ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΑΑΤΙΝΟΥΣ ΤΟ 1204

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΑΑΤΙΝΟΥΣ ΤΟ 1204"

Transcript

1 ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΑΑΤΙΝΟΥΣ ΤΟ 1204 Μετά την εϊσοδο των σταυροφόρων στην Κωνσταντινούπολη στίς 12 'Απριλίου 1204, οί κάτοικοι των διαφόρων περιοχών της βυζαντινής αυτοκρατορίας εμφανίζονται να αποδέχονται τη λατινική κατοχή. 'Από τήν Κωνσταντινούπολη ως τήν 'Αθήνα, άπο τή )εσσαλονίκη ως τό Λοπάδιο, οί πόλεις παραδίνονται και ό πληθυσμός υποδέχεται τους κατακτητές «μετά σταυρικών σημείων και σεπτών εκτύπων Χρίστου, ως εν πανηγύρεσιν είθισται και πομπαϊς», καθώς λέει για τους Κωνσταντινοπολίτες ό Νικήτας Χωνιάτης 1. Ή ανυπαρξία ένοπλης αντίστασης αποδόθηκε στην οικονομική και κοινωνική κατάσταση πού επικρατούσε στην αυτοκρατορία τήν εποχή της διακυβέρνησης της άπο τους 'Αγγέλους. Ή ανάπτυξη της βυζαντινής «φεουδαρχίας», κοινού σημείου τών λατίνων σταυροφόρων και των βυζαντινών αρχόντων, θεωρήθηκε δτι οδήγησε τους τελευταίους οχι μόνο να μήν αντισταθούν, άλλα καί να επιδιώξουν τή συνεργασία με τους κατακτητές για νά συντηρήσουν τα προνόμ,ιά τους καί να εξασφαλίσουν τήν εκμετάλλευση τών γεωργών δπως καί πρώτα 2. 'Εξάλλου, ή φορολογική πολιτική τών 'Αγγέλων και οι αυθαιρεσίες 1. Ν. Χ ω ν ι ά τ η, Ιστορία (έκδοση Ι.-Α. Van Dieten, GFHB 11/1, Βερολίνο 1975), σελ Για την υποταγή τών πόλεων J. Longnon, L'empire latin de Constantinople et la principauté de Morée, Παρίσι 1949, σελ. 68 κ.έ. 2. E. Frances, La féodalité et les villes byzantines au XIII et XIV siècles, Bsl 16(1955), σελ ειδ. σελ (=Recherehes internationales à la lumière du marxisme 79,2 (1974), σελ ). Πρβλ. Β. F e r j a n c i c, Rapports entre grecs et latins après 1204, ZRVI 10 (1967), σελ , ό όποιος αναφέρει, σελ , τις απόψεις πού είχαν αναπτυχθεί ώς τήν εποχή αύτη. Τήν άποψη της ταυτότητας τών δύο συστημάτων μέ βάση το φέουδο καί τήν πρόνοια υποστήριξε ό 6. Ostrogor- s k i j, Pour l'histoire de la féodalité byzantine, Βρυξέλλες 1954, τοϋ οποίου τή θέση τόνισε ό J. Ferluga, L'aristocratie byzantine en Morée au temps de la conquête latine, BF 4 (1972), σελ , υποστηρίζοντας δτι ή ταυτότητα αύτη οδήγησε στή συνεργασία, πρβλ. τοϋ Χ δ ι ο υ, Aristocrazia bizantina e crociati agli inizi del secolo XIII, östliches Europa, Spiegel der Geschichte, Quellen und Studien zur Geschichte des Östlichen Europa 11 (1977), σελ ειδ. σελ Ό Ferluga αντιτίθεται στίς απόψεις πού ανέπτυξε ό Jacoby εναντίον της ταύτισης τών δύο συστημάτων: D. Jacoby, Les archontes grecs et la féodalitéen Morée franque, TM 2 (1967 ), σελ ( =Société et démographie à Byzance et en Romanie latine, Var. Reprints, Λονδίνο 1975 άρ. VI), τοϋ ίδιου, The Encounter of two Societies : Western

2 144 Π. ΓΟΓΝΑΡΙΔΗ της διοίκησης οδήγησαν τα μεσαία καί κατώτερα στρώματα της βυζαντινής κοινωνίας στην αποδοχή της λατινικής κατοχής καί, μάλιστα, ή φιλική διάθεση τους προς τους Λατίνους τα είχε καταστήσει εμπορικό ενδιάμεσο ανάμεσα στους τελευταίους καί τους βυζαντινούς «φεουδάρχες» χ. Ή βασική καί ουσιαστική αντιπαράθεση της βυζαντινής εκκλησίας στή λατινική θεωρήθηκε σαν το θεμελιακό στοιχείο για να δειχθεί οτι ή συνεργασία τών Ελληνορθόδοξων με τους Λατίνους ήταν πρακτικά αδύνατη 2. Μία πιο πρόσφατη θεώρηση της θέσης της βυζαντινής αριστοκρατίας απέναντι στή λατινική κατάκτηση προσπαθεί να περιγράψει τή συμπεριφορά της άπο τή μία περιοχή στην άλλη καί οδηγεί στην υπόθεση της ύπαρξης ποικιλίας τοπικών παραδόσεων, πού είχαν σαν αποτέλεσμα διαφορετικές αντιδράσεις 3. Conquerors and Byzantines in the Peloponnesus after the fourth Crusade, The American Historical Review 78(1973), σελ καί Les Etats latins en Romanie: phénomènes sociaux et économiques ( environ), XVe Congrès International d'etudes Byzantines, "Αθήνα 1976 ( ^Recherches sur la Méditerranée orientale du XII au XVe siècle, Var. Reprints, Λονδίνο 1979 άρ. I, Π). Ό Jacoby υποστηρίζει δτι ό θεσμός της πρόνοιας είναι ανύπαρκτος στην Πελοπόννησο πριν το 1204 καί μελετά συγκριτικά τα δύο οίκονομικο-κοινωνικά συστήματα γιά να δείξει δτι δεν ταυτίζονται. Παρά το γεγονός δτι συγκρίνει καί τις πολιτικές δομές τών δύο συστημάτων, ό Jacoby δέν εξετάζει τα πολιτικά προβλήματα πού προκύπτουν άπο τή λατινική κατάκτηση. 'Αναφέρει τήν ανάγκη προσαρμογής τών λατίνων φεουδαρχών στα συμφέροντα, τις αντιλήψεις καί τις παραδόσεις της τοπικής αριστοκρατίας: Les archontes, σελ Μένοντας, ωστόσο, στίς γενικές αυτές διαπιστώσεις για τή σημασία της πολιτικής υποταγής, αναφέρεται κυρίως στο καθεστώς τών γαιών. 'Αντίθετα, θεωρεί τήν κατάκτηση σαν πολιτικό γεγονός πού καθορίζει τήν πολιτική ιστορία τών λατινοκρατούμενων περιοχών: Les Etats Latins, σελ. 3-4, Κατά τον Jacoby, οί άρχοντες συμφωνούν τήν υποταγή στους Λατίνους, καί μέ τον τρόπο αυτό υψώνουν τήν ισχύ καί το κύρος τους (Les archontes, σελ. 167) ή, βασισμένοι στην κοινωνική ισχύ τους καί μέ τήν ενίσχυση τών ελληνορθόδοξων μοναχών, γίνονται αρχηγοί της αντίστασης στον κατακτητή (Les Etats latins, σελ. 11). Στή συγγένεια της βυζαντινής προνοίας καί τοϋ δυτικού φέουδου ώς μέσου πλησιάσματος, μεταξύ άλλων παραγόντων, τών βυζαντινών αρχόντων καί τών λατίνων κατακτητών, επανέρχεται καί ό G. Litavrin, Le problème de la symbiose dans les Etats latins formés sur le territoire de Byzance (faits sociaux et économiques: ), XVe Congrès International d'etudes Byzantines, "Αθήνα 1976 ειδ. σελ Ό Litavrin θεωρεί δτι κάθε πολιτική δραστηριότητα, έκτος άπο τήν εξέγερση, ήταν αδύνατη στους 'Ελληνορθόδοξους, πού είχαν υποταχθεί στους λατίνους: δπ. π., σελ Ε. Frances, Sur la conquête de Constantinople par les Latins, Bsl 15 (1951), σελ ειδ. σελ. 25. Πρβλ., ωστόσο, τις γενικές παρατηρήσεις του Litavrin, Le problème de la symbiose, σελ M. D e n d i a s, Sur les rapports entre les Grecs et les Francs en Orient, 1204, ΕΕΒΣ 23(1953), σελ F e r 1 u g a, Aristocrazia bizantina, σελ F. Τ h i r i e t, La symbiose dans les Etats latins formés sur les territoires de la Romanie byzantine ( ) : Phénomènes religieux, XVe Congrès International d'etudes Byzantines, 'Αθήνα F e r 1 u g a, Aristocrazia bizantina, σελ Tò ϊδιο κείμενο στά σέρβο-

3 II ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΛΑΤΙΝΟΤΣ ΤΟ Ή εξήγηση της συμπεριφοράς τών Βυζαντινών απέναντι στους Λατίνους μέ τήν οίκονομικα-κοινωνική κατάσταση της αυτοκρατορίας ή μέ βάση τις πνευματικές διαφορές δημιουργούν ενα συνονθύλευμα τών κοινωνικών παραμέτρων μέ τις σχέσεις κυριαρχίας καί υποταγής, πού αναπτύσσονται άπο τήν κατάκτηση, καί τών πολιτικών νοοτροπιών, Ινώ ή ύπερεμπειρική περιγραφή τών αντιδράσεων κατά περιοχές, στηριγμένη στίς άνισες πληροφορίες τών πηγών, χωρίς νά αντιμετωπίζεται σε συνάρτηση μέ τις πολιτικές αντιλήψεις, φτάνει στο συμπέρασμα της ύπαρξης μιας διασπασμένης κοινωνικής συμπέρασμα πού τίποτα δέν επιβεβαιώνει 1. Οί αντιδράσεις τών τάξης, Βυζαντινών, θετικές ή αρνητικές, απέναντι στους Λατίνους ήταν πολιτικές, ακόμη καί δταν μ' αυτές εκφράζονται οίκονομικο-κοινωνικά συμφέροντα ή δταν αυτές μετατρέπονται σε θρησκευτική αντιπαράθεση, καί πρέπει να εξεταστούν διαφορετικές προοπτικές: μέ δύο α) Τών σχέσεων κυριαρχίας καί υποταγής, συνέπεια της κατάκτησης καί της κατοχής. β) Της πολιτικής εξουσίας, βυζαντινής καί λατινικής. Λ Αν οί έθνικοθρησκευτικές μειονότητες τοϋ Βυζαντίου είχαν συγκεκριμένη καί αμετάβλητη στάση απέναντι στους κατακτητές 2, ή στάση της Ελληνορθόδοξης πλειονότητας εμφανίζεται, το λιγότερο, συγκεχυμένη. Ή υποδοχή πού γίνεται στους Λατίνους, οί συμφωνίες πού συνάπτονται ανάμεσα στους κατοίκους τών πόλεων καί τους κατακτητές έ'χουν σάν στόχο νά περιορίσουν τις λεηλασίες καί νά διασφαλίσουν τα υπάρχοντα τοϋ πληθυσμού, χωρίς άλλωστε νά το καταφέρουν πάντα. Σέ ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις, ή εθελουσία υποταγή του πληθυσμού στους Λατίνους έχει σάν σκοπό νά προλάβει ακόμη καί τήν απειλή της λεηλασίας ή της συμφωνίας υπό τήν πίεση τών οπλών 3. κροατικά μέ ιταλική περίληψη: Bizantijsko plemstvo i krstaii pocetkom XIII ceca, ZRVI 18 (1978), σελ. Ill "Ο Jacoby, Les Etats latins, σελ. 6-7, τείνει νά αντιμετωπίσει τις αντιδράσεις σάν αποτέλεσμα μιας κοινωνικής διαστρωμάτωσης, διακρίνοντας μέσα στην βυζαντινή αριστοκρατία δύο ομάδες, τους άρχοντες καί τους άρχοντόπουλους, οί όποιοι ορίζονται ώς πελατεία τών πρώτων. 2. Οί Λατίνοι τών Πηγών καί οί «τρωικοί "Αρμένιοι» συμμετέχουν ενεργά στο κατακτητικό έργο τών σταυροφόρων στή Μικρά Ασία: Ν. Χωνιάτη, Ιστορία, σελ , Θ.Σκουταριώτη, προσθήκες στή «Χρονική συγγραφή» τοϋ Γ. "Ακροπολίτη (Ικδ. Α. Heisenberg, Teubner Λιψία 1903) σελ. 277, Villehardouin, La conquête de Constantinople (έκδ. μετ. E. Farai, Παρίσι τόμ. Α' 1938, Β' 1939) 310 σελ , 321 σελ πρβλ., 380 σελ Οί Παυλικιανοί της Φιλιππούπολης, έξαλλου, κάλεσαν τον Ίωαννίτζη καί τοϋ παρέδοσαν τήν πόλη: Villehardouin, La conquête, 399 σελ. 211 βλ. καί παρακάτω. 3. 'Έτσι μπορεί νά εξηγηθεί ή πρόσκληση τών κατοίκων της Θεσσαλονίκης προς τον Βονιφάτιο τον Μομφερρατικό: Villehardouin, La conquête, 276 σελ. 65 βλ. καί παρακάτω. 10

4 146 Π. ΓΟΤΝΑΡΙΔΗ Μετά τήν ήττα του Κωνσταντίνου Αάσκαρι στο Άδραμύττιο άπο τον αδελφό του φράγκου αυτοκράτορα Ερρίκο, τα φράγκικα στρατεύματα εφοδιάζονται άπο τους ντόπιους, «πού αρχίζουν νά γυρνούν προς το μέρος τους» *. Χωρίς αμφιβολία, τόσο στην πρωτεύουσα Οσο καί στην επαρχία, ή διάθεση τοϋ πληθυσμού προς τήν ομάδα πού κυβερνούσε τήν αυτοκρατορία, τους 'Αγγέλους καί τους οπαδούς τους, ήταν εχθρική. Στην Κωνσταντινούπολη, οί εξεγερμένοι κάτοικοι της διακηρύσσουν δτι δέν θέλουν πλέον νά κυβερνηθούν άπο τους Κομνηνούς καί τους 'Αγγέλους καί προσπαθούν, χωρίς επιτυχία, νά μετατρέψουν τή θέληση τους σέ πολιτική πραγματικότητα 2. 'Αντίθετα άπο δ,τι έχει υποστηριχθεί 3, ό λαός της Κωνσταντινούπολης δέν ήταν αρνητικός καί παθητικός στην οργάνωση της αντίστασης κατά τών Λατίνων, άλλα επιθυμούσε συγκεκριμένα μέτρα αντιμετώπισης τους καί οχι συμβιβασμούς 4. "Άν καί πολιτικά αντίθετος στον 'Αλέξιο Ε' Μούρτζουφλο 5, ό λαός της πόλης παύει τις εξεγέρσεις καί οί ταραχές σταματούν, δταν ό αυτοκράτορας παίρνει μέτρα για τήν άμυνα 6. "Ομως, τον λαό της Κωνσταντινούπολης τον αποτελούσαν στρατιώτες καί ή υποδοχή τών Λατίνων, δέν δταν ή πολιτική ηγεσία εγκατέλειψε τήν πόλη, ήταν μία προσπάθεια για νά σωθεί δ,τι ήταν δυνατό, προσπάθεια άλλωστε μάταιη 7. Στίς επαρχίες του βυζαντινού κράτους, ή διακυβέρνηση τών 'Αγγέλων είχε οδηγήσει στην αναζήτηση πολιτικών λύσεων σέ τοπικό επίπεδο 8. Ωστόσο, 1. Villehardouin, La conquête, 322 σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ. 456, 562. 'Εξεγερμένος άπο τις βιαιότητες τοϋ 'Ιωάννη Ααγοϋ, διοικητή της φρουράς τοϋ πραιτωρίου, ό λαός της Κωνσταντινούπολης προχώρησε προς τήν 'Αγία Σοφία για νά εκλέξει νέο αυτοκράτορα, δμως εμποδίστηκε άπο τους πελεκυφόρους φρουρούς τοϋ ναοϋ: δπ. π., σελ 'Εξάλλου, ό λαός της πόλης εξέλεξε αυτοκράτορες τον 'Αλέξιο Κοντοστέφανο, (δπ. π. σελ ) καί τον Νικόλαο Κανναβο (δπ. π., σελ. 562, J. Gordon, The Novgorod Account of the fourth Crusade, Byzantion 43(1973), σελ ειδ. σελ. 307) πού, ωστόσο, δεν είχαν τήν στρατιωτική δύναμη για νά υποστηρίξουν τήν εκλογή τους. 'Ένας άλλος εκλεκτός τοϋ λαοΰ της Κωνσταντινούπολης, ό Ραδεινός, δέν παρουσιάστηκε καν στή στέψη του (Gordon, δπ. π., σελ. 307 ). 3. F r a n e è s, La conquête, σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Ό Χωνιάτης μιλά για μερικούς άπο τους συμβούλους τών "Αλεξίου Δ' καί Ίσαακίου Β', πού προτείνουν πόλεμο κατά τών Λατίνων: οπόθεν και το δημώδες της πόλεως άνδριζόμενοι ένέκειντο τον βασιλέα αιτούμενοι συνάρασθαι σφίσι μετά στρατεύματος κατά τών πολεμίων άντιμαχήσεως... -ήσαν δέ al επαγye^mit προς μηδέν ανύσιμον προϊονσαι- ο τε γαρ 'Αλέξιος ώπλίσθαι κατά Λατίνων μη πεφυκός ψετο καί άσύμφορον και ο τούτον πατήρ Ίσαάκιος εισήγε παραίφασιν κενοφωνεϊν τους εκ τριάδων εάν. 5. Στο ϊδιο, σελ Στο ίδιο, σελ Στο ϊδιο, σελ Η é 1 è n e Ahrweiler, L'idéologie politique de l'empire byzantin, Παρίσι 1975, σελ Για τήν κατανομή μέσα στο χώρο καί τήν προσωπογραφία τών πε-

5 II ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΛΑΤΙΝΟΤΣ ΤΟ ή δημιουργία τοπικών εξουσιών, πριν ή μετά τήν πτώση της Κωνσταντινούπολης δέν ήταν καθολικό φαινόμενο 1. Πολλές περιοχές είχαν μείνει, ως τήν τελευταία στιγμή, κάτω άπο τήν, τυπική έ'στω, εξουσία της Κωνσταντινούπολης. "Αλλες πάλι, δπως οί περιοχές πού ήταν υπό τήν πολιτική εξουσία τοϋ φυγάδα αυτοκράτορα 'Αλεξίου Γ', καί πού εκτείνονταν άπο τήν Άδριανούπολη, καί αργότερα άπο τή Μοσυνόπολη, ως τή Θεσσαλονίκη 2, δέν δημιούργησαν τοπικές πολιτικές εξουσίες. Αυτές ακριβώς οί περιοχές γνώρισαν πρώτες τή λατινική κατάκτηση, μετά τή νέα φυγή του 'Αλεξίου Γ' τοϋ 'Αγγέλου. Ή αντιμετώπιση της φυσικής βίας τών στρατιωτικά επιδέξιων καί καλά οπλισμένων σταυροφόρων καί ό περιορισμός τών λεηλασιών οδήγησαν τους κατοίκους τών πόλεων τών περιοχών αυτών στην παθητική αποδοχή της κατοχής. Οί πόλεις της περιοχής αυτής παραδίνονται, ή μία μετά τήν άλλη, στον Βαλδουίνο Α' 3. Μόνον στή Ξάνθη, ό Σεναχηρείμ καί οί «ύποκαθίσαντες» σ' αυτόν προσπαθούν νά αντιταχθούν στον επερχόμενο Βαλδουίνο 4. Στην περιοχή αυτή, λίγο αργότερα, ξεσπά επανάσταση πού θέτει σέ αμφισβήτηση το κατακτητικό Ι'ργο τών Λατίνων 6. Ή στάση τοϋ πληθυσμού στην επανάσταση αυτή εΐναι, 'ίσως, ή πιο χαρακτηριστική τών διαθέσεων του. 'Αφορμή για το ξέσπασμα της επανάστασης ήταν ή άρνηση τοϋ Βονιφατίου τοϋ Μομφερρατικοΰ καί τοϋ Βαλδουίνου Α' νά δεχθοΰν τήν προσφορά τών αρχόντων της περιοχής νά μπουν στην υπηρεσία τους 6. Οί άρχοντες στρέφονται προς τον Βούλγαρο μονάρχη Ίωαννίτζη, στο πρόσωπο τοϋ οποίου αναγνωρίζουν τον νόμιμο κάτοχο της πολιτικής εξουσίας 7. Ωστόσο, ούτε ή διατήρηση τών προνομίων, ούτε ή δράση τών στρατευμάτων τοϋ Ίωαννίτζη είναι δυνατό ριοχών πού αποσπάστηκαν άπο τήν Κωνσταντινούπολη: J. Hoffmann, Rudimante von Territorialstaaten in byzantinischen Reich ( ) (Miscellanea byzantina monacensia 17), Μόναχο Ν. Ο i k ο n 0 m i d è s, La décomposition de l'empire byzantin à la veille de 1204 et les origines de l'empire de Nicée: A propos de la «partitio Romaniae», XVe Congrès International d'etudes Byzantines, 'Αθήνα 1976, ειδ. σελ. 14 κ.έ. 2. Μετά τήν έξοδο τοϋ 'Αλεξίου Δ' κατά τοϋ 'Αλεξίου Γ': Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ. 556, Villehardouin, La conquête, σελ , πρβλ. Oikonomidès, δπ. π., σελ Ό Villehardouin, δπ. π., 266 σελ , αναφέρει τήν δπαρξη πολιτικής εξουσίας στην περιοχή μετά τή στέψη τοϋ Βαλδουίνου Α'. 3. Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Όπ. π. 5. Στα τέλη τοϋ καλοκαιριοΰ τοϋ 1207, ό φράγκος αυτοκράτορας 'Ερρίκος καί ό Βονιφάτιος ό Μομφερρατικος συμφωνοΰν νά συναντηθοΰν στα Κύψελα, για νά αντιμετωπίσουν άπο χοινοΰ τήν κατάσταση της περιοχής, «γιατί υπήρχαν τόσοι εχθροί ανάμεσα τους πού δέν ήταν δυνατό νά πάνε οι μεν προς τους δέ»: Villehardouin, La conquête, 495 σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Στο ίδιο, σελ

6 148 Π. ΓΟΪΝΑΡΙΔΗ νά εξηγήσουν τήν αναστάτωση της περιοχής 1. Ή κατάσταση πού επικράτησε στην περιοχή συνοψίζεται άπο τον μοναχό Έφραίμ σάν κυριαρχία τοϋ «Λύσώνων στίφους» μέ συμμάχους τους Βουλγάρους 2. Για τους Λατίνους, υπεύθυνος για τήν ήττα καί τήν εξαφάνιση τοϋ αυτοκράτορα τους τον 'Απρίλιο τοϋ 1205 δέν ήταν μόνον τα στρατεύματα τοϋ Ίωαννίτζη, άλλα καί ό ελληνορθόδοξος πληθυσμός της περιοχής 3. Ή εγκατάλειψη της συμμαχίας μέ τον βούλγαρο μονάρχη άπο τους άρχοντες της περιοχής, για νά στραφούν στους Λατίνους, πού τους εξασφάλισαν, στο πρόσωπο τοϋ Θεοδώρου Βρανά, μία ημιανεξάρτητη πολιτική εξουσία 4, είναι ένδειξη υπερκέρασης τής τοπικής αριστοκρατίας άπο το λαϊκό στοιχείο, πού πήρε ενεργό μέρος στίς εξελίξεις. Σχεδόν ταυτόχρονα μέ τήν επανάσταση στίς θρακικές πόλεις, στή Θεσσαλονίκη ξεσπά μία άλλη εξέγερση, στην οποία ήταν άναμιγμένοι, ό περιπλανώμενος αυτοκράτορας 'Αλέξιος Γ' καί ένας βλάχος διοικητής του Προσάκου, ό Έτζυϊσμένος 5. Ό λαός τής πόλης συμμετείχε ενεργά στην εξέγερση αυτή καί επάνω του ξεσπά ή εκδικητική μανία τοϋ Βονιφατίου τοϋ Μομφερρατικοΰ: ους μεν τών πολιτών ζημιώσας ες χρήματα... ους δε απέκτεινεν, ους ôè και άπεκρεμασεν εκ τον Χαώδους πλήθους και τοϋ ιερωμένου θεώ τάγματος 6. Ή συνάρτηση τών αντιδράσεων τοϋ ελληνορθόδοξου πληθυσμού μέ τήν ύπαρξη ενός φορέα πολιτικής εξουσίας, πού είναι κοινό στοιχείο σ' δσες περιπτώσεις αναφέρθηκαν παραπάνω, γίνεται πιο ανάγλυφη άπο τις περιπτώσεις δπου ή βυζαντινή εξουσία του κράτους τής Νικαίας αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για τήν αντιμετώπιση τών Λατίνων. Οί κάτοικοι τής περιοχής τής Κυζίκου, πού είχαν υποταχθεί στον Pierre de Bracieux, δταν ό Θεόδωρος Α' Λάσκαρις πολιορκεί τήν πόλη, οχι μόνο σηκώνουν κεφάλι, άλλα καί προχωροΰν σέ πράξεις βίας εναντίον τών Λατίνων 7. Το ί'διο έγινε καί στή Νικομήδεια, δπου οί κάτοικοι ξεσηκώθηκαν, όταν έ'μαθαν δτι ό Thiery de Los αιχμαλωτίστηκε άπο τα βυζαντινά στρατεύματα τοϋ κράτους τής Νικαίας Για τήν επανάσταση καί τή συμμετοχή τοϋ λαοΰ: 'Αλεξάνδρας Κ ρ α ν τ ο - ν έ λ λ η, Ή κατά τών Λατίνων έλληνο-βουλγαρική σύμπραξις εν Θράκη, , 'Αθήναι 1964, σελ. 71 κ.έ. 2. Έφραίμ μονάχου, Χρονικό (εκδ. I. Bekker, CSHB, Βόννη 1840), στιχ. 7369, σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ. 618: και Λατίνοι τή κατά σφών επαναστάσει 'Ρωμαίων και τω προς ΣκυΟών ήττηοήναι διαπριόμενοι ουδέν ελαττον 'Ρωμαίους εδηουν. 4. Ν. Χωνιάτη, δπ.π., σελ. 642 πρβλ. σελ. 627, Villehardouin, La conquête, σελ , G. Tafel -G. Thomas, Urkunden zur älteren Handels-und Staats-geschickte der Republik Venedig, Fontes Rerum Austriacarum, τόμ. Β', Βιέννη 1856 (φωτοανατύπωση "Αμστερνταμ, 1964), σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Στο ϊδιο, σελ Villehardouin, La conquête, 476 σελ Στο Ι'διο, 486 σελ , πρβλ σελ

7 Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΛΑΤΙΝΟΪΣ ΤΟ Στην υποταγή τών πόλεων στους Λατίνους, οί βυζαντινοί άρχοντες, πού κατά κύριο λόγο ορίζονται σάν κάτοικοι τους 1, παρουσιάζονται νά έχουν αποφασιστικό ρόλο 2. Δύο προβλήματα μπαίνουν άμεσα: Ή παράδοση τών πόλεων σήμαινε καί ένταξη τών αρχόντων στή φεουδαρχική ιεραρχία τών Λατίνων; ΕΖχαν οί άρχοντες τή δυνατότητα νά οργανώσουν τήν άμυνα τών πόλεων; Στην παράδοση τής Θεσσαλονίκης στους Λατίνους, πού είναι ή μοναδική περίπτωση δπου γίνεται λόγος για δρους άπο τις σύγχρονες πηγές, δέν αναφέρεται ένταξη τών αρχόντων τής πόλης στή λατινική ιεραρχία. Οί κάτοικοι τής πόλης, μετά άπο τριήμερη πολιορκία παρέδωσαν τήν πόλη στον Βαλδουίνο Α', μέ τον δρο δτι θα διοικηθούν μέ τά ήθη καί έ'θιμα, μέ τα όποια τους είχαν διακυβερνήσει οί βυζαντινοί αυτοκράτορες 3 ή, καθώς λέει ό Νικήτας Χωνιάτης, άφοΰ ζήτησαν άπό τον λατίνο αυτοκράτορα νά μήν εισέλθουν τά στρατεύματα του στην πόλη, για τον φόβο τών λεηλασιών, καί Ιλαβαν αγράμμα... έρυθρόγραφον... πάσι τοις έθίμοις τή πόλει το έ'μπεδον χαριζόμενον» 4. Τήν ΐδια υποχρέωση ανέλαβε καί ό Βονιφάτιος ό Μομφερρατικός, δμως «ουκ επί πολύ τοις δεδογμένοις έμμείνας» άρχισε νά απαιτεί χρήματα καί νά δημεύει τά καλύτερα οικήματα τής πόλης για νά κατοικήσουν οί ιππότες του 5. 'Αλλά ούτε καί στην Πελοπόννησο, για τήν οποία οί πληροφορίες του μεταγενεστέρου «Χρονικού τοϋ Μορέως» είναι πολυάριθμες καί συγκεχυμένες 6, ή παράδοση τών πόλεων σήμαινε οπωσδήποτε τήν ταυτόχρονη ένταξη τών αρχόντων τους στή λατινική ιεραρχία. Σ' δλες τις περιπτώσεις υποταγής πόλης στους Λατίνους ή συμφωνία προβλέπει οί κάτοικοι «νά εχουσιν τά όσπίτια τους ομοίως τά ίγονικά τους» 7. Το αντάλλαγμα τής υποταγής ήταν εγγυήσεις για τήν περιουσία καί τις φορολογικές απαλλαγές 8. Ή παροχή υπηρεσιών στους Λατίνους καί κατά συνέπεια ή ενσωμάτωση τών αρχόντων στή φεουδαρχική ιεραρχία φαίνεται δτι αποτελούσε μία διαδικασία διαφορετική άπο τήν παράδοση τών πόλεων. Μετά τήν υποδοχή τών Λατίνων άπο τους κατοίκους τής 'Ανδραβίδας καί τήν υποταγή της μέ τους δρους πού άναφέρθη- 1. Frances, La féodalité, σελ. 86, Jacob y, Les Etats latins, σελ Frances, δπ.π., σελ. 78 κ.έ., πρβλ. ωστόσο: Litavrin, Le problème de la symbiose, σελ. 17 καί παραπάνω σημ. 2, σελ Villehardouin, La conquête, 280 σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Στο ϊδιο, σελ Για μία ψυχολογική εξήγηση τής προτίμησης τών Λατίνων νά κατοικούν στίς πόλεις: J a C 0 b y, Les Etats latins, σελ M. Jeffreys, The chronicle of the Morea; priority of the greek version, BZ 68 (1975), σελ Χρονικον τοϋ Μορέως (εισαγωγή, υποσημειώσεις καί επεξεργασία Π. Καλονάρου, 'Αθήναι 1940), στίχ Για μία καταγραφή δλων τών τύπων πού χρησιμοποιούνται στο χρονικό για τήν υποταγή τών πόλεων: J a C 0 b y, Les archontes, σελ Πρβλ. Jacoby, Les Etats latins, σελ. 7.

8 150 Π. ΓΟΤΝΑΡΙΔΗ καν *, ό Γοδεφρίδος Βιλλεαρδουΐνος απευθύνεται στους άρχοντες της καί μέσω αυτών στους άρχοντες μιας ευρύτερης περιοχής, στο «άρχοντολόγι τοϋ Μορέως, δλης τής Μεσαρέας» 2. Στο λόγο πού ό συγγραφέας τοϋ «Χρονικού» αποδίδει στον Γοδεφρίδο, υπογραμμίζεται δτι ή παρουσία τών Λατίνων στην Πελοπόννησο είναι μόνιμη, σκοπός τους δέν είναι νά τήν λεηλατήσουν καί νά φύγουν, άλλα νά τήν κυβερνήσουν, καί ζητά νά στείλουν μήνυμα σέ «συγγενείς φίλους καί συντρόφους» γιά νά ύποταχθοΰν 3. Πράγματι, οί άρχοντες έ'στειλαν «άποκρισαρίους» γιά νά κάνουν γνωστό δτι «δσοι βούλονται... νά έχουν προσκυνήσει/ τά ίγονικά τους νά έ'χουσιν καί άλλα πλεΐον νά τους δώση/ όσοι το άξιάζουν κι ώφελοΰν τιμήν μεγάλην νά έχουν» 4. Ή ομάδα αυτή τών «αρχοντοπούλων», πού δέν τήν αποτελούσαν μόνον οί άρχοντες τής 'Ανδραβίδας, όφειλαν στους Λατίνους «άνθρωπέα» (hommage) καί «στρατεία», δηλαδή εντάσσονταν στή φεουδαρχική ιεραρχία 5. Ή 'ίδια διαδικασία φαίνεται δτι ακολουθήθηκε καί μετά τήν υποταγή τής κάτω πόλης στην Κόρινθο. "Αρχοντες «άπο το μέρος Δαμαλά καί μέχρι εις το'άγιον "Ορος/δσοι το άκουσαν ήλθασι μέ προθυμίαν μεγάλην του Καμπανέση (Γουλιέλμου de Champlitte) ώμόσασιν δούλοι του ν' αποθάνουν» 6. Το αντάλλαγμα τής ένταξης τους στή φεουδαρχική ιεραρχία φαίνεται νά μήν ήταν διαφορετικό άπο τις πάγιες εγγυήσεις, πού οί Λατίνοι έδιναν στους κατοίκους τών πόλεων καί πού προφανώς δέν τηρούνταν, αν κρίνουμε άπο τήν πολιτική του Βονιφατίου τοϋ Μομφερρατικοΰ στή Θεσσαλονίκη καί τών Βενετών στην Άδριανούπολη 7. Ή σταδιακή κατάκτηση τής αυτοκρατορίας ήταν ό πρώτος κλονισμός τής οικονομικής ισχύος καί τής κοινωνικής θέσης τών βυ- 1. Χρονικον τοϋ Μορέως, στίχ κ.έ. 2. Στο ίδιο, στίχ. 1642, πρβλ. στίχ. 1610: δπου ήσαν οί άρχοντες, τοϋ κάμπου τοϋ Μορέως. Βλ. Jacoby, Les archontes, σελ Χρονικον τοϋ Μορέως, στίχ κ.έ. 4. Στο ί'διο, στίχ Στο ίδιο, στίχ Έκεϊ σχηματίζεται καί ή επιτροπή, πού αποτελείται άπο εξη Έλληνες καί Ιξη Φράγκους, γιά τήν κατανομή τών γαιών: στο ϊδιο, στίχ κ.έ. Κατά τον Jacoby, Les archontes, σελ. 445, ένώ οί γαίες τών αρχόντων ταυτίζονται μέ τά φέουδα, ωστόσο, δέν υπόκεινται στο φεουδαλικό δίκαιο. Οί άρχοντες xotréyrouw τις γαίες τους μέ τον παραδοσιακό βυζαντινό τρόπο, πρβλ. επίσης, στο ϊδιο, σελ. 451 κ.έ. Γιά τή θέση πού οί άρχοντες καταλαμβάνουν στή λατινική Ιεραρχία καί τή σταδιακή ταύτησή τους μέ τους λατίνους φεουδάρχες, Jacoby, δπ. π., σελ. 469 κ.έ. καί Les Etats latins, σελ Χρονικον τοϋ Μορέως. στίχ κ.έ., πρβλ. επίσης: Jacoby, Les archontes, σελ Γιά τήν αρπακτική συμπεριφορά τών Λατίνων μετά τήν διανομή τών γαιών: Villehardouin, La conquête, 303 σελ Γιά τή συμπεριφορά τών Βενετών στην Άδριανούπολη: Κραντονέλλη, Ή κατά τών Λατίνων... σύμπραξις, σελ. 42. Γιά τή φορολογική συμπεριφορά τών Βενετών γενικώτερα: Litavrin, Le problème de la symbiose, σελ

9 II ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΛΑΤΙΝΟΤΣ ΤΟ ζαντινών αρχόντων. Ή αμφισβήτηση τους άπο τά κατώτερα κοινωνικά στρώματα καί ή μή τήρηση τών δσων είχαν συμφωνηθεί κατά τήν υποταγή τών πόλεων σήμαινε τήν οριστική απώλεια τους. Οί λύσεις γιά τή διατήρηση τής οίκονομικο-κοινωνικής τους κατάστασης ήταν είτε ή ενταξή τους στή λατινική φεουδαρχική ιεραρχία εϊτε ή συμμετοχή τους στην αντίσταση στον κατακτητή. Ή ένταξη τής τοπικής βυζαντινής αριστοκρατίας στή λατινική ιεραρχία ήταν συνέπεια τής προσφοράς υπηρεσιών στο κατακτητικό έργο τών Λατίνων. *Αν κάτι αλλάζει στην Πελοπόννησο, σέ σχέση μέ δ,τι συνέβη στίς περιοχές δπου κυριάρχησαν οι σταυροφόροι πού κατέλαβαν τήν Κωνσταντινούπολη, ήταν το γεγονός δτι οί Λατίνοι πού τήν κατέκτησαν προκάλεσαν τήν συνεργασία τών ντόπιων αρχόντων καί ή συνεργασία αυτή ήταν χωρίς διακοπή. Βασική αντίληψη τών σταυροφόρων πού κατέλαβαν τήν Κωνσταντινούπολη ήταν δτι μετά τήν κατάκτηση τής βυζαντινής πρωτεύουσας οί άλλες περιοχές θά υποτάσσονταν καί θά αναγνώριζαν τους Λατίνους ώς νόμιμους κυρίους τής αυτοκρατορίας *. Έτσι, κατ' αρχήν, απέρριπταν τις προτάσεις συνεργασίας πού τους Ικαναν οί βυζαντινοί άρχοντες 2. Ή χρησιμοποίηση βυζαντινών αρχόντων άπο τους δύο αρχηγούς τής τετάρτης σταυροφορίας, τοϋ Βονιφατίου τοϋ Μομφερρατικοΰ, κυρίως, καί τοϋ Βαλδουίνου, λιγότερο, ήταν περιστασιακή καί ή ένταξη τών αρχόντων στή φεουδαρχική ιεραρχία ήταν, ώς τήν άνοδο τοϋ Ερρίκου τής Φλάνδρας στο θρόνο τής Κωνσταντινούπολης, δύσκολη αν οχι αδύνατη. Στο δεύτερο ερώτημα, άν οί βυζαντινοί άρχοντες μπορούσαν νά υπερασπίσουν τις πόλεις, στίς όποιες κατοικούσαν, ή απάντηση δέν είναι τόσο απλή. Το γεγονός δτι στα τέλη τοϋ 12ου αι. κυριαρχούσε ή μεγάλη ιδιοκτησία δεν σημαίνει οπωσδήποτε δτι οί δρχοντες μεγαλοϊδιοκτήτες ήταν στρατιωτικοί, δσο καί άν ήταν διαδεδομένος ό θεσμός τής «πρόνοιας», ή ανώτατοι στρατιωτικο-πολιτικοί κρατικοί υπάλληλοι*. Το παράδειγμα τοϋ «σεβαστού» Χαλκούτζη, γιά τον όποιο ό μητροπολίτης 'Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτης έγραψε τρεις συστατικές επιστολές, προκειμένου νά καταφύγει στο κράτος τής Νικαίας, είναι χαρακτηριστικό τής θέσης τών αρχόντων στην κοινωνία καί τής συμπεριφοράς τους απέναντι στους Λατίνους 5. Ό Χαλκοότζης χαρακτηρίζει. Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, 597: καί βασιλεύς 'Ρωμαίων άναγορευθησάμενος προ παντός (Ό Βαλδουίνος Λ' μετά τή στέψη του) Γιά τις αντιλήψεις πού έπικρατοΰσαν στή Δύση σχετικά μέ τήν πτώση τής αυτοκρατορίας: P. Alp h andér y, La chrétienté et l'idée de croisade, τόμ. Β', Παρίσι 1959, σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Γιά τήν εκτίμηση τής πολιτικής τών δύο ανδρών απέναντι στους Βυζαντινούς: F e r- jancii, Rapports, σελ. 172 κ.έ. 4. Πρβλ. Litavrin, Le problème de la symbiose, σελ M. Χωνιάτη (Μιχαήλ 'Ακομινάτου τοϋ Χωνιάτου, Τά σωζόμενα, εκδ. Σπ. Λάμπρου, τόμ. Β', 'Αθήναι 1880), σελ

10 152 Π. ΓΟΤΝΑΡΙΔΗ ται άπο τον μητροπολίτη 'Αθηνών ώς «θεματικός καί κτηματικός άρχων» 1. Καί αν ό δρος «κτηματικός» σημαίνει τον μεγαλοκτηματία ό δρος «θεματικός» δέν σημαίνει οπωσδήποτε δτι ό «σεβαστός» Χαλκούτζης ήταν στρατιωτικός 2. Πρώτος ανάμεσα στους ((κτηματικούς άρχοντες» τής Χαλκίδας καί «τών έν Ελλάδι πάση περιφανεστέρας τύχης λαχόντων προσγενής» 3 προσπάθησε, μάταια, νά αντιμετωπίσει τή λατινική αυθαιρεσία μέ τήν περιουσία του 4. Ούτε δσα έ'κανε στον τόπο του άλλ' οΰτε καί δσα θά έκανε στην εξορία αφήνουν νά εννοηθεί δτι ό «άρχων» Χαλκούτζης ήταν στρατιωτικός, πού, δπως καί οί συγγενείς του, πού είχαν τήν «περιφανεστέρα τύχη», θά μποροΰσαν νά αντιταχθούν στους Λατίνους κατακτητές. 'Ωστόσο, ακόμη καί άν δεχθούμε δτι στίς επαρχίες τής βυζαντινής αυτοκρατορίας κυριαρχούσαν οί «πρόνοιες» καί κατά συνέπεια οί άρχοντες τών πόλεων ήταν στρατιωτικοί, ή δυνατότητα αντίστασης τοποθετείται σέ ατομικό επίπεδο καί οχι στην υποδομή τής οργάνωσης τής άμυνας, υποδομή πού ήταν καθαρά πολιτική. Τόσο πριν δσο καί μετά άπο τήν πτώση τής Κωνσταντινούπολης, στίς επαρχίες τής βυζαντινής αυτοκρατορίας σχηματίζονται αυτόνομες πολιτικές εξουσίες 5. Ό Γεώργιος Άκροπολίτης 6 δίνει έ'να διπλό ορισμό γιά τή σύσταση τών επικρατειών αυτών: α) Τήν πρωτοβουλία γιά τήν 'ίδρυση τους τήν είχε είτε Ινα πρόσωπο, πού έπιβαλόταν μέτή βία, είτε οί κάτοικοι τής περιοχής, πού καλούσαν κάποιον νά αναλάβει τήν εξουσία, β ) Τά πρόσωπα πού αναλάμβαναν τήν εξουσία ήταν μέλη τών ανωτέρων στρωμάτων τής κοινωνίας (ό Νικόλαος Μεσαρίτης κάνει λόγο γιά συγγενείς τών αυτοκρατόρων 7 ) ή ανώτατοι πολι- 1. Στο Ιδιο, σελ. 280: τών εκεϊσε θεματικών και κτηματικών αρχόντων, πρβλ. σελ. 277: άρχων θεματικός, καί σελ. 278: τών...κτηματικών αρχόντων (πρόκειται πάντα γιά το ϊδιο πρόσωπο ). 2. Ό Jacoby, Les Etals latins, σελ. 5, θεωρεί δτι οί κτηματικοί άρχοντες είναι διαφορετικοί άπο τους θεματικούς, πού τους κατατάσσει στους αξιωματούχους, πολιτικούς ή στρατιωτικούς, οί όποιοι άσκοΰν τά καθήκοντα τους στην επαρχία, πρβλ. επίσης τοϋ ϊ δ ι ο υ Les archontes, σελ , Μ. Χωνιάτη, σελ. 278, πρβλ. σελ Στο ΐδιο, σελ. 278, Τά κράτη πού ιδρύονται στίς διάφορες περιοχές τής αυτοκρατορίας θεωρούνται σάν συνέχεια τών αυθαιρεσιών τών αρχόντων στο οικονομικό καί κοινωνικό επίπεδο καί ταυτίζονται μέ τις δυτικές κυριαρχίες (seigneuries), βλ. π.χ. Α. Bon, Le Péloponnèse byzantin, jusqu'en 1204, Παρίσι 1951, σελ , Jacoby, Les archontes, σελ. 466, F e r 1 u g a, L'aristocratie, σελ Γ. Άκροπολίτη, Χρονική συγγραφή, σελ Α. Heisenberg, Neue Quellen III, Der Bericht der Nikolaos Mesarites über die politichen und kirchlichen Ereignisse des Jahres 1214, Μόναχο 1923 (=Quellen und Studien zur späthyzantinischen Geschichte, Var. Reprints, Λονδίνο 1973 άρ. II), σελ. 25.

11 Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΑΑΤΙΝΟΪΣ ΤΟ τικοστρατιωτικοί κρατικοί υπάλληλοι. Συνήθως τά πρόσωπα αυτά εΐχαν κάποιους δεσμούς μέ τήν περιοχή - 1. Κοινό χαρακτηριστικό στίς περισσότερες άπ' αυτές τις αυτόνομες επικράτειες ήταν οτι γύρω άπο τον κάτοχο τής πολιτικής εξουσίας υπήρχε μία ομάδα αρχόντων πού συμμετείχε ενεργά στή διοίκηση. Ή εξαγορά μερικών άπο τους «όμότες» τοϋ Θεοδώρου Μαγκαφά, ό όποιος είχε αναλάβει τήν αυτόνομη πολιτική εξουσία στην Φιλαδέλφεια καί είχε ανακηρυχθεί αυτοκράτορας ( ) 3, εξαγορά πού έ'γινε άπο τον «δούκα τών Θρακησίων» Βασίλειο Βατατζή, στέρησε τον Θεόδωρο άπο τή βάση τής πολιτικής του δύναμης καί τον ανάγκασε νά καταφύγει στο σελτζουκικο σουλτανάτο 3. Μετά τήν πτώση τής Κωνσταντινούπολης, στην Άττάλεια, ό Άλδεμβραντίνος περιστοιχίζεται άπο μία ομάδα, ή οποία «σύν αύτφ τοις κοινοΐς έπεστάτουν πράγμασι» 4. 'Ακόμη καί στή Νίκαια, δπου ή διεκδίκηση τής αυτοκρατορικής εξουσίας άπο τον Θεόδωρο Α' Λάσκαρι κρύβει εν μέρει τον ρόλο αυτών πού τον περιστοιχίζουν, ό ρόλος τους εϊναι αποφασιστικός. Ό Θεόδωρος ζητά άπο τους «ύποχείρας» του νά διαλέξουν ανάμεσα στον ί'διο καί στον πεθερό του, τον αυτοκράτορα 'Αλέξιο Γ', ό όποιος απαιτεί το θρόνο μέσω τοϋ σελτζουκικοΰ σουλτανάτου 5. Άν οί άρχοντες έχουν κυρίαρχο ρόλο στίς αυτόνομες επικράτειες, ωστόσο, ή ύπαρξη τής πολιτικής εξουσίας είναι απαραίτητη γιά τήν ύπαρξη τών αρχόντων σάν κοινωνική ομάδα. Ό 'Αλέξιος Γ', μετά τή φυγή του άπο τήν Κωνσταντινούπολη (Μ Αυγούστου 1203), εξουσίαζε τήν περιοχή άπο τήν "Αδριανούπολη ώς τή Θεσσαλονίκη περιστοιχισμένος άπο τους ντόπιους άρχοντες, οί όποιοι, μετά τή νέα φυγή καί τή σύλληψη του 'Αλεξίου άπο τον Βονιφάτιο τον Μομφερρατικό 6, ζητούν νά συνεργαστούν μέ τον Βονιφάτιο καί τον Βαλδουίνο γιά νά στραφούν τελικά προς τον Ίωαννίτζη 7. Ή περίπτωση τών αρχόντων της Φιλιπ7ί:ούπολης είναι 'ίσως οριακή μα καί γι' αύτο χαρακτηριστική τής θέσης τής ελληνορθόδοξης τοπικής αριστοκρατίας. Ή πόλη δίνεται σάν φέουδο άπο τον φράγκο αυτοκράτορα Βαλδουίνο 1. Villehardouin, La conquête, 266 σελ. 7Ί Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Στο "ίδιο, σελ Στο ί'διο, σελ Γ. Άκροπολίτη, Χρονική συγγραφή, σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Γιά τις περιπλανήσεις τοϋ 'Αλεξίου Γ': G. Ρ r i n - z i n g, Die Bedeutung Bulgariens und Serbiens in den Jahren im Zusammenhang mit der Entsehung und Entwicklung der byzantinschen Teilstaalen nach der Einnahme Konstantinopels infolge des 4. Kreuzzuges (Miscellanea Byzantina Monacensia 12), Μόναχο 1972, σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Βλ. καί παραπάνοι.

12 154 Π. ΓΟΤΝΛΡΙΔΗ Α' στον Renier de Trit*. «Οί άνθρωποι τής περιοχής τον δέχθηκαν καί τον αναγνώρισαν σάν αύθέντη τους καί τοϋ έκαναν πολύ καλή υποδοχή», καθώς λέει ό Γοδεφρίδος Βιλλεαρδουίνος 2. Ή Φιλιππούπολη δέν αναφέρεται στην partitif) καί πιθανότατα εϊχε στηθεί εκεί μία αυτόνομη πολιτική εξουσία. "Οταν ό Φράγκος ιππότης έ'φθασε στην πόλη, αυτή είχε ήδη δεχθεί επίθεση άπο τον Ίωαννίτζη καί εϊχε αναγνωρίσει τήν εξουσία του 3. Ή υποταγή στον φεουδάρχη απεσταλμένο τοϋ φράγκου αυτοκράτορα, ωστόσο, δέν διέκοψε τους δεσμούς τής πόλης μέ τον βούλγαρο μονάρχη, σέ μία προσπάθεια εξεύρεσης ισορροπίας ανάμεσα στίς δύο εξουσίες: «τοΰτο μέν ήπίως προσφερόμενη Λατίνοις, τοΰτο δέ τον Μυσον Ίωάννην ούκ εκτρεπομένη παντάπασι» 4. Τήν ισορροπία ήλθε νά καταλύσει ή επανάσταση τών 'Ελληνορθόδοξων τών Θρακικών πόλεων, πού ό απόηχος της έ'φθασε ώς τή Φιλιππούπολη. Οί Λατίνοι ιππότες εγκατέλειψαν τήν πόλη, καί ή τοπική πολιτική εξουσία ξαναπαίρνει τήν πρωτοβουλία καί, μάλιστα, ό κάτοχος της, ό 'Αλέξιος Άσπιέτης ανακηρύσσεται αυτοκράτορας 5. Ή κοινότητα τών Παυλικιανών τής πόλης κάλεσε καί προφανώς βοήθησε τον Ίωαννίτζη νά τήν καταλάβει 6. Μετά τον θάνατο τοϋ Αλεξίου Άσπιέτη, τον όποιο ό Ίωαννίτζης κρέμασε ανάποδα οί άρχοντες, πού «ώς άρχηγώ ύπέκειντο» σ' αυτόν καί τον είχαν ανακηρύξει αυτοκράτορα, κατανοώντας τήν «αλλοπρόσαλλη» στάση τους, νά αναγνωρίζουν δύο αυτοκράτορες, τον Άσπιέτη καί τον Ίωαννίτζη, καί φοβούμενοι τον τελευταίο εγκατέλειψαν τήν πόλη καί άλλοι βρήκαν καταφύγιο στο κράτος τοϋ Θεοδώρου Α', στή Νίκαια, καί άλλοι στην Άδριανούπολη 7. Έκεΐ, μαζί μέ τους άρχοντες άλλων θρακικών πόλεων, υποτάσσονται στους Λατίνους ζητώντας νά διοικηθούν άπο τον Θεόδωρο Βρανά, é όποιος συνεργάστηκε άπο τήν αρχή μέ τους Λατίνους 8. Στην Άδριανούπολη, μέ τή σύσταση μιας ημιανεξάρτητης πολιτικής εξουσίας, άπο τήν οποία θά έξαρτιώνταν οί βυζαντινοί άρχοντες, κλείνει ή επανάσταση τών θρακικών πόλεων. Ή κλονισμένη ή ακόμη καί χαμένη άπο τήν επανάσταση κοινωνικο-οικονομική δύναμη τών αρχόντων ξαναβρίσκει, πρόσκαιρα, τή βάση της, τήν ύπαρξη πολιτικής εξουσίας. Ή συσπείρωση γύρω άπο ενα πρόσωπο υψηλά ιστάμενο στην κρατική ή τήν κοινωνική ιεραρχία, το όποιο αναλάμβανε τήν πολιτική εξουσία, έξασφά- 1. Villehardouin, La conquête, 304 σελ. 113, 311 σελ Βλ. καί Prinzin g, Die Bedeutung, σελ Villehardouin, La conquête, 311 σελ Στο ΐδιο, 311 σελ. 121, πρβλ. Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ "Οπ. π., Tafel -Thomas, Urkunden, τόμ. Β', σελ Villehardouin, La conquête, 399 σελ Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Βλ. παραπάνω, σελ. 148, καί σημ. 4.

13 Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΛΑΤΙΝΟ ΓΣ ΤΟ 120'* 155 λιζε στους άρχοντες τήν κοινωνική θέση καί τήν πολιτική επιρροή τους. ΊΙ βίαια επιβολή τής εξουσίας τοϋ Λέοντα Σγουροΰ, è όποιος επέκτεινε ώς τή Λάρισσα τά σύνορα τής αυτόνομης επικράτειας πού 'ίδρυσε ό πατέρας του στο Ναύπλιο, δέν άφησε περιθώρια γιά συνασπισμό τών αρχόντων στην εξουσία του *. Οί άρχοντες προσχώρησαν στο στρατόπεδο του αντιπάλου του, τοϋ Βονιφατίου τοϋ Μομφερρατικοΰ, ό όποιος σχημάτισε μία επίφαση βυζαντινής εξουσίας, χρησιμοποιώντας τον Μανουήλ, γιο τής συζύγου του Μαρίας-Μαργαρίτας καί τοϋ Ίσαακίου Β' τοϋ Αγγέλου, καί έτσι εξουδετέρωσαν κάθε δυνατότητα άμυνας τοϋ Σγουροΰ, πού αποσύρθηκε στην Πελοπόννησο γιά νά υπεραμυνθεί τοϋ Ακροκορίνθου 2. Ή ύπαρξη ή σύσταση αυτονόμων πολιτικών εξουσιών, πού συσπείρωναν, συνήθως, τους άρχοντες καί οργάνωναν τήν άμυνα τής περιοχής ήταν ή προϋπόθεση γιά τήν αντίσταση στους Λατίνους. Τέτοιες αυτόνομες τοπικές επικράτειες κάλυψαν σχεδόν δλον τον χώρο τής βυζαντινής αυτοκρατορίας, άσχετα άν ή λειτουργία τους ήταν, τις περισσότερες φορές, ατελής καί, κυρίως, άν φάνηκαν ανίσχυρες απέναντι στή στρατιωτική ικανότητα τών Λατίνων. Έκτος άπο το κράτος τής Νικαίας καί το κράτος τής 'Ηπείρου, πού στά μετέπειτα χρόνια ήταν οί κύριοι αντίπαλοι τών Λατίνων, καί άλλες επικράτειες εϊχαν σάν στόχο τήν αντιπαράθεση στους κατακτητές, δπως οί επικράτειες τοϋ φυγάδα Αλεξίου Γ' στή Θράκη καί τή Μακεδονία, τοϋ «σεβαστοϋπερτάτου» 3 Λέοντα Σγουροΰ στή Θεσσαλία, τήν κεντρική Ελλάδα καί τή βορειοανατολική Πελοπόννησο καί τοϋ «δεσπότου» Ιωάννη Χαμαρέτου στή Λακο>νία 4, γιά νά μιλήσουμε μόνον γιά τις πολιτικές εξουσίες τών οποίων οί ηγέτες, σύμφωνα μέ σαφείς πληροφορίες, ήλθαν σέ πολεμ.ική σύγκρουση μέ τους Λατίνους ή τήν απέφυγαν. Γιά τους άρχοντες ή εξορία στίς επικράτειες τής Μικράς Ασίας, τής Νι- 1. Γιά τή σταδιοδρομία τοϋ Λ. Σγουροΰ: Bon, Le Péloponnèse, σελ , Jacoby, Les archontes, σελ Πρβλ. M. Χωνιάτη, δπ.π., σελ Γιά τή χρήση τοϋ Μανουήλ άπο τον Βονιφάτιο καί την προσχώρηση τών αρχόντων στο στρατόπεδο του: Ν. Χωνιάτη, Ιστορία, σελ. 599, 601, Villehardouin, La conquête, 279 σελ Γιά τόν τίτλο τοϋ Λ. Σγουροΰ: Bon, Le Péloponnèse, άρ. 68, σελ Γιά τή δράση του μιλά ό αρχιεπίσκοπος Άχρίδος Δημήτριος Χωματιανός..1. Β. Ρ i t r a, Analecta sacra et classica, τόμ. ΣΤ' Παρίσι - Ρώμη 1891, στ. 90. Ό Ίο>άννης Χαμάρετος πρέπει νά ήταν γιος τοϋ «προέδρου Λακεδαίμονος» Λέοντα Χαμαρέτου (Β ο n, Le Péloponnèse, άρ. 67, σελ. 204), ό όποιος»'δρυσε αυτόνομο κράτοε στην «κοίλη Λακεδαίμονα»: Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ πρβλ. Villehardouin, La conquête, σελ Πρβλ. Jacoby, Les archontes, σελ. 466, The encounter, σελ Στο πρόβλημα: ποιος ήταν επικεφαλής τών ελληνορθόδοξων στρατευμάτων στή μάχη τών Κηπησκίανων το 1205 επανέρχεται ό Μ. Κ ο ρ δ ώ σ η ς, Σχέσεις τοϋ Μιχαήλ 'Αγγέλου Δούκα με τήν Πελοπόννησο, 'Ηπειρωτικά Χρονικά 22 (1980), σελ

14 156 Π. ΓΟΪΝΑΡΙΔΗ καίας καί τής Τραπεζούντας, καθώς καί στην επικράτεια τής 'Ηπείρου καί, γιά μερικούς, στα κράτη τών «όμοπίστων βαρβάρων» καί στο σελτζουκικο σουλτανάτο ήταν μία λύση 1. Ωστόσο, ή λύση αυτή έκλεινε μέσα της τον κίνδυνο νά μή βρουν οί άρχοντες, στον τόπο τής νέας τους εγκατάστασης, τά μέσα γιά νά διατηρήσουν τή θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία. "Ενας υψηλά ιστάμενος κρατικός υπάλληλος, ό ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης, γιά νά βρει μία θέση στην κοινωνία τών εξόριστων στή Νίκαια απευθύνεται διαδοχικά στον «πρωτοβεστιάριο» τοϋ Θεοδώρου Α' Λάσκαρι καί στον Βασίλειο Καματηρό, θειο τής συζύγου του αυτοκράτορα 2. "Εχουμε ήδη αναφέρει τον «σεβαστό» Χαλκούτζη, πού κατέφυγε στή Νίκαια εφοδιασμένος μέ τρία γράμματα τοϋ Μιχαήλ Χωνιάτη. Ό μητροπολίτης Αθηνών γνώριζε δτι ή ένταξη του ((κτηματικού καί θεματικού άρχοντος» Χαλκούτζη στην κοινωνική ιεραρχία τής Νικαίας δέν Οά ήταν αυτόματη, εξαρτιόταν άπο τή διάθεση τοϋ αυτοκράτορα πού θά τοϋ εξασφάλιζε τά οικονομικά μέσα 3. Ό Μιχαήλ Χωνιάτης γράφει στον αυτοκράτορα Θεόδωρο γιά τή νομιμοφροσύνη τοϋ άνδρα προς το αυτοκρατορικό πολίτευμα: «τή ρωμαϊκή πολιτεία εύνούστατος» 4. Στους δύο ιεράρχες, τον πατριάρχη Μιχαήλ Α' Αύτωρειανο καί τον μητροπολίτη Κρήτης Νικόλαο, άπο τους οποίους ζητά νά τον παρουσιάσουν στον αυτοκράτορα, γράφει γιά τή θέση τοϋ Χαλκούτζη στην ελλαδική κοινωνία 0. Μάλιστα, στο γράμμα πού απευθύνει στον μητροπολίτη Κρήτης, ό Μιχαήλ Χωνιάτης δίνει τά επιχειρήματα, τά όποια θά πρέπει νά χρησιμοποιήσει ό πρώτος ώστε νά αποκτήσει ό Χαλκούτζης τήν υλική βάση γιά τήν εϊσοδό του στην κοινωνική ιεραρχία. Ό άνδρας εϊχε πολυάριθμους συγγενείς μεταξύ τών αρχόντων στην περιοχή τής Ελλάδας καί ή «φιλοτιμία» τοϋ αυτοκράτορα προς τον Χαλκούτζη θά τους οδηγήσει νά αναγνωρίσουν τήν πολιτική εξουσία τής Νικαίας ώς τή νόμιμη βυζαντινή αυτοκρατορική εξουσία 6. Ταυτόχρονα μέ τή στρατιωτική παρουσία τους, οί Λατίνοι αναζήτησαν τήν 1. Ν. Μεσαρίτη, 'Επιτάφιος, (έ'κδ. Α. Heisenberg, Neue Quellen zur Geschichte des lateinischen Kaisertums und des Kirchenunion I. Der Epitaphios des Nikolaos Mesarites auf seinen Bruder Johannes, Μόναχο 1922 ( =Quellen und Studien δ.π., Λονδίνο 1973 άρ. II), σελ Ν. Χωνιάτη, επιστολή ζ' (Ικδ. I. Van Dieten, GFHB 3, Βερολίνο 1972), σελ. 211: κάί κατένευαε σΐίνάρασθαι προς τήν παροχήν τοϋ πολυαιτήτου προσοδίου, ετι δε άορισταίνει τά τής υποσχέσεως και ημείς λιμώ άπολλνμεθα. 3. Μ. Χωνιάτη, σελ. 277: ώς καί ούτος απολαύσει τοϋ ελέους τής φιλάνθρωπου βασιλείας σον, 279: μή τής βασιλικής άτυχήσαι φιλότιμου χρηστότητας, σελ. 280: και ύπανοίξαί οί τά βασιλικά και φιλάνθρωπα σπλάχνα, ώστε τά τής ξενιτείας δυσχερή εϋφορώτερον φέρειν και ραότερον. 4. Στο Ί'διο, σελ. 277, πρβλ. σελ Στο ί'διο, σελ , Στο ϊδιο, σελ. 280.

15 Il ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΤΣ ΛΛΤΙΝΟΤΣ ΤΟ αναγνώριση τους ώς νομίμων κατόχων τής βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ό Βαλδουίνος Α', άφοΰ στέφθηκε αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπολη ξεκίνησε γιά νά υποτάξει τις βυζαντινές επαρχίες «ώς διά φιλίων χώρων παρελευσόμενος καί βασιλεύς 'Ρωμαίων άναγορευθησόμενος προς παντός» 1. Στή διαμάχη του μέ τον Βαλδουίνο καί στην κατακτητική του πορεία ό Βονιφάτιος ό Μομφερρατικός, γιά νά οίκοιοποιηθεΐ τον βυζαντινό πληθυσμό, ανακήρυξε αυτοκράτορα τον γιο τοϋ Ίσαακίου Β', τον Μανουήλ 2. Οί Λατίνοι προσπαθούν νά πείσουν τόν πληθυσμό γιά τή νομιμότητα τής κατοχής, μέ τή χρήση παραδοσιακών αυτοκρατορικών ιδιωμάτων 3, ενώ, παράλληλα, διαδίδουν ιστορίες μέ τις όποιες προσπαθούν νά εδραιώσουν τήν πολιτική εξουσία τους, όπως το πέρασμα τοΰ λατίνου αυτοκράτορα 'Ερρίκου πάνω άπο τον παγωμένο "Εβρο, πού «γιά αυτό, οί "Ελληνες λέγανε μεταξύ τους, ό Θεός αγαπά τόσο πολύ τοΰτον τον αυτοκράτορα πού θάταν δύσκολο νά τον διώξουμε, πρέπει νά τον υπηρετήσουμε...» 4. «Αφέντης έ'νι, βασιλέας, καί ήλθε νά κερδίση. Έσεΐς αφέντη ούκ έχετε τοΰ νά σάς συμμαχήση» 0. "Ετσι μιλά è Γοδεφρίδος Βιλλεαρδουΐνος στους άρχοντες τής Ανδραβίδας, γιά τον Γουλιέλμο de Champlitto, θέτοντας τό ζήτημα τής πολιτικής εξουσίας, προκειμένου νά τους πείσει νά συνεργαστούν καί νά πείσουν συγγενείς καί φίλους νά κάνουν τό ί'διο 6. Άν ό δρος αφέντης εκφράζει τις φεουδαρχικές πολιτικές σχέσεις, ό δρος βασιλέας εϊναι ό κατ' εξοχήν ορός τής πολιτικής εξουσίας, δπως τήν αντιλαμβάνονταν οί βυζαντινοί, καί μαζί μέ τον τονισμό τής ανυπαρξίας βυζαντινής πολιτικής εξουσίας δείχνει στους ελληνόφωνους αναγνώστες καί ακροατές τοΰ χρονικού, μια καί εϊναι αμφίβολο άν τά λόγια τούτα βγήκαν άπο το στόμα τοΰ φράγκου ιππότη, τήν κατάσταση στην οποία βρέθηκαν οί βυζαντινοί άρχοντες. Χωρίς πολιτίκή εξουσία πού νά τους εγγυηθεί τήν οικονομική καί κοινωνική υπόσταση έ'πρεπε νά ένταχθοΰν στή λατινική φεουδαρχική ιεραρχία γιά νά επιβιώσουν σάν κοινωνική ομάδα. Μένει νά εξεταστεί, άν οί θρησκευτικές διαφορές ανάμεσα στους Λατίνους καί τους βυζαντινούς ήταν στοιχείο πολιτικής αντίθεσης. Στή συζήτηση πού έγινε στο τρίκλινο τοΰ Θωμαΐτη ανάμεσα σέ μέλη τοΰ ελληνορθόδοξου μονα- 1. Ν. Χωνιάτη, 'Ιστορία, σελ Βλ. παραπάνω, σελ 155, σημ L ο n g n ο n, L'Empire, σελ , 63, τοΰ ϊ δ ι ο υ, Notes sur la diplomatique de l'empire latin de Constantinople, Mélanges Felix Grat, τόμ. Β', Παρίσι 1949, ανάτυπο, σελ. 3-18, Β. Hendrickx, Les institutions de l'empire latin de Constantinople ( ), le pouvoir impérial (l'empereur, les regents, l'imperatrice), Βυζαντινά 6 (1974), σελ είδ. σελ Henri de Valenciennes, Histoire de l'empereur Henri de Constantinople, Ικδ. J. Longnon, Παρίσι 1948, 567, πρβλ. L ο n g n ο n, L'empire, σελ Χρονικον τοϋ Μορέως, στίχ Βλ. παραπάνω, σελ. 150, σημ. 3.

16 158 Π. ΓΟΪΝΑΡΙΔΗ στηριοΰ τοΰ αγίου Αυξεντίου καί τον καρδινάλιο Βενέδικτο, στίς 29 Σεπτεμβρίου , ό τελευταίος κατηγορεί ολόκληρη τή βυζαντινή κοινωνία, πατριάρχες, αρχιερείς, αυτοκράτορες, άρχοντες καί λαό, σάν «διαβολείς τών Λατίνων, ώς άζυμίτας δήθεν καί πνευματομάχους τους Λατίνους άποκαλοΰντας άλλα καί αιρετικούς» 2. Οί μοναχοί παραδέχονται δτι τέτοιες κατηγορίες κατά τών Λατίνων έ'χουν εκφραστεί, δμως θεωροΰν δτι εϊναι άδικο νά κατηγορούνται οί πάντες «ει χυδαίοι μέν τίνες εϊεν οί τά άτοπα καί λέγοντες καί πράττοντες καί αμαθείς καί άγροικοι», τονίζοντας δτι, γιά τις ιεροσυλίες πού διαπράττονται άπό το λατινικό πλήθος (χυδαίων λαών), θά ήταν άδικο νά θεωρηθεί υπεύθυνη ή ηγεσία του 3. Ά,ν ό λαός αντιπολιτευόταν τους Λατίνους χρησιμοποιώντας τις θρησκευτικές διαφορές, γιά τήν ηγεσία του αυτές ήταν αντικείμενο συζήτησης καί ή πολιτική νομιμοφροσύνη ήταν δεδομένη. Στην ίδια συζήτηση οί Λατίνοι, παρανοώντας τήν φράση τοΰ μονάχου Ιωάννη Μεσαρίτη «ου γαρ έ'χομεν ημείς βασιλέα όμόφρονα ήμϊν», νόμισαν δτι ό μοναχός δέν αναγνώριζε τή λατινική πολιτική εξουσία 4. Οί μοναχοί διαμαρτυρήθηκαν, γιατί τους αποδόθηκε πρόθεση πού δέν εϊχαν καί ή συζήτηση συνεχίστηκε 5. Ταυτόχρονα, ό κλήρος τής Κωνσταντινούπολης ζήτησε άπό τον Ερρίκο νά τοΰ επιτρέψει νά εκλέξει πατριάρχη, μέ τον ίδιο τρόπο πού παραδοσιακά ό κλήρος τής πόλης ζητοΰσε άπό τον βυζαντινό αυτοκράτορα νά δώσει τήν άδεια γιά τήν εκλογή νέου πατριάρχη 6. Στο γράμμα πού έ'στειλε στον πάπα Ίννοκέντιο Γ', γιά τήν εκλογή πατριάρχη, ό κλήρος αναγνωρίζει τήν πολιτική εξουσία τών Λατίνων καί αναφέρει τον Ερρίκο ώς «θεοπρόβλητο» 7. Ωστόσο, ή αναγνώριση αυτή τής πολιτι- 1. Ν. Μεσαρίτη, Επιτάφιος, σελ. 52. Γιά τις συζητήσεις αυτές: Τ h i r i e t, La symbiose, σελ Ν. Μεσαρίτη, 'Επιτάφιος, σελ "Οπ. π. 4. Στο ίδιο, σελ Στο ΐδιο, σελ Στο ϊδιο, σελ. 63: προσήλθομεν τω κρατίατφ και φιλοχρίστω ημών βασιλεϊ, προσάγοντες δέησιν, εκχωρηθήναι ήμϊν παρά τοΰ κράτους αύτον κατά τους ιερούς καί θείους κανόνας καί κατά το κράτησαν ήμϊν εθος ψηφίζεσθαι καί χειροτονήσαι εαυτοίς πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως. ΙΙρβλ. G. Ρ a ρ ο u 1 i d i s, La place de l'empereur à Byzance pendant les conciles oecuméniques, Βυζαντινά 3 (1971), σελ , ειδ. σελ Γιά τήν αδυναμία τοΰ λατίνου αυτοκράτορα νά εκπληρώσει τήν αίτηση αύτη: P. L' Η u i 11 i e r, La nature des relations ecclésiastiques grecolatines après la prise de Constantinople par les croisés, Akten des XL Internationalen Byzantinistenkongresses München 1958, Μόναχο I960, σελ , είδ. σελ P. G. τόμ. 140, στ. 297 Β. Τό γράμμα αυτό, τοϋ όποιου τό περιεχόμενο διαφέρει άπο το γράμμα πού συνέταξε ό 'Ιωάννης Μεσαρίτης (Ν. Μεσαρίτη, 'Επιτάφιος, σελ ), αν καί Κχει το 'ίδιο αντικείμενο, είναι πιθανόν νά γράφτηκε αργότερα, βλ. J. Gill, Byzantium and the Papacy , New Brunswick New Jersey 1979, σελ. 35 καί σημ. 60.

17 II ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟΪΣ ΛΑΤΙΝΟΥΣ ΤΟ κής εξουσίας ήταν εντελώς ανεξάρτητη άπό τήν πνευματική υποταγή πού γύρευαν οί Λατίνοι, τομέας στον όποιο οί 'Ελληνορθόδοξοι ήταν ανένδοτοι. Τό 1213/4, ή πολιτική τοΰ καρδιναλίου Πελαγίου, ό όποιος έκλεισε ελληνορθόδοξες εκκλησίες καί ενήργησε διωγμούς μοναχών, γιά νά ύποταχθοΰν στον πάπα, οδήγησε τους Κωνσταντινοπολίτες «καί μάλιστα τών άλλων τους προύχοντας» νά διαμαρτυρηθούν στον Ερρίκο, τονίζοντας δτι άλλου γεγονότες γένους και άλλον άρχιερέαν έχοντες, εαυτούς τω κράτει σου ύπετάξαμεν ώστε σωματικώς κατάρχειν ημών, ου μήν γε πνευματικώς καί ψυχικώς, σον μεν γαρ εν πολέμω νπερμαχεΐσθαι τών αναγκαίοον, τών δ' ημετέρων εκστηναι σββασμάτων καί θρησκευμάτων τών αδυνάτων πάνττ\ καθέστηκεν 1. Ανάλογο αίτημα εκφράζουν στό Γοδεφρίδο Βιλλεαρδουΐνο καί οί ελληνορθόδοξοι άρχοντες τής Πελοποννήσου 2. Δέν είναι μόνον οί Λατίνοι πού θέτουν τή διαφορά στή θρησκευτική πίστη σάν σύνορο ανάμεσα στους 'ίδιους καί τον ιθαγενή πληθυσμό, σάν κοινωνικό φραγμό 3, άλλα καί οί ελληνορθόδοξοι άρχοντες, πού τήν επεδίωξαν, σάν μέσο διαφοροποίησης άπό τους κατακτητές. Ή κατοχή τής γής, πάνω στην οποία βασιζόταν τό φεουδαρχικό σύστημα καί ή υποταγή τών ελληνορθόδοξων στην παπική εκκλησία αποτέλεσαν τους στόχους τών σταυροφόρων μετά τήν κατάκτηση τής Κωνσταντινούπολης 4. Ή εγκαθίδρυση τοΰ φεουδαρχικού συστήματος σήμαινε τή μετατροπή τής πολιτικής εξουσίας σ' Ινα χαρακτηριστικό τής γαιοκτησίας, τή διέχεε σ' Ινα μωσαϊκό εδαφικών κυριαρχιών, δομικά ισοδυνάμων, μέρος μιας ευρύτερης ενότητας, τής ((Χριστιανοσύνης», μέ επικεφαλής τόν πάπα. Στον βυζαντινό κόσμο ήταν ή κρατική πολιτική εξουσία πού θεμελίωνε καί διασφάλιζε τήν οικονομική καί κοινωνική θέση τών μελών τής κοινωνίας, αντίθετα άπο τον φεουδαλικό κόσμο, δπου ή παροχή υπηρεσιών καί οί προσωπικοί δεσμοί εξασφάλισαν τήν κατοχή τής γής. Γιά τόν βυζαντινό, ή θρησκεία του ήταν συνθετικό του κράτους καί τής λειτουργίας του, ενώ γιά τον Λατίνο ήταν κάτι ξέχο^ρο, πάνω άπό τήν πολιτική κοινωνία. Οί βυζαντινές επικράτειες, πού δημιουργήθηκαν άπό ανθρώπους μέ υψηλή θέση στην παραδοσιακή κρατική μηχανή καί μέ τή σύμπραξη τών αρχόντων, σχηματίστηκαν πάνω στό βυζαντινό κρατικό πρότυπο, παρά τις τεχνικές ατέλειες τους 5. Οί ελληνορθόδοξοι άρχοντες πού υποτάχθηκαν στους Λατίνους 1. Γ. Άκροπολίτη, Χρονική συγγραφή, σελ Χρονικον τοΰ Μορέως, στίχ κ.έ. 3. Litavrin, Le problème de la symbiose, σελ Βλ. π.χ. Villehardouin, La conquête, 225, σελ. 25. Χρονικον τοϋ Μορέως, στίχ Παρά τήν κριτική ματιά τών συγγραφέων, συγχρόνων ή λίγο μεταγενεστέρων, γιά τή διάσπαση τοΰ βυζαντινού κόσμου καί τον συναγωνισμό μεταξύ τους, οί επικράτειες αυτές γίνονται αντιληπτές σάν ισοδύναμα υποκατάστατα τής αυτοκρατορικής κρατικής μηχανής. "Ετσι, ό Ν. Χωνιάτης (Ιστορία, σελ. 625, 639) απαριθμεί τις πολιτικές εξουσίες κά-

18 160 Π. ΓΟΤΝΑΡΙΔΗ αναγνώρισαν στίς εδαφικές κυριαρχίες τό ί'διο κρατικό πρότυπο, εγγυητή τής ισχύος καί τοΰ κύρους τους 1, καί ίσως αυτή ακριβώς ή προσαρμογή τών Λατίνων στα βυζαντινά πρότυπα νά εξηγεί, εν μέρει, τή θέση τών ελληνορθόδοξων στή φεουδαρχική ιεραρχία 2. Ωστόσο, σ' Ινα πολιτικό σύστημα στοΰ οποίου τους προσανατολισμούς οί ελληνορθόδοξοι άρχοντες δέν εϊχαν παρά μία εξαρτημένη συμμετοχή, ή εμμονή στην ορθοδοξία τους επέτρεψε νά κρατήσουν Ινα τομέα τής κοινωνικής ζωής, μέσω τοΰ οποίου μποροΰσαν νά αναπτύξουν ενα δίκτυο σχέσεων καί ελέγχου στην ελληνορθόδοξη κοινωνία καί νά σχηματίσουν ενα πεδίο σταδιοδρομιών ανεξάρτητων άπό τις φεουδαρχικές σχέσεις. Ή επιβολή κλειστών κοινωνικών ομάδων άπό τό φεουδαρχικό σύστημα έ'βαζε εμπόδια στή λειτουργία αυτή τής προσκόλλησης στην ορθοδοξία, ή οποία άπό τήν άλλη μεριά μείωνε τή συμμετοχή τών ελληνορθόδοξων στή φεουδαρχοποίηση τής κοινωνίας, καί αποτελούσε, μαζί μέ τήν εμμονή στην ορθοδοξία αίτιο ρήξης ή κίνητρο «αυτόνομης» ανάπτυξης. Π. ΓΟΪΝΑΡΙΔΗΣ νοντας κριτική στον συναγωνισμό καί στην επιδίωξη τους νά αναγνωριστούν ώς συνέχεια τής αυτοκρατορίας, αφήνοντας αβοήθητους τους ελληνορθόδοξους τών περιοχών υπό λατινική κατοχή ή που υπομένουν τις επιδρομές τών Βουλγάρων. 'Εξάλλου, τόσο ό μητροπολίτης Ναυπάκτου 'Ιωάννης Άπόκαυκος, V. Vasiljevskij, Epirotica saeculi XIII, Viz. Vrem. 3(1896), σελ. 276, δσο καί ό αρχιεπίσκοπος Άχρίδος Δημήτριος Χωματιανός, J. Β. Ρ i t r a, Analecta, στήλ. 384, θεωρούν τις υπάρχουσες εξουσίες ώς καταξιωμένες, άν καί καμία τους δέν μπορεί νά διεκδικήσει τον τίτλο τής αυτοκρατορίας. Πρβλ. παραπάνοι, σελ. 152, σημ Γιά τον θεμελιακά κρατικοκεντρικό χαρακτήρα της βυζαντινής κοινωνίας: Ν. Σ β ο ρώ ν ο υ, Το πρόβλημα τής βυζαντινής φεουδαρχίας, 'Ιστορία τοΰ Ελληνικού "Εθνους, 'Αθήνα 1979, σελ Βλ. παραπάνω, σελ. 150, σημ. 5.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος Γενικά α. Τα Λατινικά κράτη Στη θέση της βυζαντινής αυτοκρατορίας που καταλύθηκε εγκαθίστανται οι Φράγκοι: ένα μωσαικό κρατιδίων και ηγεμονιών. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία τους είναι δύναμη λόγω των πολλών

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα Κεφ. 3. Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) Υποκεφάλαιο 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) Φύλλο εργασίας 1. Από τον

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 12 Ενδέκατος Αιώνας (α μισό): Βασίλειος Β Βουλγαροκτόνος (976-1025) Κων/νος Η (1025-1028) - Ρωμανός Γ Αργυρός (1028-1034) - Μιχαήλ Δ Παφλαγών (1034-1041) - Μιχαήλ Ε Καλαφάτης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός

Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός ήταν αυτοκράτορας της Τραπεζούντας από τις 22 Δεκεμβρίου 1349 ως τις 20 Μαρτίου 1390. Ήταν γιος του Αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Βασίλειου Α και της ερωμένης του, Ειρήνης, κόρης

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε. ΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης με εκείνα της στήλης. Δύο στοιχεία της στήλης περισσεύουν. 1. Γαληνοτάτη Δημοκρατία 2. Ουγενότοι 3. Όθων 4. Ιωάννης ατάτζης 5. Διαφωτισμός α. γία Ρωμαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2 Ιουνίου 2009 ΩΡΑ: 07:45 10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τρία μέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Η Περίοδος 1204-1259

Η Περίοδος 1204-1259 Αρκετοί ιστορικοί τοποθετούν την έναρξη της Ύστερης Βυζαντινής περιόδου στον 11ο αιώνα, όταν συντελέστηκαν ριζικές μεταβολές στην εσωτερική ζωή της αυτοκρατορίας (διοίκηση, δικαιοσύνη, οικονομία, στρατό),

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές

Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι. πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές Ποιος πρέπει, άραγε, να κυβερνά; Ο λαός; Οι πλούσιοι; Οι γενικής αποδοχής, Ο ικανότερος; Ένας φωτισµένος δικτάτορας; Καθεµία από αυτές τις λύσεις εµφανίζει την ίδια αδυναµία µε τις υπόλοιπες. Οπότε τι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνία και τέχνες στην Ελλάδα κατά τον 13ο αιώνα. Ιστορική εισαγωγή

Κοινωνία και τέχνες στην Ελλάδα κατά τον 13ο αιώνα. Ιστορική εισαγωγή Κοινωνία και τέχνες στην Ελλάδα κατά τον 13ο αιώνα. Ιστορική εισαγωγή Χρύσα ΜΑΛΤΕΖΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ. 9-16 ΑΘΗΝΑ 2000 Χρύσα Α. Μαλτέζου ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΕΑΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13ο ΑΙΩΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ εσωτερική αναδιοργάνωση θέματα δημιουργία θεμάτων: αρχικά στρατιωτικές μονάδες μετακινούμενες ανά την επικράτεια οι

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ Άρθρο 0201: Ορισµός του Πολεµικού Ναυτικού 1. Ο όρος "Πολεµικό Ναυτικό", όπως χρησιµοποιείται στο κείµενο των ιατάξεων, δηλώνει το σύνολο των Ναυτικών και Αεροναυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 10 O Δέκατος Αιώνας (α μισό): Λέων Ϛ Σοφός (886-912) - Αλέξανδρος Α (912-913) Κων/νος Ζ Πορφυρογέννητος 913-959 (Ρωμανός Α Λεκαπηνός 920-944) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006,

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006, 1 Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Copyright 2006 Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Αναμνηστική φωτογραφία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ξάνθη. Στο μέσον ο τότε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 1 Α φάση Εξέτασης Οµάδα Α 1) ΠότεκαιγιαποιουςλόγουςιδρύθηκεηΑ ΑθηναϊκήΣυµµαχία; 2) Πότε εµφανίστηκε η αλφαβητική γραφή στον ελληνικό κόσµο και ποιες ανάγκεςεξυπηρετούσε;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα)

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα) ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα) Ό Βίος του 'Οσίου Λούκα τοΰ Στειριώτη εΐναι το μοναδικό κείμενο, το όποιο αναφέρεται, άμεσα και διεξοδικά στην επιδρομή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατίας, Φιλικός, διοικητικό στέλεχος, πολιτικός Ιωάννινα

Επιχειρηµατίας, Φιλικός, διοικητικό στέλεχος, πολιτικός Ιωάννινα Επώνυµο Όνοµα Υπογραφή Σταύρου - Τσιαπαλάµος Γεώργιος Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου Χρόνος Θανάτου Βιογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΛΑΒΟΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 11ΟΣ-15ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΛΑΒΟΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 11ΟΣ-15ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΛΑΒΟΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 11ΟΣ-15ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ Όταν η Α Βουλγαρική αυτοκρατορία του Σαµουήλ (1018) κατέρρευσε, η Βαλκανική χερσόνησος στο σύνολό της περιήλθε, ύστερα από τρεισήµισι αιώνες, στην κατοχή

Διαβάστε περισσότερα