Γενικη Εισαγωγη Στην Υποβαθμιση Και Την Ερημοποιηση Τησ Γησ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γενικη Εισαγωγη Στην Υποβαθμιση Και Την Ερημοποιηση Τησ Γησ"

Transcript

1 Γενικη Εισαγωγη Στην Υποβαθμιση Και Την Ερημοποιηση Τησ Γησ Anton Imeson Σειρα Φυλλαδιων: A Aριθμος: 1

2 Περιεχόμενα ΣΚΟΠΟΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ 1 Η ΦΎΣΗ ΚΑΙ Η ΈΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗΣ 2 ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΉ ΕΥΡΏΠΗ ΠΑΡΑΔΕΊΓΜΑΤΑ ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗΣ ΠΟΥ 2 ΔΙΕΡΕΥΝΟΎΝ ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΊΣ ΤΟΥ LUCINDA ΓΙΑΤΊ ΕΊΝΑΙ ΑΝΆΓΚΗ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΕΊ Η 4 ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗ ΆΜΕΣΑ ΚΑΙ ΠΟΙΌ ΤΟ ΚΌΣΤΟΣ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΊΑ ΠΏΣ ΕΠΙΔΡΆ ΣΤΗ ΖΩΉ ΜΑΣ 6 ΠΏΣ ΣΥΝΔΈΕΤΑΙ Η ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗ ΜΕ ΤΙΣ 6 ΚΛΙΜΑΤΙΚΈΣ ΜΕΤΑΒΟΛΈΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΏΛΕΙΑ ΒΙΟΠΙΚΟΙΛΌΤΗΤΑΣ Συνήθεις Αιτίες 6 Κοινές λύσεις 7 Η ΚΑΤΑΠΟΛΈΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗΣ 7 ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΉ ΕΥΡΏΠΗ: Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΉ ΟΔΗΓΊΑ ΓΙΑ ΤΟ ΈΔΑΦΟΣ Σύνδεση Επιστήμης και Πολιτικής με την 8 προσέγγιση DPSIR ΟΙ ΠΑΓΚΌΣΜΙΕΣ ΔΙΑΣΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ 9 ΦΑΙΝΟΜΈΝΟΥ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΊΗΣΗ: ΤΙ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΓΊΝΕΙ 10 ΔΙΑΘΈΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΊΑ 11 Πρόσφατες πηγέ 11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΊΑ ΚΑΙ ΟΔΗΓΌΣ ΜΕΛΈΤΗΣ 12 ΣΚΟΠΟΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ Η ερημοποίηση ή απερήμωση της γης (desertification) αποτελεί μεγάλη πρόκληση για την Ευρώπη. Ο σκοπός των εντύπων LUCINDA είναι η διάχυση των γνώσεων που προέκυψαν τις τελευταίες δεκαετίες από την έρευνα του φαινομένου. Η ερημοποίηση έχει πολλές διαστάσεις, μία από τις οποίες σχετίζεται με τις επιδράσεις που δέχεται το περιβάλλον όταν η ανθρώπινη δραστηριότητα προκαλεί φαινόμενα υποβάθμισης της γης. Στις επιδράσεις αυτές εξ ορισμού συμπεριλαμβάνονται οι ενίοτε μακροπρόθεσμα αναπόφευκτες συνέπειες από τη διάβρωση του εδάφους, την αλάτωση, τις πυρκαγιές, την εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα ή την ρύπανση. Η λειτουργία και η βιωσιμότητα του φυσικού περιβάλλοντος επηρεάζεται από τις χρήσεις της γης και τη διαχείριση του νερού. Οι μεταβολές που αφορούν στο κλίμα και στις κλιματικές μεταβολές είναι επίσης επιδράσεις που ευνοούν την υποβάθμιση της γης αλλά και τις πολιτισμικές παραδόσεις που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας. Μπορούμε να απαντήσουμε στην πρόκληση της ερημοποίησης; Οι έρευνες δείχνουν ότι μολονότι η ερημοποίηση είναι πολύπλοκο φαινόμενο και άρα ποσοστικοποιείται δύσκολα, έχομε στη διάθεσή μας πολλές λύσεις. Αυτές οι λύσεις απαιτούν την εφαρμογή επιστημονικής και τεχνικής γνώσης, τη συμμετοχή των τοπικών και εθνικών ενδιαφερόμενων φορέων, και τη θέσπιση νόμων που θα ελέγχουν τα αποτελέσματα από τις χρήσεις της γης και τον καταμερισμό του νερού. Τέτοιοι νόμοι ήδη βρίσκονται σε εφαρμογή από τις συνθήκες των διεθνών συμβάσεων, τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (για παράδειγμα για το έδαφος, το νερό και τα νιτρικά) και την κρατική νομοθεσία σε περιοχές που εφαρμόζονται προγράμματα βιώσιμης ανάπτυξης και σχεδιασμού χρήσεων γης. Στον ευρωπαϊκό χώρο, πολλές χιλιάδες επιστημόνων ασχολήθηκαν με την έρευνα αυτή. Τα ευρήματά τους παρέχουν αρκετές πληροφορίες που βοηθούν την ΕΕ στο σχεδιασμό και στην εφαρμογή των αναγκαίων στρατηγικών και νομικών ρυθμίσεων. Η επιστημονική γνώση συχνά μεταδίδεται με τα συγγράμματα που δεν είναι συγκεντρωμένα σε ένα μέρος, δεν εντοπίζονται εύκολα, και τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων μας δεν είναι πάντα καταφανή. Ο King και άλλοι ερευνητές, στη πρόσφατη ανάλυσή τους (2007) για τις ανάγκες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η εφαρμογή μέτρων στην καταπολέμηση της ερημοποίησης, τονίζουν ότι το χάσμα ανάμεσα στην έρευνα και την εφαρμογή πρέπει να γεφυρωθεί. Οι τρεις σειρές ενημερωτικών εντύπων LUCINDA εισάγουν τον αναγνώστη στην έρευνα για την ερημοποίηση και επεξηγούν τις συνέπειές της. Η σειρά A, από την οποία το παρόν έντυπο είναι το πρώτο, παρέχει γενική εισαγωγή στο πρόβλημα και στις μεθόδους αντιμετώπισής του. Η σειρά Β περιγράφει τις βασικές διεργασίες ερημοποίησης. Η σειρά Γ περιγράφει την ερημοποίηση σε συγκεκριμένες περιοχές του μεσογειακού τοπίου, όπου παρατηρείται υποβάθμιση της γης. Το Α1 ενημερωτικό έντυπο LUCINDA που κρατάτε στα χέρια σας έχει σκοπό να προσφέρει μια γενική εισαγωγή στην ερημοποίηση και στην υποβάθμιση της γης περισσότερες 1

3 2 πληροφορίες για τα ζητήματα αυτά βρίσκονται στα περισσότερο λεπτομερή συνοδευτικά φυλλάδια. Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΕΥΡΩΠΗ Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα χιλιάδων ετών ή και περισσότερο, το μεγαλύτερο τμήμα της περιοχής της Μεσογείου επηρεάστηκε από διάφορα είδη ερημοποίησης και υποβάθμισης της γης. Η ερημοποίηση πλέον ορίζεται ως «η ανθρωπογενής υποβάθμιση της γης που μειώνει τη δυνατότητα της να παράγει αγαθά ή υπηρεσίες του οικοσυστήματος από το οποίο εξαρτάται η κοινωνία». Στη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών εκφράστηκε και η άποψη ότι η υποβάθμιση της γης αποτελεί παράγοντα ερημοποίησης μόνο στις περιοχές με μεγάλη ξηρασία αλλά αυτή η θέση δεν έχει την πλήρη αποδοχή της επιστημονικής κοινότητας (Montarella, 2007). Η ερημοποίηση μπορεί να λάβει χώρα οπουδήποτε, αλλά ορισμένες περιοχές είναι περισσότερο ευαίσθητες από άλλες. Ο σημερινός αναγνώστης μπορεί να βρει στο διαδύκτιο πολλές πηγές πληροφόρησης για την ερημοποίηση. Πιο συγκεκριμένα, οι επίσημες ιστοσελίδες των κρατών που πήραν μέρος στη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (United Nations Convention for Combating Desertification UNCCD) περιγράφουν το εύρος της σε κάθε χώρα και παρέχουν χάρτες δεικτών, οι οποίοι εμφανίζουν τις κρίσιμες και ευαίσθητες περιοχές. Στην ιστοσελίδα Desertlinks μπορείτε να αναζητήσετε περισσότερες πληροφορίες για την ερημοποίηση και πώς σας επηρεάζει (Blandt & Geeson, 2007). Υπάρχουν εκατοντάδες παράμετροι που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως δείκτες ερημοποίησης. Οι δείκτες αυτοί μπορούν να σχετίζονται με φυσικές διεργασίες ή επιδράσεις στο περιβάλλον όπως η ξηρασία, η εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα ή η διάβρωση του εδάφους, με κοινωνικο οικονομικές συνθήκες όπως η μείωση του εισοδήματος, ή ακόμη συνδυασμό όλων των παραπάνω. Μια λεπτομερής ανάλυση της φύσης της ερημοποίησης και της υποβάθμισης της γης βρίσκεται στο Perez Trejo (1992). Από το 1992 και μετά, μεγάλο μέρος της έρευνας για την ερημοποίηση αφιερώθηκε στην αναζήτηση λύσεων σε προβλήματα που έχουν προκύψει από την ερημοποίηση. Τα προβλήματα αυτά περιλαμβάνουν τις στρατηγικές αγροτικής πολιτικής, τις καλλιεργητικές μεθόδους, τη βόσκηση, την αποψίλωση, τη διαχείριση του νερού άρδευσης και τον τουρισμό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ακολουθήσει σε μεγάλο βαθμό την ευρύτερη στρατηγική για την γη. Το είδος της ερημοποίησης και η συλλογική αντιμετώπισή της μπορούν να εντοπιστούν εάν θεωρήσουμε ότι οι δυνάμεις που προκαλούν ερημοποίηση αποτελούν τα αίτια του προβλήματος, τα οποία ασκούν πιέσεις, οι πιέσεις έχουν επιπτώσεις στις οποίες πρέπει να παρέμβουμε. Η ερημοποίηση όπως εμφανίζεται στην Ευρώπη σήμερα έχει πολλές ομοιότητες αλλά και πολλές διαφορές με την ερημοποίηση που εμφανίστηκε κατά το παρελθόν και που σήμερα βρίσκεται σε εξέλιξη σε πολλές άλλες χώρες. Τα αίτια και οι παρεμβάσεις μας αλλάζουν ριζικά το τοπίο και τη φύση της ερημοποίησης στις πλούσιες χώρες. Τα αίτια ωστόσο και στις δυο περιπτώσεις είναι οι χρήσεις της γης, ο ανθρώπινος παράγοντας και το κλίμα. Η γεωλογία και η γεωμορφολογία, το κλίμα αλλά και ο ανθρώπινος παράγοντας συνδυάζονται και προκαλούν την ερημοποίηση, μια αναπόφευκτη επίπτωση. Οι φυσικοί παράγοντες που καθιστούν τη γη ευπρόσβλητη συμπεριλαμβάνουν και το κλίμα με τον έντονα εποχιακό χαρακτήρα και τις ακανόνιστες βροχοπτώσεις. Επιπλέον, η γεωμορφολογία με τις απότομες κοιλάδες και τα μητρικά υλικά υφίστανται αποσάθρωση και διάβρωση. Αλλά ο πολιτισμός και η συμπεριφορά μας είναι παράγοντες που καθιστούν την ερημοποίηση πραγματικότητα. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΟΥ ΔΙΕΡΕΥΝΟΥΝ ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ LUCINDA Πολλά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέλυσαν σε βάθος πιλοτικές περιοχές σε μια περίοδο δέκα ή περισσότερων ετών. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναγνωρίστηκαν οι μακροχρόνιες τάσεις και έγιναν συγκρίσεις μεταξύ υγρών και ξηρών ετών. Η πιο σημαντική επίπτωση της ερημοποίησης στο φυσικό περιβάλλον αφορά την απώλεια της ικανότητας του τόπου να αποθηκεύει το νερό της βροχής και να ρυθμίζει τον υδρολογικό κύκλο και το ισοζύγιο των αλάτων στο έδαφος. Με τη σειρά του το γεγονός αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν σε αυτές τις αντίξοες συνθήκες.

4 Οι παρακάτω φωτογραφίες από την Ελλάδα (Λέσβο), την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιταλία παρουσιάζουν περιοχές που, ως αποτέλεσμα της υποβάθμισης τους, έχουν χλασει την ικανότητά να μας παρέχουν νερό, τροφή και πρώτες ύλες (αυτά δηλαδή που οι επιστήμονες αποκαλούν «αγαθά και υπηρεσίες οικοσυστήματος»). Απώλειες του εδάφους οι οποίες σημειώθηκαν πριν από δυο χιλιάδες χρόνια δε θα πρέπει να γίνονται αντιληπτές απλά ως απώλειες μόνον του εδάφους αλλά έχουν ευρύτερες επιπτώσεις για τους ανθρώπους που ζούσαν τότε όσο και για μας σήμερα. Σήμερα, η γονιμότητα του εδάφους είναι εντελώς διαφορετική και υποβαθμισμένη σε σχέση με το παρελθόν. Το έδαφος ωστόσο μπορεί να έχει άλλες ιδιότητες που το καθιστούν ιδανικό για τις σημερινές χρήσεις, λόγω των εναλλακτικών καλλιεργειών ή της τεχνολογίας ή κάποιας άλλης λειτουργίας. Η φύση της ερημοποίησης είναι τέτοια που δεν μπορεί να θεωρηθεί μεμονωμένα. Οι φυσικές διεργασίες και η ανθρώπινη συμπεριφορά που την προκαλούν έχουν κοινά χαρακτηριστικά. Αυτό οφείλεται στο ότι συστήματα (το εδαφικό και το κοινωνικό) εξελίσσονται προς τους ίδιους περιορισμένου αριθμού πόλους έλξης. Ορισμένοι άνθρωποί προσαρμόζονται και επωφελούνται από τις αλλαγές που επιφέρει η ερημοποίηση και αποτελεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, θετικό στοιχείο για αυτούς. Οι διεργασίες υποβάθμισης της γης εξαρτώνται από το είδος πετρώματος και πώς μετατρέπεται σταδιακά σε έδαφος, επίσης το καθεστώς των βροχοπτώσεων αλλά και από τους τρόπους που ο υδρολογικός κύκλος έχει επηρεαστεί από τον άνθρωπο. Υπέρμετρη βόσκηση: φωτογραφίες 1, 2 και 3. Αυτές οι φωτογραφίες λήφθηκαν στο δυτικό τμήμα της Λέσβου και στη Μάλαγκα όπου, και στις δυο περιπτώσεις, η διάβρωση του εδάφους έχει προκληθεί από την κτηνοτροφία. Τα ηφαιστειογενή εδάφη της δυτικής Λέσβου είναι επιρρεπή στη διάβρωση. Το κλίμα και το έδαφος δεν είναι πλέον κατάλληλα για την παραγωγή σιτηρών σήμερα άλλα ήταν, πιθανόν, πολύ παραγωγικά κατά την κλασική περίοδο. Στη φωτογραφία 3 (Μάλαγκα, Ισπανία) φαίνεται πώς τα ζώα που βόσκουν σε απότομη πλαγιά μετατοπίζουν το έδαφος προς τα κάτω λόγω της διέλευσης τους. Αλλαγές στις χρήσεις της γης και στη διαχείριση του νερού Στις φωτογραφίες αυτές φαίνονται παραδείγματα μεταβολής στις χρήσεις γης στην επαρχία Μούρσια. Αρδευόμενη γεωργία και μονάδες εκτροφής χοίρων αναπτύσσονται σε περιοχές που άλλοτε χρησιμοποιούνταν για βοσκότοποι. Η εκμετάλλευση του νερού και του εδάφους γίνεται κατά μη βιώσιμο τρόπο και ισχύει το καθεστώς μεταβολής της χρήσης γης από γεωργία σε εγκατάλειψη μετά από ορισμένα χρόνια λόγω ρύπανσης του εδάφους. Η αναζήτηση πόσιμου νερού για τα ζώα και η αποφυγή της μόλυνσης από τα υγρά απόβλητα της μονάδας αποτελούν βασικά ζητήματα που απασχολούν το χοιροτρόφο. Κάτω Guadiana, Πορτογαλία και Ισπανία: Η διάβρωση και οι συνέπειές της Οι φωτογραφίες 6 και 7 από το Alentejo παρουσιάζουν την επανεμφάνιση της βλάστησης σε εγκαταλελειμμένους αγρούς οι οποίοι κάποτε χρησιμοποιούνταν για την καλλιέργεια σιτηρών. Εμφανίζονται τα αβαθή, υποβαθμισμένα εδάφη που είναι ευαίσθητα στη περαιτέρω διάβρωση. Τα εδάφη αυτά διαβρώθηκαν κατά το μέσο του προηγούμενου αιώνα και τώρα, πενήντα χρόνια αργότερα, καταλήγουν στη θάλασσα της Λισαβόνας. Οι πλημμύρες στη Λισαβόνα σήμερα είναι αποτέλεσμα της διάβρωσης που έλαβε χώρα στο Alentejo την εποχή εκείνη. Το έδαφος που διαβρώθηκε κάποτε και πρόσχωσε την κοίτη του ποταμού, αποτελεί βασική αιτία για τις πλημμύρες σήμερα. Οι φωτογραφίες 8 και 9 από την περιοχή κάτω Guadiana στη Huelva της Ισπανίας παρουσιάζουν το έδαφος που μεταφέρθηκε μηχανικά με μπουλντόζα για να δημιουργηθεί κατάλληλο υπόστρωμα για την καλλιέργεια πορτοκαλιών. Το φράγμα Almacreva στο Guadlentin έχει άμεσες επιπτώσεις στην υποβάθμιση της κοιλάδας (Curfs 2007). Η φωτογραφία 10 παρουσιάζει τις επιπτώσεις που ήταν αποτέλεσμα εντατικής κτηνοτροφίας στη περιοχή του Alentejo. Στην περιοχή δεν εκτρέφονταν ζώα αλλά οι επιχορηγήσεις από την ΕΕ ενθάρρυναν τη δραστηριότητα αυτή. Η ισοπέδωση του εδάφους και η χρήση μηχανημάτων ως βασικά αίτια υποβάθμισης του εδάφους και πρόκλησης πλημμυρών 3

5 4 Οι πιθανότητες διάβρωσης αυξάνουν όταν το έδαφος συμπιέζεται από μπουλντόζες και διαμορφώνονται οι επικλινείς περιοχές. Αυτό ισχύει στην Ιταλία, στη Νορβηγία, στην Ισπανία, στην Αγγλία αλλά και στην Ολλανδία. Κάποια είδη πετρωμάτων δημιουργούν υποβαθμισμένες περιοχές εξαιτίας κλίσεως και αστάθειας του εδάφους. Στην Ιταλία και την Ισπανία τέτοιες περιοχές συχνά χρησιμοποιούνται για την καλλιέργεια σταριού. Οι διαμορφωμένες επικλινείς περιοχές δε διατηρούνται μακροχρόνια. Με τη βροχή το έδαφος διαστέλλεται και υφίσταται διασπορά. Οι κατολισθήσεις και λασποροές συνοδεύουν το φαινόμενο, με συχνό επακόλουθο την απώλεια σε ανθρώπινες ζωές. Οι υποβαθμισμένες περιοχές στις περισσότερες φορές δεν αναγέννιονται. Προσαρμόζοντας στην ερημοποίηση: εμπλουτισμός του υδροφόρου ορίζοντα, διάβρωση, άρδευση και κάλυψη με βλάστηση Υπάρχουν μαρτυρίες αποδείξεις για την υποβάθμιση της γης κατά το παρελθόν σε όλο το μεσογειακό τοπίο, ενώ κάποιες από τις μαρτυρίες αυτές βρίσκονται και σε γραπτά κείμενα. Η ερημοποίηση σε προηγούμενες περιόδους είχε ως αποτέλεσμα το σχηματισμό εδαφών χαμηλής αξίας που απαντούν σε πολλές περιοχές σήμερα. Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις είναι εφικτή η αποκατάσταση ορισμένων ιδιοτήτων του εδάφους. Ωστόσο η αδυναμία πλήρους αποκατάστασης δεν αποτελεί πρόβλημα αφού η γη μπορεί να δοθεί σε νέες χρήσεις. Σήμερα η ερημοποίηση εμφανίζεται σε τοπία που κατά το παρελθόν είχαν επηρεαστεί σε ποικίλους βαθμούς. Πριν από χιλιάδες χρόνια, όταν αποψιλώθηκαν τα παρθένα δάση, το έδαφος μεταφέρθηκε από τις πλαγιές στις κατώτερες περιοχές των κοιλάδων. Μετά από αυτό, και αφού η χλωρίδα δεν αποκαταστάθηκε λόγω υπερβόσκησης, ορισμένοι άρχισαν να εκμεταλλεύονται τα οφέλη που είχε επιφέρει η υποβάθμιση αυτή. Υπήρξε περισσότερο νερό στις κατώτερες περιοχές λόγω απορροής για την άρδευση. Τα αλλουβιακά εδάφη που δημιουργήθηκαν καλλιεργούνταν ευκολότερα και τα επίπεδα του νερού ρυθμίζονταν καλύτερα. Οι αρχαίοι πολιτισμοί ίσως και να μην υπήρχαν χωρίς αυτή τη διάβρωση και ερημοποίηση της γης. Έτσι, στις μέρες μας, η διάβρωση του εδάφους στις πλαγιές σημαίνει ότι οι φυσικοί πόροι μεταφέρονται χαμηλότερα, και κάποιοι άνθρωποι μπορεί να ωφελούνται. Σήμερα πολλές περιοχές ξερικής γεωργίας εγκαταλείπονται με άμεση συνέπεια την αύξηση της φυτοκάλυψης (Hill, 2007). Ένα γεγονός που εδώ και καιρό γνωρίζουν οι υδρολόγοι είναι ότι περισσότερα δέντρα και έδαφος σημαίνει μικρότερος εμπλουτισμός στον υδροφόρο ορίζοντα. Έτσι μπορεί να προκληθεί ακόμα περισσότερη αλάτωση και υποβάθμιση του εδάφους στις αλλουβιακές περιοχές. Ωστόσο, η βασική αιτία εξάντλησης του υδροφόρου ορίζοντα δεν έγκειται στην επιστροφή των δασών αλλά στην υπερ εκμετάλλευση του νερού από τον άνθρωπο με ρυθμούς μεγαλύτερους από το ρυθμό που ανανεώνεται ο υδροφόρος ορίζοντας. Οι επιπτώσεις της άρδευσης τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα του διαθέσιμου νερού καθώς και η ανικανότητά μας να ρυθμίσουμε ή να ελέγξουμε τα αποτελέσματα αυτά, αποτελούν βασικά ζητήματα της ερημοποίησης. ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΓΚΗ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΕΙ Η ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ ΑΜΕΣΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Η ανάγκη να αντιμετωπιστεί η ερημοποίηση είναι άμεση. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το κόστος της ανέρχεται σε δισεκατομμύρια ευρώ και ξεπερνά κατά πολύ τα μεγέθη που παρουσιάστηκαν στη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για την Αντιμετώπιση της Ερημοποίησης (UNCCD), σύμφωνα με την οποία οι επιδράσεις της ερημοποίησης περιορίζονται σε συγκεκριμένο αριθμό κλιμάτων και χωρών. Αιτίες για άμεση δράση μπορούν να αναζητηθούν, για παράδειγμα, στο Manifesto of the Campus of Excellence (Rubio, 2007) και στα συμπεράσματα της Διάσκεψης για τα Εδάφη, την Κοινωνία και τις Παγκόσμιες Αλλαγές (Arnalds, 2007). Κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών, πολλοί οργανισμοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου όσον αφορά το παγκόσμιο επίπεδο της ερημοποίησης. Ωστόσο, αν και η απειλή αυτή είναι ορατή για τις κυβερνήσεις, τον ΟΗΕ και το ευρύτερο κοινό, ακόμη δεν έχουν ληφθεί οι κατάλληλες αποφάσεις για την αντιμετώπισή της. Η υποβάθμιση γης και εδάφους έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή των οικοσυστημάτων με ανησυχητικούς ρυθμούς. Εάν δεν αναλάβουμε δράση άμεσα, μακροπρόθεσμα ενδέχεται να κινδυνέψει η ασφάλεια του

6 ανθρώπινου είδους. Ολοένα και περισσότερο η καταπολέμηση της ερημοποίησης θεωρείται αναπόσπαστος παράγοντας για την αντιμετώπιση των κλιματικών μεταβολών. Η κοινωνία μας πρέπει επειγόντως να δημιουργήσει τα υγιή εκείνα περιβάλλοντα, στα οποία δε δεσμεύεται μόνο ο άνθρακας αλλά επίσης ενισχύεται ο παγκόσμιος κύκλος του οξυγόνου. Το κόστος να παραμένουμε χωρίς δράση είναι η δραματική υποβάθμιση της γης ως πόρος για την κοινωνία μας. Σε τοπικό επίπεδο, τα χρονικά περιθώρια στενεύουν ακόμα περισσότερο από την καταστροφή που ο ίδιος ο άνθρωπος επιφέρει στους φυσικούς πόρους. Σε όλες τις περιοχές τα ζώα και τα φυτά, κάτω από την επίδραση του κλίματος, αλληλεπιδρούν με τα πετρώματα και τα ιζήματα για να δημιουργήσουν μια στρώση εδάφους και βλάστησης, η οποία καθορίζει τον υδρολογικό κύκλο και το κλίμα. Αυτό αποτελεί και το ενδιαίτημα του ανθρώπου, το οποίο του παρέχει σειρά προνομίων (όπως τροφή, νερό, κάλυψη και προστασία από τις πλημμύρες). Αν το έδαφος χαθεί με τη διάβρωση ή την κατολίσθηση τότε οι δυνατότητες επιβίωσης του ανθρώπου περιορίζονται. Οι απώλειες περιγράφονται ως απώλειες φυσικού, οικονομικού και κοινωνικού κεφαλαίου ή ως απώλειες των αγαθών και των υπηρεσιών που η γη δε μας προσφέρει πλέον. Έχει μετατραπεί σε κάτι που έχει αξία μόνο ως ακίνητο. Όταν έδαφος που σχηματίστηκε με τη πάροδο χιλιάδων ετών διαβρώνεται, δεν χάνεται μόνο η φυσική οργανική ουσία, η άργιλος και η άμμος, αλλά το έργο και οι προσπάθειες πολλών μορφών ζωής για χιλιάδες χρόνια. Οι απώλειες βαραίνουν τόσο τους μικροοργανισμούς και τα φυτά που δημιούργησαν το δικό τους οικότοπο για να ζήσουν καθώς και τους αγρότες που αναμένουν από το έδαφος την εξοικονόμηση των μέσων για την ζωή. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η γη έχει αισθητικές, ψυχολογικές και πνευματικές διαστάσεις, που της προσδίδουν ιδιαίτερη αξία ανάλογα με το ευρύτερο πολιτιστικό πλαίσιο. Οι άνθρωποι ταυτίζονται με το μέρος γέννησής τους και του προσδίδουν ιδιαίτερες ιδιότητες και αξίες. Η σχετική έλλειψη προσέλκυσης σε μια περιοχή αποτελεί και την αιτία εγκατάλειψής της. Συμπεράσματα από την Αξιολόγηση Χιλιετίας (Millenium Assessment) ως Αξιολόγηση Χιλιετίας. Επίσης, μια έκθεση συντάχθηκε για την κατάσταση των ξηρών χερσαίων οικοσυστημάτων. «Αλλαγές του οικοσυστήματος που θα επιφέρουν ουσιαστικά οφέλη στην ευημερία και την οικονομική ανάπτυξη του ανθρώπου, μέχρι τώρα, έχουν επιτευχθεί με κόστος την υποβάθμιση άλλων λειτουργιών. Μόνο τέσσερις λειτουργίες του οικοσυστήματος έχουν βελτιωθεί τα τελευταία πενήντα χρόνια: η αύξηση στην γεωργική, κτηνοτροφική παραγωγή, στις υδατοκαλλιέργειες καθώς επίσης και στη δέσμευση του άνθρακα για τον έλεγχο του παγκόσμιου κλίματος. Δυο λειτουργίες αλιεία και καθαρό νερό βρίσκονται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από αυτά που απαιτούν οι σημερινές ανάγκες, πόσο δε μάλλον οι μελλοντικές. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι αυτού του είδους τα προβλήματα θα περιορίσουν ουσιαστικά τα οφέλη για τις μελλοντικές γενεές». «Σενάρια που συνυπολογίζουν τακτικές και θεσμικές λύσεις μπορούν να απαντήσουν στις προκλήσεις που θέτει η υποβάθμιση του οικοσυστήματος και παράλληλα να καλύψουν τις αυξανόμενες ανάγκες. Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές πρέπει να είναι μεγάλες που μέχρι σήμερα δεν έχουν προγραμματιστεί. Η προστασία των δασών για παράδειγμα βοηθά στη συντήρηση της άγριας χλωρίδας και πανίδας, και στην ανανέωση των υδάτινων αποθεμάτων, και στη μείωση των εκπομπών άνθρακος. Το έδαφος μας παρέχει σχεδόν όλα όσα χρειαζόμαστε για να ζήσουμε. Οι παροχές αυτές είναι σε μορφή προνομίων, τα οποία εμείς απολαμβάνουμε χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε στις περισσότερες περιπτώσεις. Τα προνόμια αυτά χαρακτηρίζονται ως «αγαθά και υπηρεσίες οικοσυστήματος» (για παράδειγμα η τροφή, η προστασία, ο καθαρός αέρας και το νερό, η προστασία από τις πλημμύρες, ή οι πρώτες ύλες). Όταν αυτές οι λειτουργίες παρουσιάσουν προβλήματα, τότε θεωρείται ως μέρος αυτού που σήμερα ονομάζεται «οικολογικό πρόβλημα» (ecological footprint). Περισσότερες πληροφορίες για την άμεση αντιμετώπιση της κατάστασης και την ανάγκη να προστατευτεί το έδαφος σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο μπορούν να αναζητηθούν στα Rubio (2007), Arnalds κλπ (2007) και Imeson (2007). 5 Η κατάσταση των παγκόσμιων οικοσυστημάτων εξετάστηκε πέρυσι με μια μελέτη που έγινε γνωστή

7 6 ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ; Η ερημοποίηση μας κάνει όλους φτωχότερους. Χρήματα πρέπει να ξοδευτούν για την αντικατάσταση των χαμένων λειτουργιών. Αγαθά τα οποία δεν παράγονται πλέον πρέπει να εισαχθούν. Η ερημοποίηση επηρεάζει και την υγεία. Έχει ως αποτέλεσμα την άνοδο της θερμοκρασίας και την αύξησης της σκόνης στην ατμόσφαιρα ενώ παράλληλα πληθαίνουν οι πυρκαγιές στα δάση. Η ερημοποίηση αποτελεί βασικό παράγοντα κλιματικής αλλαγής. Πάνω απ όλα, εξ αιτίας της ερημοποίησης έχουμε πολύ λιγότερο νερό. Μπορεί να οδηγήσει σε φαινόμενα όπως τις ξαφνικές πλημμύρες ή την καταστροφή περιουσιών από το νερό που διαταράσσουν την ομαλή λειτουργία της καθημερινότητας. Πληρώνουμε υψηλότερα ασφάλιστρα. Η ερημοποίηση γίνεται συνήθως ορατή όταν η υποβάθμιση του εδάφους μας αποτρέψει από κάτι, για παράδειγμα από την ανάπτυξη κάποιας καλλιέργειας ή από την μείωση γλυκού νερού από την πηγή. Οι Κινέζοι χρησιμοποιούν ως δείκτη ερημοποίησης το σύνολο των ημερών ανά έτος κατά τις οποίες σταματά η ροή ενός ποταμού. Άλλα παραδείγματα είναι η συνολική ποσότητα του νερού που διατίθεται για άρδευση, καθώς και το ποσοστό υγρασίας του εδάφους κατά την καλλιέργεια ενός συγκεκριμένου είδους. Η κατάσταση ερημοποίησης της γης θεωρείται ότι χειροτερεύει όταν οι απώλειες είναι μετρήσιμες ποσότητες, για παράδειγμα εάν η διάβρωση του εδάφους έχει προχωρήσει σε μεγάλο βαθμό τότε δεν μπορεί να υποστηρίξει την καλλιέργεια σιταριού (κάτι τέτοιο παρατηρήθηκε κοντά στην Αθήνα, Kosmas, 1985), ή εάν το θαλασσινό νερό έχει εισχωρήσει τόσο πολύ που κάνει απαγορευτική την καλλιέργεια πορτοκαλιών (Van de Leeuw, Archemedes Project, 1985). Κάτι τέτοιο μπορεί να οφείλεται είτε στη χρήση γεωργικών μηχανημάτων, τα οποία συμπιέζουν το έδαφος και εμποδίζεται η αποθήκευση του νερού, είτε στην απουσία ζωής στο έδαφος. Η ζωή μας επηρεάζεται εξίσου όταν ο άνθρωπος αναγκάζεται να εγκαταλείψει μια περιοχή επειδή το έδαφος έχει χάσει την ικανότητά να αποθηκεύει νερό. Η απώλεια μπορεί να συμβαίνει κατά τη διάρκεια πολλών ετών (όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της άροσης ή κατά τη βροχόπτωση όπου το βάθος του εδάφους μειώνεται προοδευτικά για εκατοντάδες χρόνια). Μακρόχρονα, ακόμα και η σταδιακή απομάκρυνση εδαφικού υλικού με τις κονδυλώδεις καλλιέργειες μπορεί να μετατρέψει το γόνιμο έδαφος σε πετρώδες, ακατάλληλο για χρήση (όπως καταγράφηκε στο Maine των Ηνωμένων Πολιτειών). Σε εδάφη τα οποία είχαν βάθος 150 cm πριν από 100 χρόνια, τώρα έχουν μείνει μόνο βράχια. ΠΩΣ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ Η ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ Συνήθεις Αιτίες Όλα έχουν τις ίδιες αιτίες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η βασική αιτία ερημοποίησης (αλλά και της μεταβολής τους κλίματος, της βιοποικιλότητας, της μετανάστευσης και της φτώχειας) αποδίδεται στις μεταβολές που έγιναν στις χρήσεις γης και τις καλλιεργητικές πρακτικές οι οποίες επηρέασαν το κλίμα, την υδρολογία και την οικολογία (ως απόρροια της οικονομικής ανάπτυξης και της αυξημένης κατανάλωσης αγαθών). Η ερημοποίηση, η αλλαγή του κλίματος, η απώλεια της βιοποικιλότητας, η φτώχεια, πολλές φυσικές καταστροφές αλλά και η μετανάστευση αποτελούν διαφορετικές συνέπειες της «οικονομικής ανάπτυξης». Η «ανάπτυξη» αυτή καθοδηγείται από τον καταναλωτισμό και χαρακτηρίζεται από αδιαφορία για το τι θα συμβεί στο περιβάλλον, στη κοινωνία και στις υποδομές (Schor 1998). Η ερημοποίηση, οι κλιματικές αλλαγές και η βιοποικιλότητα ανατροφοδοτούνται από αλληλοεξαρτούμενα τοπικά και παγκόσμια συστήματα τα οποία συνδέουν την κοινωνία, το εμπόριο, την οικονομία και το περιβάλλον. Μπορούμε να παρατηρήσουμε τις διάφορες πιέσεις που προκαλούν φαινόμενα ερημοποίησης και απώλειας βιοποικιλότητας εάν χρησιμοποιήσουμε δείκτες που βασίζονται στη πρωτογενή παραγωγή και στο ποσοστό αυτών που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο (δέκτης HANPP) (βλέπε Imhoff και Lahouari Bounoua, 2006). O δείκτης HANPP μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη πρόβλεψη των βιο φυσικών και ανθρώπινων κινήτρων. Παρουσιάζει, κατά προσέγγιση, το ποσοστό φυσικού κεφαλαίου που έχει απομείνει για την υποστήριξη των βιολογικών δραστηριοτήτων στο έδαφος έτσι ώστε να διατηρηθεί η ποιότητα του εδάφους.

8 Η πρωτογενής παραγωγή καθορίζει πόσο φυτικό υλικό θα παραχθεί στις υπάρχουσες συνθήκες και όπως είναι αναμενόμενο μεγιστοποιείται όπου υπάρχει περισσότερη ενέργεια και νερό. Εκφράζεται σε μονάδες ποσοστού πρωτογενούς παραγωγής (gc/yr) που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο. Οι ανθρώπινες ανάγκες απαιτούν περίπου 20% της καθαρής πρωτογενούς παραγωγής (NPP) ετησίως. Μέχρι τώρα θεωρούσαμε ότι η ερημοποίηση αποτελεί χαρακτηριστικό πρόβλημα της Αφρικής. Ωστόσο, όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα, περιοχές της Ινδίας, της Κίνας και της Ευρώπης είναι αυτές που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις από τον άνθρωπο, απλά και μόνο επειδή αποτελούν περιοχές υψηλής πληθυσμιακής πυκνότητας και επειδή ο τρόπος ζωής στις περιοχές αυτές θέτει μεγαλύτερες απαιτήσεις στους φυσικούς πόρους. Το ποσοστό των υλικών φυτικής προέλευσης που χρησιμοποιείται διαφοροποιείται ριζικά όταν συγκριθεί με το ποσοστό που παράγεται τοπικά. Ανθρώπινοι πληθυσμοί σε περιοχές χαμηλής πυκνότητας όπως αυτή του Αμαζονίου καταναλώνουν πολύ μικρό ποσοστό πρωτογενούς παραγωγής που παράγεται στον τόπο τους. Μεγάλα αστικά κέντρα καταναλώνουν μέχρι και 300 φορές μεγαλύτερο ποσοστό από αυτό που παράγεται τοπικά. Οι βορειοαμερικάνοι χρειάζονται περίπου το 24% της πρωτογενούς παραγωγής της περιοχής τους. Σε περιοχές που ο ανθρώπινος πληθυσμός καταναλώνει πολύ περισσότερη πρωτογενή παραγωγή από αυτή που παράγει, τα δυσμενή αποτελέσματα στο οικοσύστημα είναι αναμενόμενα. Τεράστιες ποσότητες βιομάζας θα πρέπει να μεταφερθούν από τις μπλε περιοχές προς την Αφρική και την Νότια Αμερική προς κατανάλωση. Όταν οι άνθρωποι μεταναστεύουν στην Ευρώπη, αφήνουν πίσω τα ίχνη τους. y/2004/0624hanpp.html Ένας δείκτης των επιπτώσεων που έχει η ιδιοποίηση της παραγωγής στην ερημοποίηση και στα οικοσυστήματα είναι η κατανάλωση νερού. Η υπερκατανάλωση στη χρήση νερού μπορεί να αποτελέσει ένδειξη για τις συνέπειες που έχει η ιδιοποίηση της παραγωγής στην ερημοποίηση και το οικοσύστημα. Στον παρακάτω πίνακα (Falkenmark και Lanerstad, 2004) απεικονίζονται οι αλλαγές που έχουν σημειωθεί στη παγκόσμια κατανάλωση του νερού από το 1600 και μετά. Στο παρελθόν, η συνολική ποσότητα νερού χρησιμοποιούνταν από φυσικά οικοσυστήματα. Κατά την περίοδο από 1680 και 1800, το ποσοστό νερού που ιδιοποιήθηκε από τη γεωργία αυξήθηκε από τα 600 στα 2900 km 3 /έτος. Σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερο. Η αύξηση αυτή, από τα 600 στα 3600 km 3 /έτος, είναι αποτέλεσμα της απώλειας φυσικής βλάστησης. Οι επιδράσεις που έχουν όλα αυτά που αναφέρθηκαν προηγούμενα, τα οποία προέρχονται κατά κύριο λόγο από την βόρεια Ευρώπη, καταλήγουν στη γεωργία και τη δασοκομία, με αποτέλεσμα την διατάραξη και εξαφάνιση των υδρολογικών και ρυθμιστικών λειτουργιών όσο και την εμφάνιση θερμότερων και ξηρότερων εδαφών. Κοινές λύσεις Η καταπολέμηση της ερημοποίησης θεωρείται ολοένα και περισσότερο ως μια από τις τακτικές που ακολουθούνται να αντιμετωπιστεί το ευρύτερο πρόβλημα της μεταβολής του κλίματος. Η αποκατάσταση των λειτουργιών και των υπηρεσιών σε υποβαθμισμένα εδάφη θα σηματοδοτούσε και την επαναφορά του άνθρακα στο έδαφος. Η επαναφορά των δασών στις εγκαταλελειμμένες περιοχές της Μεσογείου είναι γρήγορη και αποτελεσματική διαδικασία. Μεγάλα ποσά άνθρακα επιστρέφουν στο έδαφος και στη γη. Η γεωργία και η αγρανάπαυση θα μπορούσε να συνδυαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να έχει θετικά αποτελέσματα στην καταπολέμηση της ερημοποίησης. Πληρέστερη ανάλυση για την ερημοποίηση και της κλιματικές μεταβολές μπορεί να αναζητηθεί στο (Wengen, 2007). Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΕΥΡΩΠΗ: Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Κάθε χώρα της Μεσογειακής Ευρώπης έχει το δικό της μερίδιο ευθύνης στη καταπολέμηση της ερημοποίησης. Σήμερα, στις περισσότερες χώρες έχουν θεσπιστεί νόμοι για την αποτροπή της ερημοποίησης. Οι ρυθμίσεις αυτές αποτελούν τμήμα της ευρύτερης στρατηγικής που ακολουθεί η κάθε χώρα με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη. Συνήθως οι ενέργειες συντονίζονται από το υπουργείο περιβάλλοντος. Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι σήμερα δεν έχουν αναφερθεί στο σχεδιασμό 7

9 8 των χρήσεων γης και στη διαχείριση του νερού που έχουν σχέση με την καταπολέμηση της ερημοποίησης. Καμιά χώρα δεν έχει υπηρεσία προστασίας του εδάφους ή της γης όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η διατήρηση του εδάφους και του νερού συντονίζονται. Πολλές φορές η ρίζα του προβλήματος έγκειται στην ύπαρξη διαφορετικών ρυθμίσεων και οδηγιών για το έδαφος και το νερό χωριστά. Τα Εθνικά Σχέδια Δράσης της συνθήκης UNCCD έχουν περιορισμένη οικονομική υποστήριξη εκτός Ιταλίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει μια οδηγία για τα εδάφη η οποία, ελπίζουμε, θα παρέχει το πλαίσιο στήριξης για τη καταπολέμηση της ερημοποίησης. Θα μπορέσει αυτή η οδηγία να διαμορφώσει τις κατευθυντήριες γραμμές και τις κατάλληλες ρυθμίσεις που θα αποτρέψουν την περαιτέρω ερημοποίηση; Η γλώσσα που χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Ένωση για να περιγράψει την ανάγκη να γίνουν οι νομικές ρυθμίσεις ώστε το έδαφος να προστατεύεται από την ερημοποίηση μοιάζει πολύ με τη γλώσσα που χρησιμοποίησε η Συνθήκη για την Αντιμετώπιση της Ερημοποίησης. «Το έδαφος βρίσκεται υπο συνεχή πίεση σε όλα τα μήκη και πλάτη της ΕΕ. Η κατάσταση χειροτερεύει από τις ανθρώπ ινες δραστηριότητες όπως οι ακατάλληλες γεωργικές και δασοκομικές πρακτικές, η βιομηχανία, ο τουρισμός ή η αστική ανάπτυξη. Οι δραστηριότητες αυτές καταστρέφουν την ικανότητα του εδάφους να συνεχίζει την πλήρη εκτέλεση των λειτουργιών του. Αν και το μεγαλύτερο ποσοστό του εδάφους βρίσκεται στα χέρια ιδιωτών, αποτελεί πόρο κοινού ενδιαφέροντος για την ΕΕ. Η αδυναμία μας να το προστατέψουμε υπονομεύει την βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, η υποβάθμιση του εδάφους έχει επηρεάσει και άλλες περιοχές κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ όπως το νερό, την υγεία, τις μεταβολές του κλίματος, τη φύση και διατήρηση της βιοποικιλότητας και την ασφάλεια της διατροφής». Σύνδεση Επιστήμης και Πολιτικής με την προσέγγιση DPSIR Η προσέγγιση για την Στρατηγική Εδάφους ήταν η διερεύνηση των απειλών (συμπεριλαμβανομένης της ερημοποίησης) στα πλαίσια του μοντέλου DPSIR. Με αυτό τον τρόπο τακτικές ή πολιτικές ρυθμίσεις που δημιουργούν παρεμβάσεις και αποτελούν φορείς αλλαγής και πίεσης συνδέονται με τις επιδράσεις που έχουν στη γη και στο έδαφος. Διαφορετικές προσαρμοστικές αντιδράσεις της κοινωνίας μπορούν να αναλυθούν και να αποτιμηθούν. Όσον αφορά στην ερημοποίηση, τα βασικά κίνητρα (drives) είναι οι πολιτικές ρυθμίσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη, οι χρηματαγορές, οι πολιτισμοί μας και η ποικιλότητα του κλίματος. Οι βασικές πιέσεις (pressures) προέρχονται από τις χρήσεις γης οι οποίες προξενούν μεταβολές στο καθεστώς ή την κατάσταση (state) του εδάφους. Έτσι το έδαφος χάνει την ικανότητά του να αποθηκεύει την βροχή και να περιορίζει την απορροή. Οι παρεμβάσεις (responseς) πρέπει να είναι προς την κατεύθυνση της βιώσιμης ή αειφόρου διαχείρισης της γης. Απαιτούνται χωροταξικές και νομικές ρυθμίσεις που θα προστατεύουν το έδαφος. Σχήμα 1: Το μοντέλο DPSIR που χρησιμοποιείται στην ανάλυση της ερημοποίησης. Η αντιμετώπιση κάθε απειλής ξεχωριστά με τα κίνητρα (Drivers) που προκαλούν πιέσεις (Pressures) και μεταβάλλουν τη φυσική κατάσταση (State). Οι μεταβολές αυτές έχουν επιπτώσεις (Impacts) και δημιουργείται η ανάγκη παρεμβάσεων (Responses). Από την πλευρά της έρευνας στην ερημοποίηση, οι επιπτώσεις μπορούν να αντιμετωπισθούν από κοινού επειδή πρόκειται για διαφορετικές εκφράσεις της υποβάθμισης του εδάφους Η έρευνα αποδεικνύει ότι δεν έχει αξία να εξετασθούν ξεχωριστά σε κάθε περιοχή αλλά συνολικά, σε συγκεκριμένο πλαίσιο.

10 ΟΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Η Συνθήκη των Ηνωμένων Εθνών για την Αντιμετώπιση της Ερημοποίησης (UNCCD) δημιουργήθηκε με σκοπό να προωθήσει και να συντονίσει τις προσπάθειες αντιμετώπισης της ερημοποίησης. Η ερημοποίηση ορίστηκε ως υποβάθμιση της γης σε ξηρές, ημίξηρες, και υφυγρες περιοχές που προκαλείται κυρίως από τον άνθρωπο ή την αλλαγή του κλίματος. Ο ορισμός αυτός σκοπό έχει να ενισχύσει την εισροή κεφαλαίων από τις πλουσιότερες στις φτωχότερες χώρες και διαφέρει από τον αρχικό. Ο αρχικός ορισμός έθετε την ερημοποίηση ως ανθρωπογενή διαδικασία που οδηγεί στη δημιουργία συνθηκών ερήμου σε περιοχές που προϋπήρχαν δάση. Ακολουθώντας αυτή την οδό, η συνθήκη υφίσταται τις συνέπειες. Δηλαδή η ερημοποίηση δρομολογήθηκε σε χρηματοδοτικά προγράμματα άλλων διεθνών οργανισμών όπως ο UNPD (ανάπτυξης), ο FAO (γεωργίας και δασών), η Παγκόσμια Τράπεζα (φτώχειας) και ο UNEP (περιβάλλον). Όλοι αυτοί οι οργανισμοί είχαν τις δικούς τους κανόνες όπου δεν συμπεριλαμβάνονταν οι απαιτούμενες προϋποθέσεις για τη προστασία συνολικά των φυσικών πόρων των χωρών. Μια από τις αιτίες για την απουσία στήριξης των αποφάσεων της συνθήκης είναι ότι τα αίτια της φτώχειας στην Αφρική είναι πολλά και ποικίλα. Η παγκόσμια διάσταση της ερημοποίησης σημαίνει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου ξεχωριστά παρέχει το πλαίσιο νομιμοποίησης για την καταπολέμηση. Το έντυπο «Preserving Our Common Ground The UNCCD 10 Years On» εκδόθηκε το 2004 για να τιμήσει τις δραστηριότητες της συνθήκης. Εμφανίζει όλα τα προβλήματα και περιγράφει με σαφήνεια την προσέγγιση που ακολουθείται για τη επίλυση τους. Η συνθήκη έχει ήδη επιτύχει πάρα πολλά όσον αφορά στην καταγραφή και δημοσίευση θεμάτων και προβλημάτων. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι παγκόσμιες διαστάσεις του κλίματος, της οικονομίας και της εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων είναι πολύ ισχυρές. Το πρίσμα κάτω από το οποίο η συνθήκη αναγκάζεται να αντιμετωπίσει την ερημοποίηση οδηγείται αναπόφευκτα σε περιορισμένη πρόοδο αντιμετώπισης του φαινομένου. Ο UNEP επίσης χρηματοδότησε πολλές μελέτες για την ερημοποίηση στην περιοχή της βόρειας Μεσογείου, μέσα στα πλαίσια των περιφερειακών προγραμμάτων δράσης. Οι ιστοσελίδες του UNEP και του FAO παρέχουν περισσότερες χρήσιμες οδηγίες και μεθόδους για το θέμα. Τόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και τα κράτη μέλη έχουν υπογράψει τις αποφάσεις της συνθήκης UNCCD. Κάθε χώρα που πλήττεται από την ερημοποίηση υποχρεώνεται να συντάξει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης και να ενημερώνει σε τακτά χρονικά διαστήματα για την πρόοδο που σημειώνει. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, μεγάλο μέρος της έρευνας για την ερημοποίηση στοχεύει να ενισχύσει την εφαρμογή των αποφάσεων της συνθήκης στις χώρες της Μεσογειακής Ευρώπης και να συμβάλει στη συνεργασία για τα Περιφερειακά Σχέδια Δράσης. Αυτό αποτελεί και το στόχο αυτού του βιβλίου. Τα τελευταία τρία χρόνια πολλοί οργανισμοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου επειδή η κατάσταση αντί να βελτιώνεται, επιδεινώνεται. Πολλά προγράμματα (projects) της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως το Medalus και το Medaction επεξηγούν γιατί συμβαίνει αυτό (Wilson, έντυπο...) Ωστόσο, αν και η απειλή της ερημοποίησης στη μακροπρόθεσμη βιώσιμη ανάπτυξη έχει γίνει αποδεκτή από τις κυβερνήσεις, τα Ηνωμένα Έθνη και το ευρύτερο κοινό, έως τώρα, δεν έχουν εφαρμοστεί τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης. Το πρόβλημα έγκειται στην ύπαρξη πολλών διαφορετικών ιδεών και πολιτικών. Ωστόσο καμιά από αυτές δεν υποστηρίζεται από τα Προγράμματα Διαχείρισης της Ερημοποίησης, στα οποία έχουν δοθεί οι κατάλληλη πόροι για την εφαρμογή τους. Το οικολογικό πρόβλημα χρησιμοποιείται πλέον ως ένας δείκτης ερημοποίησης στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης της Ισπανίας. Τα νέα σχέδια δράσης συνυπολογίζουν την επίδραση του οικολογικών επιπτώσεων και της ερημοποίησης στα αγαθά και τις υπηρεσίες που παρέχονται από το παγκόσμιο οικοσύστημα (Rubio, 2007). Η συνθήκη για την καταπολέμηση της ερημοποίησης έχει περιορισμένες δυνατότητες για την προστασία του εδάφους και των πόρων της γης. Κυρίως συντονίζει την ενημέρωση για τις δράσεις που διεξάγονται. Δεν παρέχει πόρους για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η UNCCD έχει τη δυνατότητα να γίνει η πιο σημαντική νομική βάση για την προστασία και την διατήρηση της γης και του εδάφους σε όλο τον κόσμο. Αντί για αυτό, έχει ψηφιστεί να συμμετέχει στον αγώνα ενάντια στη φτώχεια. 9

11 10 ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ: ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ Η ερημοποίηση αποτελεί φαινόμενο το οποίο εντάσσεται στις ευθύνες πολλών διαφορετικών Υπουργών, Διευθύνσεων και Ιδρυμάτων. Επιδρά παντού αλλά οι δυνάμεις που απαιτούνται για να αντιμετωπιστούν οι επιδράσεις της είναι κατακερματισμένες και στερούνται εστίασης. Το πρώτο βήμα είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι το φαινόμενο είναι σημαντικό από μόνο του. Ο άνθρωπος πρέπει να αντιληφθεί ότι η ερημοποίηση βρίσκεται στην καρδιά της βιώσιμης ανάπτυξης. Τα Εθνικά Σχέδια Δράσης της Πορτογαλίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Ισπανίας έχουν βοηθήσει στην ευαισθητοποίηση του κοινού για το πρόβλημα, ωστόσο ακόμα δεν έχουν καταφέρει να επιβραδύνουν το φαινόμενο της ερημοποίησης της γης επειδή οι διεργασίες που την επηρεάζουν βρίσκονται εκτός των αρμοδιοτήτων τους. Στην πράξη, για την ευρωπαϊκή γεωργία η ιδιοκτησία γης αποτελεί ικανό παράγοντα απόκτησης και διατήρησης πλούτου. Η γη χρησιμοποιείται απλά και μόνο ως ακίνητη περιουσία. Οι διαφορές στην αξία της γης μετά το διαχωρισμό σε ζώνες (π.χ. γεωργική ή οικιστική ζώνη) και η διαφορές που υπάρχουν στην αξία της με ή χωρίς επιδότηση αποτελούν μαρτυρίες ότι παράγεται πλούτος από την εκμετάλλευση της γης ως ακίνητη περιουσία και μόνο. Αυτοί οι τρόποι πλουτισμού είναι ανάγκη είτε να εγκαταλειφθούν, είτε να προσαρμοστούν. Τόσο ο διαχωρισμός της γης σε ζώνες όσο και οι νομοθετικές ρυθμίσεις που προστατεύουν τις κρίσιμες λειτουργίες υδρολογικών λεκανών, εδαφών και τοπίων από την οικοδομική, τη γεωργική, τη δασοκομική, τη βιομηχανική, ή την τουριστική ανάπτυξη είναι αρκετά να διακόψουν το φαινόμενο της ερημοποίησης άμεσα. Μια καλά οργανωμένη υπηρεσία εδαφών και προστασίας περιβάλλοντος απαιτείται για την επίτευξη του στόχου αυτού. Πρέπει να βρεθούν οικονομικοί πόροι για την διαχείριση του προβλήματος της ερημοποίησης. Οι άνθρωποι είναι αποφασισμένοι να κάνουν ότι μπορούν για να αυξήσουν το εισόδημα που τους προσφέρει η ιδιοκτησία της γης. Αυτή είναι και η βασική αιτία για μεγάλο μέρος της υποβάθμισης της γης στην περιοχή της Μεσογείου (Medaction, Wilson 2006). Η υποβάθμιση του εδάφους (απώλεια της οργανικής ύλης ή η συμπίεση) είναι αποτέλεσμα είτε της άροσης και χρήσης βαρέων μηχανημάτων είτε της υπερβολικής βόσκησης των βοσκοτόπων. Εξαιτίας των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και των χρήσεων της γης, δεν υπάρχει μέτρο μεταξύ εισοδήματος που ο αγρότης μπορεί κερδίσει με φυσικό τρόπο από τη γη και της ενίσχυσης που χορηγεί η ΕΕ λόγω ακριβώς του ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Η υποβάθμιση των βοσκοτόπων και των δασών επηρεάζονται επίσης από πολλές παρεμβάσεις. Μερικές φορές, όπως στην περίπτωση της αύξησης της παραγωγής εσπεριδοειδών στην Huelva, η Ισπανία επηρέασε την αγορά να μην επιλέξει προϊόντα που δεν παράγονται κατά αειφορικό τρόπο με αποτέλεσμα να ρυπαίνεται το έδαφος, τα θαλάσσια οικοσυστήματα και να απειλείται ο τουρισμός (Curfs, 2005). Πολλές πυρκαγιές στα δάση της Ισπανίας, της Ελλάδας και της Πορτογαλίας οφείλονται στις απολαβές που επιφέρουν. Στη Βραζιλία, όπου οι άνθρωποι πληρώνουν πρόστιμο αν καεί η γη τους, η διαχείριση της γης έχει πάρει τέτοια μορφή ώστε να μη συμβαίνουν πυρκαγιές. Ειδικοί επισημαίνουν ότι στην Ισπανία δεν υπάρχουν πυρκαγιές στα μέρη που η ξυλεία χρησιμοποιείται για την παραγωγή επίπλων και άρα τα δάση είναι πολύτιμα (Cerda 2005). Τα παρακάτω αποτελούν μερικά από τα συμπεράσματα που αφορούν την ερημοποίηση. Στα εξής συμπεράσματα κατέληξε το πρόγραμμα SCAPE (Imeson και λοιποί, 2007) μετά την οργάνωση συναντήσεων με ειδικές ομάδες εργασίας. Βασική αιτία για την υποβάθμιση και τη διάβρωση του εδάφους σε όλη την Ευρώπη αποτελεί η ισοπέδωση της γης και η χρήση γαιοπροωθητών. Η συμπίεση του εδάφους, η αναστροφή του εδάφους προκαλούν φαινόμενα διάβρωσης που παραμένουν για πολλές δεκαετίες. Είναι γνωστοί οι τρόποι να καλλιεργηθεί και να χρησιμοποιηθεί η γη χωρίς την υποβάθμιση του εδάφους. Οι αρχές της βιώσιμης διαχείρισης πολύ συχνά δεν εφαρμόζονται επειδή ο κύριος στόχος είναι χρήματα και οι τακτικές ρυθμίσεις είναι γενικευμένες. Είναι δυνατό να προστεθεί αξία στις υπηρεσίες που μας παρέχει το εδάφους έτσι ώστε η γη να διαχειρίζεται βιώσιμα. Για να γίνει δυνατή η παρακολούθηση της υποβάθμιση της γης και της ποιότητα του εδάφους, απαιτούνται πληροφορίες για τις δυναμικές ιδιότητες του εδάφους. Είναι απαραίτητη η εφαρμογή νέων προσεγγίσεων.

12 Πολλές φορές η ερημοποίηση είναι προϊόν της απώλειας πόρων από τον ίδιο τον άνθρωπο, έτσι ώστε η γη τελικά να μη μπορεί να διατηρήσει ή να επαναφέρει τα αγαθά και τις υπηρεσίες που κάποτε παρείχε. Ακολουθήστε το παράδειγμα του πάρκου Cinque Terre. Ποιότητα γης και εδάφους. Κάντε ότι είναι δυνατό για να αυξηθεί η ποιότητα του εδάφους σας. Χρησιμοποιήστε όλα τα μέσα για να την καταγράψετε και να δείξετε στους υπόλοιπους τα θετικά και αρνητικά αποτελέσματα των δράσεων σας για την αύξηση της ποιότητας. ΔΙΑΘΕΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Για να αντιμετωπιστεί η ερημοποίηση, υπάρχουν πολλές πηγές πληροφοριών και εργαλείων. Αρχικά, υπάρχει η ιστοσελίδα της συνθήκης UNCCD όπου παρέχονται πληροφορίες για τα θέματα της ερημοποίησης. Παρέχει εξαιρετικές δυνατότητες αναζήτησης και μπορείτε να κατεβάσετε τις επίσημες εκθέσεις πεπραγμένων που υποβάλλει το κάθε κράτος. Συγκεκριμένα, μπορείτε να βρείτε το Εθνικό Σχέδιο Δράσης και αναφορές για την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην εφαρμογή της συνθήκης. Σε ορισμένα εθνικά σχέδια δράσης γίνεται πολύ καλή επεξήγηση των προβλημάτων και των σχετικών εννοιών τους. Υπάρχουν επίσης ξεχωριστές εθνικές ιστοσελίδες της συνθήκης UNCCD σε κάθε χώρα, όπου παρέχονται πληροφορίες για τις δραστηριότες που βρίσκονται σε εξέλιξη. Διάφορες χώρες συνεργάζονται μεταξύ τους για την σύνταξη Περιφερειακών Σχεδίων Δράσης. Αυτά τα Περιφερειακά Προγράμματα έχουν θεματικές προτεραιότητες και προγράμματα για το συντονισμό έργου στα κοινώς αποδεκτά βασικά προβλήματα. Πολλές από τις ιστοσελίδες αυτές περιέχουν πληροφορίες από έρευνες στον ευρωπαϊκό χώρο ή πληροφορίες για κρατική χρηματοδότηση. Υπάρχει για παράδειγμα η ιστοσελίδα του DISMED με τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν σε διάφορες περιοχές. Πολλά από τα ήδη ολοκληρωμένα ερευνητικά προγράμματα της ΕΕ έχουν τις δικές τους ιστοσελίδες και διαθέτουν εργαλεία ή και λεπτομερείς αναφορές. Μπορούν να βρεθούν μέσω Google αλλά προτείνεται η αναζήτηση από τη σελίδα του CORDIS με τη χρήση των όρων «desertification» «land degradation», «UNCCD» ή «soil erosion». Το Ηνωμένο Ερευνητικό Κέντρο (JRC) αποτελεί το βασικό μηχανισμό της ΕΕ για την ανάπτυξη των στρατηγικών για την καταπολέμηση της ερημοποίησης. Μέσω του JRC μπορούν να εντοπιστούν αναλύσεις ερευνών της ΕΕ για την ερημοποίηση, αποτελέσματα από προγενέστερα προγράμματα (projects) και προσεγγίσεις αντιμετώπισης. Επιπλέον, μπορείτε ελεύθερα να κατεβάσετε δεδομένα, χάρτες ή αποτελέσματα αναλύσεων δορυφορικών εικόνων (remote sensing). Τα προηγούμενα προγράμματα συχνά αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την περιγραφή των συνθηκών πριν από δέκα ή δεκαπέντε χρόνια. Έτσι μπορούν να γίνουν συγκρίσεις με το σήμερα και να αξιολογηθούν οι τάσεις της ερημοποίησης. Παράδειγμα τέτοιου προγράμματος αποτελεί το DEMON ( ). Η ευρωπαϊκή ένωση επίσης διοργάνωσε σειρές θερινών μαθημάτων και διαλέξεων για το ευρύ κοινό, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμη πηγή για αυτούς που είναι νέοι στο χώρο. Η Ευρωπαϊκή Σχολή Κλιματολογίας και το μάθημα Φυσικών Κινδύνων με θέμα την Ερημοποίηση στον Ευρωπαϊκό χώρο, αποτελεί άριστη πηγή πληροφοριών. Το 1996 η ΕΕ διοργάνωσε μια πολύ σημαντική διάσκεψη με θέμα τα ερευνητικά αποτελέσματα και την ερημοποίηση στη Μεσόγειο. Εκεί έγιναν πολλές προτάσεις που ισχύουν και σήμερα αλλά δεν εφαρμόστηκαν ποτέ. Πρόσφατες Πηγές 11 Η πρόσφατη Διεθνής Διάσκεψη για το Έδαφος, την Κοινωνία και τις Παγκόσμιες Μεταβολές (International Forum on Soils, Society and Global Change) το Σεπτέμβριο του 2007 στην Ισλανδία πρότεινε τη δημιουργία μιας επιτροπής υψηλού επιπέδου που θα αναπτύξει την αναγκαία στρατηγική και το οργανωτικό πλαίσιο για την διάθεση καταλλήλων εργαλείων. Έχει ήδη παρουσιάσει την υπάρχουσα γνώση με την συνεισφορά διαφόρων ομάδων εργασίας σε τομείς όπως η διαχείριση του εδάφους και η προστασία της γης, η δέσμευση του άνθρακα καθώς επίσης και απόψεις πιθανών δράσεων. Το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) υποστηρίζει την εφαρμογή των αποφάσεων της συνθήκης σε αρκετά προγράμματα. Παρόλο που εφαρμόζονται, κατά κύριο λόγο, σε άλλα μέρη της Ευρώπης, σε ημερίδες εργασίας έγινε αξιολόγηση των υπαρχουσών πληροφοριών στη νότια Ευρώπη σε θέματα που σχετίζονται με την υποβάθμιση της γης.

13 12 Το 7 ο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Στήριξης επίσης αποτελεί πηγή χρηματοδότησης για κάθε είδους δράση που σχετίζεται με το περιβάλλον. Επιπρόσθετα, τα διαθέσιμα προγράμματα LIFE από την κοινοτική οδηγία για το περιβάλλον (DG ENV) παρέχουν κονδύλια σε μη κρατικούς οργανισμούς (NGO). Πρόσφατα, οι Brandt και λοιποί (2006) διοργάνωσαν ηλεκτρονική συνδιάσκεψη με θέμα «Ερημοποίηση: Ο δρόμος προς τα εμπρός». Οι συζητήσεις και τα συμπεράσματα αυτά αποτελούν πηγή για την υπάρχουσα επιστημονική γνώση της φύσης του προβλήματος και μέτρων αντιμετώπισης. Ο αντίστοιχος διαδυκτιακός σύνδεσμος δίδεται στη βιβλιογραφία. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Aru A The Rio Santa Lucia Site: An integrated study of desertification pp στο Brandt J and Thornes, J.B Mediterranean Desertification and Land Use. Wiley 1996 Brandt J and Thornes, J.B Mediterranean Desertification and Land Use. Wiley 1996 Brandt J, Imeson, A. C and Geeson (2006). Desertification, the way ahead. Ηλεκτρονική σύσκεψη που οργανώθηκε από 23 Ιανουαρίου έως 1 Φεβρουαρίου Crete (1996) International Conference on Mediterranean Desertification. 29 October to 1st November 1996 (Πρακτικά υπό έκδοση). Fantechi, R. and Margaris N. S Desertification in Europe. Πρακτικά του Συμποσίου του 1984 στη Μυτιλήνη. Falkenmark M and M. Lannerstad Consumptive water use to feed humanity curing a blind spot. Hydol.Earth Syst.Sci.Discuss, Ισλανδία (1997) Rangeland Desertification Διεθνές Εργαστήριο Ισλανδίας, Σεπτεμβρίου Iceland (2007) International Forum on Soils, Society and Working Group Outlines and Background material, 31 August 4 September 2007, 164 pages (διατίθεται από Arnalds A. Soil Conservation Service Iceland.) Imeson, A.C. and Cammeraat L. H Desertification and Land Use in Mediterranean Europe. Pp in Thomas (ed) World Atlas of Desertification, UNEP, Arnold. Imeson, A.C., Perez Trejo and L.H. Cammeraat The response of landscape units to desertification. In Mediterranean Desertification and Land Use (ed. Brandt, J and Thornes J.B.) Wiley, pp , 1996 London. Janis 2007 International workshop on land degradation risk assessment and criteria development methologies in Europe UNDP Latvia (2007) Kosmos, C.S., N. Moustakas, N.G. Danalatos and N. Yassoglou. (1996).The Spata Field Site. The impacts of land use and management on soil properties and erosion. pp 207 to 230 in Brandt J. an Thornes J.B Mediteranean Desertification and Land Use Wiley Lopez. Bermudez F. A Romero Diaz, J. Martinez Fernadez and J Martinez Fernandez (1996). The El Al Field Site: Soil and Vegetation Cover. Pp in Brandt J. an Thornes J.B Mediteranean Desertification and Land Use Wiley Mainguet M and G.Gomes da Silva (1997) Desertification and drylands development What can be done? Η εργασία παρουσιάστηκε στο συνέδριο IGU στης Χάγη το 1996 και έγινε δεκτή για δημοσίευση στο Land degradation and Rehabilitation. Perez Trejo F.1992 Desertification and land degradation in the European Mediterranean EUR EN 63 p/ SCAPE 2006 Strategies, Science and Law for the Conservation of the World soil resource Thornes J.B. (1996) Introduction pp 1 11 in Brandt and Thornes Mediterranean Desertification and Land Use. Wiley 554 p. Thornes J.B. and Burke S. (1996) Actions taken by national governmental organisations to mitigate desertification in the Mediterranean. Concerted Action on Mediterranean Desertification Kings College, University of London.

14 Tucson (1997) Combating Desertification: Connecting Science with Community Action. Conference at Tucson Arizona 12 16th May 1997 Puigdefabregas J Perspectives on desertification: Western Mediterranean. Εργασία που παρουσιάστηκε στο συνέδριο Combating Desertification: Connecting Science with Community Action. Tucson Arizona 12 16th May 1997 UN (1992) Earth Summit Convention on Desertification, Brazil, 3 14 June Department of Public Information UN. New York. UNCCD 2004 Preserving our common ground: the UNCCD 10 years on. UNCCD Secretariat, Bonn Germany ISBN p 13

Ερημοποιηση και Δεικτες

Ερημοποιηση και Δεικτες Land Care In Desertification Affected Areas From Science Towards Application Ερημοποιηση και Δεικτες Jane Brandt Nichola Geeson Σειρα Φυλλαδιων: A Aριθμος: 2 Ερημοποιηση και Δείκτες Η ερημοποίηση στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει Ερηµοποίηση;

Τι σηµαίνει Ερηµοποίηση; Maria José Roxo Pedro Cortesão Casimiro Tiago Miguel Sousa Τι σηµαίνει ; DesertLinks Project Framework 5 European Union Geografia e Planeamento Regional Faculdade de Ciências Sociais e Humanas Universidade

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020)

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020) ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑ ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ) Το 2015 θεωρείται μια πολύ σημαντική χρονιά για τα δάση σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς τουλάχιστον τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβαση για την κλιματική αλλαγή Προσαρμογή σε αυτήν

Σύμβαση για την κλιματική αλλαγή Προσαρμογή σε αυτήν Σύμβαση για την κλιματική αλλαγή Προσαρμογή σε αυτήν Παρουσίαση: Ειρήνη Νικολάου, MSc Δ/νση Διαχείρισης Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος UN Framework Convention of Climate Change Το 1992, στο Rio de Janeiro,

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 28.2.2012 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων 28.2.2012 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την προετοιμασία για τη διάσκεψη κορυφής «Ρίο+20» - Συνεδρίαση Διακοινοβουλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 5 (ΘΟΣΣ 5) ΔΑΣΟΚΟΜΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Αργυρώ Ζέρβα, ΥΠΕΚΑ/Ειδική Γραμματεία Δασών Σοφία Πουρνάρα, Διαχειριστική Αρχή ΥΠΑΑΤ 1η Συνάντηση ομάδας ΘΟΣΣ 5, Τρίτη 25 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά δάση και κλιματική αλλαγή Πέτρος Κακούρος, Δρ. Δασολόγος, ΕΚΒΥ

Ελληνικά δάση και κλιματική αλλαγή Πέτρος Κακούρος, Δρ. Δασολόγος, ΕΚΒΥ Ελληνικά δάση και κλιματική αλλαγή Πέτρος Κακούρος, Δρ. Δασολόγος, ΕΚΒΥ Η κλιματική αλλαγή (IPCC 2014 - AR5) Οι τελευταίες 3 δεκαετίες είναι οι θερμότερες από το 1850 και πιθανότατα οι θερμότερες των τελευταίων

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Στο πλαίσιο των τεσσάρων συναντήσεων της ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας,

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Η ΕΕ και η χώρα μας δεν διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες ερημοποίησης και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές

Δείκτες ερημοποίησης και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές Δείκτες ερημοποίησης και περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές Jane Brandt Nichola Geeson Σειρα Φυλλαδιων: A Aριθμος: 2 Περιεχόμενα ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΡΗΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Η ερήμοποιηση στη Μεσόγειο

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Αγρανάπαυση. Κομισιόν: Τέλος στην αγρανάπαυση στα δημητριακά λόγω ανόδου των τιμών. Αμειψισπορά

Αγρανάπαυση. Κομισιόν: Τέλος στην αγρανάπαυση στα δημητριακά λόγω ανόδου των τιμών. Αμειψισπορά Αγρανάπαυση Αγρανάπαυση ονομάζεται η προσωρινή διακοπή της καλλιέργειας ενός αγρού για να αποκτήσει ξανά την παραγωγικότητα του. Συνήθως διαρκεί ένα χρόνο και εξαρτάται από το είδος του εδάφους και τις

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Αγροτική Πολιτική και βιοποικιλότητα Αγροτική ανάπτυξη σε προστατευόμενες περιοχές

Κοινή Αγροτική Πολιτική και βιοποικιλότητα Αγροτική ανάπτυξη σε προστατευόμενες περιοχές Κοινή Αγροτική Πολιτική και βιοποικιλότητα Αγροτική ανάπτυξη σε προστατευόμενες περιοχές Γιάννης Φερμαντζής Προϊστάμενος Τμήματος Προστασίας Φυσικού Κεφαλαίου Γεωργίας Δ/νση Χωροταξίας Περιβάλλοντος &

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόγραμμα i adapt

Το πρόγραμμα i adapt Ένα πρόγραμμα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Το πρόγραμμα i adapt Πιλοτικό πρόγραμμα νέων τεχνολογιών για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Χρήστος Μακρόπουλος Ημερίδα: «i

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης

Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Καθηγητής Χάρης Κοκκώσης Τουρισµός Κλιµατική Αλλαγή Επιπτώσεις της Κλιµατικής Αλλαγής στον Τουρισµό Πράσινη Οικονοµία και Τουρισµός ράσεις Προσαρµογής Τουρισµός µ Η Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

65 m3/km2/year ή 65mm per 1000 years.

65 m3/km2/year ή 65mm per 1000 years. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑΣ ΤΩΝ ΕΚΒΟΛΩΝ ΦΡΑΓΜΕΝΩΝ ΠΟΤΑΜΩΝ ΜΕ ΙΖΗΜΑΤΑ Α. Τουµαζής K. Κύρου Ν. Ιακώβου Ι. Σοφός Σ. Ζερβός Γ. Αναστασάκης 24 Σεπτεµβρίου 2008 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΦΡΑΓΜΑΤΑ/

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΟ LIFE04/ENV/GR/000099 WATER AGENDA Ανάπτυξη και εφαρμογή πολιτικής ολοκληρωμένης διαχείρισης υδατικών πόρων σε μια υδρολογική λεκάνη με την εφαρμογή μιας δημόσιας κοινωνικής συμφωνίας στη βάση των

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας

Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Ενεργειακά φυτά Βιομάζα. Εισαγωγή στην καλλιέργεια, συγκομιδή, διακίνηση και χρήση βιομάζας Θ.Α.Γέμτος Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Χρήση βιομάζας δηλαδή χρήση βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή. Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012

4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή. Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012 4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012 Σκοπός και Διαδικασίες Εργασιών των ΘΟΣΣ Σκοπός: η διαμόρφωση προτάσεων βασικών στρατηγικών επιλογών για την αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Ασφαλιστική Αγορά Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας 30 Ιουνίου 2010 / Αθήνα Μαρία Φαράντου Νομικός Σύμβουλος Ε.Α.Ε.Ε. Ε Ε Οδηγία 2004/35/ΕΚ & Π.Δ. 148/2009 ΕΝΩΣΗ «Σκοπός»: η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Κων/νος Αµπελιώτης, Επικ. Καθηγητής Γραφείο 3.1, Τηλ. 210-9549363 E-mail: kabeli@hua.gr Πως θα γίνει το µάθηµα; 13 παραδόσεις Κάθε Παρασκευή 10-13 Οι παραδόσεις θα τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013»

1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» 1o Συνέδριο «Η Αγροτική Ανάπτυξη μετά το 2013» Πώς η ΚΓΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Προκλήσεις Οικονομικές 3 στόχοι πολιτικής Βιώσιμη παραγωγή τροφίμων συμβολή στο γεωργικό εισόδημα και μείωση των

Διαβάστε περισσότερα

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια όμως, το αγαθό αυτό βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

74,6 100 59,4 EΕ 25 = 63,1 % (2004) 10,5 EΕ-25 = 9,2 % (2004) 2,9 17,5 % (1999/2000) 0,13 SI) = 0,18 5 (2003) 82,0 EΕ- 25 = 100

74,6 100 59,4 EΕ 25 = 63,1 % (2004) 10,5 EΕ-25 = 9,2 % (2004) 2,9 17,5 % (1999/2000) 0,13 SI) = 0,18 5 (2003) 82,0 EΕ- 25 = 100 Παράρτηµα 1. Κατάλογος κοινών δεικτών βάσης, εκροών, αποτελεσµάτων και επιπτώσεων I. Κοινοί δείκτες βάσης 1. είκτες βάσης σε σχέση µε τους στόχους / Όχι *1 Οικονοµική ανάπτυξη Κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε µονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς

Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Μεταρρύθμιση της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ) Προς ένα καλύτερο μέλλον για τα ιχθυοαποθέματα και τους αλιείς Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με μια ματιά Δράση ενάντια στην υπεραλίευση, με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ

1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ 1 Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1. Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΖΩΝΩΝ Η Ευρωπαϊκή στρατηγική για την διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΝΕΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑνΑΔ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2010-2013

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΝΕΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑνΑΔ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2010-2013 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΝΕΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑνΑΔ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΣΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2010-2013 Η μελέτη είναι προσβάσιμη ηλεκτρονικά στην ιστοσελίδα της ΑνΑΔ: www.hrdauth.org.cy Α. Πράσινη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα έπρεπε κάθε βιολόγος να ξέρει για τον ανθρώπινο πληθυσμό. Λίγοι επιστήμονες. ανθρώπινο πληθυσμό ως τη ρίζα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος

Τι θα έπρεπε κάθε βιολόγος να ξέρει για τον ανθρώπινο πληθυσμό. Λίγοι επιστήμονες. ανθρώπινο πληθυσμό ως τη ρίζα της υποβάθμισης του περιβάλλοντος Το Σύνδροµο Αστικών Ρεµάτων (The Urban Stream Syndrome) Ιωάννης Καραούζας Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε., 46.7 χλµ Αθηνών-Σουνίου, 19013 Ανάβυσσος, Αττική. ikarz@hcmr.gr

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο χώρος του πανεπιστηµίου περικλείεται από εκτάσεις βλάστησης σε όλη την περίµετρο του λόφου µε συνολική έκταση 18 στρεµµάτων. Για την καταγραφή των

Ο χώρος του πανεπιστηµίου περικλείεται από εκτάσεις βλάστησης σε όλη την περίµετρο του λόφου µε συνολική έκταση 18 στρεµµάτων. Για την καταγραφή των . ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΟΥ CO 2.1 Γενικά Η υπερθέρµανση του πλανήτη και οι κλιµατικές αλλαγές ως αποτέλεσµα της αύξησης των εκλυόµενων αερίων του θερµοκηπίου, λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος

Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006. Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Συνέδριο για την Αειφόρο Ανάπτυξη των Νησιών Αθήνα 9 Σεπτεμβρίου 2006 Εισαγωγική ομιλία κ. Στ. Δήμα Επιτρόπου Περιβάλλοντος Κυρίες και κύριοι, Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την πρόσκλησή σας να προλογίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Έγγραφο συνόδου 11.2.2015 B8-0000/2015 ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ εν συνεχεία της ερώτησης για προφορική απάντηση B8-000/2015 σύμφωνα με το άρθρο 128, παράγραφος 5, του

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά

Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Eκτίμηση πλημμυρικού κινδύνου πριν και μετά από πυρκαγιά Υπηρεσίες και προϊόντα υποστήριξης προληπτικού σχεδιασμού αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών και πλημμυρών μετά την πυρκαγιά 3 ο Συμμετοχικό Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική

Η νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική Η νέα Κοινή Γεωργική Πολιτική Κέντρο Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης Καλαμάτα, 2 Φεβρουαρίου 2014 Τάσος Χανιώτης Διευθυντής Οικονομικών αναλύσεων, προοπτικών και αξιολογήσεων ΓΔ Γεωργίας και Ανάπτυξης Υπαίθρου

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin Διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα»

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» «Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» Αειφόρος Αγροτική Ανάπτυξη Ακάμα Περιφερειακό Συνέδριο ΕΕ-Κύπρος 24/01/2015 Μηνάς Παπαδόπουλος Τομέας Πάρκων και Περιβάλλοντος Τμήμα Δασών ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική ευθύνη. Μονόδρομος ανάπτυξης

Περιβαλλοντική ευθύνη. Μονόδρομος ανάπτυξης Περιβαλλοντική ευθύνη Μονόδρομος ανάπτυξης 1 Οι βασικοί λόγοι -1 Αιτία ανησυχίας Οικολογικό αποτύπωμα Κλιματική αλλαγή 2 Αιτία ανησυχίας Κάθε εβδομάδα νέα στοιχεία έρχονται στο φως, που συνδέουν χημικά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόγραμμα i adapt

Το πρόγραμμα i adapt Ένα πρόγραμμα της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Το πρόγραμμα i adapt Πιλοτικό πρόγραμμα νέων τεχνολογιών για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Μαρία Μιμίκου Ημερίδα: «i adapt

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Κείμενο θέσεων και πολιτικής του Ομίλου ΤΙΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Κατά τα τελευταία 100 χρόνια η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κυρίως λόγω της χρήσης

Διαβάστε περισσότερα