Π α γ γ α ί ο : Τ α μ ο ν ο π ά τ ι α τ η ς Μ ε σ ο ρ ό π η ς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Π α γ γ α ί ο : Τ α μ ο ν ο π ά τ ι α τ η ς Μ ε σ ο ρ ό π η ς"

Transcript

1 Åëëçíéêüò Ïñåéâáôéêüò Óýëëïãïò ÊáâÜëáò Ετήσια έκδοση του Ορειβατικού Συλλόγου Καβάλας έτος τεύχος 8 - διανέμεται δωρεάν Τ ο τ ο π ί ο τ η ς ε λ λ η ν ι κ ή ς χ α ρ τ ο γ ρ α φ ί α ς Π α γ γ α ί ο : Τ α μ ο ν ο π ά τ ι α τ η ς Μ ε σ ο ρ ό π η ς Φλέγγες, Ιούνιος 2012: Μια απρόβλεπτη τροπή H o me Made E n e rgy Ge l Εικονικ ή α ναιμία Γ ι α τ ί τ ό σ η Β ι α σ ύ ν η ; Π ρ ό γ ρ α μ μ α α ν α β ά σ ε ω ν

2 E d i t o r i a l... του Βασίλη Κυριλλίδη ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑΣ ΑΝΑΡΡΙΧΗΣΗΣ (Ε.Ο.Ο.Α.) ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΥ 37 - Τ.Κ ΚΑΒΑΛΑ ΤΗΛ e_mail: Υπεύθυνος ύλης: Θανάσης Δασκαλούδης Επιμέλεια ύλης: Φρόσω Ζουμπούλη Βασίλης Κυριλλίδης Σ αυτό το τεύχος γράφουν: Θανάσης Δασκαλούδης Μαρία Καλογιώργη Αναστασία Κασμερίδου Βασίλης Κυριλλίδης Κώστας Μπακρατσάς Ηλίας Σιντούδης Λευτέρης Τσουρής Φωτογραφίες: Θανάσης Δασκαλούδης Μαρία Καλογιώργη Στέργιος Κεμανετζής Βάσω Μπανάσα Σελιδοποίηση - Γραφιστική επιμέλεια: Θανάσης Δασκαλούδης Η έκδοση του παρόντος τεύχους είναι μια χορηγία της εταιρίας ΑΚΡΟΛΙΘΟΣ Α.Β.Ε.Ε. - ΚΗΠΙΑ ΚΑΒΑΛΑΣ την οποία και ευχαριστούμε. Φωτογραφία εξωφύλλου: Όλυμπος - Λούκι του Μύτικα Εδώ και αρκετό καιρό, από το ξεκίνημα κιόλας αυτής της δυσβάστακτης οικονομικής κρίσης, τέθηκε ένα άτυπο στοίχημα: Μήπως τώρα, που τα υλικά μας αγαθά περιορίζονται, οι εσωτερικές μας πυξίδες μας κατευθύνουν σε κάποιον διαφορετικό προσανατολισμό; Μήπως τώρα, που οι δυνατότητές μας στενεύουν και το είναι μας δεν θα μπορεί πλέον να ταυτίζεται με το έχω, θα καταφέρουμε να βρούμε κάποιες άλλες αξίες; Ας το παραδεχτούμε, η ευμάρεια μας προσέφερε ανέσεις, αλλά δεν μας έκανε καλύτερους ανθρώπους. Δεν είναι ο πιο εύκολος τρόπος για να αναλογιστούμε πάνω σ αυτό, αλλά, έστω κι έτσι, ας προσπαθήσουμε να δούμε τι μπορούμε να διαφυλάξουμε και τι να ανακαλύψουμε ξανά, μέσα στον κυκεώνα που έχουμε βρεθεί. Ακόμα και με γυμνό μάτι βλέπουμε, ήδη, μια διαφορά. Ο κόσμος που ασχολείται με τις φυσικές δραστηριότητες είναι πλέον πολύς, κι αυξάνεται με γοργούς ρυθμούς. Δρομείς, ποδηλάτες, απλοί περιπατητές, είναι καθημερινό θέαμα, ακόμα και στους δρόμους της πόλης. Είναι δύσκολο να εξακριβώσεις κατά πόσο αυτό οφείλεται στον περισσότερο χρόνο που, λόγω ανεργίας, υπάρχει διαθέσιμος, στην ανάγκη εκτόνωσης των ψυχολογικών πιέσεων ή στην ανακάλυψη ενός όμορφου τρόπου ζωής η οποία μας ήρθε ως καθυστερημένο

3 επακόλουθο μιας συνήθειας, που στον υπόλοιπο κόσμο ανθεί εδώ και δεκαετίες. Μάλλον όλα αυτά μαζί. Αυτό που φαίνεται σίγουρο είναι πως το φαινόμενο δεν μοιάζει παροδικό, αλλά κάτι που θα παραμείνει και θα προσαρτά στις τάξεις του ολοένα και περισσότερους ανθρώπους. Από αθλητικής άποψης το μεγαλύτερο μερίδιο σ αυτό το ρεύμα διεκδικεί το τρέξιμο. Δυστυχώς η ορειβασία δεν ακολουθεί ανάλογα. Ο αριθμός όσων στρέφονται σ αυτήν την ευγενική και μη ανταγωνιστική δραστηριότητα παραμένει μικρός. Οι αποτρεπτικοί παράγοντες μπορεί να ποικίλουν: Μια προσωπική αντίληψη που δεν ελκύεται από συλλόγους και ομάδες. Ο ακριβός εξοπλισμός. Μια δραστηριότητα που δεν μπορείς να εξασκείς όποτε θελήσεις, παρά μόνο τα Σαββατοκύριακα και υπό προϋποθέσεις. Μια μεγαλύτερη ανάγκη για αδρεναλίνη, ιδιαίτερα προσφιλής στους νέους. Όπως και να χει, η ορειβασία συνεχίζει, όπως ίσως ξεκίνησε, ως δραστηριότητα μιας ελίτ, χωρίς ωστόσο να εντοπίζεται σ αυτήν οποιοσδήποτε ταξικός ή οικονομικός διαχωρισμός, που να αποκλείει ή να αποθαρρύνει τον οποιονδήποτε. Δεν ξέρω, όμως, πως θα μπορούσε κι αλλιώς. Θα ήταν τόσο όμορφα τα βουνά αν σωρεύονταν στις πλαγιές και στις κορυφές τους όσοι συχνάζουν στις πλαζ; Θα ήταν δυνατές από έναν επαρχιακό σύλλογο οι πολυάνθρωπες και συνεχείς διοργανώσεις εκδρομών κι αναβάσεων; Κάπως δύσκολο. Καθώς, όμως, όλα είναι θέμα σύγκρισης, στον Ε.Ο.Σ Καβάλας, μπορούμε να κάνουμε ασφαλώς μια τέτοια. Πριν από μια δεκαετία, μια πολύωρη χειμερινή ανάβαση καταγραφόταν ως μεγάλη επιτυχία, αν συγκέντρωνε 5 άτομα. Κι όμως, τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους συγκροτήθηκε για κάτι ανάλογο μια ομάδα τρεις φορές μεγαλύτερη. Στις πολύωρες καλοκαιρινές μας εξορμήσεις σπάνια μαζευόμασταν πάνω από 10. Τους τελευταίους μήνες σπάνια θυμάμαι ανάβαση με κάτω από 10 ανθρώπους. Ο μυθικός και σπανιότατος, κάποτε, αριθμός των 20 είναι πλέον εφικτός και πολλές φορές ξεπερνιέται κατά πολύ. Όμως, αν κάτι μάθαμε τόσα χρόνια στον Ε.Ο.Σ. Καβάλας, είναι πως οι αριθμοί δεν έχουν και τόση σημασία. Αυτό που εκτιμούμε ως πλέον σημαντικό είναι η ποιότητα των ανθρώπων που απαρτίζουν τον σύλλογο, και σ αυτόν τον τομέα έχουμε κάθε λόγο να είμαστε ευχαριστημένοι. Γιατί τελευταία μας έχουν προσεγγίσει άτομα, πού όχι απλώς διαθέτουν τις φυσικές ικανότητες να ακολουθούν στις δύσκολες αναβάσεις, αλλά και τον χαρακτήρα εκείνο που τους επιτρέπει να ενταχθούν και να διαρκέσουν. Άνθρωποι σοβαροί και υπεύθυνοι, που κατάφεραν μέσα σε λίγο χρόνο να γίνουν αγαπητοί και να τους αισθανόμαστε σαν χρόνια δικούς μας. Το βουνό είναι ο καλύτερος ψυχαναλυτής κι αποκαλύπτει τις αρετές και τα ελαττώματα του καθενός μας. Πολλές φορές αρκεί μια και μοναδική ανάβαση για να καταλάβεις τον άλλον. Και η ποιότητα των νέων μελών είναι η μεγαλύτερη επιτυχία ενός συλλόγου, στην προκειμένη περίπτωση του δικού μας συλλόγου. Είναι η βάση πάνω στην οποία θα πατήσουν όσα πρέπει από τα παλιά και θα χτιστούν τα καινούργια. Κι όλα τα υπόλοιπα, που τα προσδοκούμε όμορφα και συναρπαστικά, θα έρθουν με τον καιρό.

4 Γιατί τόση βιασύνη; Κείμενο: Κώστας Μπακρατσάς Τον τελευταίο καιρό γινόμαστε μάρτυρες ενός ευχάριστου και συνάμα πρωτόγνωρου φαινομένου. Αναφέρομαι στην πραγματική έκρηξη των αγώνων δρόμου μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, τόσο σε αστικό περιβάλλον, όσο και στο βουνό το οποίο και μας ενδιαφέρει περισσότερο. Αυτό που πραγματικά προκαλεί εντύπωση είναι η συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή του κόσμου, τέτοια ώστε οι διοργανωτές εκτός από το ποσό της οικονομικής συμμετοχής, να ορίζουν και συγκεκριμένο πάντα αριθμό αθλητών που θα δεχθούν, και ο οποίος συνήθως συμπληρώνεται εύκολα. Σε αρκετούς μάλιστα αγώνες προβλέπονται και κριτήρια, πόντοι δηλαδή, κερδισμένοι από συμμετοχή σε άλλες αντίστοιχες διοργανώσεις, και δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις αθλητών που μένουν εκτός. Ο κύριος, όμως, λόγος προβληματισμού είναι πως όλο και περισσότερο οι αγώνες διεξάγονται σε ορεινό περιβάλλον και σε διαδρομές που συνηθίσαμε να τις χαρακτηρίζουμε ως ορειβατικές, καθώς και το τι είναι αυτό που ωθεί τον κόσμο σε αυτούς, σε αντίθεση με την πτωτική τάση που παρατηρείται στις καθαρά ορειβατικές δραστηριότητες. Ο αγώνας δρόμου είναι μια αθλητική δραστηριότητα με καθαρά ανταγωνιστικό χαρακτήρα. Η συμμετοχή σ αυτόν απαιτεί τουλάχιστον τη στοιχειώδη προπόνηση για τα δεδομένα του αγώνα και ο αθλητής, προσηλωμένος στο στόχο του, τρέχει για να τερματίσει σε καλύτερο χρόνο και θέση από κάποιον άλλο συναθλητή του. Πάντως, κατά γενική ομολογία, ο μεγάλος αντίπαλος φαίνεται να είναι το ρολόι. Άξιο αναφοράς, που δίνει πλέον και οικονομική διάσταση στο θέμα, είναι το υψηλό επίπεδο εξοπλισμού των δρομέων που τους καθιστά μεγάλο αγοραστικό κοινό με αυξανόμενη δυναμική, εξ ου και ο μεγάλος αριθμός εταιριών που ειδικεύεται κι επενδύει μεγάλα ποσά σε έρευ-

5 να. Περιλαμβάνει εξελιγμένα ρούχα για τις εκάστοτε καιρικές συνθήκες, παπούτσια για κάθε τύπο εδάφους, διαφορετικά για προπόνηση και άλλα για τον αγώνα. Ακόμα πιο εξειδικευμένα χρονόμετρα - παλμογράφους για τη συνεχή παρακολούθηση των καρδιακών παλμών και του παραγόμενου έργου, μέχρι και την χρήση GPS για την ακριβή μέτρηση των αποστάσεων, τόσο στον αγώνα όσο και στην προπόνηση, και φυσικά πλήθος αξεσουάρ όπως παγουράκια, ζώνες, σακίδια πλάτης με ενσωματωμένα υδροδοχεία και άλλα πολλά. Οικονομική επίσης διάσταση έχει και η καθεαυτού διοργάνωση των αγώνων ορεινού τρεξίματος, αφού διαθέτει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά μιας επιχειρηματικής δραστηριότητας, για τον απλούστατο λόγο ότι απαιτούνται χρήματα για να πραγματοποιηθεί. Με σκοπό την προσέλκυση αθλητών γίνεται ευρεία προβολή του κάθε αγώνα σε έντυπα και ψηφιακά μέσα, αλλά και με παρουσία σε διοργανώσεις άλλων αγώνων. Υπάρχουν έσοδα από τις συμμετοχές των αθλητών, από χορηγούς, από ενοικίαση των χώρων σε εμπορικά καταστήματα του κλάδου, έσοδα από διαφημίσεις εταιριών, τυχόν επιχορηγήσεις και γενικά ένας κύκλος εργασιών με πιθανά κέρδη για τον διοργανωτή. Δεν είναι τυχαίο ότι πλέον σε κάθε πόλη, χωριό ή ορεινό οικισμό προκηρύσσονται ανάλογοι αγώνες που αναμφισβήτητα ζωντανεύουν την ξεχασμένη ελληνική ύπαιθρο και παράλληλα δίνουν μια οικονομική πνοή σε εποχές κρίσης. Επίσης αυξάνονται και οι ιδιώτες διοργανωτές αγώνων που σαφώς και προσδοκούν τη μαζικότητα αποσκοπώντας στο κέρδος. Οι διοργανωτές των αγώνων ορεινού τρεξίματος αμβλύνουν τις δυσκολίες του βουνού και παρέχουν ευκολίες τέτοιες ώστε να προσομοιάζει με στίβο. Δηλαδή, πολύ καλή σήμανση της διαδρομής, επεμβάσεις στα δύσκολα κομμάτια του μονοπατιού, σημεία εφοδιασμού με νερό, ισοτονικά υγρά, τρόφιμα, ιατρική υποστήριξη κατά τη διάρκεια αλλά και μετά τον αγώνα, μετάβαση από και προς τη διαδρομή. Με όλα τα παραπάνω οι δρομείς στηριζόμενοι στην καλή φυσική τους κατάσταση, δεν διστάζουν να τρέξουν μια ορειβατική διαδρομή, που σε αντίθετη περίπτωση μάλλον δεν θα είχαν διανοηθεί να το πράξουν. Μελετώντας τις συμμετοχές παρατηρούμε ότι στην πλειοψηφία τους οι δρομείς προέρχονται από το χώρο των αγώνων δρόμου της ασφάλτου, χωρίς να έχουν καμιά σχέση με την ορειβασία,που μάλλον δεν τους ενδιαφέρει ως ενασχόληση. Είναι μία ακόμα πρόκληση, ένα αξιοσέβαστο έπαθλο, με εντυπωσιακές φωτογραφίες, ίσως και μικρή δόση περιπέτειας που σπάει τη μονοτονία των χιλιομέτρων της ασφάλτου. Ωστόσο, δρομείς που έχουν εμβαθύνει τη σκέψη τους, αναφέρουν ότι το τρέξιμο στο βουνό,

6 αναβιώνει εξερευνήσεις και δοκιμασίες και μας ξαναγυρνά σε παλιότερους καιρούς όπου η ταχύτητα και η δύναμη ήταν συνώνυμο της επιβίωσης, οπότε το σώμα έχει διατηρήσει στα γονίδιά του αυτές τις ικανότητες τις οποίες και ανακαλεί. Πάντως η βελτίωση των επιδόσεων είναι συνεχής και επιτυγχάνεται με πρόγραμμα προπόνησης, αντίστοιχη διατροφή, και, γενικά, τρόπο ζωής προσαρμοσμένο σε αγωνιστικούς ρυθμούς, που σημαίνει ότι όσοι συμμετέχουν, αφοσιώνονται σ αυτό. Από το χώρο της ορειβασίας θα λέγαμε ότι λίγοι είναι αυτοί που μπαίνουν στη διαδικασία συμμετοχής σε αγώνες ορεινού τρεξίματος, παρότι είναι εξοικειωμένοι με το πεδίο και ενδεχομένως να έχουν και την ανάλογη φυσική υποδομή. Όσοι ενδεχομένως το πράττουν, έχουν ήδη εντάξει το τρέξιμο στο πρόγραμμα διατήρησης ή βελτίωσης της φυσικής τους κατάστασης και το βλέπουν ως ευκαιρία δοκιμής. Προφανώς οι υπόλοιποι δεν βρίσκουν το λόγο να πραγματοποιήσουν ή να επαναλάβουν τρέχοντας, ή έστω βιαστικά, μια ορειβατική διαδρομή που έχει τόσα άλλα να προσφέρει. Γενικά θα λέγαμε ότι ο όρος Ορειβάτες - Δρομείς ή Δρομείς - Ορειβάτες είναι μάλλον αδόκιμος, αφού αναφερόμαστε σε δύο διαφορετικά αντικείμενα. Η ορειβασία ως ενασχόληση σε όλες τις μορφές της είναι μη ανταγωνιστική δραστηριότητα, έχει στόχο τη φυγή ή καλύτερα την επιστροφή προς το φυσικό περιβάλλον, μακριά από τους θορύβους της πόλης και το σύγχρονο τρόπο ζωής. Παλαιότερα είχε την έννοια της περιπέτειας, της κατάκτησης, κάτι που μάλλον δεν ισχύει σήμερα. Η ορειβατική διαδρομή προσφέρει όμορφα και επιβλητικά τοπία, χαρίζει την απεραντοσύνη της φύσης, αποκαλύπτει την αξία ασήμαντων για τους πολλούς πραγμάτων. Ο ορειβάτης πέρα από τη σωματική προσπάθεια, καλλιεργεί αρχές (ομαδικότητα, προσφορά, αλληλεγγύη), αναπτύσσει δεξιότητες (οξυδέρκεια, ικανότητα προσανατολισμού, λήψη αποφάσεων) και προσδιορίζει συνεχώς την ελάχιστη παρουσία του μπροστά στη μεγαλοπρέπεια του βουνού και τη δύναμη της φύσης. Θα λέγαμε ότι η ορειβασία είναι περισσότερο τρόπος και φιλοσοφία ζωής με την άθληση να έρχεται ως συνέχεια ή φυσικό αποτέλεσμα, αν και στο εξωτερικό (Γαλλία) συμπεριλαμβάνεται επίσημα στα αθλήματα. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι κάθε ορειβατική δραστηριότητα, ανάλογα με το είδος της, περιέχει και τον παράγοντα του κινδύνου, γι αυτό άλλωστε είναι απαραί-

7 τητη η σχετική εκπαίδευση με σκοπό την ασφάλεια από τους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς κινδύνους στο βουνό. Στα πλαίσια της εκπαίδευσης θα μπορούσαμε κατ επέκταση να εντάξουμε και τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης. Συγκρίνοντας τις δυο δραστηριότητες παρατηρούμε ότι, αν και γίνονται στον ίδιο χώρο, υπάρχει διαφορά στη φιλοσοφία τους. Ο δρομέας θεωρεί το βουνό ως στίβο και τρέχει για να τερματίσει κοιτάζοντας περισσότερο το ρολόι του, παρά το όμορφο τοπίο που τον περιβάλλει. Στόχος του είναι να φύγει όσο το δυνατόν γρηγορότερα από το βουνό, ολοκληρώνοντας τη διαδρομή στο μικρότερο δυνατόν χρόνο. Τυχόν ατέλειες στη σηματοδότηση που ίσως γίνουν αφορμή να χαθεί πολύτιμος χρόνος, επισείουν παράπονα, καταγγελίες και δυσφήμιση για τη διοργάνωση. Συνοψίζοντας θα λέγαμε ότι η νέα για τη χώρα μας τάση του ορεινού τρεξίματος έχει αρκετά θετικά στοιχεία να προσφέρει. Άλλωστε το trail running εδώ και δεκαετίες γνωρίζει μεγάλη απήχηση στον υπόλοιπο κόσμο. Το γεγονός και μόνο ότι τόσος κόσμος αφήνει τον καναπέ του και αθλείται είναι το μεγαλύτερο κέρδος. Είναι γεγονός επίσης ότι, έστω και μ αυτόν τον τρόπο,γνωρίζουν όλο και περισσότεροι τα βουνά, ώστε να τα προστατεύσουν και ίσως, μετέπειτα, κάποιοι ν ασχοληθούν και με άλλες δραστηριότητές σε αυτά. Αλλά και η οικονομική διάσταση δεν είναι μικρή, αφού μεγάλες εταιρίες παγκοσμίως επενδύουν στο άθλημα και επιπλέον συντηρούνται αρκετά καταστήματα αθλητικών ειδών. Ακόμα ενισχύει την τουριστική προβολή μικρών ορεινών οικισμών, καθώς και το εισόδημα περιφερειακών επιχειρήσεων στις τοπικές κοινωνίες (εστιατόρια, καφέ, ξενοδοχεία κ.α.) Στον αντίποδα των θετικών στοιχείων θα μπορούσαμε να αναφέρουμε την όχληση, αλλά και ρύπανση του χώρου από την παρουσία του μεγάλου αριθμού αθλητών, παρά τον καθαρισμό που επιχειρούν οι διοργανωτές με το τέλος του κάθε αγώνα. Επίσης παρατηρείται υπέρμετρη σηματοδότηση και επέμβαση στα μονοπάτια, που ενώ βοηθούν και τους ορειβάτες, θεωρούνται από πολλούς ως αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.

8 Παγγαίο: Τα μονοπάτια της Μεσορόπης Κείμενο: Θανάσης Δασκαλούδης Φωτογραφίες: Θανάσης Δασκαλούδης - Στέργιος Κεμανετζής - Βάσω Μπανάσα Η Μεσορόπη είναι ένα μικρό, ήσυχο κι όμορφο χωριό του Παγγαίου. Η αμφιθεατρική της θέση στα ριζά του βουνού, κάτω από τις ψηλές κατάφυτες πλαγιές που υψώνονται απότομα από πάνω της, τα παλιά παραδοσιακά σπίτια μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής και τα στενά δρομάκια, την κάνουν ιδιαίτερα γοητευτική για τους επισκέπτες της. Εξαιτίας της προνομιακής του θέσης χτισμένο ακριβώς κάτω από τις ψηλότερες κορυφές του Παγγαίου, με την Εγνατία να περνάει πολύ κοντά διευκολύνοντας την πρόσβαση το χωριό τα τελευταία χρόνια έχει γίνει το ορμητήριο πολλών φυσιολατρών που επιλέγουν μια εύκολη κι όμορφη βόλτα στην ορεινή φύση, αλλά και των ορειβατών που ξεκινούν από εδώ για να αναρριχηθούν στα ψηλά. Ο σημαντικότερος, όμως, παράγοντας εξ αιτίας του οποίου το χωριό έγινε τόσο δημοφιλές είναι το πεζοπορικό μονοπάτι που διατρέχει σε μήκος 5 χιλιομέτρων το κεντρικό ρέμα της Μεσορόπης και φτάνει μέχρι τη σπηλιά που είναι γνωστή ως Βοσκοβρύση ή Τσομπάν Σουί. Η διάνοιξη του μονοπατιού έχει γίνει το 2006 από το δασαρχείο Καβάλας και επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση σε μέρη σπάνιας ομορφιάς. Διαθέτει παγκάκια και κιόσκια στα σημεία ξεκούρασης, προστατευτικούς φράκτες, ξύλινα γεφυράκια και πέτρινα σκαλοπάτια. Η έντονη παρουσία του νερού κάνει την πεζοπορία ακόμα πιο όμορφη και ευχάριστη, ενώ τα καλοκαίρια οι επισκέπτες μπορούν να δροσιστούν στις πολλές φυσικές «πισίνες» που συναντάνε. Εκτός από το κεντρικό-διαμορφωμένο μονοπάτι, στην περιοχή υπάρχουν πολλά άλλα μονοπάτια. Κάποια από αυτά φτά-

9 νουν μέχρι τα καταφύγια που βρίσκονται ψηλά στο βουνό, ενώ άλλα κινούνται χαμηλότερα στις δασωμένες πλαγιές και, αν συνδυαστούν κατάλληλα, μπορούν να δημιουργήσουν ευχάριστες κυκλικές διαδρομές. Δυστυχώς όμως τα περισσότερα έχουν εγκαταλειφθεί και κλείνουν σιγά-σιγά από τη βλάστηση. Σε μια προσπάθεια διατήρησης αυτών των μονοπατιών ο Ε.Ο.Σ. Καβάλας είχε από παλιά σηματοδοτήσει με μπογιά, μεταλλικές ταμπέλες και πασαλάκια το κεντρικό μονοπάτι που οδηγεί μέχρι το καταφύγιο του και, πέρυσι, καθάρισε ένα ακόμα παλιό μονοπάτι προς το καταφύγιο, πιο σύντομο από το προηγούμενο. Σκοπός είναι η προσπάθεια της διάνοιξης και του καθαρισμού των μονοπατιών να συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια, τόσο στην περιοχή της Μεσορόπης όσο και σε άλλες περιοχές του Παγγαίου. Κεντρικό μονοπάτι: Μεσορόπη Σπηλιά Βοσκοβρύση (Τσομπάν Σουί) Το μονοπάτι αυτό είναι το πιο γνωστό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προωθηθούμε και στα υπόλοιπα μονοπάτια της περιοχής. Από την πλατεία της Μεσορόπης ανηφορίζουμε τον κεντρικό δρόμο και αφού προσπεράσουμε την εκκλησία, στρίβουμε στο πρώτο στενό δεξιά. Ο χωματόδρομος μας βγάζει από το χωριό και μας οδηγεί σε ένα ρέμα με μικρή χτισμένη πεζογέφυρα. Την προσπερνάμε και μετά από 200 μέτρα καταλήγουμε σ ένα μικρό πλάτωμα, όπου τελειώνει και ο χωματόδρομος. Στα δεξιά, κάτω στο ρέμα, διακρίνουμε τη μεγάλη βάθρα, τον Οβριό, όπου γίνεται ο αγιασμός των υδάτων την ημέρα των Θεοφανείων. Είναι ιδανικό μέρος για ένα δροσερό μπάνιο το καλοκαίρι. Από το πλάτωμα ξεκινάει το μονοπάτι όπως μας πληροφορούν και οι ταμπέλες του δασαρχείου. Αρχικά ακολουθούμε για λίγο τον παλιό τσιμενταύλακα κι αφού στρίψουμε αριστερά φτάνουμε σε πέντε λεπτά στην πρώτη ξύλινη γέφυρα του μονοπατιού. Αν ο καιρός είναι καθαρός διακρίνεται ψηλά στο βάθος η ψηλότερη κορυφή του Παγγαίου, το Μάτι, με τη χαρακτηριστική κεραία της ΕΡΤ. Το παλιό μονοπάτι ανηφορίζει γλυκά κι αφού προσπεράσει μια διασταύρωση (που οδηγεί σ ένα κιόσκι με διαμορφωμένο χώρο αναψυχής), συνεχίζει μέχρι που φτάνει σ ένα μεγάλο πλάτανο με παγκάκι, σε υψόμετρο 500 μέτρων, μισή ώρα μετά το ξεκίνημά του. Σημειώστε ότι το καλοκαίρι, σε κάποια σημεία η φτέρη γίνεται τόσο ψηλή που το μονοπάτι είναι ελάχιστα ορατό, δεν υπάρχει όμως κίνδυνος να το χάσει κανείς. Από εδώ ξεκινάει μια ξύλινη σκάλα που μας ανεβάζει απότομα. Σε κάποιο σημείο το μονοπάτι διακόπτεται από μία μεγάλη Το μονοπάτι σε όλο του το μήκος διαθέτει σκαλοπάτια, παγκάκια και προστατευτικούς φράκτες που διευκολύνουν την πρόσβαση.

10 κατολίσθηση η οποία σημειώθηκε πριν τρία χρόνια. Μεγάλα κομμάτια βράχων αποκολλήθηκαν από ψηλά, στο πέρασμα τους παρέσυραν τα πάντα και κατέληξαν στην κοίτη του ρέματος. Παρά την κατολίσθηση το σημείο ευτυχώς προσπερνιέται εύκολα. Στη συνέχεια το μονοπάτι τραβερσάρει την πλαγιά και φτάνει στη δεύτερη ξύλινη γέφυρα της διαδρομής μας σε υψόμετρο 650 μέτρων, μία ώρα περίπου από την αφετηρία. Πενήντα μέτρα πριν την γέφυρα αξίζει να κάνουμε μια μικρή παράκαμψη στο ρέμα αριστερά. Ένας καταρράκτης δίπλα στον βράχο σχηματίζει μικρή, όμορφη λιμνούλα, ότι πρέπει για μια βουτιά το καλοκαίρι. Μετά τη γέφυρα ανηφορίζουμε παράλληλα με το ρέμα, σ ένα μέρος από τα πιο όμορφα, καθώς το νερό σχηματίζει συνεχώς μικρούς καταρράκτες. Τα διαμορφωμένα σκαλοπάτια που συναντάμε μας βοηθούν να κερδίσουμε γρήγορα ύψος μέσα στο δάσος με τις οξιές. Προσπερνάμε μια σάρα με πέτρες και καταλήγουμε σε διασταύρωση. Το δεξί παρακλάδι οδηγεί στη συμβολή δύο ρεμάτων σ ένα χαρακτηριστικό πλάτωμα με πλατάνια και παγκάκι. Από εδώ ξεκινάει το μονοπάτι που διάνοιξε πρόσφατα ο Ε.Ο.Σ. Καβάλας για το καταφύγιο του και το οποίο θα περιγράψουμε παρακάτω. Για τη σπηλιά, ακολουθούμε το αριστερό παρακλάδι που ανηφορίζει ανάμεσα στις οξιές, ώσπου να ξανασυναντήσει το νερό του ρέματος που σχηματίζει όμορφα δαντελωτά σχέδια καθώς κυλά στους βράχους. Στο σημείο αυτό υπάρχει ένα ξύλινο παγκάκι και μια βρύση, αλλά δυστυχώς χωρίς νερό. Συνεχίζοντας, σε υψόμετρο 840 μέτρων, περνάμε για τρίτη και τελευταία φορά το ποτάμι με τη βοήθεια μιας ακόμα γέφυρας. Αφήνοντας το ρέμα πίσω μας, βγαίνουμε σ ένα ξέφωτο με την ονομασία Πουλιάνα. Κάνοντας διαδοχικά ζικ-ζακ στη γυμνή πλαγιά, προσπερνάμε ένα ακόμα παγκάκι και μια κατεστραμμένη καλύβα-στάνη και ξανασυναντάμε τα 10

11 Το σπήλαιο διαθέτει όμορφο διάκοσμο με εντυπωσιακούς στακτίτες και σταλαγμίτες ξύλινα κάγκελα του μονοπατιού. Εδώ το καλοκαίρι θέλει προσοχή γιατί η ψηλή φτέρη κρύβει το μονοπάτι και μερικές φορές οι τσουκνίδες κάνουν το μέρος αδιαπέραστο για όσους δεν φορούν μακρύ παντελόνι. Ακολουθώντας τα ξύλινα κάγκελα οδηγούμαστε με ασφάλεια μέσα στο δάσος με τις οξιές που υπάρχουν στο τέλος της ανηφόρας. Εδώ συναντάμε μία ακόμα διασταύρωση. Όπως υποδεικνύει και η κίτρινη ταμπέλα πάνω στην οξιά, αν αφήσουμε το κεντρικό μονοπάτι και στρίψουμε δεξιά θα κατευθυνθούμε προς την κορυφή Αυγό και στα καταφύγια του Παγγαίου. Για την σπηλιά όμως συνεχίζουμε ίσια, ακολουθώντας πάντα το πολύ καλά διαμορφωμένο μονοπάτι. Κατηφορίζουμε την πέτρινη σκάλα, περνάμε σύρριζα στη βάση των βράχων κι ανηφορίζουμε για τελευταία φορά. Σε τρείς περίπου ώρες μετά το ξεκίνημά μας από το χωριό, έχουμε φτάσει στα 1200 μέτρα, στη σπηλιά Βοσκοβρύση ή, όπως την λένε οι ντόπιοι, Τσομπάν Σουί. Πρόκειται για ποτάμιο σπήλαιο που διαθέτει όμορφο διάκοσμο με εντυπωσιακούς σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Η στενή είσοδος φράζεται από δύο ογκόλιθους και είναι δύσκολο να μπει κάποιος μέσα, καθώς θα πρέπει κυριολεκτικά να συρθεί ανάμεσα στις πέτρες. Στη συνέχεια όμως ανοίγει κι αν προχωρήσουμε, θα βρεθούμε σ έναν προθάλαμο με αρκετό ύψος, όπου μπορούμε να βαδίσουμε όρθιοι πλέον, αλλά με προσοχή, μέσα σε νερό που φτάνει μέχρι το γόνατο και που διατηρεί μόνιμη θερμοκρασία 7 βαθμών. Ανάμεσα από σταλακτίτες και με την απαραίτητη χρήση των φακών κεφαλής, μπορούμε να περπατήσουμε για 50 περίπου μέτρα. Στην συνέχεια η σπηλιά πλαταίνει δημιουργώντας μια μεγάλη και βαθιά λίμνη, όπου για να συνεχίσεις πρέπει να κολυμπήσεις. Μετά από αυτό, υπάρχει ένα σημείο όπου το πέρασμα του νερού βαθαίνει και στενεύει τόσο ώστε κάνει αδύνατη την παραπέρα εξερεύνηση της σπηλιάς. 11

12 Δύο μικρότερες παραλλαγές για τη σπηλιά της Βοσκοβρύσης. Τραβερσάροντας το μονοπάτι από το σπήλαιο της Βοσκοβρύσης προς την Φτελιά. α. Βοσκοβρύση Φτελιά - Μεσορόπη Μια εναλλακτική διαδρομή για να επιστρέψουμε από τη Βοσκοβρύση στη Μεσορόπη είναι να ακολουθήσουμε το παλιό μονοπάτι προς τα νοτιοδυτικά. Το μονοπάτι αυτό έχει εγκαταλειφθεί εδώ και πολύ καιρό και γι αυτό είναι δυσδιάκριτο σε πολλά σημεία του. Λίγα μέτρα πριν την είσοδο της σπηλιάς, περνάμε από αριστερά το νερό που βγαίνει από αυτή και οδηγούμαστε σε μια βράχινη κόψη με ωραία θέα. Το μονοπάτι στο σημείο αυτό είναι κακοτράχαλο, αλλά γρήγορα γίνεται πιο ομαλό. Προσπερνάμε τα ερείπια παλιάς στάνης και τραβερσάρουμε την πλαγιά χωρίς να χάνουμε ύψος μέσα στο δάσος της οξιάς που εναλλάσσεται με μικρά ξέφωτα. Σε λιγότερο από μισή ώρα βρίσκουμε τα ερείπια μίας ακόμα στάνης. Διασχίζουμε το ρέμα (της Βαγιώνας όπως λέγεται) και βγαίνουμε σε μια φαρδιά ράχη με οξιές. Χωρίς εμφανές μονοπάτι, κατηφορίζουμε την ομαλή ράχη και βγαίνουμε σ ένα ξέφωτο με φτέρες, όπου συναντάμε φαρδύ μονοπάτι που έρχεται από αριστερά. Από πάνω μας είναι η γυμνή πλαγιά και ψηλά η κορυφή Κουμπηλή. Εμείς ακολουθούμε το μονοπάτι προς τα δεξιά, τραβερσάρουμε για λίγα λεπτά την πλαγιά μέσα στο δάσος και βγαίνουμε από αυτό σ ένα χαρακτηριστικό πλάτωμα. Βρισκόμαστε στη θέση Φτελιά, όπου καταλήγει και ο χωματόδρομος που έρχεται από το χωριό. Κατηφορίζοντάς τον, σε 1.5 περίπου χιλιόμετρο συναντάμε μια διασταύρωση όπου στρίβουμε δεξιά και γρήγορα φτάνουμε στο μικρό οίκημα του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεσορόπης, το οποίο λειτουργεί και ως καταφύγιο, καθώς διιαθέτει νερό και χώρο για ξεκούραση. Ακολουθώντας τον κατεστραμμένο δρόμο δίπλα στην περίφραξη, κατηφορίζουμε την πλαγιά για να ξανασυναντήσουμε το χωματόδρομο που αφήσαμε πιο πάνω. Μπροστά μας απλώνεται το Πλατανούδι, μια μεγάλη φαρδιά έκταση σκεπασμένη με πλατάνια. Από εδώ ακολουθούμε αρχικά τον παλιό τσιμενταύλακα και στη συνεχεία το παλιό μονοπάτι που κατηφορίζει ανάμεσα στα πλατάνια και τα ξέφωτα με τις φτέρες και, διαγράφοντας ουσιαστικά έναν κύκλο, επιστρέφουμε στην αρχή του μονοπατιού, στην πέτρινη μικρή πεζογέφυρα, κάτω από τα πρώτα σπίτια του χωριού. β. Ρέμα Μεσορόπης - Φτελιά Πρόκειται για ένα μονοπάτι που κινείται στην ίδια κατεύθυνση με το προηγούμενο (Βοσκοβρύση Φτελιά) αλλά λίγο χαμηλότερα, οπότε παρακάμπτει εντελώς τη σπηλιά. Χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά των υλικών στη διάνοιξη του μονοπατιού, κι έτσι βρίσκεται ακόμα σε καλή κατάσταση. Η αρχή του βρίσκεται ψηλά, λίγο πριν την τρίτη ξύλινη γέφυρα του κεντρικού μονοπατιού, δίπλα και αριστερά στο ξύλινο παγκάκι. Στο σημείο αυτό υπάρχουν σκαλοπάτια, αλλά η βλάστηση τα έχει καλύψει και είναι δύσκολο να 12

13 ση και καταλήγει στη Φτελιά, όπως περιγράψαμε προηγουμένως. Μεσορόπη Καταφύγια Παγγαίου. Για τα καταφύγια και τις ψηλές κορυφές του Παγγαίου υπάρχουν δύο εναλλακτικές διαδρομές. Και οι δύο χρησιμοποιούν αρχικά το κεντρικό μονοπάτι του ρέματος, ενώ ξανασυναντιούνται λίγο πριν τον κεντρικό ασφαλτόδρομο του Παγγαίου. Σηματοδότηση του μονοπατιού της Μεσορόπης από τον ΕΟΣ Καβάλας. τα διακρίνουμε. Αν όμως ανηφορίσουμε λίγα μέτρα προς το ρέμα, αμέσως το μονοπάτι γίνεται ευδιάκριτο. Αρχικά κινείται για λίγο παράλληλα με το ρέμα και, μόλις μπει μέσα στις οξιές, στρίβει αριστερά και ανηφορίζει με διαδοχικές φουρκέτες την απότομη πλαγιά. Στο ψηλότερο σημείο του μπορούμε να θαυμάσουμε από το ξέφωτο τη θέα στις απέναντι πλαγιές του Παγγαίου κάτω από το Αυγό. Στη συνέχεια τραβερσάρει, περνάει από ένα εντυπωσιακό βράχινο μέρος στο ρέμα της Βαγιώνας, συναντά στο ξέφωτο με τις φτέρες το μονοπάτι που έρχεται από την Βοσκοβρύ- α.μεσορόπη Καρτάλη Καταφύγιο ΕΟΣ Η διαδρομή αυτή ακολουθεί το κεντρικό μονοπάτι του ρέματος μέχρι το δάσος με τις οξιές, ψηλά στην Πουλιάνα. Εδώ βλέπουμε μια μικρή κίτρινη ταμπέλα πάνω σε οξιά που υποδεικνύει την κατεύθυνση που θα ακολουθήσουμε. Έτσι, στρίβουμε δεξιά σ ένα δυσδιάκριτο μονοπάτι και βγαίνουμε γρήγορα έξω απ το δάσος σε μια πλαγιά με κέδρους. Συνεχίζουμε να τραβερσάρουμε χωρίς εμφανές μονοπάτι κι αφού προσπεράσουμε τη συστάδα των δέντρων που βρίσκεται από πάνω μας, στρίβουμε αριστερά κι ανεβαίνουμε την απότομη πλαγιά, μέχρι τον σιδερένιο πάσσαλο σε ύψος 1250 μέτρων, όπου συναντάμε υπολείμματα μιας παλιάς στάνης. Συνεχίζουμε ίσια στην πλαγιά, προ- Η διαδρομή που ακολουθεί το μονοπάτι για να κατευθυνθεί από το ψηλότερο σημείο της Πουλιάνας προς τη βρύση Καρτάλη. 13

14 σπερνώντας τα πρώτα δέντρα κι αμέσως κατηφορίζουμε προς το ρέμα με βορειοανατολική κατεύθυνση, προσέχοντας να ακολουθούμε τις κορδέλες και τα σημάδια. Συναντάμε ακόμα ένα χαρακτηριστικό βράχινο τμήμα κι αφού διασχίσουμε με προσοχή το ρέμα Άμμος, αρχίζουμε να ανηφορίζουμε για να μπούμε στο δάσος με τις οξιές. Στα πρώτα δέντρα διακρίνουμε το φαρδύ σηματοδοτημένο μονοπάτι που τραβερσάρει τη δασωμένη πλαγιά για αρκετή ώρα. Ακολουθώντας τη σήμανση, σε κάποιο σημείο της πορείας μας εγκαταλείπουμε το μονοπάτι και στρίβουμε αριστερά σ ένα μικρότερο, το οποίο μας οδηγεί ανηφορικά έξω από το δάσος. Μπροστά μας τώρα απλώνεται η απότομη και γυμνή πλαγιά που είναι και το δυσκολότερο τμήμα της διαδρομής. Στόχος μας είναι η συστάδα με τις οξιές που διακρίνεται ανατολικά και όπου φτάνουμε ακολουθώντας τους πασσάλους της σηματοδότησης. Αμέσως μετά τις οξιές στρίβουμε δεξιά κι ανηφορίζουμε γλυκά για να φτάσουμε σε μερικά λεπτά στη βρύση Καρτάλη. Πρόκειται για τα υπολείμματα παλιάς ποτίστρας που δυστυχώς το νερό της έχει χαθεί και βγαίνει τώρα αρκετά μέτρα πιο χαμηλά από το μονοπάτι. Ανηφορίζουμε σ ένα εύκολο, σηματοδοτημένο μονοπάτι με ανατολική κατεύθυνση μέχρι την επόμενη φαρδιά ράχη. Ακολουθώντας το μονοπάτι τραβερσάρουμε τη γυμνή πλαγιά για άλλα 15 λεπτά, παράλληλα με το δρόμο που διακρίνεται ψηλότερα και καταλήγουμε σε μια μικρή ρεματιά με τα υπολείμματα μιας ακόμα στάνης, δίπλα σ ένα μοναχικό δέντρο. Από εδώ ανηφορίζουμε λίγο την απέναντι πλαγιά και βγαίνουμε στον ασφαλτοστρωμένο δρόμο που έρχεται από Ελευθερούπολη, δίπλα σ ένα δάσος με πεύκα. Στρίβουμε αριστερά, ακολουθώντας το δρόμο για 100 μέτρα κι αμέσως στρίβουμε πάλι δεξιά σ ένα κατεστραμμένο χωματόδρομο, έχοντας δεξιά μας το πευκοδάσος. Λίγο παραπάνω ο δρόμος διχάζεται. Αν ακολουθήσουμε την αριστερή κατεύθυνση, θα φτάσουμε κάτω από την κορυφή Αυγό και στη συνέχεια στο καταφύγιο Χατζηγεωργίου. Ακολουθώντας τη δεξιά κατεύθυνση, σε Τα ερείπια της Βρύσης Καρτάλη. Το μονοπάτι ανεβαίνει μπροστά από τη συστάδα με τις οξιές, στο βάθος αριστερά. 14

15 Μετά το Καραμάν Ντερέ ανηφορίζουμε εύκολα την πλαγιά μέχρι τη ράχη της Αντρόνας. Ανηφορίζοντας την απότομη πλαγιά, καθώς κατευθυνόμαστε προς το ρέμα Καραμάν Ντε- 10 λεπτά θα συναντήσουμε το καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Καβάλας. Η συνολική διάρκεια της πορείας από τη Μεσορόπη μέχρι το καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. υπολογίζεται σε 6 περίπου ώρες. β. Μεσορόπη Καραμάν Ντερέ Αντρόνα Καταφύγιο Ε.Ο.Σ. Το μονοπάτι αυτό ανοίχτηκε τα δύο τελευταία χρόνια, με σκοπό να συντομευτεί ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσει κάποιος στο καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Καβάλας. Η πρωτοβουλία της χάραξης ήταν του οδηγού βουνού και μέλους του συλλόγου Αλέκου Τσιλογεώργη, ενώ στην διάνοιξη βοήθησε και η Διασωστική Ομάδα Καβάλας. Στους επόμενους μήνες ο Ε.Ο.Σ Καβάλας έχει προγραμματίσει τη βελτίωσή του σε κάποια δύσκολα σημεία και την τελική σηματοδότησή του. Από το κεντρικό μονοπάτι του ρέματος, αφού περάσουμε τη δεύτερη γέφυρα και ανεβούμε τα τσιμεντένια σκαλοπάτια, φτάνουμε σε μια διασταύρωση. Κατηφορίζουμε το δεξί παρακλάδι και κατευθυνόμαστε προς το ξύλινο παγκάκι. Προσπερνάμε το ρέμα κι αμέσως χωνόμαστε στο στενό και ανηφορικό μονοπάτι που κινείται ανάμεσα σε κέδρα, πουρνάρια, παλιουριές και φραξούς. Σε 30 λεπτά από τη διασταύρωση φτάνουμε σε μια χαρακτηριστική πλαγιά με οξιές. Το μονοπάτι κάνει μια ελαφριά, μικρή στροφή αριστερά και ανηφορίζει την πλαγιά ανάμεσα στις οξιές, για να ξαναμπεί σε ζώνη με πουρνάρια και να καταλήξει σ ένα μεγάλο βράχο σε άλλα 15 λεπτά. Ανεβαίνουμε εύκολα το βράχο (θέλει όμως προσοχή όταν είναι βρεγμένος γιατί γλιστράει) και βγαίνουμε σε πλαγιά με αραιή βλάστηση. Ακολουθώντας τις κορδέλες κατευθυνόμαστε λίγο επάνω και μετά δεξιά και φτάνουμε σ ένα μικρό ρέμα που κυλάει πάνω στους βράχους. Το περνάμε εύκολα, ανηφορίζουμε την πλαγιά, βρίσκουμε ακόμα ένα κομμάτι με κέδρους και πουρνάρια και μπαίνουμε οριστικά στο δάσος με τις οξιές. Από εδώ ξεκινάει ένα αρκετά δύσκολο και ανηφορικό κομμάτι, αλλά στη συνέχεια η απότομη κλίση μετριάζεται. Το στενό μονοπάτι φτάνει στο ρέμα Καραμάν Ντερέ, 45 λεπτά μετά το μεγάλο βράχο. Μόλις προσπεράσουμε το ρέμα, στρίβουμε δεξιά κι ανηφορίζουμε εύκολα ανάμεσα στις πανύψηλες οξιές. Εδώ χρει- 15

16 Καθαρισμός του μονοπατιού από τα μέλη του ΕΟΣ Καβάλας. άζεται προσοχή σ ένα μικρό και στενό σκαλοπάτι, στο πιο απότομο σημείο της πλαγιάς. Το μονοπάτι τελικά καταλήγει στη ράχη της Αντρόνας, 30 λεπτά μετά το Καραμάν Ντερέ. Στο σημείο αυτό έρχεται και μονοπάτι από το χωριό της Μουσθένης. Εδώ αποχαιρετάμε οριστικά το δάσος αφού στο εξής θα κινούμαστε στις γυμνές πλαγιές του Παγγαίου. Ακολουθούμε τη ράχη που ανηφορίζει εύκολα μέχρι ένα χαρακτηριστικό πλάτωμα. Το ευδιάκριτο μονοπάτι στρίβει δεξιά, ανηφορίζει πολύ γλυκά, συναντά μια μικρή ρεματιά και μια πλαγιά με φτέρες και καταλήγει μέσα στο ρέμα που έρχεται από ψηλά. Συνεχίζουμε για λίγο ακόμα παράλληλα με τη ρεματιά και φτάνουμε σε ερείπια μιας παλιάς στάνης με έναν χαρακτηριστικό, μοναχικό κράταιγο. Εδώ συναντάμε και το μονοπάτι που έρχεται από τη βρύση Καρτάλη το οποίο περιγράψαμε προηγουμένως. Ανηφορίζουμε δεξιά την πλαγιά με κατεύθυνση το δάσος με τα πεύκα που φαίνονται πιο ψηλά και βγαίνουμε στον ασφαλτοστρωμένο δρόμο που έρχεται από Ελευθερούπολη. Στρίβουμε αριστερά, ακολουθώντας το δρόμο για 100 μέτρα και αμέσως στρίβουμε πάλι δεξιά σε κατεστραμμένο χωματόδρομο, έχοντας δεξιά μας το πευκοδάσος. Λίγο πιο πάνω ο δρόμος διχάζεται. Αν ακολουθήσουμε την αριστερή κατεύθυνση, θα φτάσουμε κάτω από την κορυφή Αυγό και στη συνέχεια στο καταφύγιο Χατζηγεωργίου. Ακολουθώντας τη δεξιά κατεύθυνση, σε 10 λεπτά θα συναντήσουμε το καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Καβάλας. Η συνολική διάρκεια της διαδρομής από τη Μεσορόπη μέχρι το καταφύγιο του Ε.Ο.Σ Καβάλας είναι περίπου 4,5 ώρες. Βγαίνοντας στη ράχη της Αντρόνας ακολουθούμε την κορυφογραμμή και στην συνέχεια στρίβουμε δεξία προς το καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Καβάλας, όπως δείχνει η κίτρινη γραμμή. 16

17 Απόσπασμα χάρτη της περιοχής της Μεσορόπης από την GEOPSIS. 17

18 Το τοπίο της ελληνικής χαρτογραφίας του Λευτέρη Τσουρή (Γεωγράφος - Χαρτογράφος, Πολιτισμικός Πληροφορικός MSc). Όπως σε πολλούς άλλους τομείς, έτσι και στη χαρτογραφία παρατηρούνται αρκετές ιδιομορφίες. Χαρακτηριστικό που γίνεται εμφανές, κυρίως αν αντιπαραβάλλουμε την ελληνική χαρτογραφία με αυτήν πολλών ευρωπαϊκών χωρών κι όχι μόνο. Όλα ξεκινούν από την επιστήμη της γεωγραφίας. Ένα πεδίο γνώσεων, έρευνας και εφαρμοσμένων τεχνικών που αριθμεί πάνω από 2000 χρόνια ιστορίας. Αναπόσπαστο τμήμα της είναι η χαρτογραφία. Πώς φτάσαμε στον 20ο αιώνα των αυτοματισμών, της υψηλής τεχνολογίας, της παγκοσμιοποίησης; Όλα τα επιμέρους βήματα, ταυτόχρονα με τις σημαντικότατες εφευρέσεις που άλλαξαν την καθημερινότητά μας, συνέβησαν σταδιακά, μαζί με την πλήρη εξερεύνηση της γήινης σφαίρας και τη συστηματική αποτύπωσή της. Οι κοινωνίες μας, η παραγωγή τροφής και ενέργειας, όλα τα συστήματα και τ αλληλένδετα δίκτυα, στηρίζονται σ ένα γεγονός - μέθοδο, του οποίου την ύπαρξη οι περισσότεροι δεν λαμβάνουν υπόψη ή και αγνοούν: τη συστηματική καταγραφή και χαρτογράφηση (με επίγειες ή τηλεπισκοπικές μεθόδους) όλων των εδαφών, θαλασσών, ωκεανών και φυσικών πόρων του πλανήτη. Αν η τελευταία φράση σας εκτοξεύει σε μια πλανητική μακρο-κλίμακα, ας προσγειωθούμε ξανά στην Μεσόγειο... Πολίτες, κράτος, αγορά. Όλοι έχουν το μερίδιο τους στη διαμόρφωση του ομιχλώδους τοπίου της ελληνικής χαρτογραφίας. Η επιστήμη της γεωγραφίας είναι λίγο ως πολύ άγνωστη. Η Ελλάδα δεν διαθέτει εθνικό γεωγραφικό φορέα, αλλά ούτε και χαρτογραφικό, το κράτος βρίσκεται ακόμη σε γεω-χωρικό 18

19 λήθαργο και, τέλος, στην αγορά, ο καθένας κάνει κυριολεκτικά ότι του κατεβεί και το εμπορεύεται. Κυρίως μεταπολεμικά, αν το πολιτικό προσωπικό της χώρας είχε αναλάβει σωστά την εκπόνηση μιας πραγματικής εθνικής χαρτογραφικής υποδομής, θα μπορούσαμε να μιλάμε τώρα με άλλους όρους. Το πιο σημαντικό όμως γεγονός θα ήταν ότι οι κατά καιρούς εξαγγελίες αυτού του πολιτικού προσωπικού δεν θα πέφτανε στο κενό. Πώς ακριβώς θα συσταθεί ένα σωστό και ακριβές κτηματολόγιο, περιουσιολόγιο αλλά κι άλλες υποδομές, όταν πολλές και διαφορετικές αρμόδιες υπηρεσίες δεν έχουν μια κοινή, πανεθνική και ακριβέστατη βάση χαρτογραφικών δεδομένων; Και ποιος θα την εκπονήσει; Πολλές ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν εθνικά γεωγραφικά και χαρτογραφικά ινστιτούτα. Προσοχή: η Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού δεν είναι κάτι τέτοιο, ούτε και συμβάλλει στη διάδοση της συναφούς της επιστήμης, αλλά ούτε και στη διευκόλυνση φορέων, επιχειρήσεων και πολιτών. Αντ αυτού πουλά σε αστρονομικές τιμές τα γεω-χωρικά δεδομένα για την ελληνική επικράτεια και υποχρεώνει σε δηλώσεις απορρήτου και εξωφρενικής ευθύνης πανεπιστημιακά εργαστήρια που αιτούνται ορθοφωτογραφίες της. Παράδειγμα προς μίμηση αποτελεί η αμερικανική U.S.G.S., όπου μπορεί κανείς να προμηθευτεί το πληρέστατο χαρτογραφικό υπόβαθρο ολόκληρης πολιτείας σε ψηφιακή μορφή, σε ένα DVD, με κόστος περίπου 15 δολάρια. Παρά τη στάση κέρβερου όμως, η Γ.Υ.Σ. έχει παράγει ένα εκτεταμένο έργο αεροφωτογράφησης και χαρτογράφησης όλης της ελληνικής επικράτειας. Ας αποδώσουμε όμως τα του Καίσαρος τω Καίσαρι: οι τοπογραφικοί χάρτες της Γ.Υ.Σ. (αυτοί με κλίμακα 1:5.000) και η γενικευμένη συγκεντρωτική απεικόνιση τους στους πολύ γνωστούς χάρτες της με κλίμακα 1: είναι ένα έργο ανεπανάληπτο. Πρόκειται για το πιο εκτεταμένο, λεπτομερές και χωρικά ακριβές πόνημα χαρτογραφικής κάλυψης της χώρας. Το μεγάλο μειονέκτημα του είναι ότι εκπονήθηκε κυρίως μεταξύ των δεκαετιών και δεν ενημερώνεται τακτικά, τουλάχιστον όχι για το σύνολο της επικράτειας. Απαρίθμησα πολίτες, κράτος, αγορά. Ας εξετάσουμε λοιπόν τον τρίτο παράγοντα. Στην ιδιωτική αγορά θα εντοπίσετε να κυκλοφορούν... ελεύθερα πολλά και διαφορετικά έντυπα χαρτών. Από παλαιολιθικές εκδόσεις, εκδόσεις από γραφιστικά και διαφημιστικά γραφεία, χάρτες από χαρτογραφικές εταιρίες, μέχρι και χάρτες φτιαγμένοι 19

20 στο εξωτερικό για την Ελλάδα (που φυσικά απευθύνονται στους ξένους τουρίστες). Ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι νομίζει και να το βαφτίσει χάρτη. Άλλοι ευαγγελίζονται την 100% επιτόπια έρευνα κυκλοφορώντας χάρτες με πολλές και εξόφθαλμες ελλείψεις σε οδικά δίκτυα, λάθος τοπωνύμια και πολλά άλλα σοβαρά σφάλματα. Οι μεταπωλητές των χαρτών δεν νοιάζονται για το τι πουλάνε αρκεί να πουλάνε. Οι γραφίστες ξεπατικώνουν χάρτες που έχουν ήδη τραγικές ελλείψεις και τους αλλάζουν τα φώτα. Επίσης πολλοί βαφτίζουν τους χάρτες τους πεζοπορικούς αν και η κλίμακα τους μόνο για οδήγηση κάνει. Όλα αυτά στο βωμό μιας εξαιρετικά φθίνουσας αγοράς τουριστικής χαρτογραφίας που μετά βίας συντηρεί τις εγχώριες χαρτογραφικές επιχειρήσεις. Υπάρχουν βέβαια κάποια φωτεινά παραδείγματα, τα οποία όμως θυσιάζονται στο βωμό αυτό επίσης. Και τι να κάνεις, όταν χρωστάς στο τυπογραφείο, χρωστάς παντού; εκεί που έκανες επιτόπια έρευνα σε μια περιοχή μία ολόκληρη εβδομάδα, τώρα 1-2 ημέρες και μετά εξ αποστάσεως. Πώς όμως γίνεται ένας σωστός και ακριβής χάρτης; Πρώτα πρέπει να ορίσουμε το θέμα του χάρτη. Εξ ορισμού, η δευτερογενής χαρτογραφία είναι κυρίως θεματική χαρτογραφία. Τοπογραφικό χάρτη δεν κάνει απολύτως κανένας -ας πούμε- για ένα ολόκληρο νησί ή ένα νομό, είναι αδύνατον. Τοπογραφικούς χάρτες έφτιαξε και φτιάχνει μόνο η ΓΥΣ για όλη τη χώρα και οι τοπογράφοι μηχανικοί για περιορισμένες περιοχές. Πρέπει να τεθεί το εξής ερώτημα: ποιος είναι ο σκοπός του χάρτη; Όταν δημιουργείται λ.χ. ένας πεζοπορικός χάρτης πρέπει να δοθεί η απαραίτητη προσήλωση στο θέμα του. Προφανώς δεν μπορεί να απεικονίζει τα πάντα, οφείλει όμως να απεικονίζει με ακρίβεια, και με όσο το δυνατόν ευρύτερη κάλυψη με έρευνα πεδίου, το βασικό του θέμα. Στην προκειμένη περίπτωση, ολόκληρο το δίκτυο μονοπατιών και χωματοδρόμων 20

21 Απόσπασμα του πεζοπορικού χάρτη του Παγγαίου που θα κυκλοφορήσει μέσα στο 2013 από την εταιρία GEOPSIS σε συνεργασία με τον Ε.Ο.Σ. Καβάλας. της υπό κάλυψη περιοχής. Κάτι άλλο, βασικό, αλλά κατά πολύ ασυμβίβαστο με τους όρους του οικονομικού παιχνιδιού (γιατί κοστίζει πολύ χρόνο και χρήμα), είναι το μεράκι. Ένας χάρτης που έχει δημιουργηθεί με μεράκι, και με κατ επανάληψη εκτεταμένη έρευνα πεδίου και ψηφιακή επεξεργασία σε Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (GIS), έχει ελάχιστα λάθη, ουσιαστική και περιεκτική πληροφορία, είναι καλαίσθητος, εύχρηστος, εκτυπωμένος σε καλό τυπογραφείο και πλαστικοποιημένος ώστε να κρατήσει χρόνια. Ας εστιάσουμε όμως σε μια περιφέρεια που αν και διαθέτει αναρίθμητες φυσικές ομορφιές και θέλγητρα, παραμένει -τουριστικώς, πεζοπορικώς κ.α.- αχαρτογράφητη και αποκαλείται από τις αθηναϊκές επιχειρήσεις τίτλοι χαμηλής εμπορικότητας : την Βόρεια Ελλάδα. Με την υποστήριξη και τη συνεργασία του Ε.Ο.Σ. Καβάλας πρόκειται να εκδώσουμε την επικείμενη τουριστική περίοδο χάρτη του Παγγαίου όρους. Μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου 2013 θα κυκλοφορήσει σε κλίμακα 1: αναδιπλούμενος χάρτης διπλής όψεως για το Παγγαίο, με λεπτομέρειες, πληροφορίες, περιγραφές αλλά και χωρική ακρίβεια που σπάνια θα συναντήσετε σε εγχώριους χάρτες. Το πιο αξιοσημείωτο γεγονός, όμως, είναι ότι ο χάρτης αυτός, εν έτει 2013, πρόκειται να είναι ο πρώτος χάρτης του Παγγαίου που θα έχει ποτέ εκδοθεί. Σε επίπεδο προετοιμασίας βρίσκονται κι άλλοι χάρτες για το Φαλακρό, το Φρακτό, τον Όρβηλο, τα Στενά Νέστου, την Θάσο και άλλες περιοχές και βουνά! 21

22 Φλέγγες, Ιούνιος Μια απρόβλεπτη τροπή. Κείμενο - Φωτογραφίες: Μαρία Καλογιώργη Δεν θυμάμαι αν πρώτα άκουσα τον ήχο του σπασίματος και μετά έπεσα ή εάν τον άκουσα πέφτοντας. Πάντως, από την μια στιγμή στην άλλη βρέθηκα πεσμένη στο χώμα, με τα μάτια κλειστά από τον πόνο και χωρίς να μπορώ να σηκωθώ. Νιώθω ένα έντονο κάψιμο στον αστράγαλο μου. Ο Βασίλης με την Φωτεινή, λίγο πιο πάνω, κατεβαίνουν να δουν τι συμβαίνει. Ο Θανάσης με την Νανά, που έχουν ήδη κατηφορίσει, ανεβαίνουν προς το μέρος μας όταν αντιλαμβάνονται πως κάτι δεν πάει καλά. Μέσα στα επόμενα λεπτά όλοι έχουν μαζευτεί από πάνω μου. Κάποιος μου βγάζει το σακίδιο από τους ώμους, κάποιος παίρνει τα μπατόν μου, κάποιος άλλος φροντίζει να μου βγάλει το μποτάκι από το πόδι. Ο πόνος είναι πολύ έντονος και παρόλο που δεν έχουν περάσει πολλά λεπτά ο αστράγαλος είναι απίστευτα πρησμένος. Τα φαρμακεία ανοίγουν, ο Θανάσης μου δένει την ποδοκνημική, κι ένας συνδυασμός από χαπάκια άρνικας και μεζουλίτ, μοιάζει αρκετά σωτήριος. Με υποβοηθούν να σηκωθώ, αφού να πατήσω το πόδι είναι σχεδόν αδύνατο. Το κουτσό μου φάνηκε σαν την καλύτερη λύση για να φτάσω μέχρι το δρόμο, ναι τον δρόμο, λέξη πολύ σχετική όταν είσαι χωμένος σε έναν εθνικό δρυμό. Ευτυχώς στάθηκα τυχερή. Μια παρέα είχε κατέβει στο ποτάμι για μπάνιο, το αυτοκίνητο τους ήταν σχετικά κοντά, κι έπρεπε απλώς να πάω μέχρι εκεί. Το να κατεβείς ένα μονοπάτι υποβασταζόμενος από άλλους δυο δεν είναι εύκολη υπόθεση, πόσο μάλλον όταν αυτό το μονοπάτι χωράει μόνο 1 άτομο και εκεί στριμώχνονται 3. Το δοκιμάσαμε για λίγα μέτρα. Πολύ κουραστικό. Σε καμία περίπτωση δεν μπορώ ν ακολουθήσω το ρυθμό. Έτσι ο Βασίλης μπαίνει μπροστά μου και με βοηθά να κρατώ ισορροπία για να μην με πάρει η κατη- 22

23 φόρα, ενώ εγώ, πάντα με κουτσό και μ ένα μπατόν στο χέρι, προσπαθώ να προχωρήσω. Ευτυχώς η κατηφόρα δεν διαρκεί πολύ. Βοηθά που ο Βασίλης λέει συνεχώς αστεία, επιχειρώντας πετυχημένα να διακωμωδήσει την κατάσταση. Μάλλον είναι η πρώτη φορά που πονάω τόσο πολύ ενώ γελώ ταυτόχρονα. Επιτέλους, φτάνω μέχρι το ποτάμι. Αρκετά ορμητικό. Βγάζω τα μποτάκια και μοιράζω ότι περιττό έχω πάνω μου. Δεν το σκέφτομαι πολύ. Βουτώ στο νερό με τα ρούχα, αφού δεν βλέπω να υπάρχει άλλος τρόπος να περάσω απέναντι χωρίς να βραχώ. Από το αυτοκίνητο με χωρίζει πλέον μια και μόνη ανηφόρα, αν και αρκετά απότομη. Ξεκινώ πάλι το κουτσό και σε κάθε τράνταγμα ο πόνος που νιώθω μου θυμίζει πως κάτι σοβαρό μου έχει συμβεί. Σιγά σιγά, και με αρκετές στάσεις, καταφέρνω να ανεβώ λίγο ψηλά. Όλοι η υπόλοιποι στην ομάδα έχουν ήδη φτάσει στον δρόμο. Αφήνουν εκεί τα πράγματά τους και κατεβαίνουν πάλι, για να βοηθήσουν. Με παίρνουν εναλλάξ στην πλάτη τους, κι έτσι κερδίζουμε χρόνο. Είναι άγνωστο πόση ώρα θα χρειαζόμουν διαφορετικά. 23

24 Την επόμενη μέρα, το πρώτο πράγμα ήταν η επίσκεψη στον ορθοπεδικό. Δεν το πίστευα πως έσπασα το πόδι μου, μέχρι που το είδα αμπαλαρισμένο στον γύψο. Παρέμεινα έτσι για ένα μήνα. Άκουσα και διάφορα, μη απευκταία, από φίλους και γνωστούς μη ορειβάτες, του τύπου, εκεί που πας κι ανεβαίνεις, αθλήματα είναι αυτά;, παίξε καλύτερα ρακέτες στην παραλία. Τους φαινόταν απίστευτο πως έσπασα τον αστράγαλο μου γλιστρώντας σε κάτι πευκοβελόνες και πέφτοντας από ύψος μηδέν.. εδώ που τα λέμε, και σε μένα φαινόταν παράλογο να πάθω κάτι τέτοιο, φορώντας ορειβατικά μποτάκια και κρατώντας μπατόν!!!! Έχουν περάσει 7 μήνες πλέον, το μόνο που μου θυμίζει το ατύχημα είναι ο πόνος που νοιώθω όταν αλλάζει ο καιρός. Προχθές έκανα και την πρώτη μου ανάβαση. Στο πίσω μέρος του μυαλού μου όμως υπήρχε πάντα η σκέψη μήπως το κακό επαναληφθεί. Οπότε θα προσέχω διπλά πλέον, αν και πιστεύω πως κάποια πράγματα είναι και τυχερά μας. ΥΓ: Έχω ανέβει σε πολλές κορυφές, έχω σκαρφαλώσει σε αρκετές κόψεις, και έχω κατέβει με μια ανάσα πίστες του σκι μεγάλης δυσκολίας, όμως δεν υπάρχει τίποτα πιο τρομακτικό από το να στέκεσαι μπροστά σε μια σκάλα και να πρέπει να την κατεβείς με πατερίτσες.. 24

25 Εικονική αναιμία της Αναστασίας Κασμερίδου Όπως γνωρίζουμε, λίγο πολύ, όλοι μας, ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη ζωή. Είναι αυτός που συνδέεται με το οξυγόνο και το μεταφέρει στον οργανισμό και στα κύτταρα. Εκεί το οξυγόνο ενώνεται (γίνεται δηλαδή η καύση) με τον άνθρακα και το υδρογόνο που προέρχονται από την τροφή κι ελευθερώνεται ενέργεια. Ο περισσότερος σίδηρος στο αίμα συναντάται με τη μορφή αιμοσφαιρίνης, ουσία η οποία δίνει το κόκκινο χρώμα στα ερυθρά αιμοσφαίρια. Σε φυσιολογικές συνθήκες ο σίδηρος χάνεται από τον οργανισμό μέσω των κυττάρων που αποβάλλονται από το δέρμα και το γαστρεντερικό σωλήνα, δηλαδή το στομάχι και τα έντερα. Στις γυναίκες η έμμηνος ρύση αυξάνει την ανάγκη για σίδηρο. Οι γυναίκες με έντονη περίοδο χρειάζονται μεγαλύτερη ποσότητα. Εκτός από την απώλεια σιδήρου με την έμμηνο ρύση, απώλεια αίματος μπορεί επίσης να συμβεί και λόγω ιατρικών προβλημάτων όπως το έλκος και οι αιμορροΐδες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν στην αναιμία. Τι είναι η αναιμία; Ο όρος αναιμία σημαίνει ότι η συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης στο αίμα ενός ατόμου δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες του οργανισμού του. (Το φυσιολογικό επίπεδο αιμοσφαιρίνης στις γυναίκες είναι 11,5-16,5 g/100 ml). Η αναιμία μπορεί επίσης να χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα φεριτίνης, η οποία είναι η μορφή αποθήκευσης του σιδήρου. Αυτό υποδηλώνει ότι τα αποθέματα σιδήρου εξαντλούνται. (Τα φυσιολογικά επίπεδα φεριτίνης στο αίμα είναι μεγαλύτερα από 15 μg/λίτρο). Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της αναιμίας είναι η κούραση και το λαχάνιασμα κατά την άσκηση. Βέβαια, αυτά τα συμπτώματα δεν εμφανίζονται αποκλειστικά στην αναιμία. Η εξάντληση 25

26 και η κούραση είναι συμπτώματα που, πολύ συχνά, μπορεί να προκληθούν είτε από άγχος είτε να εκδηλωθούν σε άτομα που πάσχουν από κάποια ασθένεια. Η αναιμία μπορεί να προκαλέσει μείωση της αθλητικής απόδοσης και αξίζει να εξετάσετε αυτήν την περίπτωση όταν υπάρχει μια ανεξήγητη απώλεια της φόρμας ή όταν η απόδοση στην προπόνηση ή τον αγώνα έχει μειωθεί για κάποιο ανεξήγητο λόγο. η συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης πέφτει κατά μέσο όρο από 14 σε 13,5 g/ dl, επειδή όπως ακριβώς αναφέραμε αυξάνεται ο όγκος του αίματος, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει μεταβολή στη συνολική ποσότητα της αιμοσφαιρίνης. Η αθλητική αναιμία είναι στην ουσία ένας πολύ παραπλανητικός όρος, γιατί το σύνδρομο αυτό δεν είναι πραγματική αναιμία (στην οποία υπάρχει ανεπαρκής αιμοσφαιρίνη σε όλο τον οργανισμό). Είναι, προφανώς, το αποτέλεσμα προσαρμογών που προέρχονται από την προπόνηση και δημιουργείται από την αύξηση του όγκου πλάσματος, (του υγρού μέρους του αίματος), σε σχέση με τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η μεταβολή αυτή είναι μια πολύ ωφέλιμη προσαρμογή στην αερόβια άσκηση. Αν και οι μετρήσεις της αιμοσφαιρίνης και της φεριτίνης μπορεί να φαίνονται χαμηλές, υπάρχει ουσιαστικά η ίδια ποσότητα αυτών των ουσιών στο σώμα, απλώς έχουν αραιωθεί. Επομένως, η αθλητική αναιμία εμφανίζεται ως πρό- Τί είναι η αθλητική αναιμία; Για τα περισσότερα άτομα η άσκηση και ο αθλητισμός δεν επηρεάζουν την κατάσταση σιδήρου. Όλοι οι αθλητές που κάνουν προπονήσεις αντοχής σε τέτοιο επίπεδο ώστε να έχουν μείωση της καρδιακής συχνότητας ηρεμίας, έχουν, ως συνέπεια αυξήσει τον όγκο του αίματός τους. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει το σύνδρομο που ονομάζεται αθλητική αναιμία. Στην περίπτωση αυτή 26

27 βλημα μόνον όταν εξετάζεται μεμονωμένα η συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι αυτό είναι απλά μια προσαρμογή στην προπόνηση που έχει ως αποτέλεσμα τη βελτιωμένη παροχή οξυγόνου στους ιστούς. Είναι προφανές ότι βελτιώνει και δεν μειώνει την αθλητική απόδοση. Για το λόγο αυτό, οι αθλητές που παρουσιάζουν αθλητική αναιμία δεν ασθενούν. Στην πραγματικότητα ανταπεξέρχονται αποτελεσματικά στην αυξημένη προπονητική επιβάρυνση. Άλλωστε φαίνεται παράδοξο να μειώνονται τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης, τη στιγμή που οι περισσότερες άλλες φυσιολογικές λειτουργίες βελτιώνονται με την προπόνηση. Σε γενικές γραμμές λοιπόν: Η πραγματική αναιμία δεν συναντάται με μεγαλύτερη συχνότητα σε αθλούμενους, σε σύγκριση με τους μη αθλούμενους. Αντίθετα η πραγματική αναιμία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την αθλητική αναιμία, η οποία συναντάται πιο συχνά σε αθλούμενους. Η αθλητική αναιμία χαρακτηρίζεται από φαινομενικά μειωμένη συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης από την οποία δεν επηρεάζεται η απόδοση. Η αθλητική αναιμία οφείλεται κυρίως στην αύξηση του όγκου αίματος, που είναι μια προσαρμογή στην προπόνηση και έχει ως αποτέλεσμα την αραίωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων (συνεπώς και της αιμοσφαιρίνης). Η αθλητική αναιμία αποκρύπτει την πραγματική κατάσταση σιδήρου ενός ατόμου και ορισμένες φορές οδηγεί στην άσκοπη κατανάλωση συμπληρωμάτων σιδήρου. Η αθλητική αναιμία θα πρέπει να θεωρείται ως μια ευεργετική προσαρμογή στην προπόνηση αντοχής και όχι ως ασθένεια ή ως αρνητική για την απόδοση. Τα συμπληρώματα σιδήρου συνήθως δεν ωφελούν τους αθλητές με αναιμία. 27

28 Home Made Energy Gel μία συνταγή του Ηλία Σιντούδη Υλικά: 160 γρ. Μέλι 55 γρ. Βιολογική Μελάσα 1 γρ. Βιολογικό Αλάτι Μέθοδος: Αναμιγνύουμε όλα τα υλικά, όπως είναι κρύα, ή αν θέλουμε σε πάρα πολύ χαμηλή φωτιά και πολύ γρήγορα, μόνο για να μαλακώσει λίγο το μίγμα. Συνολικό βάρος της ποσότητας, 216 γραμμάρια. Το χωρίζουμε σε 5 μέρη των 43 περίπου γραμμαρίων. (Τα Energy Gel του εμπορίου έχουν συνήθως βάρος γραμμάρια). Με το μίγμα του Gel μπορούμε να γεμίσουμε μια φιάλη των 200 ml, που θα ισοδυναμεί με 5 Energy Gels των 40 γραμμαρίων. Η διατροφική αξία του Gel μας είναι μεγαλύτερη από τα Gel του εμπορίου (κάντε τη σύγκριση) και είναι πολύ φθηνότερο και υγιεινό. Το μειονέκτημά του είναι η μία μόνο γεύση. Η βάση της συνταγής προέρχεται από το Active.com. Έκανα τη μετατροπή σε γραμμάρια κι ανέβασα την ποσότητα της μελάσας σε 2 κουταλιές της σούπας, ενώ του αλατιού σε 1 γραμμάριο. Το δοκίμασα και είναι θαυμάσιο. Μόλις μπορέσω θα το δοκιμάσω και έξω, τρέ- 28

29 χοντας. Πριν από αγώνα ή σκληρή ορειβατική προσπάθεια, το Energy Gel μπορούμε να το αραιώσουμε με λίγο νερό, ώστε να γίνει πιο ρευστό, με φρέσκο χυμό λεμονιού ή λάιμ που περιέχουν βιταμίνη C, η οποία αυξάνει την αντοχή των μυών και τους προστατεύει από τραυματισμούς στις μεγάλες καταπονήσεις. Επίσης μπορούμε να το αραιώσουμε με κάποιον άλλο χυμό που μας αρέσει, ακόμα και με δυνατό καφέ ή εσπρέσο. Όλα αυτά, βέβαια, θα ήταν καλύτερα να τα δοκιμάσουμε από πριν, έτσι ώστε να ξέρουμε τι μας αρέσει και προτιμάμε. Η διατροφική αξία για 1 μερίδα των 43 γραμμαρίων είναι: Θερμίδες Συνολικά λιπαρά 0.0 g Χοληστερίνη 0.0 mg Υδατάνθρακες 33.1 g Πρωτεΐνες 0.1 g Φυτικές ίνες 0.1 g Σάκχαρα 26.3 g Κάλιο mg Νάτριο 84.8 mg Βιταμίνη B6 4.2 % Βιταμίνη C 0.3 % Νιασίνη 0.8 % Ριβοφλαβίνη 1.1 % Θειαμίνη 0.2 % Φολικό οξύ 0.2 % Παντοθενικό οξύ 1.2 % Σίδηρος 11.4 % Ασβέστιο 9.7 % Φώσφορος 0.6 % Ψευδάργυρος 1.2 % Σελήνιο 3.2 % Mαγνήσιο 6.1 % Χαλκός 11.8 % Maγγάνιο 15.6 % 29

30 Πρόγραμμα αναβάσεων Ιανουάριος 12-13/1 Παγγαίο-Κοπή πίτας Διανυκτέρευση στο καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Υπεύθυνος: Δ.Σ /3 (Καθαρά Δευτέρα) 27/1 Φαλακρό - Καρτάλκα Υπεύθυνος: Γιώργος Παρσαλίδης Φεβρουάριος 9-10/2 Παγγαίο από Πρώτη Διανυκτέρευση στο καταφύγιο του ΕΟΣ Υπεύθυνος: Μαρία Καλογιώργη 24/2 Στρατόνικο από Σταυρό Θεσσαλονίκης Υπεύθυνος: Αναστασία Κασμερίδου Μάρτιος 3/3 Ο δρόμος του Νερού - Παλιά Καβάλα *Κατάλληλη για αρχάριους* Υπεύθυνος: Μαρία Καλογώργη (Σε συνεργάσία με τον Ε.Ο.Σ. Ξάνθης και τον Ε.Ο.Σ. Κομητηνής) Όλυμπος από Γκορτσιά Διανυκτέρευση σε καταφύγιο Υπεύθυνος: Κώστας Μπακρατσάς /3 Παγγαίο από Μεσορόπη Διανυκτέρευση στο καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Υπεύθυνος: Σταύρος Χατζηχαραλάμπους Απρίλιος 7/4 Σύμβολο Καβάλας (Περιήγηση) *Κατάλληλη για αρχάριους* Υπεύθυνος: Θανάσης Δασκαλούδης 21/4 Γεράνια από Δημάριο (Κούλα Ροδόπης) Υπεύθυνος: Κώστας Μπακρατσάς (Σε συνεργάσία με τον Ε.Ο.Σ. Ξάνθης και τον ΕΟΣ Κομητηνής) 27-28/4 Βόιο - Σκοτωμένο νέρο από Βυθό Διανυκτέρευση σε αντίσκηνα Υπεύθυνος: Θανάσης Δασκαλούδης Μάιος 11-12/5 Παγγαίο από Μουσθένη Διανυκτέρευση στο καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Υπεύθυνος: Ιορδάνης Χατζηλιάδης 25-26/5 Παγγαίο από Αυλή Διανυκτέρευση στο καταφύγιο του Ε.Ο.Σ. Υπεύθυνος: Κώστας Παπαοικονόμου Ιούνιος 9/6 Αγ. Παύλος Φαλακρού από Γρανίτη Υπεύθυνος: Βάσω Μπανάσα 15-16/6 30η Βορειοελλαδική Ορειβατική Συνάντηση Πιέρια Όρη. Διανυκτέρευση σε αντίσκηνα Υπεύθυνος: Δ.Σ /6 Πιρίν από Μπάνσκο (Βουλγαρία). *Κατάλληλη και για αρχάριους* Διανυκτέρευση σε ξενοδοχείο Υπεύθυνος: Πέτρος Μάμης 30

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ 2014 (PARANESTI PATH 2014)

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ 2014 (PARANESTI PATH 2014) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ ΠΑΡΑΝΕΣΤΙΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ 2014 (PARANESTI PATH 2014) 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 µ, 240+ 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδροµικού σταθµού Παρανεστίου στις 07:00 πµ του Σαββάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ NATURE TRAIL 2013

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ NATURE TRAIL 2013 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ NATURE TRAIL 2013 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 μ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού Παρανεστίου στις 07:00πμ του Σαββάτου 26 Οκτωβρίου. Η αρχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΜΜ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΜΜ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΔΟΧΕΙΑΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΜΜ ΒΑΤΟΠΑΙΔΙΟΥ Απόσταση: 9.7 Km Διάρκεια: 3 ½ 4 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1.1 Μεγάλο μέρος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ NATURA TRAIL RACE 2014

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ NATURA TRAIL RACE 2014 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΙΑ ΡΟΜΗΣ NATURA TRAIL RACE 2014 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 µ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδροµικού σταθµού Παρανεστίου στις 07:00 πµ του Σαββάτου 25 Οκτωβρίου. Η αρχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2013

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2013 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2013 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 μ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού Παρανεστίου σε πανηγυρική ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2015

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2015 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ VIRGIN FOREST ULTRA TRAIL (V.F.U.T) 2015 1. ΠΑΡΑΝΕΣΤΙ ΘΟΛΟΣ - PORCEL (5.539 μ, 240+, 135-) Εκκίνηση από την πλατεία του σιδηροδρομικού σταθμού Παρανεστίου σε πανηγυρική ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ. ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ-ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Πιο αναλυτικά θα διεξαχθούν τα κάτωθι αγωνιστικά δρώμενα ΑΓΩΝΕΣ ΠΑΙΔΙΩΝ. 100 μέτρα νηπίων έως 5 ετών αγόρια

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ. ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ-ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ Πιο αναλυτικά θα διεξαχθούν τα κάτωθι αγωνιστικά δρώμενα ΑΓΩΝΕΣ ΠΑΙΔΙΩΝ. 100 μέτρα νηπίων έως 5 ετών αγόρια ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ Ο Σύλλογος Δρομέων Κεφαλονιάς, σε συνεργασία με την ΚΕΔΗΚΕ διοργανώνει φέτος για πρώτη φορά στο νησί μας ορεινό αγώνα δρόμου, τις 14 Δεκεμβρίου. Ο αγώνας ο οποίος θα ονομάζεται «Σουλάτσο στο

Διαβάστε περισσότερα

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής: Ορεινή ποδηλασία Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες Υπάιθρου (Outdoor Activities)

Δραστηριότητες Υπάιθρου (Outdoor Activities) Δραστηριότητες Υπάιθρου (Outdoor Activities) Ερευνητική Εργασία (Project) Α' Λυκείου 1ο ΓΕΛ Ξάνθης 2ο Τετράμηνο 2011 2012 Επιβλέποντες καθηγητές Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Ολυμπία Λαμπάκη (Outdoor Activities)

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικό προπονητικό πρόγραμμα για τον Μαραθώνιο δρόμο. Δρ. Γιώργος Λουκαΐδης, PhD Εργοφυσιολόγος Δρό.Με.Α. Racing

Ενδεικτικό προπονητικό πρόγραμμα για τον Μαραθώνιο δρόμο. Δρ. Γιώργος Λουκαΐδης, PhD Εργοφυσιολόγος Δρό.Με.Α. Racing Ενδεικτικό προπονητικό πρόγραμμα για τον Μαραθώνιο δρόμο Δρ. Γιώργος Λουκαΐδης, PhD Εργοφυσιολόγος Δρό.Με.Α. Racing Ο Μαραθώνιος δρόμος αποτελεί ίσως το μαζικότερο και πιο ιστορικό αγώνισμα στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ. PROJECT 1ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Α3-Α4 ΕΤΟΣ:2013-2014 ΙΩΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΕΛΛΑ ΣΚΑΛΙΔΑΚΗ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΠΑΚΗΣ

ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ. PROJECT 1ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Α3-Α4 ΕΤΟΣ:2013-2014 ΙΩΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΕΛΛΑ ΣΚΑΛΙΔΑΚΗ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΠΑΚΗΣ ΟΡΕΙΒΑΣΙΑ PROJECT 1ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑΤΩΝ Α3-Α4 ΕΤΟΣ:2013-2014 ΙΩΑΝΝΑ ΨΑΡΟΥΔΑΚΗ ΣΤΕΛΛΑ ΣΚΑΛΙΔΑΚΗ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΑΠΑΚΗΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΧΑΝΙΩΝ (Ε.Ο.Σ. ΧΑΝΙΩΝ) Στις 28 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ Οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται από πιστοποιημένους συνοδούς και με όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας. Οι καιρικές συνθήκες λαμβάνονται πάντα υπόψη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015

Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015 Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015 Σκοπός της σχολής είναι η τεχνική κατάρτιση και απόκτηση εμπειριών ώστε μετά τη σχολή να μπορούν οι συμμετέχοντες ορειβάτες να πραγματοποιούν με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΒΑΣΕΩΝ 2016

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΒΑΣΕΩΝ 2016 3/1/2016 - Κυριακή - ΑΣΚΙΟ Τσιλιμίγκας 1400μ - κορυφή ΆΣΚΙΟ 2111μ Ώρες πορείας 4 - ΒΔ 3 - Υ.Δ 711μ θα κοπή η πίτα κορυφής ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΝΑΒΑΣΕΩΝ 2016 Χειμερινή ανάβαση (γκέτες - γκραμπόν- πιολέ) Ν. Κοζάνης

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Περιπατητικές διαδρομές στο Νέστο, τη Βιστωνίδα και την Ισμαρίδα

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Περιπατητικές διαδρομές στο Νέστο, τη Βιστωνίδα και την Ισμαρίδα 10005334, Λέξεις:958 Συντάκτης:Γιούλτση Π. Επείγον:5 Κατηγορία:Εσωτερικό Είδος:Ειδικό θέμα-ανάλυση Θέματα:Περιβάλλον, Ταξίδια και διαδρομές Θεσσαλονίκη (Ελλάδα), 31/05/2011 10:12 (ΑΠΕ-ΜΠΕ) ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου : Χ. Νικολαΐδου 16-3-2011 Χανιά εκέµβριος 2010 Το εκέµβριο του 2010, λάβαµε πρόσκληση από το Γρηγόρη Αναστασόπουλο (ΣΠ.Ο.Κ), για να συµµετάσχουµε στην αποστολή που θα οργάνωνε στα Χανιά τις ηµέρες των

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ 1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ ρεις φίλοι, τρεις ηµέρες, 2917 µέτρα. Αυτό που δεν είχαν προβλέψει στο σχεδιασµό τους ο Αχιλλέας, ο Πάνος και ο Γιώργος, ήταν ότι στην ανάβασή τους στο «βουνό των Θεών», τον

Διαβάστε περισσότερα

Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ ΚΤΕΛ Λιοσίων ή στο ΚΤΕΛ Κηφισού. Πεδίο του Άρεως ΚΤΕΛ Αττικής Μαυροµµαταίων στην Αθήνα Από ΚΤΕΛ Λιοσίων προς Οµόνοια.

Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ ΚΤΕΛ Λιοσίων ή στο ΚΤΕΛ Κηφισού. Πεδίο του Άρεως ΚΤΕΛ Αττικής Μαυροµµαταίων στην Αθήνα Από ΚΤΕΛ Λιοσίων προς Οµόνοια. Στόχος σου, είναι να φτάσεις στον Κατασκηνωτικό και εκπαιδευτικό Κέντρο «Τα Κονάκια», του Σώµατος Ελληνικού Οδηγισµού στην Αγία Μαρίνα Νέας Μάκρης Αττικής Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ από τον τόπο σου, θα βρίσκεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 20 Απρίλιος 2010 12:46 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 11 Νοέμβριος 2011 12:31

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τρίτη, 20 Απρίλιος 2010 12:46 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 11 Νοέμβριος 2011 12:31 Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος (Δ 260 κ.ε.) γράφει ότι πριν ακόμη υπάρξουν όλα τα άστρα και η σελήνη στον ουρανό ούτε και ακουγόταν το ιερό γένος των Δαναών, υπήρχον μόνο οι Αρκάδες. Ακόμα και αν θεωρήσουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία της Μέγιστης Δύναμης στην Σωστή Εκγύμναση του Συγχρόνου Ποδοσφαιριστή

Η σημασία της Μέγιστης Δύναμης στην Σωστή Εκγύμναση του Συγχρόνου Ποδοσφαιριστή 21.02.2011 Η σημασία της Μέγιστης Δύναμης στην Σωστή Εκγύμναση του Συγχρόνου Ποδοσφαιριστή Σε συνέχεια από το προηγούμενο μας άρθρο, ερχόμαστε να αναλύσουμε την σημασία της σωστής εκγύμνασης ως αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 2 ½ ΩΡΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΠΟ 3/11

ΔΥΣΚΟΛΙΑ Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ 2 2 ½ ΩΡΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΑΠΟ 3/11 ΚΥΡΙΑΚΗ 19/10 ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΠΑΡΝΩΝΑ ΜΟΝΗ ΜΑΛΕΒΗΣ Αναχώρηση στις 7.00 με προορισμό το καταφύγιο του Πάρνωνα. Από εκεί θα ακολουθήσουμε μονοπάτι και δασικούς δρόμους που θα μας οδηγήσουν μέσα στα πυκνά δάση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Ασφάλειας Ομίλου Ορειβασίας

Κώδικας Ασφάλειας Ομίλου Ορειβασίας Κώδικας Ασφάλειας Ομίλου Ορειβασίας Α. Εισαγωγή Τα βουνά προσφέρονται για δραστηριότητες όπως πεζοπορία, ορεινή πεζοπορία, ορειβασία, αναρρίχηση κλπ, κρύβουν όμως κινδύνους. Για την αποφυγή δυσάρεστων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΕΙΝΗ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Υπεύθυνοι καθηγητές: Μπάρπας Κων/νος Αναστασιάδου Αντιγόνη

ΟΡΕΙΝΗ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Υπεύθυνοι καθηγητές: Μπάρπας Κων/νος Αναστασιάδου Αντιγόνη ΟΡΕΙΝΗ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ομάδα Α : Γιαννακούλα Αναστασία Γραμματικού Πέγκυ Δουλκερίδης Γιώργος Νίτσου Ανδριάνα Βαπορίδης Στυλιανός Καράι Λεντίνα Λάμπρου Αντώνιος Υπεύθυνοι καθηγητές: Μπάρπας Κων/νος Αναστασιάδου

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΟΣ AΘΗΝΩΝ. Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2009

ΕΟΣ AΘΗΝΩΝ. Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2009 ΕΟΣ AΘΗΝΩΝ Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2009 Η Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων που διοργανώνει ο ΕΟΣ Αθηνών, είναι οργανωμένη σύμφωνα με τον κανονισμό εκπαίδευσης της Ελληνικής Ομοσπονδίας Ορειβασίας Αναρρίχησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ

ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Η ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισµού στην περιοχή του ήµου Αµυνταίου αποτελεί βασική προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα 25-28 Δεκεμβρίου 2014 1 η Ημέρα: Πέμπτη 25/12/14: Αναχώρηση από το Πεδίον του Άρεως στις 07:00 με προορισμό τα Τζουμέρκα (432 χμ.) στην Νότια Πίνδο. Τα Τζουμέρκα αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους ορεινούς

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων. Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός!

Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων. Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός! Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων Συμπεριφορά ο μύθος Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός! Υπάρχουν πολύ κρυμμένοι λόγοι που μπορούν να οδηγήσουν στο υπερβολικό γάβγισμα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγές στο έµψυχο υλικό ή στο στυλ παιχνιδιού

Αλλαγές στο έµψυχο υλικό ή στο στυλ παιχνιδιού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ-ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η προετοιµασία των ποδοσφαιριστών για τη νέα αγωνιστική σεζόν Θέµατα ανάπτυξης Ο σκοπός της προετοιµασίας Η δοµή του προπονητικού

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Τοπογραφικοί χάρτες Βασικό στοιχείο του χάρτη αποτελεί : το τοπογραφικό υπόβαθρο, που αναπαριστά µε τη βοήθεια γραµµών (ισοϋψών)

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοια προγράμματα και ιδίως καθημερινά, σπάνια βλέπουμε να δίνονται σε παιδιά για τις διακοπές τους.

Τέτοια προγράμματα και ιδίως καθημερινά, σπάνια βλέπουμε να δίνονται σε παιδιά για τις διακοπές τους. Πρόγραμμα προπόνησης, συντήρησης και εξάσκησης, καθώς και διατροφής, κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών, κοινοποίησε στην σελίδα της στο ίντερνετ, η σχολή ποδοσφαίρου του Ολυμπιακού Πειραιώς στην

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com

Περισσότερες λεπτομέρειες και τρελά βίντεο σας περιμένουν στο: skull-and-roses.com Οι συμμορίες τσοπεράδων, επέλεγαν παραδοσιακά τους αρχηγούς τους με έναν διαγωνισμό που ονομάζεται Πίσω στο Πεζοδρόμιο, στον οποίο οι υποψήφιοι προσπαθούσαν να αντέξουν περισσότερο, όσο τους τραβούσε μια

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό ΓΕΛ Πάτρας Πρόγραμμα «ESCAPE» 2014-15

Πρότυπο Πειραματικό ΓΕΛ Πάτρας Πρόγραμμα «ESCAPE» 2014-15 Πρότυπο Πειραματικό ΓΕΛ Πάτρας Πρόγραμμα «ESCAPE» 2014-15 OUR TEACHERS: PAVLAKIS IOANNIS CHRISTOPOOLOO MARISA GKOTSOPOOLOU ELENI KOONAVI EVI Η ΟΜΑΔΑ ΜΑΣ Α/Α ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ class 1 Σταθοπούλου Μαρία Α2 2

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση και διατήρηση των Νέων αθλητών

Αξιοποίηση και διατήρηση των Νέων αθλητών Αξιοποίηση και διατήρηση των Νέων αθλητών ΞΕΝΙΑ ΑΡΓΕΙΤΑΚΗ, PhD Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, Παν. Αθηνών Αναπλ. Ταμίας του ΣΕΓΑΣ Σύγχρονη προσέγγιση Οι νέοι στον αθλητισμό ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΟΥΝ 35% ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ 65% Σύγχρονη προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

του Χριστόφορου Κουνιάκη

του Χριστόφορου Κουνιάκη του Χριστόφορου Κουνιάκη Η "Κόψη Ναούµ" (AD+, 2500µ), ή "Ξερολάκκι" όπως είναι γνωστότερη, σκαρφαλώθηκε για πρώτη φορά στις 15-16/7/1975 από τους Σ. Σπανούδη - Π. Τυρνινή - Π. Μποτίνη - Ε. Ελευθεριάδη.

Διαβάστε περισσότερα

2-5 Παίκτες - Ηλικία 13+ - 60 λεπτά

2-5 Παίκτες - Ηλικία 13+ - 60 λεπτά Το Cinque Terre, είναι ένα απότομο παράκτιο κομμάτι της Ιταλικής Ριβιέρας και αποτελείται από πέντε χωριά. Τα χωριά αυτά είναι γνωστά για την ομορφιά, την κουλτούρα και το φαγητό τους, αλλά και το γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2

ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2 ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 1 ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 2 Ευ-ρυτανία - ο τόπος των καλοτρεχούμενων ρχ νερών Τριήμερο Πρόγραμμα για Ε,ΣΤ Δημοτικού, Γυμνάσιο, Λύκειο και ΕΠΑ.Λ. ΚΠΕ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 4 ΚΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Πρόσβασης & Χάρτες

Οδηγίες Πρόσβασης & Χάρτες Οδηγίες Πρόσβασης & Χάρτες Παρακαλούμε δείτε τις αναλυτικές οδηγίες για την εύκολη πρόσβαση στο ξενοδοχείο Lato Boutique από το αεροδρόμιο και το λιμάνι της πόλης του Ηρακλείου, αλλά και αναλυτικές οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και διεξαγωγή της ορεινής πεζοπορίας και ορειβασίας. Αθανάσιος Τερζής Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής

Οργάνωση και διεξαγωγή της ορεινής πεζοπορίας και ορειβασίας. Αθανάσιος Τερζής Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής Οργάνωση και διεξαγωγή της ορεινής πεζοπορίας και ορειβασίας Αθανάσιος Τερζής Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής Ορεινή Πεζοπορία Πορεία µε τα πόδια σε ορεινό περιβάλλον Ορειβασία Ανέβασµαή αναρρίχηση σε βουνό:

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

adidas running team Προπονητικό πρόγραμμα για την 3η Φάση

adidas running team Προπονητικό πρόγραμμα για την 3η Φάση adidas running team Προπονητικό πρόγραμμα για την 3η Φάση Με αυτές τις παραινέσεις εισάγεται η 3 η Φάση της προετοιμασίας για τον ΚΜΑ. Ακολούθησέ τις και δε θα χάσεις. Επειδή ο ΚΜΑ εμπεριέχει απαιτητικά

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD ΤΕΦΑΑ - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σήμερα θα μιλήσουμε για τα εξής θέματα: Τι κερδίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕ ΒΑΡΗ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕ ΒΑΡΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕ ΒΑΡΗ Οι συμβουλές που θα διαβάσετε στο παρακάτω άρθρο έχουν χαρακτήρα ενημερωτικό και απαιτούν την στενή παρακολούθηση ενός γυμναστή κατά την εφαρμογή τους ώστε να αποφευχθούν τραυματισμοί.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ. 1η Έκδοση

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ. 1η Έκδοση ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ 2013 1η Έκδοση ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Περιεχόμενα... 3 Εκπαιδευτική Αποστολή Πορεία του Παιχνιδιού... 5 Χάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Αστική "πλατφόρμα" Πλατεία Κοινόχρηστες λειτουργίες Δημοτικό Parking

Αστική πλατφόρμα Πλατεία Κοινόχρηστες λειτουργίες Δημοτικό Parking Αστική "πλατφόρμα" Πλατεία Κοινόχρηστες λειτουργίες Δημοτικό Parking ΠΤ-ΑΜ 2007 ΒΑΛ Institutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.

Τάξη: Γ. Τμήμα: 2ο. Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Τάξη: Γ Τμήμα: 2ο Υπεύθυνη τμήματος : ΑΝΕΣΤΗ ΑΣΗΜΙΝΑ. Εκθέσεις μαθητών.. ΜΑΘΗΤΗΣ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Θέμα :Τι θέλω να αλλάξει στον κόσμο το 2011. Το έτος 2010 έγιναν πολλές καταστροφές στον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016

Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016 Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016 Σκοπός της σχολής είναι η περαιτέρω τεχνική κατάρτιση των συμμετεχόντων ώστε μετά τη σχολή να μπορούν να πραγματοποιούν αυτόνομα και με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια αναρριχήσεις

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΦΡΟΝΙΜΟΣ: Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Χαιρετίζω κι εγώ το Συνέδριο, ευχαριστώ πάρα πολύ τους οργανωτές για την πρόσκληση. Είναι χαρά μου και

Κος ΦΡΟΝΙΜΟΣ: Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Χαιρετίζω κι εγώ το Συνέδριο, ευχαριστώ πάρα πολύ τους οργανωτές για την πρόσκληση. Είναι χαρά μου και Κος ΦΡΟΝΙΜΟΣ: Κυρίες και κύριοι καλημέρα σας. Χαιρετίζω κι εγώ το Συνέδριο, ευχαριστώ πάρα πολύ τους οργανωτές για την πρόσκληση. Είναι χαρά μου και τιμή να βρίσκομαι εδώ πέρα. Δυστυχώς κι εγώ, για τεχνικούς

Διαβάστε περισσότερα

www.laraguidedogs.gr

www.laraguidedogs.gr www.laraguidedogs.gr Γεια σας! Με λένε «Λάρα» και είμαι βετεράνος σκύλος-οδηγός τυφλών! Εμείς οι σκύλοι-οδηγοί, πάμε παντού κι όλοι μας θαυμάζουν! Η δουλειά μας είναι πολύ σημαντική διότι «δανείζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ 1ου MΑΡΑΘΩΝΙΟΥ AΓΩΝΑ OΡΕΙΝΟΥ TΡΕΞΙΜΑΤΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ 1ου MΑΡΑΘΩΝΙΟΥ AΓΩΝΑ OΡΕΙΝΟΥ TΡΕΞΙΜΑΤΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ 1ου MΑΡΑΘΩΝΙΟΥ AΓΩΝΑ OΡΕΙΝΟΥ TΡΕΞΙΜΑΤΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 Χαράδρα του Βίκου - Γεφύρι Κόκκορη Ο ήμος Ζαγορίου διοργανώνει τον 1ο Μαραθώνιο Αγώνα Ορεινού Τρεξίματος με επίκεντρο

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 13: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ

Σενάριο 13: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ Σενάριο 13: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ Φύλλο Εργασίας Τίτλος: Προγραμματίζοντας ένα Ρομπότ Γνωστικό Αντικείμενο: Πληροφορική Διδακτική Ενότητα: Ελέγχω-Προγραμματίζω τον Υπολογιστή Τάξη: Γ Γυμνασίου Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Sport Nutrition by ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Ενέργεια που καταναλώνουμε Βασικός μεταβολισμός: 1800 kcal + καθημερινή δραστηριότητα Μια ημέρα στο γραφείο: 150 με 200 kcal Μια ώρα αθλητικής δραστηριότητας: 500

Διαβάστε περισσότερα

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Η Αερόβια προπόνηση στην παιδική και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Εισαγωγή Αντοχή είναι η ικανότητα αντίστασης του παιδικού οργανισμού στην κόπωση. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα