Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ VYGOTSKY ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ.. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ.. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ VYGOTSKY ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ.. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ.. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ"

Transcript

1

2

3 Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ VYGOTSKY ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ.. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ.. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ

4

5 ΜΑΝΟΛΗΣ ΔΑΦΕΡΜΟΣ Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΟΥ VYGOTSKY ΘΕΩΡΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ- ψγχολογiκεσ - ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ~τραjlόs

6 2002: Εκδόσεις Ατραπός Κανένα τμήμα του βιβλίου αυτού δεν αναπαράγεται, δεν αποθηκεύεται σε οποιοδήποτε σύστημ ηλεκτρονικό, μηχανικό, φωτοαντιγραφικό και δεν μεταβιβάζεται σε καμία μορφή και με κανένα τρόπο, χωρίς προηγούμενη άδεια του εκδότη. Μακέτα εξωφύλλου Γιάννης Χαρκούτση; Επιμέλεια κειμένων: Κατιλένα Π. Σταθάκου Εκδόσεις Εκπαιδευτικών: Ατραπός Κεντρική διάθεση: Νάξου 80, , Αθήνα Τηλ.: , fax: Βιβλιοπωλείο' Νάξου 80, , Αθήνα Τηλ.: 21Ο , fax. 21Ο Βιβλιοπωλείο: Ιακωβίδου 7, Πατήσια, Τηλ. 21Ο ISBN

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ- ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Το κοινωνικό - ιστορικό πλαίσιο και η αναζήτηση νέου τύπου επιστήμης Θεωρητικέ; πηγές της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας Επιστημονικές παραδόσεις Φιλοσοφικέξ παραδόσεις α) Ο σπινοζικός μονισμός β) Η χεγκελιανή διαλεκτική γ) Η υλιστική αντίληψη της ιστορίας του Κ. Μαρξ Τα κομβικά γνωστικά αντικείμενα του L. Vygotsky Περιοδολόγηση της ανάπτυξης της μεθόδου επιστημονική; έρευνας του L. Vygotsky Ορισμένες μεθοδολογικές παρατηρήσεις για την ανάλυση της γνωσιακής συγκυρίας Η ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ L. YYGOTSKY Τα πρώτα χρόνια της ζωής του L. Yygotsky Νεανικές αναζητήσεις του L. Vygotsky στη σφαίρα της λογοτεχνική; κριτικής Οι συζητήσεις για την Ψυχολογία στην ΕΣΣΔ στη δεκαετία του Η επιστημονική δραστηριότητα του L. Vygotsky την περίοδο Η ΙΙαιδαγωγική Ψυχολογία του L. Vygotsky Προεπιστημονικές αντιλήψεις στην Παιδαγωγική Ψυχολογία Για το σχολείο εργασίας Η νόηση ως σύνθετη μορφή ανθρώπινης συμπεριφοράς Η ηθική αγωγή Η Ψυχολογία της Τέχνης Ο φορμαλισμός στη Ρωσία Κατευθύνσεις της αισθητικής αγωγής... 88

8 Κριτική των άγονων προσεγγίσεων της αισθητικής αγωγής και η αναγκαιότητα μιας νέας προσέγγισης Η συνείδηση ως πρόβλημα της Ψυχολογίας της συμπεριφοράς Από την «Ειδική Αγωγή» στην Κοινωνική Αγωγή Κριτική της φετιχοποίησης των ψυχομετρικών προσεγγίσεων Η αντίληψη περί ελλειμματικότητας των ατόμων με «ειδικέ; ανάγκες» Η νατουραλιστική προσέγγιση της οργανική; ατέλειας 1Ο Οι περιορισμοί της «ειδικήξ» παιδαγωγικής μεταχείριση; Κριτική εκτίμηση της ατομιστικής και φιλανθρωπικής Παιδαγωγικής και Κοινωνική Παιδαγωγική Ανάλυση της μεθοδολογικής κρίσης της Ψυχολογία; Κριτική ανάλυση των βασικών θεωρητικών ρευμάτων στην Ψυχολογία..... Ι Ιδιαιτερότητες της μεθόδου της επιστήμης... 11Ο Ανάπτυξη και κρίση στην επιστήμη Κινητήριες δυνάμεις της κρισιακής συγκυρίας στην Ψυχολογία Μερικά μεθοδολογικά συμπεράσματα Η ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ- ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Ι. Η ανακάλυψη της «εργαλειακήξ» μεθόδου Η δημιουργία μιας νέα σχολής στην ψυχολογία Τρεις κατευθύνσεις ανάπτυξης της συμπεριφοράς Μερικά μεθοδολογικά συμπεράσματα Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩρΙΑΣ Οι αντιλήψεις του L. Vygotsky για τα ψυχολογικά συστήματα Η ιστορία των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών Η ανεπάρκεια των παραδοσιακών προσεγγίσεων των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών Η νέα προσέγγιση των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών Η δομή των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών Η ανάπτυξη ορισμένων ψυχικών διαδικασιών 149 α) Η προϊστορία γραπτού λόγου 149 β) Η αυτοκυριαρχία 154 γ) Αγωγή και ανάπτυξη των ανώτερων ψυχικών λειτουργιών 157

9 δ) Μεθοδολογικοί περιορισμοί της θεωρίας του Ι. Vygotsky για τις ανώτερες ψυχικέ; λειτουργίες Πολιτισμική ανάπτυξη και νοητική δραστηριότητα (η έρευνα στην Κεντρική Ασία) Το βιβλίο του L. Vygotsky Νόηση και ομιλία Η δομή του βιβλίου και οι φάσεις επεξεργασίας του Πρώτη ερευνητική φάση. Η εξέλιξη της σχέσης ομιλίας και νόησης Η θεωρία των τριών σταδίων ανάπτυξης των εννοιών Δεύτερη ερευνητική φάση 179 α) Κριτική της ψυχολογικής θεωρίας του J. Piaget 179 β) Η ανάπτυξη καθημερινών και επιστημονικών εννοιών στη σχολική ηλικία 185 γ) Ανάπτυξη και μάθηση: τρεις άγονες προσεγγίσεις του προβλήματος 192 δ) Η θεωρία για τη ζώνη εγγύτερης ανάπτυξης 197 ε) Αvτινομίες της θεωρίας της εσωτερίκευση; 199 στ) Ορισμένες παιδαγωγικέ; προεκτάσεις της νέας προσέγγισης Η τελική περίοδος συγγραφής του βιβλίου Νόηση και ομιλία Ο L. Vygotsky και οι σύγχρονες θεωρίες για τη γλώσσα Από την «Παιδολογία» στην Αναπτυξιακή ψυχολογία Η κρίση της γέwησης και η βρεφική ηλικία Η κρίση του πρώτου έτους και πρώιμη παιδική ηλικία Η κρίση των τριών ετών και η προσχολική ηλικία Η κρίση των επτά ετών και η πρώτη σχολική ηλικία Η εφηβική ηλικία Αδυναμίες της «Παιδολογίαξ» και προοπτικέ; διαμόρφωσης της Αναπτυξιακής Ψυχολογία; Η ανολοκλήρωτη έρευνα του L. Vygotsky για τα συναισθήματα Το πρόβλημα του εντοπισμού των ψυχικών λειτουργιών Ο θάνατος και η αθανασία του L. Vygotsky Μερικά μεθοδολογικά συμπεράσματα Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΤΟΥ ι, VYGOTSKY ΣΤΗΝ ΠΡΩΗΝ ΕΣΣΔ Η επιστημονική αλήθεια ως αίρεση. Η «αγοραία» πολεμική εναντίον του L. Vygotsky Η εξέλιξη της επιστημονική; σχολής του L Vygotsky Η κριτική του S Rubinstein και της σχολής του Ερμηνείες της θεωρία; του L. Vygotsky. 25~

10 Η θεωρία της δραστηριότητας Πνευματοκρατικές ερμηνεία; της θεωρίας του L. Vygotsky Αντινομία; των ερμηνειών της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας 271 ΤΕΛΙΚΑ ΣγΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟπΤΙΚΕΣ 277 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 283 Συνοπτικά βιογραφικά στοιχεία για τον L. Vygotsky 297 Ρωσο-ελληνικό Γλωσσάρι 301

11 Αφιερώνεται στη μνήμη του πατέρα μου Γιώργη

12

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο L. Vygotsky έγινε γνωστός στην Ελλάδα σχετικά πρόσφατα. Το 1988 πραγματοποιήθηκε η πρώτη ελληνική έκδοση του βιβλίου Σκέψη και γλώσσα (Βυγκότσκι, 1993). Το 1997 εκδόθηκε η συλλογή άρθρων Νους στην κοινωνία (Vygotsky, 1997). Όμως τα παραπάνω βιβλία αποτελούν ένα πολύ μικρό τμήμα της επιστημονική; δημιουργίας του L. Vygotsky, που αριθμεί, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσει; των ερευνητών, 274 έργα (άρορα, βιβλία, εισηγήσεις σε συνέδρια, πανεπιστημιακές παραδόσεις, εισαγωγές σε βιβλία, κ.λπ.). Στη Ελλάδα πολύ λίγα πράγματα είναι γνωστά για το έργο του L. Vygotsky και ελάχιστα παραμένουν τα άρθρα για τη θεωρία του. Από αυτή την άποψη είναι εξαιρετικά σημαντικές οι πρώτες προσπάθειες διερεύνησης του έργου του L. Vygotsky από Έλληνες ερευνητές [βλ. Ανθογαλίδου (1992), Βοσνιάδου (1997), Μανουράς, (1994), Ντολιοπούλου (1999), Παπαδόπουλος (1998a), (1998b), Παπαμιχαήλ (1988), (1994), Σμαράγδα-Τσιαντζή (1997), Φράγκος (1997), κ.ά.], Στη Ρωσία βρίσκεται υπό διάλυση η επιστημονική σχολή Ψυχολογίας, την οποία θεμελίωσε ο L. Vygotsky. Οι Ρώσοι ψυχολόγοι «ανακαλύπτουν» τον φροϋδισμό, τη φαινομενολογία, το συμπεριφορισμό, όλα εκείνα τα ρεύματα, τα οποία ο L. Vygotsky θεωρούσε ότι αποτελούν έκφραση της μεθοδολογική; κρίση; της Ψυχολογίας. Μέσα στη δίνη του μυστικισμού και του ανορθολογισμού, που βρίσκεται μεγάλο μέρος της ρώσικης διανόησης, ο L Vygotsky αντιμετωπίζεται από πολλούς ως «ψόφιο σκυλί». Ακόμα και στην περίπτωση που γίνεται αποδεκτός, η θεωρία του προσαρμόζεται και εναρμονίζεται στα ιδεολογικά σχήματα της τρέχουσας κοινωνική; συγκυρίας για να γίνει αρεστή και «εύπεπτη». Μέχρι τις αρχές τις δεκαετία; του 1960 πολύ λίγα ήταν γνωστά στη Δύση για τον L. Vygotskyl. Οι δυτικοί ερευνητές «ανακάλυψαν» τον L. Vygotsky κυρίωξ μετά την έκδοση του βιβλίου Thought and Langιlage. Στον πρόλογο της έκδοσης στην αγγλική γλώσσα ο γνωστός ψυχολόγος J. Bruner χαρακτήρισε το εν λόγω βιβλίο ως ένα από τα τρία τέσσερα σημαντικότερα βιβλία αναφορικά με το πρόβλημα της νόηση; (Vygotsky, 1962, ρρ ). Το ενδιαφέρον για το έργο του L. Vygotsky συμπίπτει με τη παρατηρούμενη αυτή την περίοδο σταδιακή απομάκρυνση από το συμπεριφοριστικό μοντέλο και τη στροφή προς τη Γνωσιακή Ψυχολογία. Το ενδιαφέρον για τη ζωή και το έργο του Ι; Vygotsky έχει σε τέτοιο σημείο 1. Μια από τις λίγο; γνωστά; στη Δύση εργασίες του L. VΥgοtςkΥ ήταν η εισήγηση του σε διεθνές συνέδριο σχετικά με τις αρχές της κοινωνική; αγωγής των ατόμων με προβλήματα ακοής και ομιλίας (Vygotsky, 1925)

14 Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L Vygotsky αναπτυχθεί στη Ρωσία, αλλά και, σε πολλές χώρες της Δυτικής Ευρώπης και των ΗΠΑ ώστε ορισμένοικάνουν λόγο για τη «δεύτερη γέννηση του L. Vygotsky», για «Vygotskys' boom» (Veresov, 1999, ρ.19) κ.λπ. Πραγματοποιούνται επιστημονικά συνέδρια, εκδίδονται βιβλία γίνονται αφιερώματα σε επιστημονικά περιοδικά για τη ζωή και τη θεωρία του. Τα έργα των Wertsch (1993), Cole (1996), Kozulin (1990), Rcne van der Veer και Jaan Valsincr (1993), Ν. Veresov (1999) κ.ά, συνέβαλαν στη μελέτη του έργου του L. Vygotsky και στη γνωριμία της επιστημονικής κοινότητας και του πλατύτερου κοινού στη Δύση με τις θεωρητικές αναζητήσεις των σοβιετικών ψυχολόγων. Το αυξημένο ενδιαφέρον για τις θεωρητικές επεξεργασία; της σοβιετικής Ψυχολογίας προκάλεσε τη δημιουργία της /nternational Soc:iety (or CulturaΙ Re8earch and Αctίνίty Theo1)' (/SCRA7), η οποία στηρίζεται στις επιστημονικές παραδόσεις της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας (στις επεξεργασίες των L. Vygotsky, Α.Luήa, A.Leontiev, D. Elkonin κ.ά.), Η εν λόγω Ένωση έχει πραγματοποιήσει από το 1986 μέχρι σήμερα τέσσερα συνέδρια και έχει συμβάλει στην πραγματοποίηση πολιτισμικών ερευνών σε πολλές χώρες του κόσμου. Χαρακτηριστικό είναι, επίσης, το γεγονός ότι στο καινούργιο εγχειρίδιο του EθνικoιJ Οργανισμοι) για την Εκπαίδευση των Μικρών Παιδιών (National Association lor the Education ΟΙ Young Children) στις ΗΠΑ γίνεται μνεία στη θεωρία του L. Vygotsky (βλ. Ντολιοπούλου, 1999, σ. 93, 127). Είναι σημαντικό, ευθύς εξαρχής, να εντοπιστούν οι σημαντικότερες δυσκολίες διερεύνησης και κατανόησης της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας του L. Vygotsky: 1. Η πρώτη δυσκολία έχει βιβλιογραφικό χαρακτήρα. Μόλις πρόσφατα έγινε δυνατή η έκδοση πλήρους βιβλιογραφικού καταλόγου με τα έργα του L. Vygotsky από την Τ. Lifanova και την G. Vygotskaya. Έγινε δυνατή η ανεύρεση ορισμένων λογοτεχνικών κριτικών του L. Vygotsky της περιόδου , οι οποίες θεωρούνταν χαμένες. Όμως, δεν υπάρχει πλήρης έκδοση των έργων του L. Vygotsky και η πρόσβαση σε πολλά από αυτά δεν είναι εύκολη υπόθεση. Βέβαια, στην πράξη δεν αξιοποιείται ούτε καν η εξάτομη, μεταφρασμένη από τη ρώσικη γλώσσα συλλογή έργων του L. V)ιgotsky (The Co/le(;ted Work\- ΟΙL.S Vygotsky», ). Στη δυτική βιβλιογραφία είναι συνηθισμένο το φαινόμενο η θεωρία του L. Vygotsky να εξετάζεται στη βάση μόνο δύο βιβλίων: Thoztght and Language(πρώτη έκδοση το 1962) και Mind in Society (πρώτη έκδοση το 1978, ελλην. έκδ. L. Vygotsky(1997) Ειδικά για την συλλογή Mind ίn Society θα πρέπει να αναφερθεί, ότι ο L. Vygotsky ποτέ δεν έγραψε βιβλίο με τέτοιο τίτλο. Η αναφερόμενη συλλογή περιλαμβάνει αποσπάσματα από βιβλία και άρθρα του L. Vygotsky, τα οποία γράφτηκαν σε διαφορετικά στάδια επεξεργασίας της θεωρίας του. Ο αποσπασματικός χαρακτήρας των εργασιών δημιουργεί δυσκολία; στην κατανόηση της ουσίας της θεωρίας του L. Vygotsky και της δυναμικής ανάπτυξής της. Οι Rene van der Vccr και J. Valsinerπαρατηρούν, ότι αυτή η συλλογή αποτελεί ιι4

15 Εισαγωγή ένα «κοκτέιλ» με μίγμα διαφορετικώνιδεών, προσαρμοσμένωνγια το αμερικάνικο κοινό (Van der Veer & Valsiner, 1994, ρ.4). Στη βάση μιας εντελώς αποσπασματική ς, επιλεκτικής θεώρησης ενός μικρού τμήματος των επιστημονικών έργων του θεμελιωτή της πολιτισμικής - ιστορικής θεωρίας επιχειρείται η ανακατασκευή της θεωρία του στο σύνολό της. Το μεγαλύτερο μέρος της επιστημονικής δημιουργίας του L. Vygotsky παραμένει άγνωστο και αναξιοποίητο. 2.. Η δεύτερη δυσκολία συνίσταται στην ύπαρξη αρκετών παραλείψεων, αποσιωπήσεων, διαστρεβλώσεων των ίδιων των κειμένων του L. Vygotsky, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό δεν είναι τυχαίες, αλλά αντανακλούν εσφαλμένες, μεροληπτικές αντιλήψεις εκείνων που ήταν υπεύθυνοι για την έκδοση των έργων του. Μια τρανταχτή περίπτωση παρόμοιων παραμορφώσεων είναι η παράλειψη περίπου δέκα παραπομπών του L. Vygotsky στις εργασίες του Λ. Τρότσκι κατά την επανέκδοση της Παιδαγωγικής Ψυχολογίας (BbIrOTCKMJ1, 1991b) και της Ψυχολογίας της Τέχνης (BbIrOTCKI1J1, 1987). Σημαντικές παραμορφώσεις των κειμένων του L. Vygotsky έγιναν κατά τη μετάφραση των έργων του στην αγγλική γλώσσα, όπου αφαιρέθηκαν οι αναφορές στον Κ. Μαρξ, Φ. 'Ενγκελξ, G. Plekhanov (βλ. Gillen, 2000). Και στις δύο περιπτώσεις οι παραμορφώσεις των κειμένων του L. Vygotsky έχουν σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό. Στην πρώτη περίπτωση εκφράζεται η προσπάθεια απόκρυψης του θαυμασμού και της εκτίμησης που έτρεφε ο L. Vygotsky για τον Λ. Τρότσκι. Στη δεύτερη περίπτωση είναι φανερή η προσπάθεια αποκοπής του επιστημονικού έργου του L. Vygotsky από τη μαρξιστική θεωρία. Το πιθανότερο είναι ότι οι εκδότες θεώρησαν ότι οι παραπομπές του L. Vygotsky στον Κ. Μαρξ σχετίζονται με την πολιτική συγκυρία στην ΕΣΣΔ κατά την συγκεκριμένη περίοδο. Πιθανώς, οι εκδότες προσπάθησαν μ' αυτό τον τρόπο να «προφυλάξουν» τον L. Vygotsky από τον συντηρητικό αμερικανό αναγνώστη, ο οποίος αντιδρά ακόμη και με απλή αναφορά στον Κ. Μαρξ. Παρόμοια μέτρα «προφύλαξης» και ιδεολογικής «κάθαρσης» παραμορφώνουν και καταστρέφουν τον πυρήνα της σκέ~jης και της έρcυνας του L. Vygotsky και έχουν σαφώς ιδεολογικό προσανατολισμό. Η προσπάθεια αποϊδεολογικοποίησης της κοινωνικής επιστήμης στη βάση κάποιου ιδεατού θετικιστικοιj μοντέλου «καθαρής» γνώσης, αποτελεί επικίνδυνη μορφή ιδεολογίας.2 Στην ελληνική γλώσσα έχει δημοσιευτεί βιβλίο του L. Vygotsky με τον τίτλο Σκέψη και γλώσσα (Βυγκότσκι, 1993). Το εν λόγω βιβλίο είχε κυκλοφορήσει νωρίτερα στην αγγλική γλώσσα με τον τίτλο Thought and Language. Η μετάφραση του τίτλου του βιβλίου του L. Vygotsky MbtutJle1tUe u petlo είναι 2. Εκτενής αναφορά στις αποσιωπήσεις και παραμορφώσεις των κειμένων του L Vygotsky γίνεται σε άρθρο του ψυχολόγου Α Β Brushlinsky (EpYlIlJI1ιIHCKMJ1, 1996). 15

16 Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L. VΥgοι"ky ανακριβή;', Ο L. Vygotsky χρησιμοποίησε τον όρο «pezt'b» (ομιλία, λόγος) και όχι τον όρο «fl3'bik» (γλώσσα). Αξίζει να σημειωθεί ότι ο L. Vygotsky είχε μελετήσει το βιβλίο του ρώσου γλωσσολόγου Α. Potebnya MblCJl'b U fl3btκ (Σκέψη και γλώσσα) και διέκρινε με σαφήνεια τις έννοιες «γλώσσα» και «ομιλία». Επίσης, η έννοια «MbtUΥZe1lue» αποδίδεται καλύτερα με τον όρο «νόηση». Η σκέψη αποτελεί δομικό στοιχείο και προϊόν της νοητικής διαδικασίας. Η έννοια «σκέψη» χρησιμοποιείται στον τίτλο του εβδόμου κεφαλαίου του έργου του L. Vygotsky με τίτλο MbtCJl'b U CJl080 (ΣκέΙflη και λέξη). 3. Αρκετά αμφισβητούμενεξ, ελλειπώς τεκμηριωμένε; και σε ορισμένες περιπτώσεις αυθαίρετες είναι πολλές από τις θεωρητικές ερμηνείες του έργου του L. Vygotsky. Για παράδειγμα από πολλούς ερευνητές παρουσιάζεται ως αυτονόητη η άποψη ότι ο L. Vygotsky είναι ένας από τους εκπροσώπους του κονστρουκτιβισμού, παραγνωρίζοντας με αυτό τον τρόπο τις σημαντικότατες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας και του κονστρουκτιβισμού'. Θα πρέπει να επισημάνουμε τον κίνδυνο ιδεολογικού «φιλτραρίσματοξ», τεχνητού «εκσυγχρονισμού» και προσαρμογής των ιδεών του L. Vygotsky σε κάποια; σύγχρονες θεωρητικές κατασκευές της μόδας. Μια τέτοιου τύπου «τεχνητή συρραφή», εξωτερική, μηχανιστική πρόσμιξη της πολιτισμική ς ιστορικής θεωρίας με κάποιες άλλες προσεγγίσει; μέσα σε ένα θεωρητικά ανομοιογενές συμπίλημα, αντιφάσκει στις μεθοδολογικές αρχές στις οποίες στηρίχθηκε ο L. Vygotskys. Το όψιμο ενδιαφέρον για το έργο του L. Vygotsky κινδυνεύει να γίνει μια ακόμη έκφραση του νέου επιπέδου της κρίσης της κοινωνική; επιστήμης για την οποία αυτός έκανε λόγο. Ο ίδιος ο L. Vygotsky άσκησε δριμύτατη κριτική στις προσπάθειες εκλεκτικιστική; συνένωσης στοιχείων από διαφορετικέξ θεωρίες. «Αυτός που παίρνει ξένο μαvrήλι, παίρνει και την ξένη οσμή. Αυτδς που παίρνει από τους ψυχανσj"υτές τη διδασκωwία του Jung για τα συμπλέγματα, την κάθαρση του Freud ή τη στρατηγική προδιάθεση του Adler, παίρνει μαζi του ένα σημαvτικό μέρος της οσιιής αυτών των συστημάτων, δηλ. του φιλοσοφικού πνειύματος των συγγραφέων» (BbITOTCKJιIM, 1996a, c.91). 3. Ανακριβή; είναι ο τίτλος του γνωστού βιβλίου του L. Vygotsky στην αγγλική γλώσσα (Thought and Language) Η J Gillen προτείνει μια πολύ πιο ακριβή μετάφραση Thinking and Speech (Gil1en, 2000) 4 Αναλυτικά πάνω σ' αυτό το ζήτημα βλ. το πέμπτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας. 5 Για παράδειγμα, ο αμερικανό; ψυχολόγος Μ Cole προτείνει τη συνένωση στοιχείων της ρώσικη; (πολιτισμικήξ-ιστορικήξ) προσέγγισης με την αμερικάνικη Πολιτισμική Ανθρωπολογία και Γνωσιακή Ψυχολογία (Κογπ, 1997, c.138) Ομωξ, η επιστημονική γνώση δεν είναι μια απλή μηχανιστική συνάθροιση ανομοιογενών στοιχείων και προσεγγίσεων J.6

17 Εισαγωγή Προβληματίζει,επίσης, η παρατηρούμενηεπιλεκτική ανάγνωση των έργων του L. Vygotsky. Το ενδιαφέρον πολλών ερευνητών στη Δύση έχει επικεντρωθεί στις παιδαγωγικές εφαρμογές της θεωρία του L. Vygotsky για τη ζώνη εγγύτερης ανάπτυξης, την οποία αυτός επιχείρησε να επεξεργαστεί τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Την ίδια στιγμή απαρατήρητη παραμένει η Παιδαγωγική Ψυχολογία του L. Vygotsky, που είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένη σε παιδαγωγικά θέματα. Το μεγαλύτερο μέρος των βιβλιογραφικών αναφορών στον L. Vygotsky αφορά τις απόψεις του σχετικά με το πρόβλημα της αμοιβαίας συνάφειας νόησης και γλώσσας. Λπαρατήρητες παραμένουν οι επιστημολογικές αναζητήσεις του L. Vygotsky και οι απόψεις του για τη μεθοδολογική κρίση της επιστήμης, όπως αυτές εκφράζονται στο βιβλίο του Το ιστορικό νόημα της κρίσης της Ψυχολογίας» Η επιλεκτική παρουσίαση κάποιων αποσπασμένων πλευρών του έργου του L. Vygotsky δημιουργεί αναπόφευκτα αντεστραμμένες αντιλήψεις για το θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο του ερευνητικού του προγράμματος, για την κατεύθυνση και τις προοπτικέ; της περαιτέρω ανάπτυξής του. Γενικότερα, θα πρέπει να σημειώσουμε τον περιγραφικό, εμπειρικό χαρακτήρα" του μεγαλύτερου μέρους των εργασιών που έχουν εκπονηθεί για το έργο του L. Vygotsky και τον κατεξοχήν βιογραφικό χαρακτήρα της παρουσίασης των ιδεών του.' Σχεδόν απουσιάζει η θεωρητική διερεύνηση του περιεχο/lένοv, της κατηγοριακής δομής της πολιτισμικής - ιστορικής θεωρίας του L. Vygotsky. Οι εργασίεξ, στις οποίες γίνεται προσπάθεια μελέτη; του μεθοδολογικού πυρήνα της εν λόγω προσέγγιση; χαρακτηρίζονται από μια στατική, μη ιστορική εξέταση του εν λόγω αντικειμένου και από την απουσία συστηματικής ανάλυσης της διαδικασίας εμφάνισης και διαμόρφωσης αυτής της θεωρία;'. 4. Η τέταρτη δυσκολία σχετίζεται με τις λιγοστές πληροφορίες, οι οποίες ήταν 6 Σε μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας σε θέματα ιστορία; της επιστήμης επικρατεί μια μονόπλευρη περιγραφική προσέγγιση θεωριών, αντιλήψεων κ λπ Ο G. Ι legel άσκησε δριμύτατη κριτική σ' αυτό τον τύπο επιστημονικής έρευναξ, παρουσιάζοντάς τον«ω( διήγηση για διαφορετικές και ποικίλες γνώμες που μετατρί'πεται μ' αυτό τον τρόπο σε αvτικείμενo αργόσχολης περιίυ;γεια( ή. σε αντικείμενο ειjδιαφi:ροvτος των ΠΟ)lΥμαθcον επιοτημόν(υν Λιότι η επιστημονική πολυμάθεια συνίσταται στο να γνωρίζει κανείς ένα σωρό άύjjηστα πράϊματα, δηλ τέτοια πράγματα, τα οποία από μόνα του( είναι δίχως ΠΙΊηεχόμενο και δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον. αίλά ()μω, παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τον πολυμαοή επιστήμονα, διότι αυτός τα γνωρίζει» (Tere.nb, 1993, c 78) 7. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης αποτελεί η μονογραφία του Kozulin (1990) 8 Μια από τις πρώτες προσπάθειες θεωρητική; ανάλυση; της προίστορίας και της πρωταρχικής εμφάνισης της πολιτισμικής- ιστορική; Οεωρίας του L Vygotsky αποτελεί η μονογραφία του Veresov (1999) av

18 Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L. Vygotsky μέχρι πρόσφατα γνωστές για τη ζωή, την επιστημονικήκαι κοινωνική δραστηριότητα του L. Vygotsky, τις σχέσεις του με τους μαθητέξ και συνεργάτες του, τις επιστημονικά; συζητήσεις στις οποίες συμμετείχε κ.λπ. Το βιβλίο των Τ. Lifanova - G. Vygotskaya φωτίζει ορισμένες από τις άγνωστες πτυχές της ζωής του και δίνει μια ζωντανή εικόνα της προσωπικότητας του L. Vygotsky (Βιιτοττκεε & J1ΜΦaΗΟΒa, 1996). Σίγουρα ακόμη παραμένουν αρκετά αναπάντητα ερωτήματα, στα οποία θα πρέπει να σταθεί η μελλοντική έρευνα. Η ίδια η προσωπικότητα του L. Vygotsky και η κατεύθυνση της θεωρητική; και πρακτική; του δραστηριότητας είναι αδύνατον να γίνουν κατανοητές με επάρκεια, αν δεν ενταχθoιjν στα πλαίσια μιας ευρύτερης διερεύνησης των ιδιομορφιών της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, του «κλίματος» της εποχής, όπως επίσης του προσανατολισμού της επιστημονικής έρευνας τη συγκεκριμένη περίοδο και του περιεχομένου των επιστημονικών συζητήσεων, μ, άλλα λόγια, δίχως την ανωwυση της συγκεκριμένης γνωσιακής συγκυρίας. Η μηδενιστική στάση απέναντι στις κοινωνικά; επιστήμες που αναπτύχθηκαν στην ΕΣΣΔ και η παρουσίασή της αποκλειστικά και μόνο ως πεδίου του δογματισμού και της αγοραίας ιδεολογικοποίησης εμποδίζει την κατανόηση της σημασίας των καινοτόμων προσεγγίσεων και των δημιουργικών αναζητήσεων, οι οποίες αναπτύχθηκαν κατά τη συγκεκριμένη ιστορική και γνωσιακή συγκυρία. Ποιοι είναι οι στόχοι της παρούσας έρευνας: 1. Η κριτική cπανεκτίμηση του επιοτημονικού έργου του L Vygotsky μέσω της θεωρητικής ανακατασκευής των κυριοτίρων θέσεων της πολιτισμικής-ιστορικής προσέγγισης9. Πιο συγκεκριμένα, θα επιχειρήσουμε να εντοπίσουμε τα κύρια γνωστικά αντικείμενα της έρευνα; του L. Vygotsky, να προσδιορίσουμε τη μέθοδο που υιοθετεί και να μελετήσουμε το βαθμό ανάλυσης των εν λόγω γνωστικών αντικειμένων. Είναι αρκετά διαδεδομένη μια μονόπλευρα αναλυτική, αποσπασματική θεώρηση ξεχωριστών έργων ή απόψεων του L. Vygotsky σε διάφορους τομείς (Ψυχολογία, Γλωσσολογία, Παιδαγωγική, Μεθοδολογία της Επιστήμης κ.λπ.). Όμως οι έννοιες, οι λέξεις, οι ιδέες, όταν αποσπαστούν από το θεωρητικό σύστημα στο οποίο εντάσσονται, χάνουν το νόημά τους. «Η λέξη αποκτά το νόημά της μόνο σε μια πρόταση, ωλά η πρόταση αποκτά το νόημά της μόνο στα συμφραζόμενα μιας παραγράφου, η παράγραφος σ' αυτά του βιβλίου, το βιβλίο σ' αυτά της όλης παραγωγής ενός συγγραφί'α» (Βυγκότσκι, 1993, σ. 418). Εμείς θα επιχειρήσουμε να 9 Η συζήτηση σχετικά με την ονομασία της θεωρίας του L. Vygotsky δεν έχει καταλήξει σε κάποια καοολικώς αποδεκτά συμπεράσματα Ο Cole κάνει λόγο για την ύπαρξη «κοινωνιοπολιτισμικής-ιστορικής Ψυχολογίας» Ο Wertsch προτιμά τον όρο «κοινι()νιο-πολιτισμική θεώρηση» (Wertsch & Rio & Alvarez, 1995, Ρ 6). Στο βιβλίο μας θα χρησιμοποιήσουμε τον όρο «πολιτισμική-ιστορική θε(υρία»

19 Εισαγωγή αναδείξουμετην αναγκαιότηταμελέτης του έργου του L. Vygotsky στο σύνολό του και να προβάλουμε τη σημασία της αναζήτησης της εσωτερική; λογική; που διέπει την ανάπτυξη της θεωρία; του. Η παρούσα έρευνα αποτελεί προσπάθεια φιλοσοφικής ανάλυσης, μεθοδολογικού αναστοχασμού μιας θεωρητικής προσέγγισηξ, η οποία εμφανίστηκε σε ένα διεπιστημονικό πεδίο (Ψυχολογίας, Παιδαγωγικής, Γλωσσολογίας, Κοινωνιολογίας, Κοινωνική; Ανθρωπολογίας). Η μελέτη των νομοτελειών εμφάνισης, διαμόρφωσης και ανάπτυξης της επιστημονική; γνώσης παρέχει τη δυνατότητα επεξεργασίας τακτική; και στρατηγική; της επιστημονική; έρευνας και βελτιστοποίησης του σχεδιασμού και της οργάνωσης παρεμβάσεων στις κοινωνικές διαδικασίες σε αντιστοιχία με τις ανάγκες και τις προοπτικές της ανθρωπότητας (Πετοπιτο, 1991). Βέβαια, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η πολιτισμική - ιστορική θεώρηση του L. Vygotsky δεν είναι ένα αυστηρά οργανωμένο, ολοκληρωμένο σύστημα απόψεων, το οποίο μπορούμε να εκθέσουμε στα πλαίσια μιας συστηματική; κατεξοχήν λογικής προσέγγισης. Η πολιτισμική - ιστορική προσέγγιση εμφανίζεται ως προσπάθεια επίλυση; αντινομιών και αντιφάσεων προηγούμενων αντιλήψεων, διαμορφώνεται και εφαρμόζεται στα πλαίσια συγκεκριμένης ερευνητικής πρακτικής, αναδιατυπώνεται και αναθεωρείται από τον ίδιο τον L. Vygotsky. Θυμίζει περισσότερο την «έρευνα-δράση», ένα ανοικτό ερευνητικό πρόγραμμα, το οποίο διαρκώς τίθεται σε δοκιμασία και αναπτύσσεται. Εδώ εκφράζεται και μια σημαντική αντίφαση του ίδιου του επιστημονικού εγχειρήματος του L. Vygotsky. Ο ίδιος επεδίωξε να θεμελιώσει ένα καινούργιο σύστημα κατηγοριών και νόμων της Ψυχολογίας και αντιμετώπισε συστημικά το ίδιο το αντικείμενο έρευνας. Εντούτοις, δεν υπάρχει συστηματική έκθεση της θεωρίας του, διότι αυτή ευρίσκεται διαρκώς σε μια ρευστή, ασταθή, ευμετάβλητη κατάσταση. Αυτή η αστάθεια, ρευστότητα και προσωρινότητα είναι χαρακτηριστική για τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης μιας επιστημονική; θεωρία;", όταν βρίσκονται υπό διαμόρφωση οι βασικές συνιστώσες μιας νέας προσέγγισης. Στην παρούσα εργασία υιοθετούμε την προσέγγιση του V.A. Vazulin για τη διερεύνηση της γνωσιακής συγκυρίας στη βάση του προσδιορισμού: α) του χαρακτήρα και του επιπέδου ανάπτυξης του γνωστικού αντικειμένου, β) του επιπέδου ανάπτυξης της επιστημονική; γνώσης περί του αντικειμένου, γ) του 10 Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται στη φάση αποσύνθεσης, παρακμή; της επιστήμης, όμως αποκτούν ριζικά διαφορετικό προσανατολισμό Στη μια περίπτωση έχουν μεταβατικό χαρακτήρα και προσιδιάζουν το γίγνεσθαι μιας νέας επιστημονικής θεωρίαξ, στη δεύτερη περίπτωση η αστάθεια μονιμοποιείται, η ρευστότητα παγιοποιείται και ιδεολογικοποιείται Χαρακτηριστικό παράδειγμα της δεύτερης περίπτωση; είναι η ιδεολογία του μεταμοντερνισμού 19

20 Η Πολιτισμική - Ιστορική θεωρία του L. ~vgotsky επιπέδου ανάπτυξης του συγκεκριμένου ερευνητή, του βαθμού και των μορφών ένταξής του στη διαδικασίαπαραγωγή νέας γνώσης (Ba3IOJI11H, 1975). 2. Η ανάλυση της διαδικασίας ανάπτυξης της θεωρίας του L. Vygotsky και η οριοθέτηση των κυρ1οτέρ (Ο ν σταδί(vν, τα οποία αυτή διάνυσε, καθώς επίσης, των a))wαγών στη δομή και στη mjaxέtzaij των ίδιων των εννοιών σε διαφορετικά στάδια της ανάπτυξής της Μια εξωιστορική, μεταφυσική ανακατασκευή της πολιτισμικήςιστορικής θεωρίας αντιβαίνει στον χαρακτήρα και τον μεθοδολογικό προσανατολισμό του προς έρευνα αντικειμένου. Η εσωτερική συγκρότηση της θεωρία; είναι αδύνατον να κατανοηθεί αν αυτή δεν εξεταστεί ιστορικά. Δεν αρκεί λοιπόν η θεωρητική ανάλυση των αποτελεσμάτων και συνεπειών μιας επιστημονικής θεωρίας. «...το γυιlνό αποτέλεσllα είναι το πτ(όιια που άφησε πίσω του την τάση.» (Χέγκελ. 1993, σ. 124). Το σημαντικότερο και κοπιαστικότερο καθήκον είναι η κατανόηση της τάσηξ, της πορείαξ, του γίγνεσθαι της μεθόδου επιστημονικής έρευνας. «Γιατί το Πράγμα δεν εξαντλείται στο σκοπό του, αι)wά στην πραϊιιατοποίησή του. ΟlΎτε το αποτέλεσμα είναι το πραγματικό όλο, πάρα είναι τέτοιο μόνο ιιε το ΥίγνεσΟαί του» (Χέγκελ, 1993, σ. 124). Πιο συγκεκριμένα θα επιχειρήσουμε να τεκμηριώσουμε μια νέα περιοδολόγηση της ανάπτυξης της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας του L. Vygotsky στη βάση θεωρητικών, μεθοδολογικών (και όχι βιογραφικού ή χρονολογικού χαρακτήρα) κριτηρίων. Δεν Οα αρκεστούμε σε μια στατική διατύπωση των αντιφάσεων στο θεωρητικό έργο του L. Vygotsky με τη μορφή κάποιων αφηρημένων αντινομιών, αλλά θα επιδιώξουμε να ανακαλύψουμε την προέλευσή τους και τον τρόπο που εξελίχθησαν σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης της πολιτισμικής-ιστορικής θεωρίας. Γενικότερα, υιοθετούμε την άποψη ότι η ανάπτυξη μιας επιστημονικής θεωρίας αποτελεί διαδικασία εμφάνισης και επίλυσης αντιθέσεων (Ba3IOJI11H, 1975). 3. Ο επιστημολογικός αναστοχασμός της εσωτερικής δομής της πολιτισμικής ιστορικής θεώρησης θα ήταν ελλιπής και περιορισμένος, αν η εν λόγω προσέγγιση αντιμετωπιζόταν ως αυτόνομη, αυθύπαρκτη οντότητα και ανεξάρτητη από την κοινωνική και ιστορική πραγματικότητα, στα πλαίσια της οποίας αυτή αναπτύχθηκε. Ο ίδιος ο L. Vygotsky αναφερόμενος στη σχέση της μεγαλοφυ'ίας με την εποχή της γράφει: «Η δημιουργία του πηγάζει από τις ανάγκες, οι οποίες δημιουργήθηκαν πριν από αυτόν και εδράζεται στις δυνατότητες, οι οποίες, επίσης, προϋπάρχουν του ίδιου. Να γιατί παρατηρού'lε μια αυστηρή a)j..ηλουχία στην ιστορία της τεχνικής και της επιστήμης. Καμιά εφεύρεση ή επιστημονική ανακάλυvjη δεν εμφανίζεται πριν τη δημιουργία των υλικών και ψυχολογικών προϋποθέσεων, οι οποίες είναι απαραίτητες για την εllφάνισή της. Η δημιουργία αποτελεί συνεχή ιστορική διαδικασία, όπου η κάοε επόμενη μορφή καθορίζεται από τις προηγούμενες» (BbIrOTCKI1H, 1991 ε, c.25). Έτσι, η επιοτημονική δημιουργία συνδί~εται οργανικά, αφεν()ς μεν, με την ιστορική εποχή και τις κοινcονικ{;ς ανάγκες ΟΙ οποίες πηγάζουν από αυτήν, αφετέρου 20

21 Εισαγωγή δε, με τη διαδικασία ανάπτυξης της επιστήμης, το επιστημονικό κεκτημένο και τις επιστημονικές παραδόσεις της συγκεκριιιί'νης γvcvσιακjις συγκυρίας. Φυσικά, η εμφάνιση μιας καινούργιαςθεωρίας δεν μπορεί να ερμηνευθείως αποτέλεσμαενός εξωτερικού, άμεσου κοινωνικού παρεμβατισμού μέσα από το πρίσμα ενός απλοϊκού μηχανιστικού ντετερμινισμού, ούτε είναι αποτέλεσμα κάποιου κοινωνικού αυτοματισμού. Εδώ γίνεται λόγος για μια σύνθετη διαμεσολαβημένη διαδικασία παραγωγής της νέας γνώσης στα πλαίσια της οποίας η κοινωνία, η επιστήμη και η προσωπικότητατου ερευνητή δεν είναι απλώς τρεις εξωτερικοίκαι ασύνδετοι μεταξύ τους παράγοντες, αλλά εσωτερικά συνυφασμένεξ πτυχές μιας αναπτυξιακής διαδικασίας, η οποία πραγματοποιείται μέσω μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων. Η αέναη μετατροπή των εξωτερικών στοιχείων σε εσωτερικές στιγμές της ίδιας της γνωστικής διαδικασίας, όπως επίσης η διαρκής αντικειμενοποίηση της ίδιας της επιστημονικήςδραστηριότηταςκαι η μετατροπή της ερευνητική;διαδικασίας (και των αποτελεσμάτων της) σε υλική δύναμη αποτελούν αλληλένδετα; πτυχές του ίδιου φαινομένου ανάλυση του τρόπου πρόσληvjης της πολιτισμικής-ιστορικής Οεωρίας από τους συνεργάτες και μαθητές του L. Vygotsky, των τυπικών στάσεων αντιιιετώπισής της, καθώς και η εξέταση της διαδικασίας επα ναδιατύπω σης, αναοεώρησης, εφαρμογής της αποτελεί αναγκαία προί5πόοεση για την κατανόηση των ίδιων των Οεωρητικ(όν αρχών και του μcθoδo;~oγικoύ υπόβαθρου της εν ;~όγω προσ6ίγζσης. Ως γνωστόν, οι επίγονοι οδηγούν ως το τέλος τις αντιφάσεις που ενυπάρχουν στο θεωρητικό σύστημα, το οποίο υιοθετούν ή επιχειρούν να αναθεωρήσουν. Η διερεύνηση των ερμηνειών του έργου του L. Vygotsky την περίοδο μετά το θάνατό του και η μελέτη των ιστορικών μεταμορφώσεων της ίδιας της πολιτισμικήςιστορικής θεώρηση; μπορούν να συμβάλουν στην κατανόηση της πεμπτουσίας της εν λόγω προσέγγιση; και των εσωτερικών αντιφάσεών της. 5. Η ανάδειξη της αισιόδοξης τραγωδίας της ζωής και του έργου του L. Vygotsky' Ι. Ο πρόωρος θάνατο; ενός νέου ανθρώπου (ο L. Vygotsky πέοανε στα 37 του χρόνια) αποτελεί αναμφίβολα τραγωδία. Όμως, το τραγικό στοιχείο επιτείνεται όταν γίνεται λόγος για έναν σπάνιο, μεγαλοφυή επιστήμονα", ο οποίος έθεσε πλήρως τη ζωή του στην υπηρεσία της επιστήμης και της κοινωνικής 11 Η έννοια της «αισιόδοξη; τραγωδίας» αναλύεται από τον Εορσε (1988~ c 76 77) 12 Ο Luria έγραφε στην αυτοβιογραφία του τα παρακάτω «Λεν είναι υπερβολ17 να ονομάσουμε τον L Vygot.~ky μεγαί.οφυί'α Πα πάνrf) απ6 πέντε' δεκαετίες στην ΣπιστΙ7μη δεν συνάντησα άνθρωπο, ο οποίος έστω σε κάποιο βαθμό να τον προσεγγίσει στην καθαρότητα του μυαί.οι), στην ικανότητα να διακρίνει την ουσία συν()ετcjτατων προβλημάτωιι', στο πλάτος γvcvσεοjv τόσων τομ!:cον της επιστι7μης και στην ικανότητα πρόβλσψης των μελλοντικών δρι5μων ανάπτυξης της Ψυχολογίας» (J1YPM5I, 1982, C 25) 21

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες για την Ανάπτυξη

Θεωρίες για την Ανάπτυξη Θεωρίες για την Ανάπτυξη Πολιτισμική προσέγγιση (Vygotsky) Βιο-οικολογική προσέγγιση Bronfenbrenner ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ι 2015-16 Καλλιρρόη Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Vygotsky, L.S. (1978/1997)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος. Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: Η ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ L. S. Vygotsky Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46).

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46). 1896 1934 2 ξεχωριστές στην καταγωγή τους γραμμές ανάπτυξης: Α) Μία πρωτόγονη, φυσική γραμμή ανάπτυξης,, αυτόνομης εκδίπλωσης των βιολογικών δομών του οργανισμού, και Β) μία πολιτισμική, ανώτερη ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ / Θεολόγος Καθηγητής DEA

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής Διδακτική της Πληροφορικής: Ερευνητικές προσεγγίσεις στη μάθηση και τη διδασκαλία Μάθημα επιλογής B εξάμηνο, Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο

Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ. Μάθημα 1 ο Παιδαγωγικές εφαρμογές Η/Υ Μάθημα 1 ο 14/3/2011 Περίγραμμα και περιεχόμενο του μαθήματος Μάθηση με την αξιοποίηση του Η/Υ ή τις ΤΠΕ Θεωρίες μάθησης Εφαρμογή των θεωριών μάθησης στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μέθοδοι Έρευνας Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα Βύρων Κοτζαμάνης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδια Δράσης Πεδία: Τομείς: Δείκτες:

Σχέδια Δράσης Πεδία: Τομείς: Δείκτες: 1 Σχέδια Δράσης Πεδία: 1. Εκπαιδευτικές διαδικασίες. Κλίμα και σχέσεις στο σχολείο. 2. Εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Τομείς: 1. Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Κλίμα και σχέσεις στο σχολείο. 2. Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Τι είναι Μαθηματικά; Ποια είναι η αξία τους καθημερινή ζωή ανάπτυξη λογικής σκέψης αισθητική αξία και διανοητική απόλαυση ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή

Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Προσεγγίζοντας παιδαγωγικά τη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης με τη χρήση πολυμεσικών εφαρμογών: Η περίπτωσης της Mec Art του Νίκου Κεσσανλή Πανάγου Ελένη, Ερευνήτρια του Ινστιτούτου Πολιτιστικής & Εκπ/κής

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Γεράσιμος Παπαναστασάτος, Ph.D. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016 ΚΕΘΕΑ Τομέας Έρευνας Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος

Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τίτλος Μαθήματος: ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ι Ενότητα: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Διδάσκων : Επίκουρος Καθηγητής Στάθης Παπασταθόπουλος Τμήμα: Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 5: Επιστημονικές βάσεις διοίκησης του ανθρωπίνου δυναμικού Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 8: Γνωστική επανάσταση/τομείς της ψυχολογίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 8: Γνωστική επανάσταση/τομείς της ψυχολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 8: Γνωστική επανάσταση/τομείς της ψυχολογίας Θεματική Ενότητα 8: Στόχοι: Η εξοικείωση των φοιτητών με τις επιδράσεις, από άλλες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών

Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Εισαγωγή στη Διδακτική των Θετικών Επιστημών Ενότητα 2η: Οι σύγχρονες Διδακτικές των Θετικών Επιστημών Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών ΟιΤΠΕχαρακτηρίζουνόλαταμέσαπουείναιφορείς άυλων μηνυμάτων (χαρακτήρες, εικόνες, ήχοι). Η αξιοποίησή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικά. Ενότητα A: Διασάφηση βασικών παιδαγωγικών εννοιών. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας

Παιδαγωγικά. Ενότητα A: Διασάφηση βασικών παιδαγωγικών εννοιών. Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Παιδαγωγικά Ενότητα A: Διασάφηση βασικών παιδαγωγικών εννοιών Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή Φιλοσοφίας Τμήμα Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Σκοποί ενότητας Εννοιολογική προσέγγιση των βασικών εννοιών της Παιδαγωγικής,

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Επαγγελματικές Προοπτικές Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση Καθηγητής Ιορδάνης Ψημμένος, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Καθηγητής Βασίλειος Χατζόπουλος, Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ Θέμα διδακτικού υλικού: Όνομα αξιολογητή: Ημερομηνία αξιολόγησης: Γενικές Οδηγίες Να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Β Α Σ Ι Λ Η Σ Φ Ι Λ Ι Α Σ ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΟΝ ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος 17 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Το αντικείμενο της ψυχολογίας ως επιστήμης του ανθρώπου ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Καθηγητής/τρια: Αρ. Μαθητών/τριών : Ημερομηνία: Χρόνος: Τμήμα: Ενότητα & Θέμα Μαθήματος: Μάθημα: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Απαραίτητες προϋπάρχουσες/προαπαιτούμενες γνώσεις (προηγούμενοι/προαπαιτούμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Βιβλίου. Δημήτρης Γερμανός Τμήμα Επιστήμων Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Παρουσίαση Βιβλίου. Δημήτρης Γερμανός Τμήμα Επιστήμων Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονική Επετηρίδα, Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Τόμος 8 (2015) Παρουσίαση Βιβλίου Ρέντζου, Κ., Σακελλαρίου, Μ. (2014). Ο χώρος ως παιδαγωγικό πεδίο σε προσχολικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο της έννοιας «πολιτισμός» Γνωρίσματα Λειτουργικός ορισμός Πολιτισμικός σχετικισμός

Περιεχόμενο της έννοιας «πολιτισμός» Γνωρίσματα Λειτουργικός ορισμός Πολιτισμικός σχετικισμός Περιεχόμενο της έννοιας «πολιτισμός» Γνωρίσματα Λειτουργικός ορισμός Πολιτισμικός σχετικισμός Ορισμοί για τον πολιτισμό Περιγραφικοί. Έμφαση στην καθημερινή ζωή. Ιστορικοί. Έμφαση στην παράδοση. Γενετικοί.

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 1.1.1. Τι είναι διδασκαλία... 25 1.1.2. Διδασκαλία και μάθηση... 28 1.1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από:

ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ. Οι διακεκριμένοι καθηγητές Στρατηγικής Αθανάσιος Πλατιάς και Κωνσταντίνος. Δελτίο Τύπου. Εκδόσεις: Διαθέσιμο από: ΣΟΥΝ ΤΣΟΥ Πολεμική Στρατηγική Κείμενα: Αθανάσιος Πλατιάς, Κωνσταντίνος Κολιόπουλος ISBN: 978-960-531-342-5 Τιμή: 18,02 ευρώ Σελίδες: 280 Σχήμα: 17 x 24 Γλώσσα: Ελληνικά, Ημερομηνία κυκλοφορίας: 2015 Εκδόσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής

Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής Ενότητα 5η: Το γενικό θεωρητικό πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ70

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 3: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: I Θεματική Ενότητα 3: Στόχοι: Η απόκτηση ενημερότητας, εκ μέρους των φοιτητών, για τις πολλές

Διαβάστε περισσότερα

http://approaches.primarymusic.gr * * * * * Εγχειρίδιο Συντακτών 2 η έκδοση, Ιούλιος 2009 από τον Γιώργο Τσίρη Επιμελητή Σύνταξης του APPROACHES

http://approaches.primarymusic.gr * * * * * Εγχειρίδιο Συντακτών 2 η έκδοση, Ιούλιος 2009 από τον Γιώργο Τσίρη Επιμελητή Σύνταξης του APPROACHES * * * * * 2 η έκδοση, Ιούλιος 2009 από τον Γιώργο Τσίρη Επιμελητή Σύνταξης του APPROACHES 1 (2 η έκδοση, Ιούλιος 2009) Περιεχόμενα Γενικό πλαίσιο δράσης του Approaches... 2 Έκδοση του Approaches.. Όραμα

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα