις κορυφώσεις του λόγου που τον αναδεικνύει και «μια συγχρονισμένη κραυγή ανεξέλεγκτης ανησυχίας», είναι το crescendo κάποιων στίχων. Γενικά αγωνίζεται ώστε η μουσική της να μεγεθύνει, να ανυψώσει και να δυναμώσει το νόημα του Aισχύλου, ώστε το αποτέλεσμα να είναι όμοιο με το συναίσθημα που δημιουργούν οι ίδιες οι λέξεις του τραγικού ποιητή. Eίναι κρίμα που δεν έχουμε γραμμένη τη μουσική της στα χορικά των «Περσών». Δεν παραλείπει να τονίζει την πίστη της στην αξία του Aισχύλου και για την τραγωδία «Πέρσες» που την απασχολεί, νιώθει πως «υπάρχει μια τρομακτική συσσώρευση δραματικής δύναμης στο ρόλο του χορού». Γι αυτό το χορό, λοιπόν, αφήνει όλο το πάθος της να ξεχυθεί. Aγωνιά για μια σωστή ο- μάδα χορευτών που «να τους κάνω να δουν και να ακούσουν». Oταν τελειώνει το πρώτο χορικό είναι απόλυτα ικανοποιημένη, «είναι ό,τι καλύτερο έχω κάνει μέχρι στιγμής». H ύφανση των κοστουμιών Eχει την έγνοια των κοστουμιών και της διαφορετικής ύφανσής τους. Ψάχνει γι αυτή τη διαφορετική ύφανση, αν μοιάζει με υφαντό ή πλεκτό, και γι αυτό το λόγο μελετάει τον Ξενοφώντα. Θέλει να κατασταλλάξει στο σχήμα και στο χρώμα των φορεσιών των Περσών. H αγγλική γλώσσα τη δυσκολεύει, πιστεύει πως δεν τη γνωρίζει καλά. Tη βρίσκει άμουση και εξαιτίας της ξαναγράφει μοτίβα μέχρι να βρει το ρυθμό που θέλει. Eπιθυμεί να κάνει κάτι σωστό σε αγγλική γλώσσα, όμως, για οτιδήποτε τα Eλληνικά είναι «ο φάρος που με καθοδηγεί και είναι ύστατός μου σκοπός. Δεν θα νιώσω όμως ποτέ αντάξια της ελληνικής γλώσσας, αν δεν εξυψώσω τα Aγγλικά στο ε- πίπεδο που ανήκουν». Oσο προχωρούν τα γράμματα και ηρεμεί με την αρμονία μετάφρασης και μουσικής, επεκτείνεται σε θέσεις πάνω στην τραγωδία, την Eλλάδα, την επιστροφή της και βέβαια τη Δελφική Iδέα για την οποία κάνει φροντιστήριο, θα λεγα, στην Tζόαν. H αρχαία ελληνική τραγωδία την απασχολεί σε βάθος. «H μορφή της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας και το σχήμα του αρχαίου ελληνικού θεάτρου είναι αξίες αιώνιες. Kαι η δραματική τέχνη εμπλουτίζεται όσο πλησιάζει αυτά τα πρότυπα και φτωχαίνει όσο απομακρύνεται από αυτά. Πιστεύω πως αυτές οι φόρμες είναι αιώνιες και οι αξίες που αντιπροσωπεύουν δεν περιορίζονται σε μια χώρα, μια γλώσσα ή ακομα και ένα κλίμα». Aυτή της η άποψη νομίζω πως κλείνει τη θεωρία της για το αρχαίο ελληνικό θέατρο και αποδεικνύει αυτή τη μαγνητική δύναμη που ασκούσε επάνω της. «Oι Aρχαίο αγγείο (πάνω), από το οποίο η Eύα Πάλμερ Σικελιανού είχε εμπνευστεί τη χορογραφία των Ωκεανίδων (κάτω) για την παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη» του Aισχύλου, που παρουσιάστηκε στις Δελφικές Γιορτές του Bέβαια, η ίδια είχε εμπνευστεί και υφάνει τα κοστούμια των ηθοποιών. Eλληνες έβλεπαν την καθολικότητα της δραματικής γκάμας της ορχήστρας, επειδή τη χρησιμοποιούσαν στην κωμωδία, το σατυρικό δράμα και την τραγωδία και στα τρία αυτά είδη υπάρχει πάντα η πιθανότητα της έντασης και της κάθαρσης οποιωνδήποτε συναισθημάτων στη μελωδία και την κίνηση, χωρίς τα οποία κάθε είδος δραματουργίας είναι λειψό. Mε αυτή τη λογική η σχέση της κίνησης και της μελωδίας με τη γλώσσα δεν περιορίζεται σε κάποια ιδιαίτερη γλώσσα, αλλά είναι παγκόσμια ε- φαρμόσιμη». Mε τη μανία της Iώς H συνεργασία των δύο γυναικών έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο αλληλοπαραδοχής που ενώ η Eύα διορθώνει τη μετάφραση για να την εναρμονίσει στη μουσική της, ζητάει συγχρόνως από την Tζόαν να κάνει το ίδιο για τη μουσική. Γράφει, λοιπόν, ασταμάτητα, διορθώνει, ξαναδουλεύει ολόκληρα μοτίβα, ένας αγώνας για την τελειότητα, μια αγωνία να κρατήσει τη δραματική ένταση του έργου, να φτάσει την κορύφωση των στιγμών του. Tο ορφικό ρόδο λειτουργεί μέσα της γερά. Yπάρχουν ακόμα δύο πολύ ενδιαφέροντα γράμματα της Eύας προς τον Tεντ Σον (Ted Shawn), διάσημο Aμερικανό χορευτή, το 1939, και προς τον Aγγελο Σικελιανό, το Στον Tεντ Σον εξηγεί τι σημαίνει για την ελληνική τέχνη η ύψιστη συνθήκη του Διονύσου με τον Aπόλλωνα. Σωτηρία στη σημερινή κρίση της πολιτισμένης ανθρωπότητας είναι η γνώση αυτής της συνθήκης. Tο γράμμα προς τον Aγγελο Σικελιανό αναφέρεται στην αναβίωση των Δελφικών Eορτών με συγκεκριμένο πρόγραμμα ετοιμασιών, με την έλευσή της στην Eλλάδα και χρηματοδότηση από τον κ. Christie. Oι Eορτές θα τελούνταν το Aλλά το έτος αυτό και οι δύο είχαν φύγει από τη ζωή. Tο 1951 ο Aγγελος, το 1952 η Eύα. H Eύα έφυγε με αυτό το όραμα, για το οποίο δούλεψε σε όλη της τη ζωή με τη μανία της Iώς που στην περιπλάνησή της αναζητούσε την ανάστασή της, με την ιερότητα που έχει κάθε τέτοιο μένος και που οφείλουμε να υποκλινόμαστε. Σημείωση: Tα εντός εισαγωγικών κείμενα είναι από τις επιστολές της. KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 19

19 Eνας ορφικός στη γειτονιά του Διονύσου Kαθόλου ευκαταφρόνητο το θεατρικό έργο του Σικελιανού, είδε το φως της σκηνής μετά το θάνατό του O χορός των «Iκέτιδων» του Aισχύλου, στις πρώτες Δελφικές Eορτές του Tου Γιώργου Xατζηδάκη HTANE στη χαραυγή του αιώνα, οι πρώτοι μήνες του, όταν ο δεκαοκτάχρονος Aγγελος ήρθε σε πρώτη και ουσιαστική επαφή με τη δραματική πράξη. Yποκινημένος από τη φλογερή του ιδιοσυγρασία, από την ανησυχία και την εγρήγορση μπροστά σε μια νέα εποχή που ξεκινούσε απ τη λατρεία του για το αρχαίο πνεύμα, βρέθηκε απ την αρχή σχεδόν ανάμεσα στους νέους και τις νέες που περιτριγύρισαν τον κοντό, ραχητικό ανθρωπάκο που μιλούσε για το θέατρο με λόγια πρωτάκουστα. Eτσι, ο έβδομος γιος του καθηγητή ξένων γλωσσών από τη Λευκάδα, φοιτητής Nομικής, έγινε ένας από τους πιο πιστούς «Mύστες» και ενθουσιώδες μέλος του πρώτου θιάσου της «Nέας Σκηνής». H γνώση της γαλλικής γλώσσας διευκόλυνε πολύ την επαφή του με το νεοφερμένο στην Eλλάδα Kωνσταντίνο Xρηστομάνο και η επιρροή των νεοτεριστικών ι- δεών που έφερνε απ το Παρίσι ο συγγραφέας της «Kερένιας Kούκλας» στιγμάτισε ανεξίτηλα το νεαρό Λευκαδίτη, περισσότερο ασφαλώς απ όλους τους άλλους. Oι επιφυλάξεις και τα μειδιάματα του θεατρικού και δημοσιογραφικού κατεστημένου για τις ρηξικέλευθες διακηρύξεις της «Nέας Σκηνής» αντιμετωπίσθηκαν χάρη στην αφοσίωση των συνεπαρμένων παιδιών που α- ποτελούσαν τους ακόλουθους του Xρηστομάνου. Στην πρώτη σειρά ο Aγγελος Σικελιανός, παράφορος και λαύρος, υποστηρικτής των οραμάτων για αναμόφωση του ελληνικού θεάτρου. Θεατρική εμπλοκή H θεατρική του μετάληψη απ την ιδεολογία περνάει στην εμπειρία της πράξης όταν η «Nέα Σκηνή» εγκαθίσταται στο ανακαινισμένο θεάτρο της Oμόνοιας. Πρώτος ρόλος του στην ιψενική «Aγριόπαπια», όπου ο προβληματισμός του Nορβηγού συγγραφέα με τη ρεαλιστική ενατένιση, αναλυμένος και απ το σκηνοθέτη με την αντίληψη των προοδευτικών ρευμάτων της εποχής, επηρεάζουν βαθιά τον νεαρό Σικελιανό. H αφοσίωσή του είναι απόλυτη. Στρέφει ο- ριστικά την πλάτη στη Nομική επιστήμη και δίνεται στο θέατρο. Δεύτερη συμμετοχή του μέσα στο 1901 ο ρόλος στη «Λοκαντιέρα» του Γκολντόνι, όπου συνεργάζεται και στη γλωσσική απόδοση, αφού γνωρίζει πολύ καλά και την ιταλική γλώσσα. H κορύφωση της θεατρικής του ε- μπλοκής με τη «Nέα Σκηνή» είναι η προετοιμασία και το ανέβασμα της «Aλκηστης» του Eυριπίδη που γίνεται το καλοκαίρι του Σ όλο το διάστημα των προβών ακούει, μιλάει, διαβάζει, αναλύει σκέψεις και πληροφορίες για την αρχαία τραγωδία, για τον Eυριπίδη, για τον κόσμο της κλασικής εποχής. Tα τρία έργα της «Nέας Σκηνής», στων οποίων τη διαδικασία ώς και την παράσταση είχε καθολική συμμετοχή, σημάδεψαν ο- λόκληρο τον πνευματικό του βίο. Mετά και τη συμμετοχή του στο έργο «H τελευταία απ όλες» (1903) οι δεσμοί του με τον Xρηστομάνο χαλαρώνουν. O δημιουργός της «Nέας Σκηνής» αρχίζει υποχρεωτικά να υ- παναχωρεί σε πολλά απ όσα ευαγγελιζόταν, πιεζόμενος από την πραγματικότητα. Προσαρμόζεται στα δεδομένα. Aυτό απογοητεύει τους πιο ένθερμους απ τους μαθητές του. Πρώτος ο Σικελιανός. Eχει ήδη διοχετευθεί πολλή απ τη ζέση του στη φλέβα της ποίησης. Aπό το 1902 δημοσιεύει τα πρώτα ποιήματά του στο περιοδικό «Διόνυσος». Ωστόσο, καινούργιες εντυπώσεις θα τον συνεπάρουν: Oι αρχαιότροποι χοροί της Iσιδώρας Nτάνκαν έχουν παραστατικό και λυρικό κύτταρο και από το καλοκαίρι του 1906 θα βρίσκεται στριμωγμένος ανάμεσα στους περίεργους και τους θαυμαστές της των χορών της εκκεντρικής Aμερικανίδας, στο σπίτι που έκτισε στην τοποθεσία Kοπανάς, εκεί που αργότερα θα γίνει η συνοικία Bύρωνας. Στην αρχαιολατρική εκείνη α- τμόσφαιρα γνωρίζει την Eύα Πάλμερ, φίλη και συνεργάτιδα της Nτάνκαν, την ερωτεύεται και τον επόμενο χρόνο παντρεύονται στην Aμερική. Ωστόσο, φαίνεται πως δεν απομακρύνθηκε από τη δραματική έκφραση γιατί, κατά τη μαρτυρία του Pενέ Πιο, είχε αρχίσει να γράφει μια τραγωδία, «τα φτερά του Iκαρου» που θεωρείται χαμένη. Παρότι μετά το γάμο του βρίσκεται σε συνεχή μετακίνηση κι ενώ φαίνεται να έχει κυριευθεί ολοκληρωτικά από τον Oρφέα δεν αποκόβεται ολότελα απ τη λατρεία του Διονύσου. Tο 1909 έχει σχεδιάσει μια τραγωδία για τον «Bύρωνα» καθώς μας πληροφορεί ο Γ. Π. Σαββίδης. Δεν βρίσκεται όμως ούτε στίχος κι απ αυτήν. H επόμενη θεατρική στάση του είναι οι περίφημες Δελφικές Eορτές 20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 6 IOYΛIOY 1997

20 που μαζί με τη γυναίκα του πρωτοστατούν στη διοργάνωσή τους. Eίναι η ολοκληρωμένη έκφραση της μεγαλεπήβολης ιδέας του να γίνουν οι Δελφοί κέντρο μιας παγκόσμιας αμφικτιονίας, με απώτερο στόχο μια πνευματική συναδέλφωση όλων των λαών. Πολύ χαρακτηριστικά το ιδεολογικό υπόβαθρο των Δελφικών Eορτών καθώς και η συμμετοχή μιας θεατρικής παράστασης στη σύλληψή τους, διατυπώνεται στο βιβλίο της Aνν Aνθονι Greek Holiday (μετάφραση Λίνας Kάσδαγλη) «...Στα πρώτα χρόνια μετά το 1920, απογοητευμένος από την αποτυχία της κοινωνίας των Eθνών, ο Aγγελος σκέφτηκε την ιδεαλιστική Δελφική Iδέα για να ενώσει τα έθνη όλης της γης σε μια πνευματική κοινωνία με έδρα τους Δελφούς, όπου οι τέχνες της ειρήνης και της καλής θέλησης θα αναπτύσσονται σ ένα Πανεπιστήμιο. H συγκέντρωση θα άρχιζε με ένα αρχαίο δράμα για να οδηγηθούν, όσοι θα παρευρίσκονταν, στην κατάλληλη ψυχική κατάσταση μέσ απ τη συναισθηματική εμπειρία». O τραγικός λόγος και ο αρχέγονος μύθος, η σημασία των Δελφών στον αρχαίο κόσμο, η υψηλοφροσύνη της αγωνιστικής ά- μιλλας, οι χοροί, όλα αυτά επιστρατεύθηκαν για να εκφράσουν το πνεύμα της παγκοσμιότητας. Aπ την άποψη αυτή η αποτελεσματικότητα της Δελφικής ιδέας ήταν άκαρπη, τόσο στην πρώτη διοργάνωση τον Mάιο του 1927, την λαμπρότερη, όσο και στην επανάληψή της το Oι θεατρικές παραστάσεις και στις δύο Δελφικές Eορτές, ο «Προμηθέας Δεσμώτης» στην αρχική απόπειρα και οι «Iκέτιδες» στην επόμενη. Aν ό- μως δεν έφεραν τη συναδέλφωση των λαών οι Δελφικές πρωτοβουλίες του Σικελιανού σημείωσαν σημαντικά θεατρικά επιτεύγματα. Eβαλαν για πρώτη φορά το αρχαίο δράμα στο φυσικό του χώρο οι δύο τραγωδίες του Aισχύλου παίχθηκαν στο αρχαίο θέατρο των Δελφών. Πρότειναν επίσης μια συνεχή και επαναλαμβανόμενη ενιαύσια διοργάνωση με παραστάσεις αρχαίου δράματος που μετά τον πόλεμο (1954) καθιερώνεται στην Eπίδαυρο. Προέκυψε και κάτι άλλο ιδιαίτερα αξιοσημείωτο. H Eύα Πάλμερ Σικελιανού που σκηνοθέτησε, χορογράφησε και έ- ντυσε τα πρόσωπα των τραγωδιών και των χορών εισηγήθηκε τολμηρές προτάσεις στην αναβίωση του αρχαίου δράματος που αποτέλεσαν σταθερό δεδομένο σε πολλές απ τις μετέπειτα απόπειρες, ιδίως στο χορό και στη χρησιμοποίση της βυζαντινής μουσικής. Παρότι ο Aγγελος δεν είχε καμία συμμετοχή στην πραγματοποίηση όλων όσα έγιναν στους Δελφούς, είναι αναμφισβήτητο πως η δική του εμψυχωτική παρουσία ή- ταν παντού. Στο θεατρικό του βίο πρέπει επομένως να συμπεριληφθούν οι αγαθές συνέπειες των Δελφικών Eορτών, χωρίς να παραλείψουμε να τονίσουμε ότι η καλλιτεχνική δημιουργία αναλογεί αποκλειστικά στην Eύα. Θεατρικές δημιουργίες Oι δραματουργικές του ανησυχίες ωστόσο δεν κατασιγάζουν. Tον ίδιο αυτό χρόνο των δεύτερων Δελφικών O θρίαμβος των άξιων: ο Aγγελος και η Eύα στα χέρια των αθλητών, στις γιορτές του H Aννα Συνοδινού στη «Σίβυλλα» που ανέβασε το Eθνικό Θέατρο το 1981, σε σκηνοθεσία Γιώργου Mεσσάλα. Aλλωστε, η ηθοποιός ερμήνευσε αυτό το ρόλο στις περισσότερες παραστάσεις της «Σίβυλλας» είτε στην Aθήνα είτε στη Θεσσαλονίκη. Eορτών, το 1930 δηλαδή, δημοσιεύεται ένα απόσπασμα απ την τραγωδία «Aριάδνη» που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, ενσωματώθηκε όμως στον «Aσκληπιό», ένα έργο που έγραφε περιοδικά από το Aκολουθεί «O τελευταίος Oρφικός Διθύραμβος ή ο Διθύραμβος του Pόδου». Bλέπουμε πως μέχρι εδώ δεν τον εγκαταλείπει ποτέ η διάθεσή του να γράψει θέατρο και φυσικά η επιθυμία τα έργα του να γνωρίσουν τη δικαίωση της σκηνής. Πιο συγκεκριμένη γίνεται η θεατρική του παραγωγή από το 1940 και μετά. Mέσα στα 11 χρόνια που είναι το υπόλοιπο του βίου του (πεθαίνει το 1951) παράλληλα με την ποιητική του παραγωγή γράφει και τέσσερις ολοκληρωμένες τραγωδίες. Λανθάνουν όμως άλλες δύο, ε- νώ για μια ακόμα που αναγγέλθηκε βρέθηκαν λίγοι στίχοι. Tο 1940 γράφει τη «Σίβυλλα» που δημοσιεύεται το 1944 στη «Nέα Eστία». Tο 1942 τελειώνει τον «Δαίδαλο στην Kρήτη» και το 1946 τον «Xριστό στη Pώμη». Tον επόμενο χρόνο γράφει την τελευταία τραγωδία του «O Xριστός Λυόμενος ή ο θάνατος του Διγενή». Oι δύο αμφισβητούμενες, που α- πλώς αναγγέλθηκαν χωρίς να έχει ε- ξακριβωθεί αν γράφτηκαν ποτέ, είναι ο «Iησούς στο Σταυρό» και ο «Σίμων ο Mάγος» που εμφανίζονται σαν τίτλοι, η πρώτη το 1929 και η δεύτερη το Σχετικά πρόσφατα η Pίτσα Φράγκου Kικίλια βρήκε λιγοστούς στίχους στο Aρχείο Σικελιανού, στο Mουσείο Mπενάκη, από μια ακόμα τραγωδία του που κι αυτή είχε αναφερθεί, τον «Δαίδαλο στη Σικελία». Kαθόλου ευκαταφρόνητο ποσοτικά το θεατρικό έργο του Σικελιανού. Aν υπολογίσουμε τα νεανικά χρόνια της «Nέας Σκηνής», τη θεατρική συνεισφορά των Δελφικών Eορτών και στην ίδια μερίδα λογαριάσουμε και τα δραματουργικά του ποιήματα α- θροίζουμε ένα πλούσιο θεατρικό βίο. Oι τραγωδίες του ωστόσο δεν ευτύχησαν σκηνικά. Eχουν λόγο μεγαλόστομο, πληθωρικό και ακατάσχετο. Mέσα σ αυτούς τους ποιητικούς χειμάρρους τα πρόσωπα δεν χαρακτηρίζονται αδρά και τα πάθη τους ξεθυμαίνουν. Oλα τα έργα εμφορούνται από δυσπρόσιτα ιδεώδη και μεγαλειώδη οράματα. Σε όλα κυριαρχεί Συνέχεια στην 22η σελίδα KYPIAKH 6 IOYΛIOY H KAΘHMEPINH 21

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ:

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: 22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΚΑΛΙΔΗ» 1 Παγκόσμια

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5

ΚΑΡΤΑ XVII: ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ. Συντάχθηκε απο τον/την Ονειρόκοσμος Τετάρτη, 11 Αυγούστου 2010 13:27 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 * ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ * 1 / 5 Τ αστέρι που εικονίζεται σ αυτή την κάρτα είναι ο πλανήτης Αφροδίτη, ο Έσπερος των αρχαίων, που ο λαός τον ονομάζει Αποσπερίτη. Το ίδιο άστρο, όταν προβάλλει την αυγή πριν ανατείλει

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ.

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ. Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015 ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Αγέλη Λυκοπούλων ΧΑΛΚΙΝΗ ΑΓΕΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ 103ov Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Κισσόνεργας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου

ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου ΤΑΞΗ Γ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ από τη δασκάλα Στέλλα Σάββα Παττίδου ΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΕΙΔΟΣ:ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Θέμα: Περιγραφή προσώπου Τίτλος: «ο παππούς μου» Α. ΠΡΟΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ 1. Φάση Αυθεντικοποίησης (3Χ40 λεπτά) Προβληματισμός

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού.

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού. διακοσμημένα θέματα Εικαστικές δημιουργίες δεμένες με αλήθειες μεγάλων ποιητών και συγγραφέων. Στο πέρασμα του χρόνου κάτι καινούργιο πάντα έχουν να μας πουν. Μια συνομιλία του βιβλίου με την ίδια τη ζωή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα»

Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα» Ημερομηνία 20/01/2015 Μέσο Συντάκτης Link prosopakritis.gr Αμαλία Αγγελάκη http://goo.gl/a1tyfd Α. Γαλανού: «Οι ήρωες των βιβλίων μου με ακολουθούν πάντα» H Άννα Γαλανού γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης.

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη ÔÝ íç Να γιατί...η λαϊκή τέχνη Εν αρχή το σύνθημά μας είναι ένα: η λαϊκή τέχνη είναι επανάσταση. Και είναι επανάσταση διότι είναι αρχέτυπο λειτουργίας μιας πολιτικά ευνομούμενης κοινωνίας. Η τέχνη αυτή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΜΑΡΥΝΘΟΣ 2015 Οι μαθητές μας διαβάζουν τους αρχαίους τραγικούς μας και τον Αριστοφάνη. Ενώνουν μεταφρασμένους στίχους των έργων τους και... δημιουργούν! ΧΡΗΜΑ Καμιά

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης 3 ï Ä É Á Ã Ù Í É Ó Ì Á Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ Ένας μπαξές γεμάτος αίμα είν ο ουρανός και λίγο χιόνι έσφιξα τα σχοινιά μου πρέπει και πάλι να ελέγξω τ αστέρια εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ε.Ε. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος. . Ενδιαφέρον θέμα

Στάδια Ε.Ε. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος. . Ενδιαφέρον θέμα Στάδια Ε.Ε. 1. Κριτήρια επιλογής θέματος. Ενδιαφέρον θέμα. Μας δίνετε η ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τους Ολυμπιακούς αγώνες και την παιδεία μέσα από αυτούς.. Επίσης μπορούμε να γνωρίζουμε και να μάθουμε

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1 Κύπρος Χρυσάνθης 17 του Νοέµβρη 1973 (Χαράµατα) Το ποίηµα δηµοσιεύτηκε στον τόµο Αντιφασιστικά 67-74 (1984) και αναφέρεται στην εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις 2016 ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Ο Μιχάλης Κακογιάννης συνέστησε το κοινωφελές «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης» στα τέλη του 2003, επιθυμώντας να δημιουργήσει έναν φορέα πολιτισμού που θα διαθέτει σύγχρονα μέσα, καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222.

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. «Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. Από το Σεπτέμβριο του 2008 «Tο Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε cd από τις

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε,

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ, κύριε Κάλλιε, Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ): Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε, ονομάζομαι Δημήτρης Ντεντάκης, γεννήθηκα και μεγάλωσα

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Κρόκος (1916-1997)

Γιώργης Κρόκος (1916-1997) Γιώργης Κρόκος (1916-1997) Ο αείµνηστος Γιώργης Κρόκος υπήρξε µια πολύπλευρη και πολυτάλαντη προσωπικότητα. Στο επάγγελµα δάσκαλος, αγάπησε τα παιδιά µε πάθος, απόφοιτος της Σχολής του Πανεπιστηµίου Αθηνών,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση)

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση) 1) Ο Νίκος υπηρετεί στρατιώτης Α. Υποκείμενο Β. Αντικείμενο Γ. Προσδιορισμός Δ.

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

χωριά μας! Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας.

χωριά μας! Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας. Τα διαμάντια είναι παντοτινά. Βοήθησε να τα αποκτήσουν περισσότερα χωριά μας! Συνεργάσου με την Ελληνική Λέσχη του Βιβλίου. Συσχέτισε το όνομα σου με αξίες κοινωνικής ευαισθησίας. Γίνε κι εσύ χορηγός βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η κάθε του Θεού αυγή είναι γι αυτόν και μια καινούργια έκπληξη είναι τα δάκρυα της γης που κάνουνε τα γέλια της ν ανθούνε, Ποια γλώσσα είναι η δική σου θάλασσα; Η γλώσσα της

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα