Σ. τις μέρες ας είναι εξαιρετικ σπάνια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σ. τις μέρες ας είναι εξαιρετικ σπάνια"

Transcript

1 69 :13 r.βλr.<>- Ρ r.-rr. -.; Ο Δ. Σ. Πατέλης* παρουσιάζει το βιβλίο: Η yνώση στη διαλεκτική της κοινωνικής εξέλιξης [του Περικλή ΠΑΥΛΙΔΗ] Εκδ. ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, 2012,21 χ1 4, σσ. 305 Σ. τις μέρες ας είναι εξαιρετικ σπάνια τα εγχειρηματα συστηματικης ερευνητικιiς ενασχόλησης με τα κομβικά ζητιiματα της επιστιi μης, της παιδείας και της κοινωνίας. Το βιβλίο αυτό είναι μοναδικό στο είδος του και ως εκ τούτου, συνιστά μιαν ευχάριστη και ελπιδοφόρο έκπληξη για τον ερευνητή και τον εκπαιδευτικό που συνειδητοποιεί τη ση μα σία αυτών των ζ η τημάτων. Το βιβλίο αποτελείται από πρόλογο, εισαγωγιi, επτά κεφάλαια-δοκίμια, βιβλιογραφία και ευρετήρια. Ο συγγραφέας από τον πρόλογο θέτει το πλαίσιο της ανάδειξης και πραγμάτευσης των κομβικών ζητημάτων του βιβλίου: «Η συζήτηση για τα ζητήματα της γνώσης, δηλαδή για την επιστημονικιi έρευνα και την εκπαίδευση, καθώς και για τους θεσμούς που συνδέονται με αυτές, αφορά στις προοπτικές της aνθρωπότητας, στη διερεύνηση των δυνατοτήτων και τάσεων που επιτρέπουν την αλλαγή, εξέλιξη, ανάπτυξη της ανθρώπινης κατάστασης» (σ. 9). Αναδεικνύει τις ραγδαίες αλλαγές που συνεπιφέρει η ανάπτυξη της γνώσης σε συνάρτηση με την παραγωγή, αλλαγές συνυφασμένες με την αντιφατικότητα του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγιiς. Στην εισαγωγή, δίνει το περίγραμμα ενός κδσμου «ραγδαίων αλλαγών», σε μια εποχιi που «γνωρίζει την ευρύτατη διείσδυση της γνώσης σχεδόν σε όλους τους τομείς της κοινωνικιiς ζωής και την ανάδειξη της μόρφωσης σε κομβικιi δραστηριότητα του ανθρώπινου βίου. Η εξέλιξη αυτιi ορίζεται από βαθύτατες αλλαγές στη δομιi του συστιi ματος της κοινωνικής εργασίας, σε στενή σύζευξη με τη δυναμική πρόοδο στα πεδία της επιστημονικής έρευνας και της τεχνολογικής καινοτομίας. Η μεγάλης κλίμακας, οργανωμένη και συστηματική δημιουργία επιστημονικών γνώσεων, η εκτενιiς και ταχύτατη Ο Δ. Σ. Πατέλης είναι Αναπληρωτι)ς Καθηγητής στο Πολυτε χ νείο Κρή της, μέλος της Δ ι εθ νούς ερ ε υνητικ ή ς ομάδας <<Η Λογικ ή της Ιστορίας».

2 70 χρήση τους για παραγωγικούς σκοπούς φαίνεται να αποτελούν την κύρια οδό της επιτυχίας εντός της παγκόσμιας πλέον και εξόχως ανταγωνιστικιic; σύγχρονης κεφαλαιοκρατικιic; οικονομία<;>> (σ. 13). Μέσα από τη μελέτη της συμβολιic; ερευνητών όπως οι Daniel Bell, Alνin Ί'offler, Petcr F.Drιιcker, Manuel Castells, Gibbons, Von Kr ogl1, Kleiιυnan & Vall<ιs, Jarvis & Ίosey, Jarνis,Ένγκελς, Μαρξ, Βαζιούλιν κ.ά., αναδεικνύονται σημαντικές πτυχές της λεγόμενης <<μεταβιομηχανικής κοινωνίας)) και της «κοινωνίας της πληροφορίας)), της εξέλιξης της κοινωνίας κατά βαθμίδες - κύματα, που οδηγεί στην έλευση του «τρίτου κύματος)) (όπου θα κυριαρχεί η πολυμορφία, η παραγωγή σε μικρές παρτίδες υπό τον διαρκώς αμεσότερο έλεγχο του καταναλωτή, η αποκέντρωση και η εξατομίκευση της εργασίας), της ψετακαπιταλιστικιic; κοινωνίας)) (με αποφασιστικό το ρόλο των γνώσεων και όχι του κεφαλαίου), η ανάδυση της «δικτvακrίι:; κοινωνίας» (ενός νέου τεχνο-οικονομικού συστήματος, του «πληροφοριακού καπιταλισμού)) ) με αλλαγή του περιεχομένου των εργασιών, περιορισμό των μονότονων, επαναλαμβανόμενων δραστηριοτήτων, ενίσχυση της αυτονομίας αλλά και της συνεργασίας μεταξύ των εργαζομένων, εξατομίκευση της εργασιακής δραστηριότητας, σε συνάρτηση με την αποκέντρωση της παραγωγής κ.ο.κ. Ο συγγραφέας επισημαίνει ραγδαίες και ουσιώδεις αλλαγές στο χαρακτήρα της εργασίας, στο ατομικό και συλλογικό υποκείμενο μιας εργασίας όλο και πιο α υ- τόνομης, συλλογικής και συναδελφικής με αντίστοιχες αλλαγές στην εργασιακιi ηθικιi. Η σύγχρονη τεχνολογία παραγωγιic; δημιουργεί όρους όπου «Ο κάθε χώρος τι1c; καθημερινότητας θα μπορεί πλέον να λειτουργεί ως πεδίο μάθησης, ενώ η σχέσι1 με τη γνώση θα είναι ευέλικτη και ιδιαιτέρως εξατομικευμένη, με δυνατότητα ικανοποίησης κάθε είδους μορφωτικιiς ανάγκης. Ο καθένας θα είναι ολοένα και περισσότερο σε θέση να αποκτά γνώσεις οποιουδιiποτε περιεχομένου, οποιαδιiποτε στιγμή το επιθυμεί και σε οποιοδήποτε μέρος κι αν βρίσκεται)) (σ ). Αυτή «η τάση σύζευξης της γνώσης με την εργασία, μετατροπής της τελευταίας σε διανοητική δραστηριότητα, ανάδειξης της μόρφωσης σε περιεχόμενο του ανθρώπινου βίου παραπέμπει στην ιστορικιi πραγματικότητα για την οποία ο Κ.Μαρξ δήλωνε ότι η παραγωγή του πλούτου θα εξαρτάται ολοένα και λιγότερο από την άμεση εργασία και το χρόνο διάρκειάς της)), γεγονός που <<ση ματοδοτεί τον ορίζοντα της κοινωνικής χειραφέτησης, με τη μορφή της υπέρβασης της ταξικιic; κοινωνίας και συνάμα της μετάβασης από την προϊστορία της aνθρωπότητας στην πραγματική της ιστορία)) (σ. 21). Ο Il. Il. επισημαίνει ότι παρά την πληθώρα σχετικιic; σύγχρονης βιβλιογραφίας, «η ανάδειξη της σχέσης γνώσης και εργασίας από τη σκοπιά της προοπτικής της κοινωνικής χειραφέτησης αποτελεί επίτευγμα της μαρξιστικής σκέψης... για το μαρξισμ<'> η εργασία έχει εγγενώς μορφωτική διάσταση, ως δραστηριότητα η οποία όχι μόνο

3 71 παράγει τα υλικά μέσα που απαιτούνται για την φυσικιi ύπαρξη του ανθριίιπου, αλλά και δημιουργεί τον πολιτισμό, διαμορφώνει τον ίδιο τον άνθρωπο ως κοινωνικό-πολιτισμικό ον» (ό.π.). Όπως τονίζει ο Π.Π., «η συγκεκριμένη οπτικιi της εξέλιξης της κοινωνίας και της σχέσης μεταξύ εργασίας, γνώσης και μόρφωσης που παρουσιάζουμε εδώ και υπό την οποία θα πραγματευτούμε τα θέματα αυτού του βιβλίου εδράζεται μεθοδολογικά στην θεωρία της κοινωνίας την οποία ο Βίκτωρ Α.Βαζιούλιν αναπτύσσει στο έργο του Λογικι] της ιστορίας. Η ιδιαίτερη σημασία του έργου αυτού συνίσταται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά επιχειρείται η μελέτη της κοινωνίας ως αναπτυσσόμενης οργανικιiς ολότητας, ως εσωτερικής ενότητας διαφορετικών πλευρών, διακρίνονται οι κινητήριες αντιφάσεις και οι νομοτελείς βαθμίδες αυτιiς της πορείας, και συνάμα ανιχνεύονται οι περαιτέρω προοπτικές της» (σ. 25). Βάσει αυτής της μεθοδολογίας, «η κοινωνία ως οργανική ολότητα και η εργασία ως ουσία (ουσιώδης σχέση) της κοινωνίας διανύουν μια διαλεκτική διαδικασία ανάπτυξης, εντός της οποίας εμφανίζονται, αναπτύσσονται σταδιακά και ωριμάζουν τα ειδοποιά τους γνωρίσματα. Σε συνάρτηση με αυτή τη διαδικασία ωριμάζει και η γνωσιακή δραστηριότητα των ανθρώπων η μόρφωση αποκτά κατεξοχήν κοινωνική σημασία. Ακριβέστερα, η γνωσιακή - μορφωτική διάσταση της εργασίας, το εύρος και η σημασία της βρίσκονται στον πυρήνα της ωρίμανσης της εργασίας καθεαυτής» (σ ). Επομένως, «η ση- μασία της εκπαίδευσης ως ξεχωριστού τομέα του κοινωνικού καταμερισμού εργασίας, καθορίζεται αποφασιστικά από το βαθμό συμμετοχιiς των πολιτισμικών επιτευγμάτων της aνθρωπότητας (σύγχρονων και των παρελθοντικιίιν) στην εργασία του κάθε ξεχωριστού ατόμου, από το βαθμό ανάπτυξι1ς του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας» (σ. 26). Η ιστορικά κλιμακούμενι1 αναβάθμιση της θέσης και του ρόλου της γνώσης και της εκπαίδευσης, συναρτάται με την κλιμάκωση της μόρφωσης ως διαμόρφωσης του υποκειμένου της εργασίας και της αντίστοιχης συνείδησης. Η ανάπτυξη του κοινωνικού χαρακτιi ρα της εργασίας συνεπιφέρει και καταμερισμό της εργασίας, βάσει του οποίου «η εκπαίδευση της νέας γενιάς, ως μελλοντικιίιν εργαζομένων, διαφοροποιείται από την άμεση εργασιακιi δραστηριότητα, συγκροτείται ως σχετικά αυτόνομος τομέας του κοινωνικού καταμερισμού εργασίας. Ι-Ι αυτονομία αυτή σημαίνει, ταυτόχρονα, εμβάθυνση των εσωτερικών δεσμών (σε αντιδιαστολιi προς την εξωτερικι;, άμεση σχέση) μεταξύ εκπαίδευσης και εργασίας» (σ. 27). Επομένως, η σημασία της εκπαίδευσης-μόρφωσης για την εργασιακή δραστηριότητα και την κοινωνικιi ζωή «ιiταν αντίστοιχη της σημασίας και του ρόλου της συνείδησης στην ανθρώπινι1 εργασία, του βαθμού στον οποίο το κάθε άτομο εργαζόταν ως φορέας γνώσεων και διανοητικών ικανοτήτων, του βαθμού ανάπτυξης του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας» (σ. 29), άρα και «η μόρφωση, στην πλέον αυθεντι-

4 72 κή -ανεπτυγμένη μορφιi της, αποτελεί ειδοποιό - θεμελιώδες γνώρισμα ακριβώς της ώριμης εργασίας, της εργασίας που αποτελεί συλλογικιi, διανοητική, διαχειριστική δραστηριότητα των ανθρώπων» (σ. 30). Έτσι, η μετατροπιi της επιστημονικιiς γνώσης σε παραγωγικιi δύναμη, η τάση διεύρυνσης του διανοητικού περιεχομένου της εργασίας, συνιστά πτυχή της ουσιώδους αντίφασης του κοινωνικού χαρακτιiρα της εργασίας, «της αντίφασης μεταξύ του διευρυνόμενου, αναπτυσσόμενου κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας και της κεφαλαιοκρατικιiς εκμετάλλευσιiς της - των ανταγωνιστικών κεφαλαιοκρατικών σχέσεων παραγωγιiς» (ό.π.). Στο lo κεφάλαιο, εξετάζεται η γνώση και μόρφωση από σκοπιά ιστοpικιί εντός του γίγνεσθαι της κοινωνίας, στη δυναμική της ανάδειξης του κοινωνικού από το φυσικό, και του βαθμιαίου μετασχηματισμού του πρώτου από το δεύτερο. Εδώ η πρωτόγονη κοινότητα του γένους συνιστά τρόπον τινά εν τω γεννάσθαι συλλογικό «υποκείμενο» της όποιας παραγωγικής δραστηριότητας και κοινωνικής ζωής, ενώ «η μορφιi συνείδησης που τη διακρίνει, η aρχέγονη μυθολογική - μαγικιi συνείδηση, αντιλαμβάνεται τον κόσμο του ανθρώπου ως φυσικό σώμα, οργανικά συνδεδεμένο με το μεγάλο σώμα της μητέρας φύσης» (σ. 34), με βασικό χαρακτηριστικό τον aνθρωπομορφισμό. Η μετάδοση της εμπειρικιiς γνώσης, «είχε κατεξοχήν βιωματικό - παραστατικό χαρακτήρα. Αφορούσε δηλαδή, αφενός, σε αναπαράσταση, με τη μορφή δρώμενων, αλλά και απεικονίσεων, των εμπειρικά γενικευμένων και συμβολικά κωδικοποιημένων βασικών στιγμών της εργασιακής διαδικασίας, και αφετέρου, σε άμεση εμπλοκή στην παραγωγικιi δραστηριότητα, σε μετάδοση -αφομοίωση εμπειρικών γνώσεων κατά τη διάρκεια του πράττειν. Η μαθητεία εντός της παραγωγιiς αποτέλεσε την αφετηριακιi και κυρίαρχη για χιλιάδες χρόνια μορφή μετάδοσης των απαραίτητων για τη χειρωνακτικιi εργασία εμπειρικών γνώσεων»(σ ). Εξαιρετική είναι η παιδευτική σημασία της προφορικιiς παράδοσης και της συνδεόμενη με τελετουργία μίμησης. Με τη μετάβαση στην παράγουσα οικονομία και στην πρώτη μορφή ιδιωτικιiς ιδιοκτησίας, στη δουλοκτησία, προκύπτει '1 γραφή και οι συνακόλουθες ανάγκες οργάνωσης της παραγωγής και της κοινωνίας, με καταγραφή, ταξινόμηση, γενίκευση, αφαίρεση βάσει κριτηρίων, ιδιοτιiτων και σχέσεων. Εδώ προκύπτει η αντίληψη της κανονικότητας, της ροϊκότητας (συνέχειας - aσυνέχειας) και της διατύπωσης νόμων (με βασικό νοητικό εργαλείο τα μαθηματικά) και αντίστοιχων ρυθμιστικών κανόνων. Η κλασική δουλεία (στον ελληνικό και ρωμαϊκό κόσμο), «σε συνάρτηση με την διεύρυνση των εμπορευματικών - χρηματικών σχέσεων και την σχετική υποχώρηση των κοινοτικών δεσμών, σημειώνεται σημαντική ανάπτυξη της ανθρώπινης aτομικότητας» (σ. 44). Εδώ, «η αφοσίωση στις κοινές υποθέσεις της πόλης - κράτους και η προετοιμασία για τον πόλεμο επηρεάζει αποφασιστικά την εκπαίδευση των παιδιών», ενώ «aποφασιστικιiς ση-

5 73 μασίας για την ανάπτυξη της μόρφωσης στις κοινωνίες της κλασικιiς δουλείας υπήρξε η ενίσχυση του ρόλου του διiμου στην πολιτική ζωή της πόλης και η εγκαθίδρυση ενός συστήματος αυτοδιοίκησης από τα μέλη του» (σ ). Η γεωγραφική θέση, η ανάπτυξη των εμπορευματικώνχρηματικών σχέσεων και της ναυτιλίας και οι συνακόλουθες aφαιρετικές, μετρικέςυπολογιστικές ανάγκες και δεξιότητες, σε συνδυασμό με τα παραπάνω, οδήγησαν στην εμφάνιση επιστημονικών γνώσεων, μιας αντίληψης για το Λόγο, και εν(>ς είδους «ανώτερης παιδείας με περιεχόμενό της κυρίως τις τέχνες που θα ονομαστούν ελευθέριες: τη διαλεκτική, τη ρητορικιi, τη γραμματικιi αλλά και την αστρονομία, την αριθμητική, τη γεωμετρία και την αρμονία. ΕπριΊκειτο για παιδεία θεωρητική, πέραν οποιωνδιiποτε εργασιακών ενασχολιiσεων» (σ. 45). Στο βαθμό που η γνώση αποκόπτεται από την τεχνική εργασιακιi πρακτικιi, παίρνει τη μορφή τεχνικής-τέχνης επιβολής επί των άλλων (πολιτικιi, ρητορική, χειραγωγική διδακτική). Παράλληλα, προκύπτει και μια καλλιέργεια «χάριν της επίδειξης περίτεχνου ύφους και κομψότητας του λόγου, μακριά από τα μεγάλα κοινωνικά ζητήματα της εποχής» (σ. 46).Έτσι, «στην κλασική αρχαιότητα και εντός των κύκλων μιας ολιγάριθμης ελίτ μορφωμένων πολιτών θα γεννηθεί η αντίληψη περί ιδεώδους βίου, αφοσιωμένου σε θεωρητικές ενασχολήσεις με στόχο τη γενική καλλιέργεια και ανάπτυξη της νόησης, χάριν εαυτής... θα εμφανιστεί η ιδέα ότι ελεύθερος άνθρωπος είναι αυτός ο οποίος εντός του βίου του δύναται ν καταπιάνεται με ασχολίες που δεν υπι1ρετοuν τίποτε άλλο εκτός από τον ίδιο τον εαυτί> του και τις σχέσεις του με τους άλλους ελεuθερους ανθρώπους», μαζί με μια εξιδανίκευση της ενασχί>λησης με τη θεωρητικιi γνώση, που «tiταν η άλλη ί>ψη της κυρίαρχης απαξιωτικιiς στάσης προς τις τεχνικές - χειρωνακτικές εργασίες, καθώς και προς την εκπαίδευση που συνδεόταν με αυτές» (σ. 49). Ωστόσο, «Τα κοινωνικά και πνευματικά αδιέξοδα που θα αντιμετωπίσει η όψιμη αρχαιότητα και η ευρεία διάδοση του μυστικισμού θα καταστιiσουν ιδιαίτερα δύσκολη την αναπαραγωγιi του ολιγάριθμου στρώματος των ελλιiνων επιστημόνων, η οποία και θα σταματιίσει οριστικά τον 4 αιώνα μ.χ., με την ανακιi ρυξη του χριστιανισμού σε επίσημη θρησκεία της Ρωμα ίκής Αυτοκρατορίας» (σ. 52). Στη φεουδαρχικιi κοινωνία, όπου κυριαρχεί η μεγάλη ιδιωτική ιδιοκτησία (γαιοκτησία) σε αναντίστοιχη εαυτής βάση, οι φυσικιiς προέλευσης δεσμοί μεταξu των ανθρώπων δεν έχουν ακόμα μετασχηματιστεί από τους ιστορικής προέλευσης δεσμοuς, ενιο η ζωή του ανθρώπου υπόκειται σε αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Τα παραπάνω προσδίδουν στη συνείδηση του ανθρώπου κατεξοχιiν ομαδικι'>, κοινοτικό, συντεχνιακό χαρακτιiρα, βάσει προδιαγεγραμμένων ηθών, ενώ είναι εξαιρετικά ασθενή τα στοιχεία αυτόνομης σκέψης κάτω από την πίεση της θρησκοληψίας και των δεισιδαιμονιών. Κuριος θεσμός μετάδοσης γνώσεων παραμένει η οικογένεια, ενώ η οργανωμένη εκπαίδευση (εκκλησιαστικά σχολεία, μοναστικά και επισκοπικά)

6 74 ηγεμονευόταν από την εκκλησία και συνιστούσε κατήχηση, διδασκαλία με τη βοιi θεια της επανάληψης και aπομνημόνευσης των χριστιανικών δογμάτων. «Το 12 και 1 3 αιώνα σε συνθήκες ευρύτερης ανάπτυξης των πόλεων, ως οικονομικών, πολιτικών και πνευματικών κέντρων, θα κάνουν την εμφάνισή τους και τα πρώτα πανεπιστιi μια, αποτελώντας μετεξέλιξη των καθεδρικών σχολείων. Συγκροτημένα ως συντεχνίες καθηγητών και φοιτητών, θα αποτελέσουν το προνομιακό κέντρο των ανώτερων σπουδών, με βασικά γνωστικά πεδία, τις ελευθέριες τέχνες, την ιατρική, το δίκαιο και τη θεολογία. Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση, συγκροτούμενη από ένα, εν πολλοίς, τυποποιημένο πρόγραμμα σπουδών, θα δομηθεί πάνω στην παράδοση του σχολαστικισμού, σύμφωνα με την οποία όλα τα γνωστικά πεδία συνδέονται μεταξύ τους διαμορφώνοντας μιαν ιεραρχικά δομημένη ολότητα, η οποία ξεκινά από τις ελευθέριες τέχνες και καταλήγει στη θεολογία. Η θεολογία, ταυτιζόμενη με την υπέρτατη γνώση, θα αποτελέσει το θεμέλιο λίθο και συνεκτικό δεσμό όλων των άλλων γνώσεων» (σ ). Η τεχνικιi-πρακτική γνώση συνδέεται με το συντεχνιακό θεσμό της μαθητείας, που συνάπτεται <ψε την κυριαρχία εντός της εργασίας χειροκίνητων μέσων παραγωγι;ς, για την κατασκευιi και λειτουργία των οποίων είναι αρκετιi η αξιοποίηση της συσσωρευμένης εμπειρίας» (σ. 60). Ακόμα και στον ύστερο Μεσαίωνα «Ο αλφαβητισμός ήταν κάτι που ενδιέφερε και απασχολούσε ένα μικρό μέρος του πληθυσμού, κυρίως τους κληρικούς, τους ασκούντες διοικητικ<'> έργο και τους εμπόρους» (<'>.π.). Ωστόσο, στον ύστερο Μεσαίωνα βάσει «Της εμπορευματικά προσανατολισμένης βιοτεχνικής παραγωγιiς θα αρχίσει να διαμορφώνεται μια νέα σχέση μεταξύ γνώσης και εργασίας, ριζικά διαφορετικιi από ό,τι είχε γνωρίσει μέχρι τότε η ανθρωπ<'>τητα», ενώ «από τον lso αιώνα, στις περιοχές της Ευρώπης, όπου αναπτύσσονται οι κεφαλαιοκρατικές σχέσεις, παρατηρείται η τάση προς περισσότερο πρακτικά σκεπτόμενους λογίους και περισσότερο θεωρητικά καταρτισμένους τεχνίτες» (σ ). «ΊΌν I 7 αιώνα η ριiξη που πραγματοποιείται με τις aυθεντίες του παρελθόντος είναι πλέον μη αναστρέψιμη. Μορφές όπως ο Γαλιλαίος, ο Νεύτωνας, ο Κοπέρνικος, ο Χάρβεϊ, ο Ντεκάρτ και ο Λάιμπνιτς θα σηματοδοτήσουν την έναρξη της επιστημονικής επανάστασης, την εποχιi της συστηματικιiς χρήσης του πειράματος, των μαθηματικών και της λογικι;ς, από την οποία θα προκύψουν τα θεμέλια τι1ς κλασικής επιστιiμης. Από δω και πέρα η επιστιiμη θα προσελκύει ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον των ανθρώπων, συγκλίνοντας διαρκώς με την τεχνολογία και την τεχνικιi -παραγωγικιi τους δραστηριότητα» (σ. 62). Το 2ο κεφάλαιο, με τίτλο «Προς μια «ΚΟινωνία της γνώσης»;» είναι αφιερωμένο σε μια εξαιρετικιi ανάλυση της αντιφατικής θέσης και του ρόλου της γνώσης στα πλαίσια της κεφαλαιοκρατίας, η ιστορική εξέλιξη της οποίας, κατά τον Π.Π., «συνοδεύτιlκε από τη συγκλονιστικιi αναβάθμιση της

7 75 οικονομικής σημασίας της γνώσης και της μόρφωσης, καθώς και της επίδρασής τους σε όλο το φάσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Η επιστήμη για πρώτη φορά βρέθηκε στο επίκεντρο του κοινωνικού ενδιαφέροντος, γνώρισε τεράστια ανάπτυξη και άρχισε να επηρεάζει αποφασιστικά τα μέσα και το χαρακτήρα της παραγωγής. Συνάμα, η απόκτηση γνώσεων και, κυρίως, η οργανωμένη εκπαίδευση, έφτασαν να αποτελούν αντικείμενο δραστηριότητας της πλειονότητας του πληθυσμού». Η γενικευμένη κυριαρχία των εμπορευματικών-χρηματικών σχέσεων «επέφερε την κυριαρχία, για πρώτη φορά σε παγκόσμια κλίμακα, κοινωνικών -ιστορικής προέλευσης δεσμών μεταξύ των ανθρώπων, ολοκληρώνοντας (σε σημαντικό βαθμ<'>, όχι όμως απολύτως) το μετασχηματισμό των φυσικών σχέσεων» (σ. 63 ). Οι εμπράγματοι όροι της παραγωγής (η νεκρή-αντικειμενοποιημένη εργασία του παρελθόντος) κυριαρχούν επί της ζωντανής εργασίας, ενώ η εξιδανίκευση του εμπορευματοκατόχου σε καθεστώς ισότητας ενώπιον του νόμου οδηγεί στα προτάγματα της αυτονομίας του ατόμου, του ορθού λόγου και της διαφωτιστικής παντοδυναμίας των παιδαγωγών που χαρακτηρίζουν την κλασική αστική φιλοσοφία. «Η διαρκής εξέλιξη των μέσων και του χαρακτιiρα της παραγωγής, ιδιαίτερα δε η ανάπτυξη της μεγάλης βιομηχανίας (ως συνέπεια της κίνησης του νόμου της υπεραξίας και του προσανατολισμού της επιχειρηματικής δραστηριότητας στην ιδιοποίηση του μέγιστου κέρδους), συνεπάγε- ται την κυριαρχία των μηχανών, μέσων εργασίας τα οποία αποτελούν τεχνολογική εφαρμογιi συσσωρευμένων επιστημονικών γνώσεων>> (σ. 64). Εδώ «Τα άτομα, προκειμένου ακριβώς να είναι aυτόνομες ατομικότητες, χρειάζεται να μορφωθούν, να αποκτήσουν γνώσεις αλλά και επαρκώς καλλιεργημένη σκέψη, ώστε να είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται σαφώς σε τι συνίσταται το ιδιωτικό τους συμφέρον, να χαράζουν τους δικούς τους στόχους, να κάνουν τις δικές τους επιλογές και να διαπραγματεύονται επωφελώς τους όρους των οικονομικών συναλλαγών και κοινωνικών αλληλεπιδράσεών τους>> (σ. 66). Ακριβώς «01 κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής είναι αυτές που προσέδωσαν εξόχως πρακτικιi διάσταση στο γνωσιακό ενδιαφέρον του ανθρώπου για τον κόσμο, που συνέδεσαν την επιστημονική έρευνα με την υλοποίηση παραγωγικών, οικονομικά ωφέλιμων στόχων. >> Η κεφαλαιοκρατική οικονομία, υποτάσσοντας τη γνωσιακή δραστηριότητα στους σκοπούς της, συνδέοντας το ερευνητικό ενδιαφέρον για τον κόσμο με την επιδίωξη υλικού οφέλους, μετατρέποντας διαρκώς την κεκτημένη γνώση σε τεχνολογία και σε παραγωγικά αποτελέσματα, επιτελεί ένα σημαντικό εκπολιτιστικό έργο: aπεγκλωβίζει τον άνθρωπο από τη φυσικιi -ζωώδη υποταγιi του στις φυσικές δυνάμεις, τοποθετεί μεταξύ αυτού και της φύσης δυνάμεις τεχνικές - πολιτισμικές, η διαρκώς διευρυνόμενη ισχύς των οποίων συνεπάγεται τη διεύρυνση της ανθρώπινη5 δύναμης και ελευθερίας μέσα στο βασίλειο

8 76 της φύσης, ι::νώ συνάμα απομυθοποιεί τη φύση, καταφέροντας ισχυρό πλιiγμα στις παραδοσιακές μορφές συνι::ίδησης, στις προλιiψεις και τις δεισιδαιμονίες» (σ. 66). Χαρακτηριστικό των προβιομηχανικών σχηματισμών, αλλά και των πρώτων βημάτων της μηχανοτεχνίας των αρχών της βιομηχανικής επανάστασης του 18ου αι., ιiταν χριiση δεξιοτιiτων του εμπειροτέχνη. Από το πρώτο ιiμισυ του I φυ αιώνα, η ανάγκη περαιτέρω βελτίωσης των aτμομηχανών συνέβαλε στην ανάπτυξη των φυσικών και τεχνικών επιστημών. «Από τα τέλη του 1 φυ αιώνα αρχίζει μια νέα περίοδος της βιομηχανικιiς επανάστασης και της μετατροπιiς της επιστήμης σε παραγωγική δύναμη, συναπη)μενη με την είσοδο της κεφαλαιοκρατίας στο στάδιο του ιμπεριαλισμού και την σταδιακιi κατίσχυση της εντατικής ανάπτυξιiς της έναντι της εκτατικriι:;» (σ. 72), γι::γονός που οδηγεί -ιδιαίτερα κατά τον 20ο αι.- σε περαιτέρω σύζευξη ι::πιστιiμης και παραγωγικής διαδικασίας, με ραγδαία ανάπτυξη <'>λων των επιπέδων της έρευνας (βασικr;ς, εφαρμοσμένης, τεχνολογικής) και αντίστοιχη αναβάθμιση της εκπαίδευσης. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επισημάνσεις του Ι Ι. ΓΙ. αναφορικά με την πληροφορικοποίησr1 και διαδικτύωση της παραγωγής, με τη δημιουργία και ανάπτυξη αυτομάτων-αυτενεργών παραγωγικιίιν συστημάτων, με την όλο και ευρύτερη χρriση ψηφιακών προσομοιώσεων σεναρίων, που λειτουργούν ως μέσα πολλαπλασιασμού ισχύος, επιτάχυνσης, διακρίβωσης, διεύρυνσης και εμβάθυνσης της εμβέλειας του νοητικού πειράματος, με αντίστοιχη συρρίκνωσι1 της χρήσης της μεθόδου δοκιμής και σφάλματος. Τα παραπάνω συνδέονται με την ανάδυση εν<jς «νέου τύπου εργαζομένου, ο οποίος επιδί&ται κατά κανόνα σι:: μη τυποποιημένες - καινοτ<jμι::ς φγασιακές δραστηρι<jτητες αξιοποιώντας γνώσεις, φαντασία και δημιουργικ<jτητα», ενώ «θεμελιώδες χαρακτηριστικ<j της ι::ποχriς μας ι::ίναι η τάση σύνδεσης σε ένα ενιαίο παγκ<jσμιο σύστημα των πλέον βασικών πλευρών της ανθρώπινης δραστηριότητας: της επιστημονικriς μι::λέτης του κόσμου, των τεχνολογικών εφαρμογών της γνώσης, της παραγωγιiς υλικών αγαθών, τr1ς διευθυντικriς φγασίας, της πολιτισμικriς δημιουργίας και των διαδικασιών εκπαίδευσης - μόρφωσης» (σ ). Τα παραπάνω οδηγούν σε μια νέα αντίλr1ψη της κοινωνικιiς σημασίας της εκπαίδευσης, ως δραστηριότητας «μετάδοσης - διάδοσης ορθών, έλλογων γνώσεων», η οποία, «σε συνάρτηση με την ανάπτυξη των επιστημών, μπορεί να οδηγήσει την ανθρωπότr1τα στην οδό της διαρκούς προ<jδου» (σ. 78). Επιπλέον, «η μεγάλη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων που συντελείται μι:: τη βιομηχανικri επανάσταση, η συνακόλουθr1 αύξηση του παραγόμενου προϊ<jντος και η ανάπτυξη του εργατικού κινriματος θα δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για το δραστικό περιορισμ<j της παιδικής εργασίας, την αποδέσμευση της παιδικriς ηλικίας από παραγωγικές δραστηρι<jτηπς και τη μετατροπιi της σε ηλικία της σχόλης και του σχολείου. Η παιδική ηλικία, ως περίοδος εκπαίδευσης, είναι επίτευγμα της βιομηχανικής κεφαλαιοκρατίας» (σ. 79). Επιπλέον,

9 77 «Ο γενικός αλφαβητισμός, καθώς και η εξοικείωση με τα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες συγκροτούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την οποιαδιiποτε περαιτέρω εξειδίκευση του εργασιακού δυναμικού, έστω και με τη μορφή της μαθητείας στους χώρους εργασίας, δεδομένου ότι η ευρεία χριiση εκμηχανισμένων μέσων παραγωγιiς απαιτεί την ικανότητα ανάγνωσης, κατανόησης και πιστι;ς εφαρμογιiς τεχνικών κανόνων, παρακολούθησης ποσοτικών δεικτών και υπολογισμού μεγεθών, αντίληψης των ιδιαιτεροτήτων και της δυναμικής ποικίλων φυσικών και χημικών φαινομένων της τεχνολογίας» (σ. 80). Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι επισημάνσεις του συγγραφέα σχετικά με τον αύξοντα ρόλο της συνείδησης και της ιδεολογίας σε συνάρτηση με τη διάκριση των ταξικών σχέσεων επί κεφαλαιοκρατίας: «Στην αστικιi κοινωνία, ως συνέπεια της κατίσχυσης των κοινωνικών δεσμών επί των φυσικών, για πρώτη φορά οι ταξικές σχέσεις διακρίνονται με σαφιiνεια από τις φυσικές και συνειδητοποιούνται ως τέτοιες. Καθίσταται, δηλαδή, αντιληπτός ο ταξικός διαχωρισμός της κοινωνίας, η διαφοροποίηση -αντίθεση των ανθρώπων εντός της εργασίας (βάσει της θέσης τους στην παραγωγή και της σχέσης τους προς τα μέσα παραγωγής), και εμφανίζονται καθεαυτό ταξικές μορφές συνείδησης. Αυτό αφορά, πρωτίστως, την τάξη της μισθωτι;ς εργασίας, την πρώτη υφιστάμενη την εκμετάλλευση τάξη, η οποία αποκτά συνείδηση των ταξικών της συμφερόντων και των κοινωνικών της προοπτικών. Σε ση- μαντικό βαθμό 6μως αυτό ισχύει και για την αστική τάξη, η οποία δύναται, εντός ορισμένων ορίων (κυρίως υπό την καθοριστικιi πίεση της ταξικι;ς πάλης και την άμεση αμφισβι;τηση της κοινωνικής της θέσης) να διακρίνει κινδύνους και απειλές για την ταξικι; της κυριαρχία, ώστε να προβεί και σε σκόπιμη, ιδεολογική δραστηριότητα υπεράσπισης του κοινωνικού της συστήματος. Γι' αυη'> το λί>γο η εκπαίδευση στην αστική κοινωνία (κατεξοχιiν στην αστική κοινωνία) συνάπτεται και με τη διάδοση της ιδεολογίας που απηχεί τα συμφέροντα της κυρίαρχης τάξης» (σ. 82). Ωστόσο, οι επιστημονικές γνώσεις που διδάσκονται στο μαζικό βιομηχανικό σχολείο, «διακρίνονται από υψηλό βαθμό τυποποίησης και ομοιογένειας. Η δε διδασκαλία τους αποσκοπεί στην αφομοίωσιi τους απί> τους μαθητές ως δεδομένων και στατικών. Παράλληλα, το εν λόγω σχολείο, διαμέσου ενός συστι;ματος ποινών και επιβραβεύσεων, επιχειρεί να καλλιεργι;σει ευρέως πειθαρχημένη συμπεριφορά, ετοιμότητα υπακοι;ς σε καν<'>νες και εντολές, υπευθυνότητα, ικανότητα αυτοελέγχου και συντονισμού των ατομικών ενεργειών με αυτές της ομάδας» (σ. 83). Σε συνάρτηση με την κάλυψη αναγκών για υποκείμενο επαναλαμβανόμενης (μαζικής) παραγωγής-εργασίας δομείται η δομι;, το περιεχόμενο, οι τρ<'>ποι και τα μέσα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και ειδίκευσης. Σημαντικές μεταβολές επέρχονται με την ανάδειξη των αναγκών για άλλου τύπου υποκείμενο, της ανανεούμενης-αναπτυσσόμενης εργασίας, με αύξο-

10 78 C>,, ντα εντός της τα στοιχεία επιστημονικότητας και δημιουργικότητας, οπ6τε «Καθίσταται αναγκαία (όχι όμως κυρίαρχη) η αναβάθμιση της παιδαγωγικής σχέσης, η ενίσχυση της προσωπικής διάστασι;ς της, η αύξηση του λόγου διδασκόντων-διδασκομένων, η μεγαλύτερη προσοχιi στις ιδιαιτερότητες της κάθε προσωπικότητας, στις προσωπικές κλίσεις και επιθυμίες των μαθητών, αλλά και η δημιουργία δυνατοτήτων για την πολύπλευρη και διαρκιi μόρφωσι1 και πνευματική ανάπτυξη των ίδιων των εκπαιδευτικών, για την καλλιέργεια και ικανοποίηση των πολιτισμικών τους αναγκών» (σ. 86). Εδώ σκιαγραφείται με σαφι;νεια η νομοτελιiς τάση: «Στην εξελικτική της πορεία η κεφαλαιοκρατική κοινωνία κινιiθηκε από την παραγωγή που στηριζ6ταν σε χειροκίνητα μέσα εργασίας, δημιουργημένα στη βάση της εμπειροτεχνίας, προς την παραγωγή που εδράζεται σε αυτοματοποιημένα μέσα, τα οποία συνιστούν ενσάρκωση επιστημονικών γνώσεων, από την αυτόνομη, εν πολλοίς απομονωμένη εργασία μικρών ανθρώπινων ομάδων προς παγκόσμια δίκτυα παραγωγικών αλληλεπιδράσεων, οικονομικιiς και πολιτισμικής επικοινωνίας, από τον χειρώνακτα εργαζόμενο, φορέα μυϊκών δυνάμεων και συσσωρευμένης σε μικρές κοινότητες εμπειρικής γνώσης, προς τον εργαζόμενο- φορέα επιστημονικών γνώσεων και ποικίλων πολιτισμικών, κατεξοχήν κοινωνικών ικανοτι;των, δημιούργημα της εκπαίδευσης και του παγκόσμιου πολιτισμού» (σ. 87). Ενδιαφέρον παρουσιάζει η κριτικιi που ασκεί ο ΓΙ. Π. στι1ν «αντίλι1ψη ότι στον καπιταλισμό το εκπαιδευτικό σύστημα αποκτά κατανεμητική λειτουργία, δτι δηλαδι;, δια μέσου των εξεταστικών του μηχανισμών και των διαδικασιών πιστοποίησης γνώσεων κατανέμει τους ανθρώπους στην παραγωγιi», αντίληψη η οποία -κατά τον ίδιο- «ενδεχομένως να λειτουργεί παρελκυστικά εάν δε λαμβάνεται υπόψη ότι, εν προκειμένω, ο κοινωνικός καταμερισμός εργασίας πραγματοποιείται διαμέσου των σχέσεων παραγωγι;ς, οι οποίες είναι σχέσεις κατανομι;ς, όχι μόνον του αποτελέσματος της παραγωγής, αλλά και των μέσων παραγωγι;ς, του αντικειμένου της παραγωγι;ς, καθώς και των ίδιων των ανθρώπων, ως παραγωγικών δυνάμεων. Στην κεφαλαιοκρατική κοινωνία η κατανομιi των εργαζομένων στο σύστημα τι1ς παραγωγής πραγματοποιείται με την κρίσιμη πράξη της πώλησης της ικανότητας προς εργασία αντί μισθού. Η εκπαίδευση, για λόγους που παρουσιάσαμε πρωτύτερα, αποκτά έναν ιδιαίτερο ρόλο στη διαμόρφωση της ικανότητας προς εργασία. Αυτό όμως δε σημαίνει <'>τι είναι η εκπαιδευτικιi θεσμικότητα, με τις εσωτερικές αξιολογικές της διαδικασίες, αυτιi που καθορίζει τον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας, αντί των ίδιων των σχέσεων παραγωγής. Είναι, άλλωστε, χαρακτηριστικιi η περίπτωση της απαξίωσης στην αγορά εργασίας (της δυσκολίας εύρεσης εργασίας, της καταδίκης σε ανεργία) και εργαζομένων, οι οποίοι μπορεί μεν να είναι κάτοχοι ανώτατων ακαδημαϊκών τίτλων, πλην ί>μως δεν υπάρχει γι' αυτούς η αναγκαία ζήτηση εκ μέρους του κεφαλαίου. Σε κάθε περίπτωση, το γεγονός <'>τι το εκπαιδευτικό σύστημα, ως ξεχωριστός κλάδος

11 79 της κοινωνικιiς εργασίας όπου διαμορφώνονται οι εργασιακές ικανότητες των εργαζομένων, επηρεάζει τον κοινωνικό καταμερισμό εργασίας (δεδομένου ότι διαμορφώνει τους προοριζόμενους για καταμερισμό διαφορετικούς τύπους εργαζομένων) ουδόλως σημαίνει ότι οι ίδιες οι εκπαιδευτικές διαδικασίες συνιστούν μηχανισμό κατανομι)ς. Συνακόλουθα, το πρόβλημα του ταξικού - υποδουλωτικού καταμερισμού εργασίας είναι, πρωτίστως, πρόβλημα των σχέσεων παραγωγής. Η αντιμετώπισή του αφορά στην αλλαγιi των κυρίαρχων σχέσεων παραγωγής και όχι απλώς στην υιοθέτηση λιγότερο επιλεκτικών - ταξινομικών - κατανεμητικών εκπαιδευτικών συστημάτων» (σ. 89). Η κριτική αυτri, κατά τη γνώμη μου, συνδέεται με μια μάλλον άκαμπτη οριοθέτηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ως πέρα κι έξω από τις σχέσεις παραγωγιiς κείμενης δραστηριότητας και πεδίου σχέσεων. Ισχύει κάτι τέτοιο στα πλαίσια της μεθοδολογίας της Λογικής της Ιστορίας, στα πλαίσια της διαλεκτικι)ς θεώρησης της σχέσης μεταξύ καταμερισμού εργασίας και σχέσεων παραγωγιiς ; Η διανομιi και οι σχέσεις παραγωγι)ς συνιστούν πλευρά της κοινωνίας ως ολιίτητας, μια πλευρά, η αναγκαιότητα τι1ς οποίας απορρέει από τον κοινωνικό χαρακτήρα της εργασίας, από τον χαρακτιi ρα της εργασίας ως ιίλου. Κατ' αυτό τον τρόπο, οι σχέσεις παραγωγής συνάπτονται με τον καταμερισμό της εργασίας, εξαρτώνται από αυτόν σε βαθμό ευθέως ανάλογο της επίδρασης που ασκεί στη συνολικιi εργασία ως ιίλο, στο βαθμό που εξαρτάται από το κάθε είδος της εργασίας η συνολικιi εργασία ως όλο. Επομένως, «Ο καταμερισμιίς της εργασίας συνιστά σχέση παραγωγι!ς ακριβώς ως κοινωνικιίς καταμερισμιίς της εργασίας. Τα διάφορα είδη της εργασίας συνιστούν σε διαφορετικό βαθμό το όλο, τη συνολικιi εργασία και κατά αντίστοιχο τρόπο, ποικίλλει ο ρόλος τους ως σχέσεων παραγωγιiς και εντός των σχέσεων παραγωγι)ς>> (Βαζιούλιν Η. Η Λογικri της Ιστορίας. Ζητriματα θεωρίας και μεθοδολογίας. Ελληνικά Γράμματα, 2004, σ. 211). Εντός της ώριμης εργασίας, τα διάφορα είδη της εργασίας, ως προς τη σημασία τους, διαδραματίζουν ετεροβαρι) ρόλο στη συνολική εργασία. Φερ' ειπείν, η παραγωγή μέσων εργασίας είναι σημαντικότερη της παραγωγής αντικειμένων κατανάλωσης, ενώ η παραγωγιί-προπαρασκευιί του ανθρώπου της εργασίας είναι σαφώς σημαντικιίτερη των δύο πριiιτων. Η ιεραρχία αυτri αντανακλά και στο ρόλο των εν λόγω ειδών της εργασίας ως σχέσεων παραγωγιiς και ενη)ς των σχέσεων παραγωγής. Με αυτri την έννοια, η θέση και ο ριίλος της παραγωγι/ς-προπαρασκευιτς του ανθρώπου της εργασίας μέσω της πα ραγωγής-προπαρασκευι/ς-αναπαραγωγιίς γνιiισεων (εκπαίδευση) είναι στρατηγικιjς σημασίας εντός του συνολικού καταμερισμού της εργασίας, άρα αντίστοιχη είναι η θέση, ο ριίλος, και η συνεισφορά της ως σχέσης παραγωγιjς και εντδς των σχέσεων παραγωγι;ς. Τα παραπάνω συνδέονται με τον ειδικό (ιδιαίτερα σημαντικό στις ανταγωνιστικές κοινωνίες) κατανεμητικό ρόλο της εκπαίδευσης, με τη στρατηγικιiς σημασίας για την ολότητα της κοινωνίας και

12 80 ιστορικά αύξουσα συμβολή της στον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας. Ιδιαίτερα ση μαντικές είναι οι επισημάνσεις του Π.Π. σχετικά με την «ιδιότυπη κυριαρχία φυσικών δυνάμεων εντός του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής», η οποία οδηγεί και στο φετιχισμό του εμπορεύματος, που «αποτελεί κλασικιi περίπτωση φυσικοποίησης των κοινωνικών σχέσεων, από τη στιγμιi που η κίνηση των πραγμάτων -εμπορευμάτων, εντός του πλαισίου συγκεκριμένων σχέσεων παραγωγι;ς, εκλαμβάνεται από την αστική σκέψη ως φυσική ιδιδτητα, ως ικανότητα των ίδιων των πραγμάτων. Κατά τον ίδιο τρόπο η αστικιi σκέψη θεώρησε τα ειδοποιά γνωρίσματα του δικού της κόσμου, την ιδιωτική ιδιοκτησία, το αυτόνομο - εγωιστικό συμφέρον, την επιδίωξη ιδιωτικού οφέλους και τον κοινωνικό ανταγωνισμό ως νόμους της φύσης» (σ ). Όπως πολύ ορθά αναφέρει ο Π.Π., <<Η ανάπτυξη παγκόσμιας κλίμακας παραγωγικών δυνάμεων, διαδικασιών και σχέσεων καθιστά αναγκαία την παγκόσμιου επιπέδου κοινωνική σχεδίαση και διεύθυνση αυτών, την παγκόσμια συνεργατική διαχείρισιl της παραγωγικής αλληλεπίδρασης των ανθρώπων με τη φύση, προς όφελος του συνόλου της aνθρωπότητας. Από τη σκοπιά αυτής της αναγκαιότητας καθίσταται εξόχως σημαντική η ριζικιi αναβάθμιση της μόρφωσης των σύγχρονων ανθρώπων, η ανάπτυξη ευρύτατου φάσματος δημιουργικών ικανοτήτων, η πολύπλευρη καλλιέργεια της προσωπικότητάς τους, προκειμένου ακριβώς να καταστούν ικανοί να ελέγξουν και να διαχειριστούν συλλογικά τις πανίσχυρες παραγωγικές δυνάμεις και τις πολύπλοκες παραγωγικές αλληλεπιδράσεις της σύγχρονης οικονομίας. Η πολύπλευρη μόρφωση των ανθρώπων αποκτά τεράστια σημασία στι1ν εποχιi μας ακριβώς υπό το πρίσμα της ανάγκι1ς συνειδητής συλλογικής διαχείρισης εκ μέρους της κοινωνίας, των παραγωγικών δυνάμεών της, οι οποίες είναι πλέον τόσο ισχυρές, ώστε η ανεξέλεγκτη λειτουργία τους να θέτει σε κίνδυνο το ίδιο το μέλλον της ανθρωπ{ηητα<;». Η νομοτέλεια αυτή επιτάσσει <<τη ριζικιi αλλαγιi των κοινωνικιίιν σχέσεων, την εξάλειψη των κεφαλαιοκρατικών και κάθε είδους ταξικών σχέσεων εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, και την εξέλιξη της κοινωνίας σε μια παγκοσμίως ενοποιημένη ανθρωπότητα» (σ. Ι 00-l Ο l ). Στη συνέχεια ο συγγραφέας αναλύει διεξοδικά την αντιφατικότητα του χαρακτήρα της εργασίας και των εργασιακών σχέσεων στα πλαίσια της κεφαλαιοκρατίας, για να συμπεράνει: << Δεδομένου ότι η επιστήμη καθίσταται παραγωγικιi δύναμη όχι αφ' εαυτι;ς αλλά διαμέσου των ανθρώπων που είναι φορείς επιστημονικών γνώσεων και διανοητικών ικανοτι;των, η ενίσχυση του παραγωγικού της ρόλου απαιτεί τη ριζική αλλαγιi του τρόπου συμμετοχιiς των ανθρώπων στην παραγωγική διαδικασία, το ριζικό μετασχηματισμό τους ως παραγωγικών δυνάμεων. Η συστηματική μετατροπιi της επιστημονικής γνιίισιlς σε παραγωγική δύναμη συνάπτεται με την αναγκαιότητα πολύπλευρης και διαρκούς καλλιέργειας όλων των ανθρώπινων

13 8\ δυνάμεων και ικανοτήτων, πολύπλευρης και διαρκούς ανάπτυξης έκαστης προσωπικότητας. Αυτό με τη σειρά του απαιτεί την καθολική και διαρκή κοινωνικιi φροντίδα για την εκπαίδευση-μόρφωση των ανθρώπων, για την ευρεία καλλιέργεια των δημιουργικών τους ικανοτι;των. Η μετατροπή της επιστήμης σε παραγωγική δύναμη δρομολογείται μεν από την κίνηση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγι;ς, πλην όμως προσκρούει στο γεγονός ότι η ανταγωνιστικιi-εκμεταλλευτική φύση του καθιστά αδύνατη την ανάδειξη της ανάπτυξης των εργαζομένων σε ύψιστο σκοπό των κοινωνικών σχέσεων. Αντιθέτως, εμποδίζει, στρεβλώνει, παραμο ρφώνει τη διαμόρφωσιi τους ως δημιουργικών προσωπικοτήτων, ενώ κατά κανόνα μετατρέπει σημαντικό μέρος τους σε εφεδρικιi στρατιά της εργασίας, το καθιστά περιττό... Οι σύγχρονες κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής, ακριβώς ως εκμεταλλευτικές-ανταγωνιστικές σχέσεις στρεβλώνουν, παραμορφώνουν, καταστρέφουν τους ανθρώπους ως προσωπικότητες και συνάμα ως κύριες παραγωγικές δυνάμεις της οικονομίας που στηρίζεται στη γνώση. Για το λόγο αυτό είναι ουσιωδώς αναντίστοιχες προς τον κοινωνικό χαρακτήρα των παραγωγικών δυνάμεων και προς τις θεμελιώδεις σχέσεις μιας αυθεντικής κοινωνίας της γνώσης» (σ. 109-lll). Στο 3ο κεφάλαιο, «Η μόρφωση στην εf,οvσία του εμπορεύματος», ο συγγραφέας, βάσει πλούσιου πραγματολογικού και βιβλιογραφικού υλικού, αναλύει την αντιφατικότητα της υπαγωγιiς γνώσης και μόρφωσης στην κυριαρχία των εμπορευματικών και χρηματικών σχέσεων. «Η γνώση είναι σήμερα παντού και επηρεάζει αποφασιστικά την ανθρώπινη ζωή, αλλά συνάμα, προκειμένου να δημιουργηθεί και να διαδοθεί είναι υποχρεωμένη ολοένα και περισσότερο να ενδύεται το κοινωνικό περίβλημα του εμπορεύματος, πιστοποιώντας δια της εμπορευματικής ταυτότητάς της την κοινωνική σημασία και αξία της» (σ. 114). Οι τάσεις αυτές οξύνονται στο έπακρο με τις πολιτικές του νεοφιλελευθερισμού, για τον οποίο «η κοινωνικιi πραγματικότητα δεν είναι τίποτε άλλο από ένα πεδίο διαρκούς ανταγωνισμού και η μόρφωση των ατ<'ψων - συλλογιi δεξιοτι;των που διασφαλίζει την επιτυχή συμμετοχιi σε αυτόν». Rπομένως, «η πρόσβαση σε εκπαιδευτικούς θεσμούς και προγράμματα διαμέσου εμπορευματικών-χρηματικών σχέσεων σημαίνει κάτι περισσότερο από την απλή ικανοποίηση της aυτονόητης ανάγκης του καθενός να μορφωθεί ανάλογα με τις προσωπικές κλίσεις και επιθυμίες. Σημαίνει ότι οι άνθρωποι εκπαιδεύονται - μορφώνονται ως υπάρξεις aποξενωμένες από τις ίδιες τις διαδικασίες παραγωγιiς και διάδοσης γνώσεων, δεδομένου ότι αυτές λαμβάνουν χώρα εντός εξίσου aποξενωμένων, ανταγωνιζόμενων μεταξύ τους ακαδημα"ίκών ιδρυμάτων, η <'>ποια ανεπάρκεια των οποίων αντιμετωπίζεται με τη μη αγορά του προϊόντος τους, όχι όμως με την κοινωνική, συνεργατική παρέμβαση για την ενίσχυση και βελτίωσιi τους» (σ. 1 16). Η ίδια «η εκπαιδευτική δραστηριότητα ορίζεται από υπολογιστικές τακτικές κα-

14 82 τακερματισμού της γνώσης σε ευκόλως προσωπικότητας, αλλά γιατί ενισχύει την μετρήσιμες ενότητες, όπου ο κατακερμα- ανταγωνιστικότητα των ανθρώπινων τισμός και η μετρησιμότητα είναι αναπό- εμπορευμάτων στι1ν αγορά ι::ργασίας» (σ. δραστη συνέπεια της αγοραίας «λογικιiς» 140) και τελικά ανάγεται σε χρησιμοθηρικά που επιζητά για το εκάστοτε μορφωτικό εννοούμενη νόρμα και τυπικό προσόν. προϊόν μια προϋπολογισθείσα ανταλλακτική αξία», ενώ «τα προσανατολισμένα σε αγοραίες δραστηριότητες ακαδημαϊκά ιδρύματα ανασυγκροτούν το περιεχόμενο της επιστημονικής έρευνας και της παρεχόμενης εκπαίδευσης, με τρόπο ώστε η παραγόμενη και προσφερόμενη γνώση να μπορεί να μετατραπεί εύκολα σε εμπορεύσιμα προϊόντα, να βρει τους αγοραστές της» (σ ). Πραγματικά σημαντικά εί αι τα προβλιi ματα που συνδέονται με την αγοραία αναγωγή της γνώσης σε πληροφορία. Ωστc)σο, <<η διαφορά μεταξύ πληροφορίας και γνώσης είναι θεμελιώδης. Η πληροφορία δεν είναι τίποτε περισσότερο από την πρώτη ύλη της διανοητικής εργασίας, του στοχασμού που οδηγεί στη δημιουργία γνώσεων. Η μετατροπή της πληροφορίας σε γνώση και '1 σύνδεση της γνώσης με την πράξη εγγράφεται στη δραστηριότητα του σκεπτiψενου υποκειμένου, αφορά στα συγκεκριμένα προβλήματα με τα οποία αυτό αναμετράται, συνάπτεται με συγκεκριμένες νοητικές ενέργειες, με την κριτική επεξεργασία των δεδομένων, την ερμηνεία και κατανόηση των πληροφοριών» (σ. 123). Αυτή η υποβάθμιση-υποκατάσταση της γνώσης από πληροφορία, έχει καταστροφικές επιπτώσεις στην επιστιiμη, στην τέχνη και στην παιδαγωγία. Σε αυτά τα πλαίσια «Η μόρφωση έχει σημασία όχι γιατί συμβάλλει αποφασιστικά στην ανάπτυξη της ΊΌ 4ο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο σε εκείνη την αγοραία μετάλλαξη ερευνητικών ιδρυμάτων και πανεπιστημίων, γνωστή πλέον με τον όρο «ακαδημαϊκός καπιταλισμός». Πρόκειται για τον αγοραίο προσανατολισμό των ως άνω θεσμών στις δυνάμεις της αγοράς, για την ποικιλόμορφη διασύνδεση-σύμφυση πανεπιστημίωνεταιρειών και τη βαθμιαία υιοθέτηση οργανωτικών-διοικητικών και οικονομικών λειτουργιών από τα A.E.I. κατά τα πρότυπα των εταιρειών. Η προώθηση αυτής της μετάλλαξης γίνεται εκ των πραγμάτων ευθέως ανάλογη της απομάκρυνσης του προσανατολισμού τους από τη βασική έρευνα, άρα και από τα μεγάλης κλίμακας προβλιiματα και από τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της ανθρωπότιμας. Η έρευνα και η πανεπιστημιακή εκπαίδευση, προσανατολίζονται όλο και πιο πολύ στο <<εδώ και τώρα» της άμεσης προοπτικιiς κερδοφορίας. Αυτό συνιστά συστηματικιi υπονόμευση της βασικής έρευνας, ιδιαίτερα στα πεδία των κοινωνικών επιστημών. Οι τάσεις αυτές συνδέονται με τη μυστικότητα στις έρευνες, με την υπονόμευση της εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών της επιστημονικής κοινότητας και με την υπαγωγιi της γνώσης σε καθεστώτα πνευματικής ιδιοκτησίας. «Το εφικτό της άμεσης εμπορευματικής αξιοποίησης του ερευνητικού και διδακτικού έργου καλ-

15 83 λιεργεί ευρέως εντός των ΑΕΙ ιδιοτελείς επιδιώξεις και συμπεριφορές, υπονομεύοντας την παιδαγωγικιί σχέση διδασκόντων - διδασκομένων. Σε αρκετές περιπτώσεις οι φοιτητές καθίστανται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τους καθηγητές - επιβλέποντες του ερευνητικού τους έργου, η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι και στην κλοπή των ιδεών και ανακαλύψεών τους», ενώ «Η εμπλοκιί πολλών πανεπιστημιακών σε επιχειρηματικού τύπου ερευνητικά προγράμματα μετατρέπει τη σχέση τους με τα άλλα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, (με τους μεταπτυχιακούς φοιτητές και το βοι1θητικό ερευνητικό προσωπικό), σε σχέση εργοδότη-εργαζομένων» (σ ) και υπαγορεύει πιο άμεσα υιοθέτηση προτύπων διοίκησης επιχειρήσεων. ΑυτιΊ η επέκταση της εμπορευματοποίησης είναι συνυφασμένη με «την εκτενή εμπορευματοποίηση των σπουδών αναγωγή της διδασκαλίας σε μετάδοση πληροφοριών, συσσωρευμένων και ταξινομημένων καταλλήλως, ώστε να είναι εφικτή η κοστολόγησιί τους και η ελεγχόμενη - μετρήσιμη μετάδοσή τους» (σ. 164). Τα φαινόμενα αυτά οδηγούν στην εξάλειψη της εξαιρετικής πολιτισμικιίς, ηθικο-πολιτικιίς και κοινωνικής σημασίας κατηγορίας, που ο Ράσελ Τζάκομπυ, αποκαλούσε «δημόσιους διανοουμένους». Η ενίσχυση της θέσης των n1anagers στα πανεπιστήμια «οδηγεί στο συγκεντρωτισμό της λήψης αποφάσεων και στον περιορισμό της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Στη νέα ακαδημα"ίκή κουλτούρα που τείνει να διαμορφωθεί τα πανεπιστιί- μια, οι σχολές, τα τμι1ματα αντιμετωπίζονται ως επιχειριίσεις και οι πανεπιστημιακοί ως υπάλληλοί τους, υποκείμενοι σε λεπτομερείς διοικητικές ρυθμίσεις και διαρκιi έλεγχο για την αύξηση τους παραγωγικότητας και τη διασφάλιση της ποιότητας και αποτελεσματικότητας του έργου τους» (σ. 169). Επιπλέον, για τη διασφάλιση της συγκρισιμότητας-μετρησιμότητας του ακαδημα'ίκού έργου «υιοθετούνται κατεξοχιiν ποσοτικές μέθοδοι αξιολόγησης, οι οποίες εστιάζουν την προσοχιi στις ευκί>λως μετρήσιμες πτυχές του, όπως ο αριθμός των δημοσιεύσεων, ο συντελεστι;ς απιiχησης (iιηpact f<ιctor) των εντύπων στα οποία φιλοξενήθηκαν, ο αριθμός των παραπομπών σε δημοσιευμένα έργα, ο αριθμός συμμετοχών σε ερευνητικά προγράμματα και οι πόροι που εξασφάλισαν αυτά για το ίδρυμα» (σ. 171 ). Κατ' αυτό τον τρόπο, «η στρατηγική επιτυχίας σε ένα ανταγωνιστικό ακαδημα'ίκ<'> πεδίο μετρήσεων - αξιολογιiσεων του παραγόμενου έργου είναι η αποφυγή πραγματικά πρωτότυπων, ρηξικέλευθων υποθέσεων, ιδεών, θεωριών και η ανακύκλωση με κατά το δυνατόν περίτεχνο τρόπο των καθιερωμένων αντιλήψεων του συρμού. Έτσι διασφαλίζεται η αποδοχιi εκάστου πανεπιστημιακού εκ μέρους των ομοτέχνων, η οποία είναι εξαιρετικά αναγκαία για την ανάληψη ερευνητικών προγραμμάτων, την πραγματοποίηση δημοσιεύσεων και την προώθηση της ακαδημα ίκής σταδιοδρομίας» (σ ). Το συμπέρασμα του Π.Π. είναι σαφές: «Όσο περισσότερο η διανοητική εργασία

16 84 (ως ερευνητική και εκπαιδευτική δραστηριότητα) υποτάσσεται σε μηχανισμούς ποσοτικής αποτίμησης των αποτελεσμάτων της, όσο πιο ισχυρός και άμεσος είναι ο έλεγχος που ασκούν οι δυνάμεις της αγοράς επί αυτής, τόσο περισσ(ηερο η επιστημονική έρευνα και εκπαίδευση εγκλωβίζονται στην υπηρέτηση συγκυριακών και βραχυπρόθεσμων στόχων, καθίστανται στερε(ηυπες και κομφορμιστικές, ενώ συνάμα αδυνατούν να συνδεθούν με ευρύτερες κοινωνικές ανάγκες, με προοπτικές καθολικής κοινωνικι;ς σημασίας» ( 173). Το So κεφάλαιο, με τίτλο «Η κρίση της κοινωνικής συνείδησης», είναι αφιερωμένο στη συνειδησιακή διάσταση της γνώσης, στα πλαίσια της θεωρητικι;ς και μεθοδολογικιiς διάκρισης συν-ειδέvαι και σvν-ειδέναι, διάγνωσης της αντικειμενικιiς πραγματικότητας και συνειδητοποίησης των ανθρώπινων σχέσεων στην κοινωνία. Στο επίκεντρο της προσοχής του συγγραφέα βρίσκεται η κρίση της συνείδησης στη σύγχρονη αστική κοινωνία. Μια κρίση, η οποία «αποτελώντας έκφραση και πτυχιi της παρακμι;ς του κοινωνικού, λειτουργεί ως ιδιότυπος, ψυχικός παράγοντας υπονόμευσης της συλλογικιiς γνωσιακιiς δραστηριότητας των ανθρώπων, ανακόπτει την τάση μετατροπι; ς της επιστήμης σε συλλογικιi παραγωγικιi δύναμη της κοινωνίας» (σ. 177). Ο ll.π., βάσει εκτενών βιβλιογραφικών αναφορών, αναλύει αυτιi την κρίση σε συνδυασμό με την ιστορικιi-κριτικιi ανάλυση του <<μεταμοντέρνου», που λειτουργεί ταυτόχρονα ως σύμπτωμα και συντελεστής αυτής της κρίσι1ς στις ανεπτυγμένες κεφαλαιοκρατικές χώρες. Η μεταμοντέρνα συνείδηση αποτελιί>ντας χαρακτηριστική έκφραση της κρίσης της συνείδησης, «βλέπει τον κόσμο κατακερματισμένο και χαώδη, ως συνονθύλευμα επιμέρους εικόνων, ασύνδετων σπαραγμάτων, συγκυριακών καταστάσεων. Αυτιi όμως είναι η εικόνα ενός στατικού κόσμου, η οποία συνάπτεται με την αποδοχιi του ως δοσμένου. Όταν δεν μπορούμε να κατανοι;σουμε την πραγματικί>τητα και να την αντιμετωπίσουμε ενεργητικά, να ανιχνεύσουμε προοπτικές κοινωνικι;ς εξέλιξης και να οικοδομήσουμε συνειδητά το μέλλον, το μόνο που απομένει να κάνουμε είναι να παραδοθούμε στη «φυσικιi» ροιi των γεγονι)των, παραιτημένοι από αναζητι;σεις νοήματος και σκοπού. Αφού αδυνατούμε να αλλάξουμε τη ζωή μας, ας απολαύσουμε το εφήμερο και το συγκυριακό των στιγμών της καθημερινότητας, ως ροι; βιωμάτων που παρελαύνουν στη συνείδηση μας χωρίς η ίδια να μπορεί να τα ελέγξει. Η μεταμοντέρνα ελαφρότητα, η παραίτηση από αυστηρούς κανόνες, η αποφυγιi κάθε είδους δέσμευσης απέναντι σε δύσκολους και μακρινούς στί>χους καταμαρτυρούν παράδοση στο παρί>ν, στην κυρίαρχη τάξη των πραγμάτων» (σ. 180). Ο ΓΙ.ΙΙ. χαρακτηρίζει τον Φ. Νίτσε προάγγελο και πνευματικό πατέρα του μεταμοντέρνου, συγκαταλέγονται:; στους εκ των πραγμάτων προδρόμους αυτού του ρεύματος τον Os\νald Spcngler, τον Ζίγκμουντ Φρόιντ, τον Ορτέγκα υ Γκασσέτ, τον Γκέοργκ Ζίμμελ, τον Μάρτιν Χάϊντεγκερ, τον Καρλ Ι'ιάσπερς, τον Α. Καμύ, κ.ά.

17 85 Κατά τον συγγραφέα, η παραδοσιακή αντίληψη για την αλιiθεια ως ιδιίηητα εκείνης της γνώσης που αντανακλά και αναπαριστά πιστά την αντικειμενικιi πραγματικότητα και που αποτελεί δύναμη χειραφέτησιlς και προόδου, υπονομεύεται από το θετικισμό. Ο τελευταίος, «προσέδωσε στην αλήθεια μιαν ιδιαιτέρως τυπική διάστασι1, καλλιεργώντας την αντίληψη ότι αυτι; μπορεί να ανακαλυφθεί διαμέσου αποπροσωποποιημένων, ιδεολογικά και πολιτικά ουδέτερων, ευκόλως μετριiσιμων και αξιολογήσιμων διαδικασιών. Η μεταμοντέρνα σκέψη πολιτικοποιεί την έννοια της αλιiθειας, τη συνδέει με σχέσεις και δίκτυα εξουσίας τα οποία ορίζουν τους κανόνες και τις διαδικασίες νομιμοποίησής της, τα καθεστώτα αλήθειας. Αληθές δεν είναι αυτί) που αντιστοιχεί σε κάτι αντικειμενικό με βάση κάποια ουδέτερα, καθολικώς αποδεκτά κριτήρια, αλλά οτιδήποτε ορίζεται και επιβάλλεται ως τέτοιο απ<) θεσμούς επιφορτισμένους με τη διαχείριση της γνώσης» (σ ), πρωτίστως δε από κριτήρια αποτελεσματικής εμπλοκι;ς της γνώσης σε οικονομικές δραστηριότητες και υπαγωγιiς της σε χρησιμοθηρικές σκοπιμότητες. Ωστόσο, «η απαξίωση την έννοιας της αλιiθειας υποσκάπτει όλο το οικοδόμημα της εκπαίδευσι1ς. Α ν τίποτε δεν μπορεί να θεωρηθεί αληθινό, βάσει κοινών- αντικειμενικών κριτηρίων, τότε τίποτε δεν μπορεί να επιλεγεί ως έγκυρη και άξια μετάδοσης γνώση. Συνακόλουθα, ακυρώνεται η σημασία της εκπαιδευτικι;ς σκοποθεσίας» (σ. 187). Ο Π.Π. Θεωρεί ότι «χαρακτηρι- σηκό γνώρισμα της κρίσης της μεταμοντέρνας συνείδησης είναι η απομάκρυνση απ<) ενοποιητικές, ολιστικές θεωρι;σεις της κοινωνίας, από τι1ν εξέταση των κοινωνικών σχέσεων ως συνόλου καθολικών, καθοριζόμενων από ιστορικές νομοτέλειες δεσμών μεταξύ των ανθρώπων, καθώς και η απαξίωση ιδεωδών και προταγμάτων που αποσκοπούν στο ριζικό μετασχη ματισμό της ολότητας των κοινωνικών σχέσεων» (σ. 189). Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται μια στάση κομφορμισμού. tπιπλέον, «η αδυναμία θεωρητικι;ς εξέτασης της καθολικότητας των κοινωνικών σχέσεων ενισχύεται και από την ευρεία υποκατάσταση της κοινωνικι;ς θεωρίας από τις περιβ6ητες πολιτισμικές σπουδές, με αποτέλεσμα οι συγκροτημένες στο παρελθόν εξειδικευμένες θεωρητικές έννοιες ωπως φερ' ειπείν οι μαρξιστικές κατι1γ<ψίες του κοινωνικο-οικονομικού σχη ματισμού, των παραγωγικών δυνάμεων, των σχέσεων παραγωγής, των κοινωνικών τάξεων, των μορφών κοινωνικής συνείδησι1ς, της ιδεολογίας κλπ), που χρησίμευαν ως μέσα ακριβούς ανάλυσης και κατανόησης των κοινωνικών σχέσεων και που συνάμα υποχρέωναν τον ερευνητιi σε αυστηρές διαδικασίες θεωρητικού συλλογισμού, να απορρίπτονται υπέρ της αυθαίρετης αναγωγής κάθε κοινωνικού φαινομένου σε πολιτισμικό. Η έννοια του πολιτισμού καταλιiγει να δηλώνει τα πάντα και τίποτε. Και βεβαίως, εντός της ακατάσχετι1ς πολιτισμολογίας οι ποικίλες κοινωνικές σχέσεις και αντιθέσεις αντιμετωπίζονται πλέον ως ζητιiματα "' ο Ν ο

18 86 πολυπολιτισμικότητας και διαπολιτισμικότητας» (σ. 192). Στην κατεύθυνση προς το μεταμοντέρνο συνεισέφερε και ο επιστημολογικός αναρχισμός τύπου /1. Feyerabend, με την απόρριψη της διάκρισης μεταξύ επιστημονικι;ς και καθημερινής γνώσης. Ωστόσο, «η παραγνώριση της επιστήμης, η περιφρόνηση των επιτευγμάτων της στο όνομα κάποιων εναλλακτικών, προ επιστημονικών, μη επιστημονικών ι; και aντιεπιστημονικών δοξασιών καθιστά τους ανθρώπους ανίκανους να υπάρξουν στο σύγχρονο κόσμο, να κατανοήσουν και να διαχειριστούν τα σύγχρονα μέσα παραγωγι;ς, να αντιμετωπίσουν ενεργητικά τις προκλιiσεις και αντιφάσεις που προκύπτουν από τις ποικίλες εφαρμογές της επιστι;μης» (σ. 195). Ο συγγραφέας ανασκευάζει πειστικά αυτές τις επιστημοφοβικές-τεχνοφοβικές απόψεις, καταδεικνύοντας ως βάση τους εκείνο το φετιχισμό της τεχνικι;ς που συνιστά έκφανση του φετιχισμού του κεφαλαίου. Βάσει των μεταμοντέρνων δογμάτων, «στην εκπαίδευση των νέων η θεωρητική αφιiγηση θα κριθεί προβληματικι;, ενώ θα προταχθεί η βιωματικιi μάθηση, με την οποία θα συνδεθεί η διάσωση του ατομικού και διαφορετικού, κάθε ιδιαίτερης φωνι;ς και ταυτότητας, από τις ομοιογενοποιητικές πρακτικές της παραδοσιακιiς παιδαγωγίας... Η οργανωμένη και συστηματικιi διδασκαλία ενιαίου σώματος γνώσεων θα απορριφθεί ως επιβολή της <ψοναδικιiς» αλήθειας. Τη θέση της θα πρέπει να πάρει η αυθόρμητι1 κατασκευιi από έκαστο μαθητιi της δικής του «αλιiθειας», βάσει ατομικών εμπειριών και επιθυμιών» (σ ). Εκκινώντας από τις μαρξιστικές ιδέες και απ<'> το έργο σπουδαίων εκπροσώπων της σοβιετικι;ς ψυχολογίας και παιδαγωγικής θεωρίας, όπως ο Λ.Σ. Βυγκότσκι και ο Α. Σ. Μακάρενκο, ο Π.Π. θεωρεί ότι «η εκπαίδευση δεν ταυτίζεται με την αυθόρμητη πορεία ανάπτυξης των παιδιών, ούτε διασφαλίζει απλώς την προσαρμογή τους στις λειτουργικές ανάγκες της δεδομένης οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας (πράγμα που αποτελεί βασικιi επιδίωξη του προσανατολισμένου στις ανάγκες της αγοράς αστικού σχολείου), παρά συμβάλει αποφασιστικά στην ανάπτυξη των νέων ανθρώπων, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη δυναμικιi εξέλιξιi τους πέραν των ορίων της κυρίαρχης πραγματικότητας. Εν προκειμένω, η εκπαίδευση αποκτά το αυθεντικό περιεχόμενό της ως «παιδαγωγικιi της προοπτικής», η οποία διαμορφώνει ανθρώπους ικανούς να αλλάζουν και να αναπτύσσουν θεμελιωδώς την κοινωνική πραγματικότητα» (σ. 205). Τουναντίον, «στο βαθμό που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους και τις αλληλεπιδράσεις τους με τους άλλους υπό το πρίσμα των κυρίαρχων σχέσεων αλλοτρίωσης και ανταγωνισμού (η καθημερινι;, εμπειρική γνώση της κοινωνικής ολότητας είναι εγκλωβισμένη σε αυτό ακριβώς το πρίσμα) στη συνείδησιi τους προβάλλει, κυρίως, η διάρρηξη και καταστροφή των κοινωνικών δεσμών, η απουσία εν<)τητας μεταξύ των ανθρώπων. ΊΌ άτομο συνειδητοποιεί τον εαυτό του ως ανταγωνιστή -εχθρίj των άλλων και η

19 8ί συνειδητοποίηση αυτιi νοηματοδοτεί και καθοδηγεί εχθρικές προς τους άλλους συμπεριφορές... η κρίση και παρακμή της γνώσης, του ειδέναι, εντός της σύγχρονης αστικής κοινωνίας υπονομεύει την ανάπτυξη του συv-ειδέναι, συμβάλλει καίρια στην παρακμή της κοινωνικτiς συνείδησης, και αντιστρόφως, η παρηκμασμένη κοινωνικτi συνείδηση καθιστά αδύνατη τι1ν ύπαρξη αυθεντικού ενδιαφέροντος για τη γνώση, συμβάλλει στην παρακμτi της γνωσιακής - μορφωτικτiς δραστηρι() τητας των ανθρώπων. Αντιθέτως, το αυθεντικό ενδιαφέρον για τη γνώση συνάπτεται με το μέγιστο ενδιαφέρον για την ανθρωπότητα, για τις ανάγκες, τα προβλήματα και τις προοπτικές ανάπτυξής της. Ως εκ τούτου η πλέον ισχυρή νοηματοδότηση της γνωσιακής δραστηριότητας συναρτάται προς τη θεμελιώδη ανάπτυξη της κοινωνικτiς συνείδησης, προς την βαθιά κατανόηση των κοινωνικών δεσμών της aτομικότητας με την ανθρωπότητα, προς την αφοσίωση στην υπόθεση της πανανθρώπινης αλληλεγγύης και της συλλογικής προόδου» (σ ). Το 6ο κεφάλαιο πραγματεύεται την ιιιδιομορφία της διαvοητικιίς εργασίας», όπως αυτή εκφράζεται στην αντιφατικότητα ανεξέλεγκτων καταστροφικών δυνάμεων και δημιουργικών δυνατοτήτων κοινωνικής χειραφέτησης στη σύγχρονη κεφαλαιοκρατία, με τη μετατροπή της επιστήμης σε άμεση παραγωγικτi δύναμη και τη βαθμιαία εισαγωγή της aυτοματοποίησης. Κατά τον Π.Π., «η διαμορφούμενη στη σύγχρονη κεφαλαιοκρατία «Οικονομία της γνώσης», δηλωτικτi της ανάπτυξης του κοινωνικού χαρακτήρα της εργασίας, έχει ως συνέπεια την εμφάνιση φαινομένων που δεν εγγράφονται στα ειδοποιά γνωρίσματα του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής και σηματοδοτούν, αφενός, τη δυσκολία του κεφαλαίου να ελέγξει την εργασία, αφετέρου, τις εμφανιζόμενες δυνατότητες της εργασίας να υπερβεί την εξουσία του και την ταξική κοινωνία εν γένει» (σ. 218). Οι δυνατότητες αυτές συνδέονται με εκείνες τις κατηγορίες μισθωτών εργαζομένων, «αναλυτών συμβόλων» κατά R.B.Reicl1, φορέων της «άυλης εργασίας» κατά τον Μ. l.azzar<ιto, «οι οποίοι καταπιάνονται με ποικίλες μορφές επιστημονικτ;ς, ερευνητικι;ς, σχεδιαστικής, διευθυντικής, οργανωτικτ;ς, τεχνικής, καλλιτεχνικής και εκπαιδευτικής δραστηριότητας, ως οργανικού μέρους της συνολικτiς κοινωνικής εργασίας, διαθέτοντας μεγάλες δυνατότητες επαγγελματικής αυτονομίας και aυτενέργειας» (σ. 219). Οι αλλαγές αυτές στο χαρακτήρα της εργασίας και στον τύπο του υποκειμένου κινούνται στην κατεύθυνση της άρσης του διαχωρισμού της θεωρητικιiς σύλληψης από την εκτέλεση, της παραγωγικτiς εργασίας από τη δημιουργία, με αντίστοιχη αναβάθμιση της θέσης και του ρόλου του υποκειμένου. Αυτιi η διανοητικοποίηση της παραγωγής επιτάσσει τη διερεύνηση των μέσων και των τρόπων διεξαγωγτiς της διανοητικής εργασίας. Τα τελευταία είναι συνυφασμένα με τη δημιουργικότητα και την προσωπικότητα, είναι κατ' εξοχήν μη εμπράγματα, άρα, μη αλλοτριώσιμα από τους φορείς

20 88 τους. Η όποια χρήση, κοινοποίηση, κοινωνικοποίησή τους, δεν συνιστά φθορά και απώλεια, αλλά, τουναντίον, εδραίωση και ανάπτυξη τόσο των ίδιων, όσο και του εργαζόμενου, ως φορέα εκείνης της παραγωγικής δύναμης που συνιστά «γενική νοημοσύνη». Η ολότητα τηc; ζωντανής εργασίας, ο συλλογικός εργαζόμενος, μεταβάλλεται λόγω των ωc; άνω αλλαγών του χαρακτήρα τηc; εργασίας. Η τελευταία αποκτά χαρακτηριστικά ψαζικής διανοητικότητας» (Ρ. Virno) ιi «διάχυτης διανοητικότητας» (C. Vercellone) περικλείοντας και μη αντικειμενοποιήσιμα σε τεχνολογικές διατάξεις γνωσιακά στοιχεία, γλωσσικές ικανότητες, ερευνητικιi στάση, νοητικέc; ικανότητεc; και αυτο-αναστοχασμό, με παρόντα σε κάθε φάση της τα πνευματικά επιτεύγματα της aνθρωπότητας. Ο άμεσα συλλογικός χαρακτήρας τηc; «άυλης εργασίας» συνδέεται με δομές και λειτουργίες δικτύων και ροών, υπερβαίνει τη διάκριση μεταξύ του χρόνου τηc; δραστηριότητας και του χρόνου της σχόλης, ενώ παράγει και αναπαράγει μορφές επικοινωνίας, κοινωνικές σχέσεις δημιουργικού αμοιβαίου εμπλουτισμού. Τα παραπάνω γίνονται όλο και πιο μη συμβατά με τιc; δυνάμεις τηc; εμπορευματικιic; οικονομίας. Ιδιαίτερη σημασία έχει κατά το συγγραφέα το φαινόμενο τηc; «βασισμένης στα κοινά ομότιμης παραγωγής» (con1n1ons-bascd peer production), με χαρακτηριστικό το κίνημα ελεύθερου λογισμικού Ι λογισμικού ανοικτού κώδικα, τη δημιουργία μεγάλων βάσεων δεδομένων και ηλεκτρονικών εγκυκλοπαιδειών ιi την εκπόνηση ερευνητικών προγραμμάτων με την ηθικιi δέσμευση τα παραγόμενα σε εθελοντική βάση προϊόντα να παραμένουν ελεύθερα για αντιγραφή και χριiση, να μπορούν να γίνουν κτήμα της aνθρωπότητας, εκτός του πεδίου του εμπορευματικού τομέα και τηc; ιδιωτικιic; ιδιοποίησης. Ο λεγόμενος «δικτυοκρατικός καπιταλισμός» (netarchical capitalism), επιδιώκει (και σε σημαντικό βαθμό επιτυγχάνει και ενίοτε κατευθύνει) την ενσωμάτωση και εκμετάλλευση παρόμοιων δραστηριοτήτων και σχέσεων. Ωστόσο, οι τελευταίες, όλο και πιο ανάγλυφα παραπέμπουν από τη φύση τους σε μιαν άλλη προοπτικιi παραγωγικής δραστηριότητας, «σαφώς πέραν των νόμων τηc; κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, κατεξοχήν ελεύθερη και συνεργατικιi, στη βάση τηc; κοινοκτημοσύνης των παραγόμενων πολιτισμικών αγαθών>> (σ. 226), στον αντίποδα τηc; αλλοτρίωσης, σε βαθμό που να θεωρούνται πλέον έκφραση μιας νέας ανερχόμενης κοινωνικής δύναμης, ενόc; κινιiματοc; ισοδύναμου του σοσιαλιστικού κινήματος τηc; βιομηχανικιic; εποχιiς. Ο έλεγχος επί του σώματος του φορέα της χειρωνακτικής εργασίας μέσω οργανωτικών και τεχνολογικών όρων υπαγωγιic; του στην παραγωγική διαδικασία, με αυστηρά οριοθετημένο τον εργάσιμο χρόνο δαπάνης-ανάλωσης της εργασιακής δύναμης από τον ελεύθερο χρόνο αποκατάστασηc;-ανάκτησηc; της εργασιακής δύναμης (αναγόμενο κυρίως σε σχόλη και εκτονωτική διασκέδαση) και η αντίστοιχη κυριαρχία εξωτερικών κινήτρων (ποινών και aνταμοιβών, συνδεδεμένων κατ' εξοχήν με

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ένας κόσμος ραγδαίων αλλαγών

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ένας κόσμος ραγδαίων αλλαγών Ένας κόσμος ραγδαίων αλλαγών Α Η εποχή μας γνωρίζει την ευρύτατη διείσδυση της γνώσης σχεδόν σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής και την ανάδειξη της μόρφωσης σε κομβική δραστηριότητα του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΓΕΛ - Β ΕΣΠΕΡΙΝΑ Το βιβλίο για το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία - Πολιτικοί Θεσμοί και Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία) αποτελεί σύνθεση μερών τριών ήδη υπαρχόντων βιβλίων (Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 Ευστράτιος Παπάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΩΡΙΜΑΝΣΗ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Έργα ΤΠΕ συγχρηματοδοτούμενα από τη ΕΕ έχουν αρχίσει να υλοποιούνται στη χώρα μας από τη

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις υποστήριξης καινοτομίας και συνεργασιών επιχειρήσεων

Δράσεις υποστήριξης καινοτομίας και συνεργασιών επιχειρήσεων Ινστιτούτο Μικρών Επιχειρήσεων Γενική Συνομοσπονδία Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας Δράσεις υποστήριξης καινοτομίας και συνεργασιών επιχειρήσεων Υποστηρίζουμε τη μικρή επιχείρηση, Ενισχύουμε την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α)

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) Στέργιος Κεχαγιάς, Δάσκαλος, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Παγγαίου Η εκπαίδευση αποτελεί στην ουσία και στην πράξη μια βασική λειτουργία της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ» Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων δια βίου μάθησης που οργανώνει, θα υλοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 80-100 λέξεις. Την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας των μαθητών ως αναγκαία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Απόστ. Παπαδούλης Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Κεντρικής Ελλάδος 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΚΟΖΑΝΗ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

5. Η εκπαίδευση στην Κοινωνία της Πληροφορίας

5. Η εκπαίδευση στην Κοινωνία της Πληροφορίας 5. Η εκπαίδευση στην Κοινωνία της Πληροφορίας 5.1 Εισαγωγή 5.2 Τα βασικά χαρακτηριστικά της συντελούμενης αλλαγής 5.3 Οι νέες προτεραιότητες 5.4 Τα συστατικά στοιχεία του νέου εκπαιδευτικού περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Αντικείμενο του Τμήματος Το Τμήμα ασχολείται με την μελέτη των πολιτικών φαινομένων, των πολιτικών θεσμών, διαδικασιών και ανταγωνισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΑ 40 ΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΟΛΤΕΚ Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα Δημοσιογραφική Εστία Παρασκευή 22 Ιανουαρίου 2010 Γραφείο Προγραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο

ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ Open Discovery Space «Ανοιχτές Εκπαιδευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα:

ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Μοχλός ανάπτυξης Κοινωνική λειτουργία, στοιχείο της κουλτούρας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟΔΟΣ» ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 «Ελεύθερος χρόνος και

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Ηγέτες με Όραμα Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Αγαπητοί φοιτητές, Εκ μέρους του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και Διοίκησης Επιχειρήσεων σας καλωσορίζουμε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα