Κρίτων Μακρυγιάννης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κρίτων Μακρυγιάννης 2008-2009"

Transcript

1 ΨΗΦΙΔΩΤΟ Κρίτων Μακρυγιάννης

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. Αντί προλόγου. Ετυμολογική προσέγγιση. Ψηφίς, ψηφίδωμα. Αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας. Μεσοποταμία. Εμφιαλωμένα πλακίδια. Τα σημερινά πλακάκια του μπάνιου ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΙΔΗ ΨΗΦΙΔΩΤΩΝ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Μακεδονικά ανάκτορα Μινωική Κρήτη Ανακάλυψη του γυαλιού Μαρμάρινες ψηφίδες Τεχνητές ψηφίδες Σώσος (ψηφιδογράφος) από την Πέργαμο Βρετανία Ελληνικές αποικίες της Βορείου Αφρικής Σικελία Μεγάλη Ελλάδα (Νότιος Ιταλία) Ρωμαϊκή Ιταλία (Βόρειος Ιταλία) Ελλάδα Μικρά Ασία Κύπρος Συρία Ιορδανία Χρονολογική ταξινόμηση του ψηφιδωτού Πάφος Κούριο Αχειροποίητος (ναός) στη Λάρνακα Κανακαριά (ναός) Αγία Σοφία Κωνσταντινούπολη Μαρμαροθετήματα Ορθομαρμαρόστρωση

3 2 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Η τανάλια Η λαβίδα(τσιμπίδα) 26 Κόφτης μαρμάρων Το μυστρί Το νυστέρι Το κόσκινο Η σπάτουλα Το φυσούνι Ο καρφωτήρας Τα πινέλα Ο τροχός ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Οι ψηφίδες Βότσαλα θαλασσινά ή του ποταμού Σμάλτινες ψηφίδες Τα ελληνικά μάρμαρα Ψηφίδες από πορσελάνη ή τερακότα Ψηφίδες από κακής ποιότητας σμάλτο Περιστασιακές ψηφίδες Μουράνο της Βενετίας Θεσσαλία Πόρτα Παναγίας ΟΙ ΚΟΛΛΕΣ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Η αλευρόκολλα Η ψαρόκολλα Οι εποξικές κόλλες ΒΑΣΕΙΣ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ 35 Κόντρα Πλακέ. Ηρακλήτ. Πλέγμα. Άγριο μπετόν. Δεύτερο χέρι σοβάς. ΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ Κάμποτο(κάποτ). Τουλουπάνι(γάζα, κουρούκλα). Λινάτσα.

4 3 η Συνάντηση 4 η Συνάντηση 4 διδακτικές περίοδοι ΕΜΜΕΣΗ ΨΗΦΩΘΕΤΗΣΗ Τέντωμα του πανιού Τοποθέτηση του σχεδίου Διαδικασία αναμονής Μεγάλα μεγέθη ψηφιδωτά Τοίχος Δάπεδο ΑΜΕΣΗ ΨΗΦΟΘΕΤΗΣΗ Άμεση ψηφοθέτηση σε σοβά Ριζόχαρτο Ψηφοθέτηση σε ασβέστη. Ψηφοθέτηση σε πλαστελίνη. 5 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι ΤΑ ΤΕΛΑΡΑ Το φορητό ψηφιδωτό Τελάρο από κόντρα πλακέ θαλάσσης Τελάρο ηρακλήτ Μεταλλικό τελάρο 6 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι ΤΑ ΚΟΝΙΑΜΑΤΑ Υλικά των κονιαμάτων. Μαρμαρόσκονη (τσίονι, σπρίτς) Άμμο ξανθή Πλύσιμο άμμου θαλάσσης Τσιμέντο. Θηραϊκή γη Τουβλόσκονη Ασβέστης σε μορφή πολτού Κόλλα (πλαστική) Τσιμεντόχρωμα (φάβα) Οι αναλογίες για τα κονιάματα. Κονίαμα για το τελάρο από κόντρα πλακέ. Κονίαμα για το μεταλλικό τελάρο. Κονίαμα για ξύλινο τελάρο με ηρακλήτ

5 ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ ΣΕ ΚΕΡΙ Κερί της μέλισσας Η παραφίνη Το κολοφώνιο Το κερί ως κονίαμα ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Καθαρισμός αλευρόκολλας Καθαρισμός ασβέστη ΓΥΑΛΙΣΜΑ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Το παραφινέλαιο Το λινέλαιο Το βερνίκι Το νέφτι Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ

6 1 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι Θέμα και επιμέρους στόχοι Τα θέματα της πρώτης συνάντησης είναι η ιστορική κατά κύριο λόγο, η αισθητική και η ετυμολογική προσέγγιση του ψηφιδωτού. Η ιστορική αναδρομή θα καταδείξει στους μαθητές το τρόπο που θα μπορούν να αναγνωρίζουν τα ψηφιδωτά ανάλογα με την εποχή που δημιουργήθηκαν. Αλλά και την αισθητική της κάθε περιόδου. Επίσης θα γίνει αναφορά σε παρεμφερή είδη τέχνης τα οποία συγχέονται με τα ψηφιδωτά ή γίνονται αναφορές ότι είναι οι πρόδρομοι τους. Εικαστικό λεξικό Μέσα από την πρώτη αυτή επαφή με το θέμα θα αρχίσουν οι μαθητές να έρχονται σε επαφή με το λεξικό του ψηφιδωτού. Για το λόγο αυτό και η ετυμολογική προσέγγιση

7 είναι απαραίτητη. Η δε προσέγγιση όλων των θεμάτων όπου υπάρχει λέξη που είναι εξειδικευμένη γίνετε ανάλυση της. Εποπτικά μέσα. Για καλύτερη προσέγγιση του ζητήματος θα χρησιμοποιηθούν διαφάνειες που παρουσιάζουν ψηφιδωτά από το 4 ο αιώνα π. Χ. μέχρι της μέρες μας ώστε να γίνει κατανοητή η ιστορική του πορεία. Η φωτογραφίες βρίσκονται στο τέλος του παρόντος και φέρει το τίτλο Παράτημα. Πορεία εργασία Παρουσίαση του θέματος σε τμηματική πορεία ανάλογα με την ιστορική περίοδο. Συχνές διακοπές της παρουσίασης για συζήτηση και αξιολόγηση της πορείας του μαθήματος και της κατανόησης από μέρους των μαθητών. Ιστορία της Τέχνης Ετυμολογική, αισθητική και ιστορική προσέγγιση του ψηφιδωτού Αντί προλόγου Στην ορολογία των εικαστικών τεχνών με τον όρο ζωγραφική καταδεικνύεται η έννοια της απεικόνισης σε κάθε δισδιάστατη επιφάνεια. Η τοποθέτηση διαφορετικών τονικών ή χρωματικών κηλίδων σε οποιανδήποτε επιφάνεια αποφέρει οπτικό αποτέλεσμα. Το φαινόμενο αυτό γίνεται αντιληπτό από τον εγκέφαλο εξαιτίας του ερεθισμού του οπτικού νεύρου. Η αιτία για την πρόκληση αυτής της διαδικασίας είναι το φως. Υπ' αυτήν την έννοια στη δισδιάστατη ζωγραφική συμπεριλαμβάνεται και η επιμέρους τεχνική του ψηφιδωτού. Τα προαναφερόμενα ειδικά για το ψηφιδωτό αποκτούν μιαν ιδιαίτερη βαρύτητα γιατί οι χρωματικές ή οι τονικές κηλίδες είναι οι ίδιες οι ψηφίδες. Με τον τρόπο αυτό η πολυδιάσπαση της εικαστικής φόρμας χωρίς να γίνεται αυτοσκοπός είναι εν δυνάμει τρόπος καλλιτεχνικής έκφρασης. Για το λόγο αυτό η χρήση της ψηφίδας πρέπει να γίνεται με τέτοιον τρόπο που να αναδεικνύει το ψηφιδωτό και όχι να του προκαλεί αισθητική ζημιά. Για να είναι όμως εφαρμόσιμα όλα αυτά πρέπει ο ψηφιδογράφος να κατέχει τις βασικές αρχές της ζωγραφικής που είναι το σχέδιο και η χρωματολογία. Ετυμολογική προσέγγιση. Η λέξη ψηφιδωτό φαίνεται να είναι νεοφανής γιατί παρουσιάζεται μόνο στα σύγχρονα λεξικά. Από έρευνα διαπιστώνουμε ότι εμφανίζεται μετά το Μάλιστα είναι αξιοσημείωτο ότι σε λεξικά του 1944 αναγράφεται ως ψηφίδωμα - ψηφιδωτό. Είναι πασιφανές ότι η λέξη ψηφίδωμα είναι ορθότερη αν παρακολουθήσουμε πιο κάτω την ετυμολογική ανάλυση των λέξεων. Ψηφίς ίδος = μικρή ψήφος, λιθαράκι. Δώμα (δέμω) = οικία, μέρος οικίας, αίθουσα. Δέμω = οικοδομώ, κτίζω, κατασκευάζω.

8 Δοτός (δίδωμι) = δεδομένος, δυνάμενος να δοθεί. Έτσι μπορούμε να ισχυριστούμε ότι στην αρχαιότητα η λέξη που προσδιόριζε το ψηφιδωτό ήταν ψηφίδωμα και όχι ψηφιδωτό. Η λέξη πιθανόν να παράγεται από τα ρήματα ψηφιδομέω - ψηφιδομώ. Αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας. Θα ξεκινήσουμε την ιστορική προσέγγισή μας στο θέμα του ψηφιδωτού θέτοντας τις βάσεις για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας. Σε κάποια συγγράμματα κυρίως ξένων ερευνητών παρουσιάζονται η τέχνη των εμφυτεμάτων και η τέχνη των εμφιαλωμένων πλακιδίων σαν προπομποί η τέχνες που γέννησαν το ψηφιδωτό. Οι δύο αυτές τέχνες παρουσιάζονται χρονικά πριν το ψηφιδωτό όμως είναι ανεξάρτητες με δική τους πορεία στην ιστορία της τέχνης και εντελώς άλλη καλλιτεχνική αισθητική. Η τέχνη των ενφυτεμάτων είναι γνωστή και την Κύπρο τουλάχιστο 500 χρόνια πριν τα πρώτα ψηφιδωτά. Η τεχνική τους είναι βασισμένη στη χάραξη του ξύλου και την τοποθέτηση σε αυτή την εγκοπή λεπτής φέτας σιντέφι, πολύτιμων και ημιπολύτιμου λίθων ή φλοίδα ξύλου με διαφορετικό χρώμα από τη βάση. Αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτής της τέχνης είναι το βασιλικό σκήπτρο που βρέθηκε σε ανασκαφές στο Κούριο και σήμερα φυλάσσεται στο αρχαιολογικό μουσείο της Λευκωσίας. Τα εμφιαλωμένα πλακίδια, τα γνώριμα σε μας πλακάκια του μπάνιου είναι το άλλο είδος τέχνης που κακώς πολλές φορές παρουσιάζεται σαν πρόγονος των ψηφιδωτών. Εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στη Μεσοποταμία περί το 2500 π.χ. και πρόκειται για μια σημαντικότατη τεχνολογική ανακάλυψη για τα δεδομένα της τότε εποχής. Οι Βαβυλώνιοι ανέπτυξαν πολύ στην τέχνη την τεχνική της τερακότας, η οποία προσομοιάζει πολύ με την πορσελάνη. Κατόρθωσαν δε να τη χρωματίσουν και να την εμφιαλώσουν δηλαδή να την επενδύσουν με ένα είδος γυαλιού. Με αυτό το υλικό δημιουργούσαν σε τεράστια μεγέθη έργα, όπως φτερωτούς λέοντες ή ανθρώπινες μορφές, συνήθως στρατιώτες. Με αυτές τις παραστάσεις διακοσμούσαν την εξωτερική όψη των τειχών, ένθεν και ένθεν των πυλών, στις οχυρωμένες πόλεις τους. Έτσι η τέχνη αυτή θεωρήθηκε από πολλούς σαν ο πρόδρομος του ψηφιδωτού. Όμως για όσους γνωρίζουν το ψηφιδωτό, αυτό δεν ευσταθεί γιατί είναι δόγμα στην

9 τεχνική του ψηφιδωτού, η ψηφίδα να έχει το ίδιο χρώμα σε όλες τις πλευρές της. Ακόμη κι όταν κοπεί το εσωτερικό της να μας δίνει το ίδιο και πάλι χρώμα. Τα πρώτα είδη ψηφιδωτών στην ιστορία. Τα πρώτα ψηφιδωτά που παρουσιάζονται στην ιστορία της τέχνης είναι τα ψηφιδωτά δάπεδα των Μακεδονικών ανακτόρων. Για την κατασκευή τους χρησιμοποιείται το φυσικό βότσαλο της θάλασσας ή του ποταμού. Τα χρώματα είναι περιορισμένα στο μαύρο, άσπρο, γκρίζο, ώχρα και χοντροκόκκινο. Η καταγωγή τους πιθανών να ανάγεται στη συνήθεια της Μινωικής Κρήτης να χρησιμοποιεί θαλασσινά βότσαλα στην επίστρωση των δαπέδων. Οι παραστάσεις των ψηφιδωτών με βότσαλα προέρχονται κυρίως από τη μυθολογία. Δεν αποκλείονται όμως και οι εξειδικευμένες σκηνές από την ζωή των θνητών όπως το κυνήγι. Οι συνθέσεις είναι φτιαγμένες με μαεστρία, έχουν άρτιο σχέδιο και η κίνηση στις φιγούρες έχει ένταση και δυναμισμό. Ένα αξιοπρόσεκτο σημείο στην τεχνική των ψηφιδωτών με βότσαλα είναι η τοποθέτηση τερακότας στο περίγραμμα του σχεδίου. Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται με σκοπό να έχουμε καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα. Η τερακότα ακολουθώντας το σχέδιο της φιγούρας δημιουργεί ένα περίγραμμα σε αυτό. Το αποτέλεσμα είναι το ανθρώπινο σώμα να ξεκολλά από το φόντο και η παράστασή μας αποκτά δυναμισμό και ένα άψογο αισθητικό αποτέλεσμα. Ανακάλυψη του γυαλιού. Την ανακάλυψη του γυαλιού, του οποίου υποπαράγωγο είναι οι σμάλτινες ψηφίδες, οι παραδόσεις και οι πολιτισμοί που την διεκδικούν είναι πολλοί. Η πιθανότερη αιτία που έδωσε την ανακάλυψη του γυαλιού είναι η υπερθέρμανση της άμμου την οποία τοποθετούσαν σε στρώσεις στους φούρνους για το ψήσιμο των αγγείων. Στην αρχαία Ελλάδα η τεχνολογία της κατασκευής πήλινων αγγείων είχε φτάσει σε πολύ ψηλά επίπεδα. Για παράδειγμα πρέπει να αναφέρουμε ότι οι αρχαίοι Αθηναίοι γνώριζαν τη χρήση της χύτρας ταχύτητας. Όμως στο παρόν σύγγραμμα η περίπτωση που μας ενδιαφέρει είναι το γεγονός ότι μπορούσαν να κατασκευάσουν πυρίμαχα σκεύη. Για να γίνει κατορθωτή η παραγωγή τέτοιων σκευών έπρεπε να θερμανθούν οι φούρνοι σε πολύ ψηλές θερμοκρασίες. Με την υπερθέρμανση λοιπόν του φούρνου

10 σχηματίστηκαν στην άμμο, η οποία περιέχει τις πρώτες ύλες του γυαλιού, οι πρώτες σταγόνες του νέου υλικού. Έτσι εμφανίζεται για πρώτη φορά στην ιστορία το γυαλί, ένα υλικό από τα βασικότερα που παίζει κυρίαρχο ρόλο στην καθημερινή μας ζωή για πολλούς αιώνες. Ψηφιδωτά από μαρμάρινες και τεχνητές ψηφίδες. Με την ανακάλυψη του γυαλιού ο δρόμος για την παραγωγή έγχρωμης ψηφίδας είναι πλέων ρουτίνα αλλά και πρόκληση για τους καλλιτέχνες. Συνδυάζοντας το νέο υλικό, με τα ήδη γνωστά χρωματιστά μάρμαρα, σύντομα το ψηφιδωτό θα καταστεί κυρίαρχο είδος τέχνης. Ενδεικτικά οι ιστορικοί αναφέρουν ότι δεν υπήρχε κατοικία που να μην είχε έστω κι ένα ψηφιδωτό. Από τον 1 ον μ.χ. αιώνα έχουμε δείγματα ψηφιδωτών σε δάπεδα, τοίχους και οροφές. Σταθμοί στην ιστορία του ψηφιδωτού δεν μπορούν να οριστούν κάποιοι συγκεκριμένοι αιώνες γιατί από την ανακάλυψή του έως τον 15 ον μ.χ. αιώνα που παράκμασε κατέχει έναν επικυριαρχικό ρόλο στη διακόσμηση των κτιρίων. Για την κατασκευή των ψηφιδωτών στην αρχαιότητα κυκλοφορούσαν σχέδια συχνά αντίγραφα έργων διάσημων ζωγράφων. Οι ψηφιδογράφοι συνήθως δούλευαν επί τόπου. Κομμάτια όμως του ψηφιδωτού που έπρεπε να δουλευτούν με προσοχή τα έφτιαχνα στο εργαστήριο και αργότερα τα τοποθετούσαν στο υπόλοιπο έργο. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι τον έργο του Σώσου από την Πέργαμο που φέρει τον τίτλο τα περιστέρια που πίνουν από το κύπελλο. Ψηφιδωτά συναντούμε από τη Βρετανία έως την Ιορδανία. Η λεκάνη της Μεσογείου διαθέτει τα περισσότερα και λαμπρότερα του είδους. Οι Ελληνικές αποικίες της Βορείου Αφρικής, η Σικελία, η Μεγάλη Ελλάδα (Νότιος Ιταλία), η Ρωμαϊκή Ιταλία (Βόρειος Ιταλία), η Ελλάδα, τα παραλία της Μικράς Ασίας, η Κύπρος, η Συρία και η Ιορδανία είναι οι περιοχές στις οποίες το ψηφιδωτό ανθεί ιδιαίτερα. Οι περίοδοι που χαρακτηρίζουν το ψηφιδωτό είναι: * Η Ελληνιστική περίοδος, 4 ος π.χ. αιώνας έως τον 1 ον μ.χ. αιώνα. * Η περίοδος Ρωμαϊκής κατάκτησης, 1 ος μ.χ. αιώνας έως τον 4 ον μ.χ. αιώνα. * Η πρωτοχριστιανική περίοδος, 4 ος και 5 ος μ.χ. αιώνας. * Α Βυζαντινή περίοδος, 6 ος και 8 ος μ.χ. αιώνας. * Β Βυζαντινή περίοδος, 9 ος και 10ος μ.χ. αιώνας. * Γ Βυζαντινή περίοδος, 11 ος και 12 ος μ.χ. αιώνας. * Παλαιολόγια Αναγέννηση 13 ος έως και το 15 ον μ.χ. αιώνα. Εξαίρετα δείγματα ψηφιδωτών όπως προείπαμε μπορούμε να συναντήσουμε και στην πατρίδα μας. Τα αντιπροσωπευτικότερα ψηφιδωτά της αρχαιότητας τα συναντούμε στην Πάφο και στο Κούριο. Επίσης σε αυτές τις περιοχές θα συναντήσουμε και εξαίρετα πρωτοχριστιανικά ψηφιδωτά. Αξιόλογα ψηφιδωτά που συγκαταλέγονται σε μεταγενέστερες περιόδους είναι το ψηφιδωτό της Αχειροποίητου στη Λάρνακα, αλλά και τα έργα της εκκλησία της Κανακαριάς που είχαν κλαπεί από τους Τούρκους. Ως ξεχωριστό αλλά και εξόχως μοναδικό παράδειγμα για την ιστορία του ψηφιδωτού πρέπει να αντιμετωπιστεί η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. Ο ναός αυτός οφείλει την ιδιαιτερότητά του στο ότι, μέρη της διακόσμησης του, που αποτελείται

11 από έργα ψηφιδωτών, δημιουργήθηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Από την ανοικοδόμηση του ναού έως την πτώση της αυτοκρατορίας, η Αγία Σοφία, λόγω της ξεχωριστής της αίγλης φαίνεται να υπήρξε ο κατεξοχήν κυριότερος αποδέκτης των αυτοκρατορικών αφιερωμάτων. Έτσι διαθέτει ψηφιδωτά από όλες τις περιόδους της Βυζαντινής τέχνης και όπως είναι φυσικό των διασημότερων καλλιτεχνών της κάθε εποχής. Τα ψηφιδωτά εκτός από τις πολύτιμες ιστορικές πληροφορίες που μας δίνουν είναι σπουδαία πηγή για τη μελέτη της αισθητικής της τέχνης στην εποχή που φιλοτεχνήθηκαν. Η ακρίβεια με την οποίαν παρακολουθούν τις μεταβολές των αισθητικών αντιλήψεων είναι εκπληκτική. Για το λόγο αυτό η περαιτέρω μελέτη τους θα συνέβαλλε τα μέγιστα στην αποκωδικοποίηση της αισθητικής των τεχνών και ειδικότερα της ζωγραφικής, για την οποίαν οι πληροφορίες είναι μηδαμινές. Η αιτία απλή, τα υλικά που χρησιμοποιούμε στη ζωγραφική δύσκολα αντέχουν στο χρόνο. Μαρμαροθετήματα. Τα μαρμαροθετήματα είναι έργα που συγγενεύουν με τα ψηφιδωτά αλλά έχουν δικιά τους εικαστική άποψη. Τα μαρμαροθετήματα σε αντίθεση με τα ψηφιδωτά κατασκευάζονται μόνο από μάρμαρο. Η τεχνική τοποθέτησης των μαρμάρων είναι η ίδια με του ψηφιδωτού. Η χρωματική τους φόρμα όμως δεν είναι πολυδιασπασμένη σε μικρές ψηφίδες, αλλά είναι σε ένα μικρό ή μεγάλο κομμάτι μάρμαρο, το οποίο είναι κομμένο στο σχήμα της φόρμας που είναι κατάλληλη για να εξυπηρετήσει το σχέδιό μας. Παρόμοια τεχνική χρησιμοποιείται και στο βιτρό. Τα μαρμαροθετήματα χρησίμευαν κυρίως ή σχεδόν αποκλειστικά για τις διακοσμήσεις δαπέδων. Σπάνια συναντούμε το είδος αυτό να διακοσμεί τοίχους. Πυκνότερη είναι η παρουσία του σαν επένδυση στον τοίχο στα χαμηλά σημεία του. Η εξειδικευμένη αυτή τεχνική είναι γνωστή στην ιστορία της τέχνης με την ορολογία ορθομαρμαρόστρωση. Τα μαρμαροθετήματα παρουσιάζονται στην ιστορία της τέχνης σποραδικά. Σε καμία περίοδο από την κλασική Ελλάδα μέχρι και σήμερα το είδος αυτό δεν άκμασε όπως το ψηφιδωτό. Η πρωτοχριστιανική περίοδος υπήρξε ίσως η πλέων ανθηρή για τα μαρμαροθετήματα. Σήμερα το είδος και πάλι εμφανίζεται δειλά-δειλά στους σύγχρονους ναούς. 2 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι Θέμα και επιμέρους στόχοι Κατανόηση της σημασίας των εργαλείων στη πορεία εκτέλεσης του έργου. Να τα χειριστούν και να εκτελέσουν εργασίες. Να κατανοήσουν το είδος των υλικών. Ακόμη να παρασκευάσουν κόλα αλλά και να αντιληφθούν την διαφορετικότητα των

12 κονιαμάτων. Επίσης να αντιληφθούν ότι η χρήση κακής ποιότητας υλικών αποβαίνει σε βάρος του έργου. Επιμέρους στόχος είναι η γενίκευση του πιο πάνω ζητήματος και για την εκτέλεση οποιαδήποτε εργασίας αργότερα στη ζωή μας έξω από το σχολείο. Εικαστικό λεξικό Όπου υπάρχει λέξη που είναι εξειδικευμένη γίνετε ανάλυση της. Εποπτικά μέσα. Για καλύτερη προσέγγιση του ζητήματος θα χρησιμοποιηθούν διαφάνειες και φωτογραφίες. Πορεία εργασία Στη συνάντηση αυτή θα παρουσιαστούν τα εργαλεία του ψηφιδωτού και ο τρόπος χρήσης τους. Θα επεξηγηθεί ενδελεχώς σε κάθε φάση των εργασιών ποιο από αυτά μας χρησιμεύει. Στόχος αυτού του κεφαλαίου θα είναι η κατανόηση από μέρους των μαθητών ότι κάποια από τα εργαλεία χρειάζονται ιδική μεταχείριση για να αποδεχθούν ατυχήματα. Γίνεται επίδειξη στους μαθητές ο τρόπος χρήσης και επαναλαμβάνουν τη διαδικασία μόνοι. Ακόμη γίνετε παρουσίαση όλων των υλικών και επεξηγούμε το ρόλο του καθενός από αυτά. Η τανάλια ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Η τανάλια είναι το σημαντικότερο από τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε για την κατασκευή του ψηφιδωτού. Με την πάροδο του χρόνου το εργαλείο αυτό θα γίνει προέκταση του χεριού μας. Θα βρίσκεται πάντοτε δίπλα μας την ώρα της δουλειάς, γιατί η χρήση της είναι αριθμητικά ίσως ίση, όσες και οι ψηφίδες που θα τοποθετηθούν στο έργο μας. Τανάλιες υπάρχουν άφθονες στο εμπόριο. Η ποικιλία των σχεδίων και η ευρηματικότητα των σχεδιαστών για το είδος αυτό είναι μεγάλη. Η ποιότητά τους κατά πλειοψηφία είναι άριστη. Για το λόγο αυτό χρειάζεται λίγη προσοχή στην αγορά της. Αυτό που χαρακτηρίζει την τανάλια του ψηφιδωτού είναι το ότι μετά την κοπή της ψηφίδας τα δόντια της ουδέποτε έρχονται σε επαφή, έτσι προστατεύονται από τη φθορά.

13 Η λαβίδα(τσιμπίδα). Η λαβίδα, αν και ιατρικό εργαλείο είναι επίσης απαραίτητη για τον ψηφιδογράφο. Με αυτήν τοποθετεί τις ψηφίδες στο έργο του ειδικά στην τεχνική της έμμεσης ψηφοθέτησης. Εκτός από τις ιατρικές, τελευταίως εμφανίστηκαν στο εμπόριο ειδικές λαβίδες για το ψηφιδωτό. Ο κόφτης μαρμάρων. Ο κόφτης μαρμάρων είναι ειδικό εργαλείο για να τεμαχίζουμε κομμάτια μαρμάρου. Το εργαλείο αυτό για να μπορεί να δουλέψει τα κομμάτια του μαρμάρου πρέπει να μην ξεπερνούν τα 2 εκατοστά πάχος και τα 20 εκατοστά μήκος. Τα κομμάτια αυτά θα τα κόψουμε ξανά και ξανά και όταν θα έχουν το κατάλληλο μέγεθος θα κοπούν και με την τανάλια ώστε να είναι σε θέση να χρησιμοποιηθούν σαν ψηφίδες στο ψηφιδωτό μας. Ο κόφτης μαρμάρων δύσκολα βρίσκεται στο εμπόριο, όμως μην απογοητεύεστε υπάρχει σε μερικά καταστήματα υλικών οικοδομής. Το μυστρί. Το μυστρί είναι απαραίτητο εργαλείο για την ανάμειξη των υλικών κατά την κατασκευή των κονιαμάτων και τη μεταφορά τους στο τελάρο. Το βρίσκουμε εύκολα στο εμπόριο. Το νούμερο 6 είναι το καταλληλότερο για μικρά ψηφιδωτά.

14 Το νυστέρι. Το νυστέρι είναι ιατρικό εργαλείο αλλά χρήσιμο για τη δουλεία στο ψηφιδωτό. Μπορούμε να το προμηθευτούμε από ειδικά μαγαζιά που πουλούν ιατρικά είδη. Η χρησιμότητά του είναι επιβεβλημένη σε πολλές περιπτώσεις. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η αγορά του. Το κόσκινο. Το κόσκινο δεν είναι δυνατόν να το παραλείψουμε από τα εργαλεία γιατί θα το χρειαστούμε απαραιτήτως για να κοσκινίσουμε την άμμο ή τη μαρμαρόσκονη. Τα δύο αυτά υλικά είναι προτιμότερο να κοσκινίζονται όταν είναι να χρησιμοποιηθούν για το κονίαμα που απλώνεται με το πινέλο στο ψηφιδωτό. Η σπάτουλα. Η σπάτουλα που χρησιμοποιούμε στην κατασκευή του ψηφιδωτού ανήκει στα εργαλεία της γλυπτικής. Τη βρίσκουμε σε εξειδικευμένα μαγαζιά. Το φυσούνι Το φυσουνι είναι και αυτό ιατρικό εργαλείο το οποίο δεν είναι κατασκευασμένο για τη δική μας δουλεία αλλά επειδή μας βολεύει το χρησιμοποιούμε. Η χρήση του είναι για να καθαρίζουμε το ψηφιδωτό από τα υπολείμματα των ψηφίδων ειδικά αυτά που τρυπώνουν στα διάκενα (αρμός), όπου στο χώρο αυτό θα εισχωρήσει αργότερα το κονίαμα. Για το λόγο αυτό πρέπει να είναι εντελώς καθαρά. Πιέζοντας απότομα τη φούσκα που διαθέτει προκαλούμε ρεύμα αέρα ο οποίος σπρώχνει τα άχρηστα υπολείμματα από το έργο μας. Μπορούμε να το προμηθευτούμε από τα φαρμακεία. Η πραγματική του χρήση είναι για το παιδικό κλύσμα. Ο καρφωτήρας Ο καρφωτήρας είναι το εργαλείο με το οποίο καρφώνουμε το πανί στο πλακάζ. Δουλεύει με μηχανικό τρόπο, με την αρχή του ελατηρίου και έχει την ιδιότητα να καρφώνει με δύναμη τα καρφιά του συνδετήρα. Καρφωτήρες βρίσκουμε εύκολα στο εμπόριο.

15 Σε περίπτωση που δεν έχουμε καρφωτήρα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε πρόκες (αλλιώς στουππαρέλια ή τσαγκαρόκαρφα). Με τη βοήθεια σφυριού κάνουμε την εργασία του τελαρώματος και έχουμε όπως και με τον καρφωτήρα άριστο αποτέλεσμα. Τα πινέλα. Πινέλα θα χρειαστούμε δυο. Ένα μικρό (νούμερο 10), όπως αυτά που ζωγραφίζουμε, για να τοποθετούμε την αλευρόκολλα στο πανί μας. Ένα μεγάλο (2 ιντσών) για να απομακρύνουμε τα άχρηστα κομμάτια των ψηφίδων από το πανί μας. Ο τροχός Ο τροχός δεν είναι απαραίτητος όμως μπορεί να μας φανεί χρήσιμος σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Για παράδειγμα να λειάνουμε ψηφίδες ώστε να πάρουν στρογγυλό σχήμα για την κατασκευή της ίριδας του ματιού. Υποκατάστατο του τροχού είναι η λίμα. ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Οι ψηφίδες Η ψηφίδα για να θεωρείται ότι είναι κατάλληλη για χρήση στο ψηφιδωτό πρέπει να τηρεί την έξης απαραβίαστη αρχή: σε κάθε πλευρά της πρέπει να μας δίνει το ίδιο χρώμα. Ακόμη και όταν κοπεί απαραιτήτως πρέπει να δίνει και πάλι το ίδιο χρώμα. Οι ψηφίδες που υπάρχουν στη φύση ή στο εμπόριο είναι: 1. Βότσαλα θαλασσινά ή του ποταμού. 2. Οι σμάλτινες που κατασκευάζονται ειδικά για δημιουργία ψηφιδωτών. 3. Τα ελληνικά μάρμαρα τα οποία μπορούν να μας δώσουν 7-8 χρώματα 4. Οι ψηφίδες που είναι κατασκευασμένες από πορσελάνη. Χρησιμοποιούνται και για επενδύσεις τοίχων. 5. Οι ψηφίδες από κακής ποιότητας σμάλτο που χρησιμοποιούνται για επενδύσεις σε πισίνες. 6. Περιστασιακές ψηφίδες. Με τον όρο αυτό θα ονομάσουμε τις ψηφίδες εκείνες που προέρχονται από υλικά που η χρήση τους δεν έχει σχέση με το ψηφιδωτό. Για παράδειγμα ψηφίδες που προέρχονται από σπασμένα μπουκάλια, κουμπιά, φανάρια αυτοκινήτων και άλλα.

16 Στις μέρες μας οι σμάλτινες ψηφίδες παρασκευάζονται σχεδόν αποκλειστικά στο Μουράνο της Βενετίας. Οι Βενετοί έμαθαν τον τρόπο κατασκευής τους από τους Έλληνες Βυζαντινούς πρόσφυγες που κατέφυγαν στην Ιταλία μετά τη διάλυση του κράτους. Δια μέσου της αρχαιολογία μόνο σε ένα σημείο της ελεύθερης Ελλάδας εντοπίζουμε φούρνους για τη βιομηχανική παραγωγή ψηφίδων, η οποία τελειώνει το 14 ον αιώνα. Στην περιοχή της Θεσσαλίας κοντά στο κατεστραμμένο μοναστήρι Πόρτα Παναγίας έχουν βρεθεί ειδικοί φούρνοι για την κατασκευή ψηφίδων. Το εκπληκτικό είναι ότι οι φούρνοι αυτοί, αν και είναι βέβαιο ότι δεν υπήρξαν οι μοναδικοί στην αυτοκρατορία, είχαν τη δυνατότητα να παράγουν άριστης ποιότητας ψηφίδες σε ασύγκριτα μεγαλύτερες ποσότητες από τις σημερινές. Έτσι και μόνο με αυτό το στοιχείο δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε σε ποια έκταση ήταν διαδεδομένη η τέχνη του ψηφιδωτού. ΟΙ ΚΟΛΛΕΣ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Οι κόλλες που χρησιμοποιούμε στο ψηφιδωτό είναι οι έξης: 1. Η αλευρόκολλα με την οποία κολλούμε τις ψηφίδες μας στο χαρτί ή το ύφασμα στην έμμεση ψηφοθέτηση. Για την κατασκευή της χρησιμοποιούμε 2 γεμάτες κουταλιές αλεύρι το οποίο διαλύουμε σε ένα ποτήρι με κρύο νερό. Το υγρό αυτό το τοποθετούμε σε μπρίκι και προσθέτουμε μια γεμάτη κουταλιά μέλι. Το ζεσταίνουμε σε χαμηλή φωτιά ανακατεύοντας συνεχώς μέχρι να γίνει κρέμα. Η κόλλα μας είναι έτοιμη. 2. Η ψαρόκολλα με την οποία κολλούμε το τουλουπάνι (κουρούκλα) και τη λινάτσα (σακούλα) στο ψηφιδωτό όταν είναι να το αποκολλήσουμε για συντήρηση. Την ψαρόκολλα εύκολα μπορούμε να την προμηθευτούμε από το εμπόριο. Τη βάζουμε από το βράδυ να μουλιάσει σε νερό και την άλλη μέρα τη διαλύουμε ζεσταίνοντάς την σε μπέν μαρίν. Αν χρειαστεί προσθέτουμε λίγο νερό ακόμη. 3. Οι εποξικές κόλλες είναι μόνο για να κολλούμε τις ψηφίδες μας σε ξύλο, μέταλλο ή μπετόν για την κατασκευή σύγχρονων τεχνικών στα ψηφιδωτά. Τις προμηθευόμαστε από το εμπόριο. Προσοχή στη χρήση τους γιατί είναι τοξικές. Να ακολουθείτε πάντοτε τις οδηγίες του κατασκευαστή. ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ ΣΑΝ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΝΙΑΜΑ.

17 Οι ψηφίδες για να παραμένουν στη θέση τους έτσι ώστε να έχουμε το ψηφιδωτό χρειάζονται το κονίαμα. Το κονίαμα με τη σειρά του απαραιτήτως χρειάζεται μια βάση για να πατά. Τέτοιες βάσεις είναι: 1. το κόντρα πλακέ θαλάσσης. 2. Το ηρακλήτ 3. Το πλέγμα 4. Το άγριο μπετόν για οριζόντιο πάτωμα 5. Το δεύτερο χέρι σοβάς για κάθετο τοίχο Από τα προαναφερόμενα υλικά το μόνο που χρειάζεται συστάσεις είναι το ηρακλήτ. Το ηρακλήτ συγκαταλέγεται ανάμεσα στα μονωτικά υλικά. Η όψη του είναι περίπου όπως τα φύκια της θάλασσας σε σκούρο γκρίζο. Παράγεται από το εργοστάσιο της ελληνικής τσιμεντοβιομηχανίας Α.Γ.Ε.Τ. Ηρακλής. Το υλικό αυτό το βρίσκουμε και στην Κύπρο αλλά κάπως σπάνια. ΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ Το κάμποτο (κάποτ). Το ύφασμα που πρέπει να χρησιμοποιούμε για την έμμεση ψηφοθέτηση είναι το κάμποτο (κάποτ). Κατά προτίμηση όχι χοντρό. Αφού το πλύνουμε καλά για να φύγει η κόλλα που έχει από την εργοστασιακή του κατασκευή, το σιδερώνουμε ώστε να φύγουν όλες οι ζάρες. Το ύφασμά μας είναι έτοιμο για χρήση. Το τουλουπάνι(γάζα, κουρούκλα). Ένα άλλο ύφασμα που θα συναντήσουμε στο χώρο του ψηφιδωτού είναι το τουλουπάνι. Το χρησιμοποιούμε κυρίως στη διαδικασία αποκόλλησης του ψηφιδωτού κατά την εφαρμογή μεθόδων συντήρησης. Η λινάτσα(η γνωστή μας σακούλα). Η λινάτσα όπως και το τουλουπάνι είναι πολύ χρήσιμη στην εφαρμογή μεθόδων συντήρησης. Την χρησιμοποιούμε επίσης βρεγμένη όταν θέλουμε να διατηρήσουμε τα κονιάματα του ψηφιδωτού μας νωπά.

18 3 η και 4η Συνάντηση 4 διδακτικές περίοδοι Θέμα και επιμέρους στόχοι Το κύριο ζητούμενο των συναντήσεων αυτών είναι η κατανόηση της σωστής ψηφοθέτησης. Αφού η κοπή των ψηφίδων έγινε κατανοητή στη προηγούμενη συνάντηση εδώ το βάρος θα δοθεί στο πώς τοποθετούμε τις ψηφίδες ώστε να ζωγραφίζουμε με αυτές. Η δημιουργία των ευθειών και των καμπύλων ανάλογα με τη τοποθέτηση των ψηφίδων είναι πρωταρχικός στόχος μας προέκταση αυτού είναι η κατασκευή ψηφιδωτού. Εικαστικό λεξικό Όπου υπάρχει λέξη που είναι εξειδικευμένη γίνετε ανάλυση της. Εποπτικά μέσα. Για καλύτερη προσέγγιση του ζητήματος θα χρησιμοποιηθούν διαφάνειες και φωτογραφίες από παλαιότερα έργα και άτομα που εργάζονται πάνω σε αυτά. Πορεία εργασία Η πορεία του έργου αναλύεται διεξοδικά πιο κάτω.

19 ΕΜΜΕΣΗ ΨΗΦΟΘΕΤΗΣΗ Με τον όρο έμμεση ψηφοθέτηση εννοούμε τη μέθοδο εκείνη όπου οι ψηφίδες μας τοποθετούνται στο σοβά με τη βοήθεια τρίτων υλικών όπως το χαρτί και το πανί. Έμμεσος τρόπος ονομάζεται σε αντιδιαστολή του άμεσου τρόπου, εκείνου δηλαδή που τοποθετούνται οι ψηφίδες κατευθείαν στο σοβά. Είναι ο πλέον απλός και εύχρηστος τρόπος ειδικά για τους αρχάριους. Με αυτήν τη μέθοδο ξεκινά η εκμάθηση του ψηφιδωτού σε όλα τα εργαστήρια των Σχολών Καλών Τεχνών όπου διδάσκουν το αντικείμενο αυτό. Για το λόγο αυτό συστήνουμε η μέθοδος αυτή να διδάσκεται απαραίτητα. Τέντωμα του πανιού. Το ύφασμά μας για να δεχτεί τις ψηφίδες τελαρώνεται σε ανάλογο με το έργο μας μέγεθος κόντρα πλακέ, κατά προτίμηση θαλάσσης Το τέντωμα του πανιού μας στο κόντρα πλακέ γίνεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που τελαρώνουμε ένα τελάρο ζωγραφικής. Τοποθέτηση του σχεδίου. Αφού τελαρώσουμε, αντιγράφουμε το σχέδιό μας σε διαφανές χαρτί (τρέϊσιν) το οποίο αποτυπώνουμε στο πανί μας αφού πρώτα το γυρίσουμε ανάποδα ώστε η αριστερή πλευρά να βρεθεί στα δεξιά. Με την κίνηση αυτή θα κατορθώσουμε, όταν τοποθετήσουμε το ψηφιδωτό στο κονίαμα, αυτό να επανέλθει στην αρχική του θέση. Μετά την ολοκλήρωση του σχεδίου ξεκινούμε την ψηφοθέτηση.

20 Διαδικασία αναμονής Αφού τελειώσουμε και την ψηφοθέτηση αφήνουμε το έργο μας για όσες ώρες χρειάζεται ώστε να στερεοποιηθεί η κόλλα. Τη διαδικασία τοποθέτησης του ψηφιδωτού στο υπόστρωμα βάσης (κονίαμα ή κερί) πρέπει απαραιτήτως να την εκτελούμε αφού πρώτα ξεραθεί η κόλλα με την οποία είναι στερεωμένες οι ψηφίδες στο πανί. Μεγάλα μεγέθη ψηφιδωτά. Στην περίπτωση που το ψηφιδωτό μας είναι μεγάλο και προορίζεται για να τοποθετηθεί σε τοίχο ή δάπεδο η διαδικασία που ακολουθούμε μέχρι το σιδέρωμα του υφάσματος είναι η ιδία. Πριν ή μετά την τοποθέτηση του σχεδίου γυρίζουμε το ύφασμα και γράφουμε με στυλό διαρκείας στο πίσω μέρος οριζόντιες, κάθετες και διαγώνιες γραμμές. Οι γραμμές αυτές θα μας βοηθήσουν τα μέγιστα κατά την εφαρμογή του στον τοίχο ή το δάπεδο γιατί με βάση αυτές θα συναρμολογήσουμε σωστά τα κομμάτια του ψηφιδωτού. Το μεγάλο πλεονέκτημα της μεθόδου που αναφέραμε είναι ότι μπορούμε να σταματήσουμε την εργασία μας όποτε μας κάνει κέφι. Μπορούμε να ψηφοθετούμε σε διαφορετικά σημεία του έργου, κάτι που δεν μπορούμε να κάνουμε με την άμεση ψηφοθέτηση. Τοποθετούμε εύκολα το σχέδιο. Το μεγάλο μειονέκτημα είναι ότι δεν βλέπουμε το τελικό αποτέλεσμα, αλλά ουσιαστικά δουλεύουμε με γνώμονα το ψηφιδωτό που θα χαθεί στο κονίαμα. Η ΑΜΕΣΗ ΨΗΦΟΘΕΤΗΣΗ Για την τεχνική αυτή έχουμε δύο λύσεις. Αυτή που τοποθετούμε τις ψηφίδες μας κατευθείαν στο σοβά και αυτήν που τοποθετούμε τις ψηφίδες σε μια επιφάνεια όπως ο νωπός ασβέστης ή η πλαστελίνη. Εφαρμόζοντας μετά το τέλος της εργασίας μας τις τεχνικές της συντήρησης και του έμμεσου τρόπου μεταφέρουμε το ψηφιδωτό σε κονίαμα. Άμεση ψηφοθέτηση σε σοβά. Αν το ψηφιδωτό μας είναι μικρό μπορούμε να το εκτελέσουμε σε τελάρο στο οποίο για υπόστρωμα τοποθετούμε ηρακλήτ. Τοποθετούμε λίγο κονίαμα σε μια από τις γωνίες του ψηφιδωτού και αφού τυπώσουμε το σχέδιο αρχίζουμε την ψηφοθέτηση. Η εκτύπωση του σχεδίου γίνεται ως εξής: αφού αντιγράψουμε το σχέδιό μας σε διαφανές χαρτί(κατά προτίμηση ριζόχαρτο) παίρνουμε με προσοχή την πίσω πλευρά του με μελάνι απορροφητικής ή με χρώμα σκόνη διαλυμένη σε νερό. Έτσι το ριζόχαρτο λειτουργεί σας καρμπόν. Άλλος τρόπος για να τυπώσουμε το σχέδιό μας είναι: αφού αντιγράψουμε το σχέδιό μας αντί σε ριζόχαρτο σε χαρτί τρέϊσιν, με βελόνι να τρυπούμε το χαρτί ανά τρία χιλιοστά πάνω στις γραμμές του σχεδίου. Τοποθετούμε το σχέδιο πάνω στον νωπό ασβέστη ή το κονίαμα. Αφήνοντας λίγο χρώμα σε σκόνη στις τρύπες τυπώνουμε το σχέδιο. Κάθε φορά που θα σταματήσουμε θα πρέπει το κομμάτι που δουλεύουμε να έχει τελειώσει. Αφαιρούμε το φρέσκο σοβά από την περιφέρεια δίπλα ακριβώς από τις

21 τελευταίες ψηφίδες. Για να συνεχίσουμε προσθέτουμε φρέσκο σοβά και ξαναρχίζουμε την ψηφοθέτηση. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου αυτής είναι ότι έχουμε άμεση επικοινωνία με το έργο γιατί βλέπουμε πως εξελίσσεται και πως θα είναι στην τελική του μορφή. Αυτό οφείλεται στο ότι κάθε ψηφίδα που τοποθετούμε θα παραμείνει στη θέση της χωρίς να την ξαναμετακινήσουμε. Τα μειονεκτήματά του είναι ότι δεν μπορούμε να σταματήσουμε την εργασία μας αν δε συμπληρώσουμε το κομμάτι του σοβά πάνω στο οποίο δουλεύουμε. Είναι δύσκολη η τοποθέτηση του σχεδίου. Βρισκόμαστε κάτω από την ψυχολογική πίεση του χρόνου. Άμεση ψηφοθέτηση σε ασβέστη. Η μέθοδος αυτή μας δίνει τα πλεονεκτήματα και των δύο μεθόδων που έχουμε ήδη αναφέρει. Για την εκτέλεση του ψηφιδωτού με τη μέθοδο αυτή πρέπει να γνωρίζουμε τα έξης: Αν θα χρησιμοποιήσουμε τον ασβέστη για προσωρινή βάση τον τοποθετούμε σε ηρακλήτ με πάχος επιφάνειας τουλάχιστο 2½ εκατοστά. Τυπώνουμε το σχέδιο με τη μέθοδο που αναφέραμε στην τεχνική της άμεσης ψηφοθέτησης. Ξεκινούμε το έργο ψηφοθετώντας σε συνδυασμό και των δυο μεθόδων. Αν θελήσουμε να σταματήσουμε τοποθετούμε το ηρακλήτ σε οριζόντια θέση. Βρέχουμε με ψεκασμό τον ασβέστη για να παραμείνει νωπός. Σκεπάζουμε το έργο μας με νάιλον για να μη εξατμιστεί το νερό. Αν δε θα δουλέψουμε την επόμενη μέρα ξαναβρέχουμε τον ασβέστη. Όταν τελειώσουμε την ψηφοθέτηση δε σκεπάζουμε πλέον το έργο. Αφήνουμε τον ασβέστη να ξεραθεί. Κολλούμε με ψαρόκολλα το τουλουπάνι (γάζα) στην επιφάνεια του ψηφιδωτού. Αφηνουμε την κόλλα να ξεραθεί. Αναποδογυρίζουμε το ψηφιδωτό. Αφαιρούμε τον ασβέστη και καθαρίζουμε και τα τελευταία υπολείμματα του από τους αρμούς επικουρούμενοι από το νυστέρι και το φυσούνι μας. Τοποθετούμε το ψηφιδωτό σε κονίαμα όπως αναφερθήκαμε στην έμμεση ψηφοθέτηση. Άμεση ψηφοθέτηση σε πλαστελίνη. Απλώνουμε την πλαστελίνη μας σε κόντρα πλακέ. Τοποθετούμε το σχέδιο χαράσσοντας ελαφρά την πλαστελίνη και ψηφοθετούμε. Κάθε φορά που θα σταματήσουμε απαραιτήτως πρέπει να σκεπάζουμε το έργο καλά με νάιλον για να μην ξεραθεί η πλαστελίνη. Εφαρμόζουμε την προηγούμενη μέθοδο για να ολοκληρώσουμε την εργασία μας. 5 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι Θέμα και επιμέρους στόχοι Η κατασκευή του πλαισίου στο οποίο θα τοποθετηθεί το ψηφιδωτό. Επιμέρους στόχος είναι η εκπαίδευση του μαθητή στη δεξιότητα να κατασκευάζει αντικείμενα βοηθητικά για το έργο του. Με τον τρόπο αυτό θα βρίσκει λύσεις που να καθιστούν αυτάρκη στο μέλλον. Εικαστικό λεξικό Όπου υπάρχει λέξη που είναι εξειδικευμένη γίνετε ανάλυση της. Εποπτικά μέσα.

22 Για καλύτερη προσέγγιση του ζητήματος θα χρησιμοποιηθούν διαφάνειες και φωτογραφίες. Πορεία εργασία Η πορεία της εργασίας θα γίνετε βήμα προς βήμα με την βοήθεια του διδάσκοντος. Όπως αναπτίδ\σετε πιο κάτω. ΤΑ ΤΕΛΑΡΑ Τα τελάρα που χρησιμοποιούμε για να τοποθετήσουμε σε αυτά ένα φορητό ψηφιδωτό είναι: 1. Ξύλινο τελάρο από κόντρα πλακέ θαλάσσης. 2. Ξύλινο τελάρο που στο εσωτερικό του τοποθετούμε ηρακλήτ 3. Μεταλλικό τελάρο Το κάθε τελάρο χρησιμοποιείται ανάλογα με την περίπτωση και τις ανάγκες μας. Επίσης για κάθε τελάρο ξέχωρα χρησιμοποιούμε διαφορετικά κονιάματα ή βάσεις υποδοχής των ψηφίδων. Πλαίσιο Κατασκευάζουμε το πλαίσιο ανάλογα με το μέγεθος του ψηφιδωτού μας. Η κατασκευή του πλαισίου είναι απλή. Χρειαζόμαστε: δύο (2) σανίδια αναλογου μήκους με το φηφιδωτό και πάχους 1,5 εκατοστό δύο (2) σανίδια μήκους 52 εκατοστών 1,5 εκατοστό πλακάζ 52 Χ 52 εκατοστά καρφώνουμε τα σανίδια σε σχήμα τελάρου (βλέπε σχέδιο) και τοποθετούμε το πλακάζ στο πάτο αν είναι δυνατόν με βίδες. Το τελάρο από κόντρα πλακέ θαλάσσης. Το τελάρο από κόντρα πλακέ θαλάσσης είναι η πλέον απλή και εύκολη σε κατασκευή περίπτωση. Αποτελείται από ένα κομμάτι κόντρα πλακέ λίγο μεγαλύτερο από το ψηφιδωτό μας στο οποίο καρφώνουμε γύρο ένα λεπτό πηχάκι (πατούρα) δημιουργώντας ένα χώρο για να τοποθετήσουμε το κονίαμά μας το οποίο θα δεχτεί το ψηφιδωτό. Για καλύτερη στερέωση του υλικού μας (κονίαμα ή κερί) χαράσσουμε το ξύλο με ένα σκαρπέλο. Με τον τρόπο αυτό θα πετύχουμε να κολλήσει καλύτερα στο κόντρα πλακέ το υπόστρωμα του ψηφιδωτού.φορητό (ψηφιδωτό). Με τον όρο φορητό προσδιορίζουμε το έργο τέχνης που μπορεί να μετακινείται από έναν ως δύο ανθρώπους. Για παράδειγμα όλοι οι πίνακες μικρών και μεσαίων διαστάσεων τα μικρά ψηφιδωτά τα μικρά γλυπτά και άλλα.

23 Ξύλινο τελάρο με ηρακλήτ Το τελάρο αυτό είναι ξύλινο, είναι δε κατασκευασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να δέχεται το ηρακλήτ, επάνω στο οποίο θα τοποθετηθεί ανάλογα με την περίπτωση το κονίαμα ή ο ασβέστης. Το μεταλλικό τελάρο Το μεταλλικό τελάρο είναι κατασκευασμένο από σιδερένιο τάφ (Τ) 25 χιλιοστών. Στο εσωτερικό του τοποθετούμε πλέγμα ώστε να οπλίσουμε το κονίαμά μας. Όταν είναι μεγαλύτερο από 40 εκατοστά του μέτρου είναι απαραίτητη η τοποθέτηση λάμας για την ενίσχυση του πλέγματος. Οι λάμες τοποθετούνται περίπου ανά 40 εκατοστά του μέτρου ανάλογα με το μέγεθος. 6 η Συνάντηση 2 διδακτικές περίοδοι ΤΑ ΚΟΝΙΑΜΑΤΑ Θέμα και επιμέρους στόχοι Ανάμειξη κονιαμάτων και τοποθέτηση του ψηφιδωτού σε αυτό και ο καθαρισμός του. Εικαστικό λεξικό Όπου υπάρχει λέξη που είναι εξειδικευμένη γίνετε ανάλυση της. Εποπτικά μέσα. Για καλύτερη προσέγγιση του ζητήματος θα χρησιμοποιηθούν διαφάνειες και φωτογραφίες. Πορεία εργασία Η πορεία της εργασίας θα γίνετε βήμα προς βήμα με την βοήθεια του διδάσκοντος όπως επεξηγείτε και πιο κάτω.

24 Υλικά των κονιαμάτων Τα υλικά για τα κονιάματα είναι πασίγνωστα και μπορούμε να τα βρούμε εύκολα στο εμπόριο και ειδικά σε μαγαζιά με υλικά οικοδομής. Τα υλικά που θα αναφέρουμε πιο κάτω είναι εκείνα που αναμειγνύονται μεταξύ τους για να μας δώσουν το υπόστρωμα στο οποίο στερεώνεται το ψηφιδωτό. Εξαίρεση αποτελεί το κερί και ο εποξικός αρμός. Ένα σημείο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι τα υλικά που θα αναφέρουμε δεν είναι απαραίτητο να αναμειγνύονται όλα μαζί αλλά για κάθε μια περίπτωση ξεχωριστά υπάρχει και η κατάλληλη συνταγή. Το υλικά για την κατασκευή κονιάματος και ο τρόπος που θα χρησιμοποιηθούν εξαρτάται κυρίως από το τελάρο όπου θα τοποθετηθεί το ψηφιδωτό. Για παράδειγμα δεν τοποθετούμε ΠΟΤΕ ασβέστη στο κονίαμα που προορίζεται για το μεταλλικό τελάρο γιατί ο ασβέστης είναι γνωστό ότι καταστρέφει τα μέταλλα και κυρίως το σίδηρο. Τα υλικά είναι: 1. Μαρμαρόσκονη (τσίονι, σπρίτς). 2. Άμμος. Κατά προτίμηση ξανθή ή ποταμίσια.

25 3. Τσιμέντο κατά προτίμηση άσπρο. Το τσιμέντο το χρησιμοποιούμε εξ ανάγκης σε αντικατάσταση της Θηραϊκής γης. 4. Τουβλόσκονη (τριμμένο κεραμίδι). 5. Ασβέστη (πολτό). 6. Κόλλα (πλαστική). 7. Το τσμεντόχρωμα (φάβα). 8. Το κερί της μέλισσας. 9. Η παραφίνη. 10. Το κολοφώνιο. Η μαρμαρόσκονη. Η μαρμαρόσκονη (ή σπριτς ή τσίονι) είναι η χοντρόκοκκη ή ψιλόκοκκη άμμος που παράγεται από την εξόρυξη και επεξεργασία των μαρμάρων στο λατομείο. Μπορούμε εύκολα να την προμηθευτούμε από τα είδη οικοδομής. Άμμος ξανθή. Η ξανθή άμμος μπορεί να είναι ποταμίσια αλλά και θαλάσσης. Αν είναι του ποταμού απλώς δεν χρειάζεται πλύσιμο. Αν όμως προέρχεται από την θάλασσα απαραιτήτως τότε πρέπει να πλυθεί*. (Βλέπε πιο κάτω) Πώς να πλύνετε την άμμο της θάλασσας. Σε ένα κουβά τοποθετήστε την άμμο της θάλασσας αφού πρώτα βάλετε στον κουβά ένα λάστιχο νερού για να μπορείτε να διοχετεύσετε νερό σε αυτό. Απελευθερώστε τη ροή του νερού και σε λίγο θα ιδείτε το αλάτι να φεύγει μαζί με την υπερχείλιση. Αν υπάρχει ανάγκη χρησιμοποιήστε μεγαλύτερο δοχείο για περισσότερη ποσότητα άμμου. Το τσιμέντο. Το τσιμέντο είναι ένα σύγχρονο υλικό που όλοι το γνωρίζουμε έτσι δε χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Εύχρηστο αξιόπιστο αλλά χρειάζεται μέτρο στη χρήση του. Η Θηραϊκή γη. Η θηραϊκή γη είναι ηφαιστειακή σκόνη σε τύπο χωμάτινης άμμου. Η εξόρυξή της γινόταν μέχρι πρόσφατα από το ανενεργό ηφαίστειο της Σαντορίνης. Χρησιμοποιόταν από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας σαν υποκατάστατο του τσιμέντου. Με την ανακάλυψη όμως και την ευρεία χρήση του τσιμέντου η θηραϊκή γη εξαφανίστηκε από το εμπόριο. Η Τουβλόσκονη. Η τουβλόσκονη είναι τα τρίμματα των τούβλων και κεραμιδιών. Δεν βρίσκεται εύκολα στο εμπόριο. Μπορούμε όμως να την προμηθευτούμε από τα κεραμοποιία. Είναι υλικό αξιόπιστο και απαραίτητο για τα κονιάματα. Στην αρχαιότητα ήταν αδιανόητο να μην τοποθετηθεί στο κονίαμα. Ασβέστης σε μορφή πολτού.

26 Ο ασβέστης δυστυχώς στην Κύπρο είναι κακής ποιότητας και ακόμη χειρότερα είναι σε μορφή σκόνης. Επειδή στην Κυπριακή αγορά δεν υπάρχει ασβέστης σε μορφή πολτού πρέπει να το κατασκευάζουμε μόνοι μας. Για το λόγο αυτό τοποθετούμε ασβέστη σε ένα βαρέλι (κατά προτίμηση πλαστικό) και προσθέτουμε νερό μέχρι να το σκεπάσει. Αφήνουμε τον ασβέστη να ηρεμήσει και παίρνοντας από τον πολτό δημιουργούμε τα κονιάματα στα οποία χρειάζεται. Η πλαστική κόλλα. Η πλαστική κόλλα υπάρχει άφθονη στο εμπόριο. Καλύτερη είναι σε υγρή κατάσταση αυτή που χρησιμοποιείται για να κολλούν τα πλακάκια. Στο εμπόριο είναι γνωστή με το όνομα πόλιπολ. Το τσιμεντόχρωμα Το τσιμεντόχρωμα ή φάβα είναι ένα ειδικό δυνατό χρώμα για να χρωματίζει το τσιμέντο. Δεν είναι άλλο από το γνώριμο σε όλους μας χοντροκόκκινο της αγιογραφίας, μονό που αυτό είναι ειδικά κατασκευασμένο από τις τσιμεντοβιομηχανίες για το σκοπό αυτό. Το χρωματισμό του κονιάματος στην αρχαιότητα το έκανε η τουβλόσκονη. Επειδή στις μέρες μας η τουβλόσκονη είναι δυσεύρετη καταφεύγουμε σε αυτό. ΟΙ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ ΤΩΝ ΚΟΝΙΑΜΑΤΩΝ Για να μπορέσουμε να τοποθετήσουμε τα κονιάματα σε μια σειρά, καλό είναι να τα δώσουμε ανάλογα με το πού θα τοποθετηθεί το ψηφιδωτό μας. Για παράδειγμα κονίαμα για το μεταλλικό τελάρο, ή κονίαμα για ψηφιδωτό στο πάτωμα. Κονίαμα για το τελάρο από κόντρα πλακέ. 1. 2½ άμμο ξανθή. 2. 1½ μαρμαρόσκονη 3. ½ τουβλόσκονη 4. ½ άσπρο τσιμέντο 5. 1½ ποτήρι αδιάλυτη κόλλα (αν τα πιο πάνω υλικά στο σύνολό τους είναι ένας κουβάς των 10 κιλών) 6. ½ κουταλάκι του γλυκού τσιμεντόχρωμα. Πρώτα διαλύουμε την κόλλα μας σε μισό λίτρο νερού. Ανακατεύουμε τα υλικά μας ξερά και προσθέτουμε τη διαλυμένη κόλλα. Ανακατεύουμε προσθέτοντας νερό μέχρι το μείγμα μας να γίνει ζύμη. Ξεχωρίζουμε λίγο από το μείγμα ανάλογα με το μέγεθος του ψηφιδωτού μας και το διαλύουμε ακόμη λίγο μέχρι να γίνει σαν γιαούρτι. Τοποθετούμε το υπόλοιπο μείγμα στο τελάρο και εκείνο που διαλύσαμε τη δεύτερη φορά το περνούμε με πινέλο προσεκτικά πάνω στο ψηφιδωτό. Αναποδογυρίζουμε το ψηφιδωτό στο τελάρο. Αφού αφήσουμε το τελάρο ακίνητο για όσο χρόνο χρειάζεται ώστε να στερεοποιηθεί το κονίαμα μουλιάζουμε καλά το πανί μας και το αφαιρούμε προσεκτικά. Το τράβηγμα του πανιού πρέπει να γίνεται σε πλάγια φορά και όχι σε κάθετη. Για την υπόλοιπη διαδικασία βλέπε πλύσιμο και βερνίκωμα του ψηφιδωτού.

27 Κονίαμα για το μεταλλικό τελάρο. Οι αναλογίες του κονιάματος για το μεταλλικό τελάρο είναι οι ίδιες με τις προηγούμενες. Η διαφορά είναι στην πυκνότητα του κονιάματος και στον τρόπο τοποθέτησής του. Για να τοποθετήσουμε το ψηφιδωτό σε μεταλλικό τελάρο βάζουμε το ψηφιδωτό στο τραπέζι. Τοποθετούμε με προσοχή, όπως φαίνεται στο σχέδιο της σελίδας 48, το μεταλλικό τελάρο πάνω στο ψηφιδωτό. Στερεώνουμε το τελάρο στις τέσσερις γωνίες με σφιγκτήρες για να αποτρέψουμε την έξοδο του κονιάματος. Χύνουμε το κονίαμά μας αφού πρώτα το αφαιρέσουμε ώστε να γίνει πολτός Κονίαμα για ξύλινο τελάρο με ηρακλήτ *. Το κονίαμα για ξύλινο τελάρο με ηρακλήτ έχει σαν κυριότερο υλικό τον ασβέστη σε μορφή πολτού. Οι αναλογίες του κονιάματος είναι: 1. 4 ασβέστη 2. 1 άμμο 3. 2 μαρμαρόσκονη 4. ½ τουβλόσκονη 5. ½ άσπρο τσιμέντο 6. ½ κουταλάκι του γλυκού τσιμεντόχρωμα. Αναμειγνύουμε τα υλικά μας χωρίς νερό γιατί ο ασβέστης αφού έγινε πολτός διαθέτει αρκετή ποσότητα νερού. Μόνο αν είναι εντελώς απαραίτητο προσθέτουμε λίγο νερό. Το μείγμα μας πρέπει να πάρει τη μορφή ζύμης ψωμιού. Ένας τρόπος για να αντιληφθούμε αν έχουμε κονίαμα με σωστές προδιαγραφές είναι: παίρνοντας με το μυστρί μας λίγο από το κονίαμα κι αφού γυρίσουμε ανάποδα το μυστρί το κονίαμα δεν πρέπει να πέφτει. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ ΣΕ ΚΕΡΙ Το κερί της μέλισσας. Το κερί της μέλισσας είναι ένα άριστο υλικό. Η μόνη προσωνυμία που του ταιριάζει είναι αυτοκρατορικό. Ο λόγος είναι γιατί έχει μονό πλεονεκτήματα. έναντι των άλλων υλικών που χρησιμοποιούμε. Είναι ελαφρύ, μονωτικό στην υγρασία αδιάλυτο στο νερό, άφθαρτο στο χρόνο, εύκολο στη χρήση και πολλά άλλα. Η παραφίνη. Η παραφίνη σήμερα παρασκευάζεται από το πετρέλαιο. Παλαιότερα παρασκευαζόταν από το λίπος της φάλαινας. Η παραφίνη είναι ένα άριστο υλικό για τη συγκεκριμένη εργασία. Εύκολα μπορούμε να την προμηθευτούμε από το εμπόριο. Η τιμή αγοράς είναι προσιτή.

28 Το κολοφώνιο. Το κολοφώνιο συγκαταλέγεται στις ρητινώδεις ουσίες. Είναι το στερεό υπόλειμμα της ρητίνης των κωνοφόρων το οποίο απομένει μετά την απόσταξη στην παραγωγή της τερεβινθίνης (νέφτι). Έχει χρώμα από ανοικτό κίτρινο έως σκούρο πορτοκαλί. Μπορούμε να το προμηθευτούμε από ειδικά καταστήματα. Το κερί ως κονίαμα. Το κερί πρέπει να το εντάξουμε στην κατηγορία των κονιαμάτων. Το υλικό αυτό λειτουργεί ναι μεν σαν κονίαμα αλλά έχει ανεξάρτητη συμπεριφορά. Η ανεξαρτησία του έγκειται στο ότι δουλεύει όπως όλα τα αλλά υλικά μαζί. Δηλαδή δεν χρειάζεται την πρόσμειξη διαφόρων υλικών όπως η άμμος και η μαρμαρόσκονη για να δημιουργηθεί η μάζα και το τσιμέντο για συνδετικό υλικό. Στο κερί υπάρχει και η μάζα και η συνδετική ύλη και είναι και οικολογικό. Το τελάρο από κόντρα πλακέ είναι το καταλληλότερο για το κερί. Το ψηφιδωτό τοποθετείται και σε αυτήν τη μέθοδο όπως και με το κονίαμα. Για να φτιάξουμε υπόστρωμα με κερί βάζουμε σε δοχείο: 1. 1 κιλό κερί της μέλισσας κιλό παραφίνη κουταλιά της σούπας κολοφώνιο. Τα ζεσταίνουμε σε μπέν μαρίν. Όταν το υλικό λιώσει με κουτάλα το περιχύνουμε προσεκτικά στο πίσω μέρος του ψηφιδωτού. Το υπόλοιπο λιωμένο κερί το τοποθετούμε στο τελάρο. Αναποδογυρίζουμε το ψηφιδωτό στο τελάρο. Αφήνουμε το κερί ΟΧΙ μόνο να κρυώσει αλλά να στερεοποιηθεί καλά. Αν βιαστούμε να αφαιρέσουμε το ύφασμα το πιθανότερο θα προκαλέσουμε ζημία στο ψηφιδωτό. Η μέθοδος αυτή είναι γνωστό ότι εφαρμόζεται από την εποχή του Βυζαντίου. Πιθανόν όμως η χρήση του να ήταν γνωστή και σε παλαιότερες περιόδους. Είναι βέβαιο ότι η το κερί της μέλισσας είχε τεχνικές εφαρμογές από την αρχαιότητα. (βλέπε στο παράρτημα της μελέτης τα σχόλια και την εικόνα του Αγίου Νικολάου του Στρειδά ) ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Για τον καθαρισμό του ψηφιδωτού είναι απαραίτητα τα εξής εργαλεία και υλικά: 1. Βούρτσα 2. Σφουγγάρι 3. Σαπούνι 4. νερό άφθονο 5. Υδροχλωρικό οξύ 6. Σύγχρονα καθαριστικά πέτρας Ο καθαρισμός του ψηφιδωτού είναι απαραίτητος για να φύγει η αλευρόκολλα που παραμένει στις ψηφίδες και μετά την αφαίρεση του πανιού. Για να γίνει κατορθωτή η απομάκρυνση της ασπρίλα του ασβέστη από το ψηφιδωτό όταν το κονίαμα μας έχει βάση τον ασβέστη.

29 Καθαρισμός αλευρόκολλας. Ο καθαρισμός της αλευρόκολλας γίνεται με τη χρήση της βούρτσας και του σφουγγαριού μαζί με σαπούνι και άφθονο νερό. Καθαρισμός ασβέστη. Για τον καθαρισμό του ασβέστη, αφού πρώτα πλύνουμε το ψηφιδωτό με την πρώτη μέθοδο, διαλύουμε υδροχλωρικό οξύ σε 7 μέρη νερό. Με τη χρήση πινέλου περνούμε το διάλυμα στην επιφάνεια του ψηφιδωτού. Η χρήση υδροχλωρικού οξέος γίνεται ΜΟΝΟ όταν το ψηφιδωτό μας αποτελείται από σμάλτινες ψηφίδες. Σε περίπτωση που υπάρχουν μαρμάρινες ψηφίδες να αποφεύγουμε τη διαδικασία αυτή και να προτιμούμε τον καθαρισμό με σαπούνι και νερό. Προσοχή το οξύ παρότι είναι διαλυμένο παραμένει επικίνδυνο. ΓΥΑΛΙΣΜΑ ΤΟΥ ΨΗΦΙΔΩΤΟΥ Το γυάλισμα του ψηφιδωτού είναι η τελική διαδικασία στον κύκλο της δημιουργίας του έργου. Μετά από αυτό το έργο μας ανήκει πλέον στην ιστορία και θα πρέπει να περιμένει μερικούς αιώνες για να δεχτεί ίσως την επέμβαση κάποιου συντηρητή στο μέλλον. Για το γυάλισμα των ψηφίδων στο έργο μας χρησιμοποιούμε τα εξής υλικά: 1. Παραφινέλαιο. 2. Λινέλαιο 3. Βερνίκι 4. Νέφτι Το παραφινέλαιο. Το παραφινέλαιο το αγοράζουμε από τα φαρμακεία. Ανήκει στα φαρμακευτικά είδη και παρασκευάζεται αφού η βιομηχανία επεξεργαστεί το λίπος της φάλαινας. Είναι άχρωμο και έχει υγρή μορφή. Σήμερα η βιομηχανία παρασκευάζει το παραφινέλαιο και από το πετρέλαιο. Η μόνη διαφορά των δύο είναι ότι το δεύτερο είναι δηλητήριο. Η χρήση του είναι απλή, τοποθετούμε σε καθαρό πανί το υγρό παραφινέλαιο και με αυτό τρίβουμε προσεκτικά το ψηφιδωτό μας. Το λινέλαιο Το λινέλαιο είναι λάδι που το παίρνουμε από συμπίεση των καρπών του φυτού λινάρι. Το λινέλαιο κατέχει εξέχουσα θέση στο χώρο της τέχνης. Η κυριότερη χρήση του είναι στην κατασκευή της λαδομπογιάς. Στη δική μας περίπτωση το λινέλαιο το αραιώνουμε με τέσσερα μέρη νέφτι και με αυτό κάνουμε την ίδια εργασία όπως και με το παραφινέλαιο. Το βερνίκι. Το βερνίκι είναι γνώριμο υλικό και δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις.

30 Καλόν είναι να γνωρίζουμε ότι προέρχεται από επεξεργασία ρητινών που παίρνουμε από διάφορα δέντρα κυρίως κωνοφόρα. Στη διαδικασία γυαλίσματος του ψηφιδωτού λειτουργεί το ίδιο με το λινέλαιο και το παραφινέλαιο. Το νέφτι. Το νέφτι είναι υγρό άχρωμο έχει έντονη οσμή και τοξικό. Προσοχή να μην έρθει σε επαφή με το δέρμα και κυρίως με τα μάτια. Σε περίπτωση κατάποσης επικοινωνήστε άμεσος με γιατρό. Το νέφτι προέρχεται από απόσταξη του ρετσινιού του πεύκου. Είναι γνωστό από την αρχαιότητα και η χρήση του στο ψηφιδωτό είναι η αραίωση των υλικών για το γυάλισμά του. Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΨΗΦΟΘΕΤΗΣΗΣ Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια απλούστευσης των μεθόδων παραγωγής. Δυστυχώς το γεγονός αυτό δεν έχει αφήσει αλώβητο και το χώρο της τέχνης. Η βιομηχανία βρήκε τρόπους ώστε να κατασκευάσει ισοϋψείς ψηφίδες και με τον τρόπο αυτό να καταργήσει το κονίαμα. Για ένα ψηφιδωτό στις μέρες μας είναι απαραίτητα τα ακόλουθα: 1. Σύγχρονες ψηφίδες οι οποίες κατά κανόνα είναι κακής ποιότητας. 2. Εποξικές κόλλες 3. Εποξικός αρμός 4. Υπόστρωμα από σκυρόδεμα(μπετόν) Σε μια λεία επιφάνεια δαπέδου ή τοίχου ή κονιάματος σε τελάρο η οποία είναι στεγνή και σκληρή σχεδιάζουμε το θέμα του ψηφιδωτού. Τοποθετούμε την εποξική κόλλα και ψηφοθετούμε. Αφού τελειώσουμε κλείνουμε τους αρμούς με εποξικό αρμό. Πλένουμε αμέσως τον αρμό με νερό προτού στεγνώσει. Συνεχίζουμε τη διαδικασία αυτή μέχρι να αφαιρέσουμε ό,τι από τον εποξικό αρμό βρίσκεται πάνω στις ψηφίδες. Ο εποξικός αρμός δουλεύεται με νερό για 1-2 ώρες και για άλλες 2 ώρες με οινόπνευμα. Μετά από αυτό το χρονικό διάστημα είναι αδύνατο να τον αφαιρέσουμε. Για το λόγο αυτό στην αρχήν απαραιτήτως τοποθετούμε εποξικό αρμό σε μια μικρή περιοχή. Μαθαίνουμε τη διαδικασία και αργότερα ο καθένας αποφασίσει ανάλογα με τις δικές του δυνατότητες. Στις μέρες μας παρουσιάζεται το φαινόμενο πολλοί να χρησιμοποιούν υλικά τα οποία δεν έχουν καμιά πιθανότητα να αντέξουν πολύ στο χρόνο. Είναι κρίμα γιατί τα έργα που δημιουργούνται με τις μεθόδους αυτές δε θα επιβιώσουν. Για παράδειγμα πολλοί χρησιμοποιούν την κόλλα του μαραγκού για να κολλήσουν τις ψηφίδες. Άλλοι πάλι δεν τοποθετούν καθόλου εποξικό αρμό. Επίσης χρησιμοποιούν για υπόστρωμα κεραμικά όπως γλάστρες ή κακής ποιότητας ξύλα ή ακόμα και γυαλί. Το μονό υλικό το οποίο είναι θεμιτό να χρησιμοποιείται είναι το κόντρα πλακέ θαλάσσης και αυτό όταν προορίζεται για ψηφιδωτά εσωτερικού χώρου.

31 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Επίτομο Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης. Π.Χ. Δορμπαράκη Εστία. Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή. Περί Αρχιτεκτονικής του Βιτρούβιου. Φυσική Ιστορία του Γάϊου Πλίνιου Byzantium. MYanagi, E.Takahashi, S.Tsuji Y.Nagatsuka Chartwell Books Αρχαία Ελλάδα. Furio Durando - Εκδόσεις Kαστανιώτη The Kariye Djami. Paul A. Underwood - Pantheon Οδηγός του Κουρείου. Εκδ. Πολιτιστικού Ιδρύματος Τράπεζας Κύπρου. Η αρχαία ελληνική ζωγραφική και η απήχηση της στους νεότερους χρόνους. Στέλιος Λυδάκης. Εκδόσεις Μέλισσα Αθήνα Φωτογραφικό και γραπτό υλικό από το αρχείο του Κέντρου Μελετών Κυπριακού Ψηφιδωτού. Διαδίκτυο.

Τοιχοποιία Ι Επισκευές

Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τα κατεστραμμένα ή φθαρμένα μέρη της τοιχοποιίας επισκευάζονται ακολουθώντας τις παραδοσιακές τεχνικές. Ο τεχνίτης πριν ξεκινήσει πρέπει να έχει έτοιμα τα απαιτούμενα υλικά: πέτρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές στην Εικαστική Αγωγή ΨΗΦΙΔΩΤΟ (Ι) ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΨΗΦΙΔΩΝ

Τεχνικές στην Εικαστική Αγωγή ΨΗΦΙΔΩΤΟ (Ι) ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΨΗΦΙΔΩΝ Τεχνικές στην Εικαστική Αγωγή ΨΗΦΙΔΩΤΟ (Ι) ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΑΜΕΣΗΣ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΨΗΦΙΔΩΝ Πορεία Εργασίας: Προετοιμασία μέσων/υλικών Σχεδιασμός σύνθεσης Κόψιμο ψηφίδων ή/και δημιουργία ψηφίδων με σπάσιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΧΡΩΜΑΤΑ ΕΤΟΙΜΟΣ ΣΟΒΑΣ ΣΑΚΟΣ 25KG 3 ΣΑΚ 6,35 19,05 ΕΤΟΙΜΟΣ ΣΟΒΑΣ 0 KG 6,35 0,00 ΤΣΙΜΕΝΤΟΚΟΝΙΑ ΕΤΟΙΜΗ 3 KG 4,10 12,30 ΤΣΙΜΕΝΤΟΚΟΝΙΑ ΕΤΟΙΜΗ 5 KG 4,10 20,50 ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑ ΓΙΑ ΣΙΔΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ ΚΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ Επιτοίχια και φορητά ψηφιδωτά στο σχολείο μας Διευθύντρια: Βούλα Κασπαρή Υπεύθυνη εκπαιδευτικός: Ελένη Αναξαγόρου Σχολική χρονιά: 2012-2013 ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέρνο τραπεζάκι από οξιά

Μοντέρνο τραπεζάκι από οξιά Μοντέρνο τραπεζάκι από οξιά Μικρό αριστούργημα Τραπεζάκι από οξιά Σε αυτή την εργασία διαχωρίζεται η ήρα από το σιτάρι. Επειδή το μικρό τραπεζάκι έχει πολύ μεγάλες απαιτήσεις. 1 Εισαγωγή Τώρα θα φανεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΒΙΒΛΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΕΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΔΙΔΑΣΚOΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΧΟΥΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο

Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο Σπίτι πουλιών για το μπαλκόνι και τον κήπο Αποστολή στον κόσμο των ζώων. Σπίτι πουλιών Οι μικροί και οι μεγάλοι ερευνητές ζώων μπορούν σύντομα να αρχίσουν να καραδοκούν και να ανακαλύψουν τον κόσμο εκ

Διαβάστε περισσότερα

MΑτ. OΛό ΓΙΟ ΠΑΤΗΤΗ ΤΣΙΜΕΝΤΟΚΟΝΙΑ EΓΧΡΩΜΟΣ ΣΟΒΑΣ EΓΧΡΩΜΟΣ ΑΡΜΟΣ ΠΕΤΡΑΣ ΧΑΛΑΖΙΑΚΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ Δ Η Μ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ

MΑτ. OΛό ΓΙΟ ΠΑΤΗΤΗ ΤΣΙΜΕΝΤΟΚΟΝΙΑ EΓΧΡΩΜΟΣ ΣΟΒΑΣ EΓΧΡΩΜΟΣ ΑΡΜΟΣ ΠΕΤΡΑΣ ΧΑΛΑΖΙΑΚΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ Δ Η Μ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ ΧΡΩ MΑτ OΛό ΓΙΟ EΓΧΡΩΜΟΣ ΣΟΒΑΣ EΓΧΡΩΜΟΣ ΑΡΜΟΣ ΠΕΤΡΑΣ ΧΑΛΑΖΙΑΚΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ Δ Η Μ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ H EΤΑΙΡΙΑ Η βιομηχανία ΠΡΟΛΑΤ ιδρύθηκε το 1967 κάνοντας κονιοποίηση και επεξεργασία ορυκτών υλικών. Τα ορυκτά

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομερείς oδηγίες επισκευής. 3D target repair

Λεπτομερείς oδηγίες επισκευής. 3D target repair Λεπτομερείς oδηγίες επισκευής. 3D target repair ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΤΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕΤΕ ΤΟ ΥΛΙΚΟ. ΕΠΙΣΗΣ, ΦΡΟΝΤΙΣΤΕ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΕ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΨΗΦΙΑΚΗ ΖΥΓΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΩΣΤΗ ΜΈΤΡΗΣΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά που χρειαζόμαστε

Υλικά που χρειαζόμαστε Θέρμανση νερού σε ηλιακό συλλέκτη και κατασκευή ενός ηλιακού θερμοσίφωνα Η Ελλάδα έχει περίπου το 1/4 των ηλιακών θερμοσιφώνων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό το διαπιστώνουμε εύκολα αν κοιτάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώ και Ανακαλύπτω - Φυσικά Δημοτικού Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά Τάξη Ε

Ερευνώ και Ανακαλύπτω - Φυσικά Δημοτικού Απαιτούμενος εξοπλισμός και υλικά Τάξη Ε Τάξη Ε βελόνες πλεξίματος αλουμινόφυλλο αλάτι βεντούζα αμμωνία αλεύρι βραστήρας απορρυπαντικό βάμμα ιωδίου γκαζάκι ασβέστης ζάχαρη γυαλί άχρωμη ζελατίνα κόκκινο λάχανο ελατήριο βαζελίνη ζυγός σύγκρισης

Διαβάστε περισσότερα

Robert Bosch GmbH. X-ήκη εφημερίδων

Robert Bosch GmbH. X-ήκη εφημερίδων X-ήκη εφημερίδων Η έξτρα θέση για το «Έξτρα φύλλο» X-ήκη εφημερίδων Κάτι διαφορετικό από μια x-τυχαία θήκη εφημερίδων: Αυτό το όμορφο έπιπλο φυλάσσει τις εφημερίδες και τα περιοδικά με ένα διακοσμητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ

Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ 1 ο ΕΠΑΛ Ιλίου 5 ο ΣΕΚ Γ Αθήνας Τομέας Εφαρμοσμένων Τεχνών Ειδικότητα Γραφικών Τεχνών Χατζηγιαννάκη Β. Ρόκου Χ. Λιομαζώχτρες Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ Χαρακτική: η τέχνη της εγχάραξης μιας σκληρής επίπεδης,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ

Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ Οδηγός κατασκευής φ/β πάνελ Η κατασκευή του φωτοβολταικου πάνελ βήμα προς βήμα Η κατασκευή αυτή προϋποθέτει κάποιες βασικές γνώσεις ηλεκτρολογίας και χρήση ενός ηλεκτρικού κολλητηριού οπωσδήποτε 40 ή 60

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Η ομάδα κατασκευών και χειροτεχνίας λειτουργεί φέτος για 4 η συνεχόμενη χρονιά και έρχεται να μας συμπαρασύρει στην τροχιά της δημιουργίας και στη χαρά που

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΑΚΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΚΟΥΤΙ v.2b. οδηγίες κατασκευής και χρήσης parathirofyllo@riseup.net

ΗΛΙΑΚΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΚΟΥΤΙ v.2b. οδηγίες κατασκευής και χρήσης parathirofyllo@riseup.net ΗΛΙΑΚΟΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΚΟΥΤΙ v.2b οδηγίες κατασκευής και χρήσης parathirofyllo@riseup.net ΥΛΙΚΑ 4 κομμάτια κόντρα-πλακέ Αν βρείτε πάχους 8mm χρησιμοποιείστε αυτές τις διαστάσεις: 37 Χ 50 εκ (βάση) 37 X 45 εκ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΧΡΥΣΟΧΟΪΑΣ-ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Άλλες ιδέες για ξύλο

Ε. Άλλες ιδέες για ξύλο Ε. Άλλες ιδέες για ξύλο Μικρά ξυλάκια MDF με πάχος δικής μας εκλογής, χρωματιστά χαρτιά Α4 ή λεπτό οικολογικό χαρτί, κορδελίτσες και αποξηραμένα φύλλα του Φθινοπώρου αρκούν για ένα όμορφο αισθητικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιότητες Ανόργανο υλικό, διαπνέον, για εσωτερική και εξωτερική χρήση, με εξαιρετική εργασιμότητα.

Ιδιότητες Ανόργανο υλικό, διαπνέον, για εσωτερική και εξωτερική χρήση, με εξαιρετική εργασιμότητα. Baumit StarContact Προϊόν Σύνθεση Έτοιμη προς χρήση κονία για επικόλληση θερμομονωτικών πλακών EPS, πετροβάμβακα και XPS και για επίστρωση του υαλοπλέγματος. Κατάλληλο για εφαρμογή με το χέρι ή μηχανή.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU

ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU ΥΨΗΛΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΗ REHAU ΠΑΡΑΘΥΡΑ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ Τα παράθυρα με προφίλ REHAU χαρακτηρίζονται από την ποιότητα, τα σύγχρονα τεχνολογικά πρότυπα, τον πρακτικό χειρισμό και τη μεγάλη ευκολία στη

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι.

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι. ΑΝΩΣΗ Πείραμα 1: Το αυγό που κολυμπάει. Τι χρειάζεσαι: ένα βρασμένο αυγό, ένα πλατύ ποτήρι ή ένα πλαστικό μπουκάλι, ένα μαχαίρι, νερό, αλάτι, ένα κουταλάκι. Τι θα κάνεις: Αν δεν είναι εύκολο να έχεις ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία

Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία Υψηλός δείκτης προστασίας Πλαίσιο άμμου με αντηλιακή προστασία Χάρη στην ενσωματωμένη οροφή ηλίου μπορούν τα παιδιά σου να παίζουν ακόμα και στην καρδιά του καλοκαιριού,

Διαβάστε περισσότερα

DIY: Κατασκευή πολυεστερικού Doorpanel 29/04/2006, 11:54 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΙΚΟΥ DOORPANEL ΣΕ ALFA ROMEO 33

DIY: Κατασκευή πολυεστερικού Doorpanel 29/04/2006, 11:54 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΙΚΟΥ DOORPANEL ΣΕ ALFA ROMEO 33 DIY: Κατασκευή πολυεστερικού Doorpanel 29/04/2006, 11:54 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΙΚΟΥ DOORPANEL ΣΕ ALFA ROMEO 33 Πρόκειται για µία κατασκευή σχετικά απλή η οποία όµως απαιτεί χρόνο και µεράκι. Σκοπός της είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτό ασβεστοκονίαμα σε παραδοσιακό μαροκινό στιλ για επιφάνειες ανθεκτικές στο νερό. Για χρήση σε εσωτερικούς χωρους.

Ορυκτό ασβεστοκονίαμα σε παραδοσιακό μαροκινό στιλ για επιφάνειες ανθεκτικές στο νερό. Για χρήση σε εσωτερικούς χωρους. Tadelakt Pro ΓΕΝΙΚΑ Ορυκτό ασβεστοκονίαμα σε παραδοσιακό μαροκινό στιλ για επιφάνειες ανθεκτικές στο νερό. Για χρήση σε εσωτερικούς χωρους. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ξηρό ασβεστοκονίαμα 2. Αμιγώς μεταλλικό 3. Εύπλαστο

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ.

Ομάδα κατασκευών. του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Ι.Μ.Δ. Για 3 η χρονιά λειτουργεί η ομάδα κατασκευών του Συνδέσμου Νέων της Μητρόπολής μας. Πυξίδα μας η καλή συντροφιά σε τόπο αρκετά οικείο πλέον, στο «Πέρασμα»,

Διαβάστε περισσότερα

Robert Bosch GmbH. «Τοίχος γκολπόστ»

Robert Bosch GmbH. «Τοίχος γκολπόστ» «Τοίχος γκολπόστ» Στο στόχο! «Τοίχος γκολπόστ» Από τώρα ένας «τοίχος γκολπόστ» δεν υπάρχει μόνο στο γυμναστήριο, αλλά επίσης και στο σπίτι σου στον κήπο. 1 Εισαγωγή Ο «τοίχος γκολπόστ» είναι το κλασικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΟΥΦΩΜΑΤΩΝ. www.synco.gr. Ασφαλής επιλογή, εγγυημένη ποιότητα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΟΥΦΩΜΑΤΩΝ. www.synco.gr. Ασφαλής επιλογή, εγγυημένη ποιότητα Ασφαλής επιλογή, εγγυημένη ποιότητα Θωρακισμένες πόρτες Οι θωρακισμένες πόρτες δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στην ασφάλειά σας. Είναι κατασκευασμένες από μονοκόμματα, διαμορφωμένα χαλύβδινα φύλλα, που καλύπτουν

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Η παρούσα εκπαιδευτική δραστηριότητα υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Μαθαίνουμε Παρέα που χρηματοδοτείται από το Κοινωφελές Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟ: Προμήθεια οικοδομικών υλικών ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Προϋπολογισμός: 30.000,00 Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΕΡΓΟ: Προμήθεια οικοδομικών υλικών ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Προϋπολογισμός: 30.000,00 Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΓΟ: Προμήθεια οικοδομικών υλικών ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Προϋπολογισμός: 0.000,00 Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Mονάδα Ενδεικτική Τιμή Μερικό Α/Α Περιγραφή υλικού μέτρησης ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

Στεγανοποιητικό τσιμεντοειδές επίχρισμα εξωτερικών επιφανειών υπογείων. Βασική στρώση για τσιμεντοκονίες. Καλυπτικότητα

Στεγανοποιητικό τσιμεντοειδές επίχρισμα εξωτερικών επιφανειών υπογείων. Βασική στρώση για τσιμεντοκονίες. Καλυπτικότητα THOROSEAL FC Στεγανοποιητικό τσιμεντοειδές επίχρισμα εξωτερικών επιφανειών υπογείων. Βασική στρώση για τσιμεντοκονίες Χρήσεις - Για εξωτερική στεγανοποίηση μπετόν και τοιχοποιίας κάτω από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Παπαβασιλείου Χρήστος Υπεύθυνος ΚΠΕ Περτουλίου Τρικκαίων Τρίκαλα21-6-2014

Παπαβασιλείου Χρήστος Υπεύθυνος ΚΠΕ Περτουλίου Τρικκαίων Τρίκαλα21-6-2014 Παπαβασιλείου Χρήστος Υπεύθυνος ΚΠΕ Περτουλίου Τρικκαίων Τρίκαλα21-6-2014 Το περιβαλλοντικό και το οικονομικό κόστος των απορριπτικών και των καθαριστικών είναι αδικαιολόγητα μεγάλο. Τα απολυμαντικά-καθαριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΣ: Εταιρεία VALEO Formosa Office Building 4F 3, 161, Sung The Road Taipei, Taiwan, R.O.C.

ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΣ: Εταιρεία VALEO Formosa Office Building 4F 3, 161, Sung The Road Taipei, Taiwan, R.O.C. ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΣ: Εταιρεία VALEO Formosa Office Building 4F 3, 161, Sung The Road Taipei, Taiwan, R.O.C. P/N: 700351626(09.03) ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΡΙΝ ΤΗ ΧΡΗΣΗ: Διαβάστε τις οδηγίες προσεκτικά και απευθυνθείτε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2013 Κωδικός προϊόντος -Νο

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2013 Κωδικός προϊόντος -Νο Νέο 121 Φυσικά Χρώματα ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2013 Κωδικός 102 Λάδι επίπλων κήπου 1 (3 αποχρώσεις) 106 Λάδι περιποίησης και 83 m 2 στίλβωσης 107 Κερί περιποίησης και στίλβωσης 83 m 2 108 Ρητινέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Τροχήλατο καρότσι κουζίνας

Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Τροχήλατος βοηθός Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Ευτελώς πρακτικό: Ένα τέτοιο καρότσι είναι πάντοτε εκεί, όπου ακριβώς χρειάζεται, και προσφέρει πολύ χώρο για το ένα και το άλλο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ Τα μέταλλα τα βρίσκουμε παντού γύρω μας Χρησιμοποιήθηκαν όμως και στην τέχνη ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑ 1 Τι είναι τα μέταλλα και τα κράματα; Ποιες οι φυσικές τους

Διαβάστε περισσότερα

Αντιολισθητικές γραμμές και αντιολισθητικά προφίλ Mega-Tread για δάπεδα και σκαλοπάτια

Αντιολισθητικές γραμμές και αντιολισθητικά προφίλ Mega-Tread για δάπεδα και σκαλοπάτια Αντιολισθητικές γραμμές και αντιολισθητικά προφίλ Mega-Tread για δάπεδα και σκαλοπάτια ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Στις σκάλες οι άνθρωποι μπορεί να κινδυνεύσουν να γλιστρήσουν και να πέσουν. Αυτού του τύπου τα

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ 1. α) Ζεύγος δυνάμεων Δράσης Αντίδρασης είναι η δύναμη που ασκεί ο μαθητής στο έδαφος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός κατασκευής θαλάµου έκθεσης τυπωµένων µε λάµπα υδραργύρου

Οδηγός κατασκευής θαλάµου έκθεσης τυπωµένων µε λάµπα υδραργύρου Οδηγός κατασκευής θαλάµου έκθεσης τυπωµένων µε λάµπα υδραργύρου Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούµε µε την κατασκευή ενός θαλάµου έκθεσης φωτοευαίσθητων πλακετών για την µεταφορά τυπωµένων κυκλωµάτων από ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ: Η ΥΛΗ Μεταμορφωμένα πετρώματα 3 ΠΙΕΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Το μάρμαρο της Πάρου Η Αφροδίτη της Μήλου Ενδεικτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΛΥΣΕΙΣ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΛΥΣΕΙΣ 2η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 26 Μαΐου, 2013 Ώρα: 11:00-12:00 Οδηγίες: 1) Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες και περιλαμβάνει 25 θέματα. 2) Οι ορθές απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

TRIDIO 190016 TRIDIO 1

TRIDIO 190016 TRIDIO 1 TRIDIO 190016 1 Τι είναι το Tridio; Το Tridio είναι μια ανεξάρτητη μέθοδος εργασίας με σκοπό να υποστηρίξει τις τρέχουσες μεθόδους διδασκαλίας μαθηματικών στους τομείς της ανάπτυξης της χωρικής ικανότητας,

Διαβάστε περισσότερα

KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο

KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο Χρώμα για εξωτερικές επιφάνειες με βάση τα πυριτικά άλατα : - φιλικό για το περιβάλλον - οικονομικό - - προστατευτικό - ανεξίτηλο Φιλικό για το περιβάλλον Το ΚΕΙΜ-Granital

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2008 (ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 4Π/2008) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ: Α. Κτιριακά - Οικοδομική

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2008 (ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 4Π/2008) ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ: Α. Κτιριακά - Οικοδομική ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2008 (ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 4Π/2008) Κλάδοι Ειδικότητες: ΠΕ 12.01 ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ, ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΠΕ 17.01 ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ, ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΛΥΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθηµα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ Ηµεροµηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 36 3.3. Κατασκευή ψηφιδωτού α. α. Σχεδιάζουµε την παράσταση του ψηφιδωτού σε διάφανο χαρτί, σηµειώνοντας και τα χρώµατα. β. Γυρίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

λόγους είναι κατάλληλο για εξωτερικές ξύλινες επιφάνειες όπως: ξύλινα πλαίσια, ξυλεπενδύσεις, σοφίτες κ.τ.λ.π.

λόγους είναι κατάλληλο για εξωτερικές ξύλινες επιφάνειες όπως: ξύλινα πλαίσια, ξυλεπενδύσεις, σοφίτες κ.τ.λ.π. ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νο. 077 Α Holz-Color Συνδυασµός χρωµάτων µε einza mix Ι. Προϊόν Το προϊόν einza Holz-Color είναι ένα υδατοδιαλυτο χρώµα για ξύλινες επιφάνειες για εξωτερικούς χώρους, για σουβά,

Διαβάστε περισσότερα

Καπνός βγαίνει από. κάτω σηµείο της. Τα συστατικά δεν αναµιγνύονται ή το ψωµί δεν ψήνεται σωστά. οθόνη παρουσιάζει H:HH

Καπνός βγαίνει από. κάτω σηµείο της. Τα συστατικά δεν αναµιγνύονται ή το ψωµί δεν ψήνεται σωστά. οθόνη παρουσιάζει H:HH Πρόβληµα Αιτία Λύση Καπνός βγαίνει από τον κάδο ψησίµατος ή τις διεξόδους Το ψωµί βουλιάζει στη µέση και είναι υγρό στο κάτω σηµείο Είναι δύσκολο να βγάλετε το ψωµί από τον κάδο ψησίµατος Τα συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Στην κατασκήνωση του 2008 ασχοληθήκαμε με:

Στην κατασκήνωση του 2008 ασχοληθήκαμε με: Στην κατασκήνωση του 2008 ασχοληθήκαμε με: Γλυκίσματα από μαύρη ζάχαρη για το τσάι μας Βαζάκια για ρεσό Καλοκαιρινά σουβέρ από φελό και σκοινί Αρωματικά μαξιλαράκια 1. Βαζάκια για ρεσό Οι κατασκηνωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Άνοιγµα ρωγµής Άνοιγµα κάθετων «ραµµάτων» Καθαρισµών ρωγµών Έγχυση εποξικού µίγµατος χωρίς αδρανή Τοποθέτηση ραµµάτων Ανάδευση χαλαζιακής Σπατουλάρισµα µε το νέο Επίταση χαλαζιακής στις εγκάρσιες τοµές

Διαβάστε περισσότερα

Οµάδα κατασκευών. του Συνδέσµου Νέων της Ι.Μ..

Οµάδα κατασκευών. του Συνδέσµου Νέων της Ι.Μ.. Οµάδα κατασκευών του Συνδέσµου Νέων της Ι.Μ.. Για 3 η χρονιά λειτουργεί η οµάδα κατασκευών του Συνδέσµου Νέων της Μητρόπολής µας. Πυξίδα µας η καλή συντροφιά σε τόπο αρκετά οικείο πλέον, στο «Πέρασµα»,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία QS & FT. Ταχυστέγνωτα υλικά για τις ψυχρές περιόδους του χρόνου. Sto. Χτίζουμε με συνείδηση

Τεχνολογία QS & FT. Ταχυστέγνωτα υλικά για τις ψυχρές περιόδους του χρόνου. Sto. Χτίζουμε με συνείδηση Τεχνολογία QS & FT Ταχυστέγνωτα υλικά για τις ψυχρές περιόδους του χρόνου Sto Χτίζουμε με συνείδηση Περισσότερες επιλογές για τις ψυχρές εποχές του χρόνου Με τις τεχνολογίες QS και FT δουλεύετε στις προσόψεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνδετικά υλικά για την ανακαίνιση και αποκατάσταση

Συνδετικά υλικά για την ανακαίνιση και αποκατάσταση Συνδετικά υλικά για την ανακαίνιση και αποκατάσταση Προϊόντα Baumit Για βέλτιστη ανακαίνιση στα ιστορικά κτίρια και μνημεία Ιδέες με μέλλον. Συνδετικά υλικά Baumit για την αποκατάσταση επιλεγμένα και κατάλληλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2010/Β (21%) Κωδικός προϊόντος -Νο

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2010/Β (21%) Κωδικός προϊόντος -Νο Φυσικά Χρώµατα ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2010/Β (21%) Κωδικός 102 Λάδι επίπλων κήπου 23,60 1 106 Λάδι περιποίησης και 83 m 2 στίλβωσης 107 Κερί περιποίησης και στίλβωσης 83 m 2 108 Ρητινέλαιο επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (I) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ MAΘHMA : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

164_11_EntypoMyloiKritis:Layout 1 3/21/11 11:56 AM Page 24 Συνταγές Συλλογή Δ

164_11_EntypoMyloiKritis:Layout 1 3/21/11 11:56 AM Page 24 Συνταγές Συλλογή Δ Συνταγές Συλλογή Δ Kουλουράκια με Πορτοκάλι Αλεύρι Μύλοι Κρήτης Μαλακό: 1,5 κιλό (1 & 1/2 πακέτο) Βούτυρο: 500 γρ. (2 πακέτα) Ζάχαρη Άχνη: 500 γρ. (2 & 3/4 φλιτζανιού) Χυμός πορτοκαλιού: 300 γρ. (1 & 1/4

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τσιμεντοειδές στεγανωτικό σύστημα πολλαπλών χρήσεων. Σύστημα ενός συστατικού. Συστήματα δύο συστατικών

Τσιμεντοειδές στεγανωτικό σύστημα πολλαπλών χρήσεων. Σύστημα ενός συστατικού. Συστήματα δύο συστατικών Τσιμεντοειδές στεγανωτικό σύστημα πολλαπλών χρήσεων Πεδία εφαρμογών Tσιμεντοειδές σύστημα πολλαπλών χρήσεων κατάλληλο για εργασίες υγρομόνωσης σε επιφάνειες από σκυρόδεμα, τοιχοποιία, κάτω από πλακίδια

Διαβάστε περισσότερα

Λ Ερωτήσεις & απαντήσεις για τον αρτοπαρασκευαστή Πρόβληµα Αιτία Λύση Η συσκευή ή η οθόνη δεν λειτουργούν Καπνός βγαίνει από τον κάδο ψησίµατος ή τις διεξόδους Το ψωµί βουλιάζει στη µέση και είναι υγρό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ ΔΣΣΜ/Περιφερειακός Τομέας Δυτικής Μακεδονίας ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ : ΔΣΣΜ/809/16-01-2014 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ Όλο το προσωπικό της καθαριότητας πρέπει να γνωρίζει καλά και να εφαρμόζει πάντα τα παρακάτω στην

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Όμορφος ύπνος Με την πολύ λεπτή μορφή του και τα δύο κομοδίνα βρίσκεται αυτό το ονειρεμένο κρεβάτι μέσα στην τάση της μόδας.

Όμορφος ύπνος Με την πολύ λεπτή μορφή του και τα δύο κομοδίνα βρίσκεται αυτό το ονειρεμένο κρεβάτι μέσα στην τάση της μόδας. Κρεβάτι με απλό ντιζάιν Όμορφος ύπνος Με την πολύ λεπτή μορφή του και τα δύο κομοδίνα βρίσκεται αυτό το ονειρεμένο κρεβάτι μέσα στην τάση της μόδας. 1 Εισαγωγή Το «απλό και χαμηλό» είναι η τάση, που συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο

Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Παρακαλώ περάστε στο τραπέζι Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Αυτό το χαμηλό τραπέζι σαλονιού τα έχει όλα: Περιλαμβάνει έναν ένθετο δίσκο, για να προσφέρετε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες εγκατάστασης. Ελέγχος και προκαταρκτική επεξεργασία του υποστρώματος. Έλεγχος

Οδηγίες εγκατάστασης. Ελέγχος και προκαταρκτική επεξεργασία του υποστρώματος. Έλεγχος Οδηγίες εγκατάστασης Ελέγχος και προκαταρκτική επεξεργασία του υποστρώματος Έλεγχος Όταν ελέγχετε το υπόστρωμα, δίνετε ιδιαίτερη προσοχή στα παρακάτω σημεία και, στη συνέχεια, υποβάλλετε το υπόστρωμα στην

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Παρασκευής «Παραδοσιακών Ζυμαρικών» Θεοφάνης Γεωργόπουλος, Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, ΤΕΙ Θεσσαλίας

Τεχνολογία Παρασκευής «Παραδοσιακών Ζυμαρικών» Θεοφάνης Γεωργόπουλος, Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, ΤΕΙ Θεσσαλίας Τεχνολογία Παρασκευής «Παραδοσιακών Ζυμαρικών» Θεοφάνης Γεωργόπουλος, Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, ΤΕΙ Θεσσαλίας Φοιτητές: Ηλιάνα Γκοβίνα Κατερίνα Κάμπα Δημήτρης Φραγκούλης Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Εκτελώντας το πρόγραμμα παίρνουμε ένα παράθυρο εργασίας Γεωμετρικών εφαρμογών. Τα βασικά κουμπιά και τα μενού έχουν την παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (I) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ MAΘHMA : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Hidrozol & Hidrozol Elastik Αδιάβροχο Τσιμεντοειδές Υλικό Στεγάνωσης

Hidrozol & Hidrozol Elastik Αδιάβροχο Τσιμεντοειδές Υλικό Στεγάνωσης Hidrozol & Hidrozol Elastik Αδιάβροχο Τσιμεντοειδές Υλικό Στεγάνωσης 1. ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Hidrozol & Hidrozol Elastik: Αδιάβροχο Τσιμεντοειδές Υλικό Στεγάνωσης Αδιάβροχο Ελαστικό Τσιμεντοειδές Υλικό Στεγάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο

Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο Πίτες Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο Υλικά (για 20 άτομα) Γέμιση ½ κιλό κιμά μοσχαρίσιο και χοιρινό ανάμεικτο 300 γρ μελιτζάνες 200 γρ πράσα αλάτι, πιπέρι, ρίγανη Ζύμη 800 γρ αλεύρι για όλες

Διαβάστε περισσότερα

LawiPur Versiegelung. ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νο.145. Βερνίκι 2-συστατικών, υδατοδιαλυτο Νο. 77-002. Ι. Το Προϊόν

LawiPur Versiegelung. ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νο.145. Βερνίκι 2-συστατικών, υδατοδιαλυτο Νο. 77-002. Ι. Το Προϊόν ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Νο.145 LawiPur Versiegelung Βερνίκι 2-συστατικών, υδατοδιαλυτο Νο. 77-002 Ι. Το Προϊόν Το einza LawiPur Versiegelung είναι µια άχρωµη-άοσµηυδατοδιαλυτη επίστρωση 2-συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ;

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ; ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Ορισμός: Είναι η διαδικασία με την οποία επαναχρησιμοποιείται εν μέρει ή ολικά οτιδήποτε αποτελεί έμμεσα ή άμεσα αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας και το οποίο στην μορφή που είναι δεν

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Προστασίας και Συντήρησης των Βαμμένων Profil Αλουμινίου

Οδηγίες Προστασίας και Συντήρησης των Βαμμένων Profil Αλουμινίου Οδηγίες Προστασίας και Συντήρησης των Βαμμένων Profil Αλουμινίου Εισαγωγή Τα αρχιτεκτονικά πολυεστερικά χρώματα πούδρας, όταν εφαρμόζονται σωστά σε μία καλά επεξεργασμένη επιφάνεια αλουμινίου, προσδίδουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές Σημειώσεις Ασφαλείας

Σημαντικές Σημειώσεις Ασφαλείας Σημαντικές Σημειώσεις Ασφαλείας Παρακαλούμε διαβάστε τις παρακάτω πληροφορίες για να εξασφαλίσετε τη σωστή λειτουργία του μηχανήματος. 1 Διαβάστε το εγχειρίδιο προσεκτικά πριν συνδέσετε το μηχάνημα. 2

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (I) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ MAΘHMA : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

Χρειάζεσαι: χάρτινο κουτί από γάλα, ψαλίδι, περιοδικά, σελοτέιπ, συρραπτικό, πινέλο. - 6 - Από 7 χρόνων Εύκολο επίπεδο 30 λεπτά

Χρειάζεσαι: χάρτινο κουτί από γάλα, ψαλίδι, περιοδικά, σελοτέιπ, συρραπτικό, πινέλο. - 6 - Από 7 χρόνων Εύκολο επίπεδο 30 λεπτά Χρειάζεσαι: χάρτινο κουτί από γάλα, ψαλίδι, περιοδικά, σελοτέιπ, συρραπτικό, πινέλο. - 6 - Από 7 χρόνων Εύκολο επίπεδο 30 λεπτά 1. Κόψε το πάνω και το κάτω μέρος. 2. Μετά δίπλωσε το και με το ψαλίδι κάνε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ ΓΝΗΣΙΟΤΗΤΑΣ ΕΟΦ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ ΓΝΗΣΙΟΤΗΤΑΣ ΕΟΦ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Χολαργός 22-02-2012 Ν.Π.Δ.Δ. Γραφείο:Κου Προέδρου ΕΟΦ Ταχ.Δ/νση: Μεσογείων 284,15562 Χολαργός Τηλ:2132040000 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα