ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ... 11

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 6 2.Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ... 11"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ H προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών βάσει διεθνών συµβάσεων Οι συµβάσεις των Ηνωµένων Εθνών και της ιεθνούς Οργάνωσης Εργασίας Οι συµβάσεις του Συµβουλίου της Ευρώπης O αλλοδαπός ως υποκείµενο δικαιωµάτων στην ελληνική έννοµη τάξη Συµπέρασµα ΈΝΤΑΞΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ Οι έννοιες της ένταξης και της ενσωµάτωσης Παράγοντες ένταξης των µεταναστών ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το θεσµικό πλαίσιο που σχετίζεται µε τη µετανάστευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι άξονες της ευρωπαϊκής νοµοθεσίας όσον αφορά τη νόµιµη µετανάστευση Το ζήτηµα της ένταξης των µεταναστών στον ευρωπαϊκό χώρο Η πορεία προς µια κοινή µεταναστευτική πολιτική Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ Εισαγωγή Στατιστικά στοιχεία για τον αλλοδαπό πληθυσµό της Ιταλίας Εµπλεκόµενοι φορείς Νοµικές διατάξεις που αφορούν την ένταξη Yγειονοµική περίθαλψη Κέντρα Υποδοχής και στέγαση Κατάρτιση Εκπαίδευση

2 5.9 Πολιτισµική ιαµεσολάβηση Θρησκεία Συµπέρασµα Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ Εισαγωγή Στατιστικά στοιχεία για τον αλλοδαπό πληθυσµό στην Ελλάδα Νοµικές διατάξεις που αφορούν την ένταξη Yγειονοµική περίθαλψη Eκπαίδευση Θρησκεία Στέγαση Οι παράγοντες της κοινωνικής ένταξης των µεταναστών Η διοίκηση ως εργαλείο κοινωνικής ένταξης των µεταναστών ; Συµπέρασµα ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

3 Περίληψη Η µετανάστευση έχει αναδειχθεί ως ένα από τα κεντρικά ζητήµατα της εποχής µας.κάθε χρόνο εκατοµµύρια άνθρωποι µεταναστεύουν για οικονοµικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς, θρησκευτικούς και πολιτιστικούς λόγους αναζητώντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Η πρόκληση, λοιπόν, που τίθεται για τις χώρες υποδοχής είναι ο σχεδιασµός πολιτικών οι οποίες θα µεγιστοποιήσουν τα οφέλη από τη µετανάστευση και ταυτόχρονα θα αµβλύνουν τα προβλήµατα προωθώντας την κοινωνική συνοχή. Ως νέες χώρες υποδοχής η Ελλάδα και η Ιταλία βρέθηκαν αντιµέτωπες µε ζητήµατα όπως η διαχείριση των µεταναστευτικών ροών, η προστασία των δικαιωµάτων των αλλοδαπών πολιτών και η ένταξη τους στους κόλπους της κοινωνίας. Η αναγνώριση των δικαιωµάτων των αλλοδαπών στις χώρες υποδοχής, συµπεριλαµβανοµένων και αυτών του παραδείγµατος µας, βασίζεται αφενός στους εθνικούς κανόνες δικαίου και αφετέρου στις διεθνείς συµβάσεις. Στην πράξη όµως οι αλλοδαποί υφίστανται περιορισµούς σε θεµελιώδη δικαιώµατα και γίνονται «αντικείµενο» αντιφατικών ρυθµίσεων. Η προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών συνδέεται µε την πρόσβαση σε υπηρεσίες και αγαθά όπως η εκπαίδευση και η απασχόληση τα οποία αποτελούν ταυτόχρονα και καθοριστικούς παράγοντες για την επιτυχή ένταξη τους στην κοινωνία υποδοχής. Στο παράδειγµα της Ελλάδας και της Ιταλίας παρόλο ότι η ένταξη των µεταναστών βρίσκεται σε νηπιακό στάδιο, εξαιτίας κυρίως της απουσίας συστηµατικών πολιτικών, αναπτύσσονται ολοένα και περισσότερες πρωτοβουλίες σε τοµείς που συµβάλλουν προς το σκοπό αυτό όπως η εκµάθηση της γλώσσας και η απόκτηση γνώσεων για την ιστορία και τον πολιτισµό της χώρας υποδοχής, η επαγγελµατική εκπαίδευση και κατάρτιση, η απασχόληση, η υγεία, η στέγαση και η ενεργή συµµετοχή στο πολιτιστικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Η Ελλάδα και η Ιταλία ως κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει να συµµορφώνονται µε την κοινοτική νοµοθεσία και να προσαρµόζουν τις πολιτικές τους στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραµµές και οδηγίες µε στόχο µια κοινή µεταναστευτική πολιτική για την αποτελεσµατικότερη αντιµετώπιση του πολύπλοκου φαινοµένου της µετανάστευσης. 3

4 SUMMARY The immigration has turned into one of the topic issues of our time. Each year one million people immigrate for financial, social, political, religious and cultural reasons seeking better conditions of living. The challenge, therefore, rising for the countries of reception is the planning of policies which will maximize the benefits from immigration reducing at the same time the problems by promoting social cohesion. As new countries of reception Greece and Italy have come to face matters like the management of immigration waves, the protection of foreigner citizens and their integration into the society. The recognition of foreigners rights by the countries of reception, including those of our example, is based on one hand on rules of internal law and on the other hand in the international conventions. In act, however, immigrants are being submitted to restriction on basic rights and have become the object of contradictory regulations. The protection of immigrants rights has to do with the access of services and goods such as education and employment which are at the same time determining factors for their successful integration in the countries of reception. In the example of Greece and Italy, although the integration of immigrants is still making baby-steps there, mostly because of the lack of systematic policies, more and more initiatives are developing in sectors which contribute to this goal such as learning of language, history and culture of country of reception, professional education and training, employment, health, housing and active participation in cultural and social life. Greece and Italy as countries members of the European Union have to go along with the community legislation and adjust their policies to the community guidelines and instructions aiming at a common immigration policy in order to handle the complicate phenomenon of immigration more effectively. 4

5 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΜΣ Ανοιχτή Μέθοδο Συντονισµού βλ. βλέπε ΟΕ ιεθνή Οργάνωση Εργασίας ΣΕ ιεθνείς Συµβάσεις Εργασίας ΕΕ Ευρωπαϊκή Ένωση ΕΣ Α Ευρωπαϊκή Σύµβαση για τα δικαιώµατα του ανθρώπου ΕΣΥΕ Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος ΕΚΤ Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταµείο ΙΠΟ Ε Ινστιτούτο Παιδείας και ιαπολιτισµικής Εκπαίδευσης ΚΝΠ Κοινό Νοµοθετικό Πλαίσιο Ν. ή ν. Νόµος ΟΚΕ Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή ANCI CLIP CLRAE CNEL INTI ISTAT ΙΟΜ Associazione Nationale Comuni Italiani Cities for Local Integration Policy Congress of Local and Regional Authorities of Europe Consiglio Nazionale dell Economia e del Lavoro Integration of third country nationals Istituto Nazionale di Statistica International Organization for Migration 5

6 1.Εισαγωγή Μετανάστευση είναι η µόνιµη ή προσωρινή µεταβολή του τόπου εγκατάστασης ενός ατόµου, µιας οµάδας ή ενός κοινωνικού συνόλου. Ειδικότερα µε τον όρο σύγχρονη µετανάστευση αναφερόµαστε σε εκείνη τη µεταβολή του τόπου εγκατάστασης ενός ατόµου ή ενός κοινωνικού συνόλου που παρατηρείται στα πλαίσια της σύγχρονης βιοµηχανικής εποχής ( Μουσούρου 1991 σελ.16 ). Η σύγχρονη µετανάστευση αναφέρεται κατά κύριο λόγο στη µετακίνηση πληθυσµών προς την Ευρώπη ενώ η παραδοσιακή αναφέρεται κυρίως στην υπερπόντια µετανάστευση του τέλους του 19 ου αιώνα και της αρχής του 20 ου. Η µετανάστευση διακρίνεται ανάλογα µε το εάν πραγµατοποιείται στα γεωγραφικά όρια της εθνικής επικράτειας στη λεγόµενη εσωτερική µετανάστευση και µε το εάν πραγµατοποιείται στο διεθνή χώρο στην εξωτερική µετανάστευση. Οι λόγοι που οδηγούν τους ανθρώπους να µεταναστεύσουν ποικίλλουν.οι οικονοµικοί λόγοι κυριαρχούν αλλά σε συνδυασµό συχνά µε την ύπαρξη παραγόντων που αφορούν την ασφάλεια και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων ( για παράδειγµα κράτη όπως Σοµαλία, Αφγανιστάν, Ιράκ που δεν µπορούν να εγγυηθούν τα ανθρώπινα δικαιώµατα των υπηκόων τους ). Η ύπαρξη συγγενών και φίλων από τη χώρα καταγωγής βοηθούν τους µετανάστες να ξεπεράσουν τα όποια εµπόδια και να πάρουν την απόφαση να φύγουν. Η οικογενειακή επανένωση επίσης είναι λόγος µετανάστευσης ενός µεγάλου αριθµού µεταναστών. ε φεύγει κανείς εύκολα από την πατρίδα του. Φεύγουν αυτοί που έχουν έστω κάποια ελάχιστη οικονοµική δυνατότητα και η αναχώρηση από τη χώρα τους είναι σχετικά εύκολη υπόθεση. Για αυτόν ακριβώς το λόγο πολλές φορές δε φεύγουν αυτοί που έχουν ανάγκη να φύγουν ( στην πατρίδα τους µαίνεται πόλεµος ή αντιµετωπίζουν φόβο δίωξης) αλλά αυτοί που κατάφεραν να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα χρήµατα για το ταξίδι. Αυτό, λοιπόν, που θα έπρεπε να µας εκπλήσσει είναι το πόσοι λίγοι φεύγουν δεδοµένων των συνθηκών που ζουν παρά το πόσοι πολλοί! ( Economist 2002) Εποµένως ο βαθµός µετακίνησης του πληθυσµού εξαρτάται από οικονοµικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς και πολιτιστικούς παράγοντες και κάθε µεταναστευτική ροή επηρεάζει σηµαντικά τόσο την περιοχή από την οποία φεύγει ο πληθυσµός όσο και την περιοχή προς την οποία µετακινείται. 6

7 Οι συνέπειες για τις περισσότερες χώρες αποστολής είναι θετικές. Στην περίπτωση του υπερπληθυσµού περιορίζεται η πληθυσµιακή πίεση, η χώρα ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες που δηµιουργούνται και επηρεάζεται θετικά η οικονοµική ανάπτυξη.όταν όµως δεν υπάρχει υπερπληθυσµός, η µείωση του πληθυσµού και κατ επέκταση του εργατικού δυναµικού µπορεί να επηρεάσει αρνητικά την οικονοµική ανάπτυξη αλλά και το κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο γιατί σε αρκετές περιπτώσεις οι γυναίκες εισέρχονται στην παραγωγή για να υποκαταστήσουν τους άνδρες σε αυτό που έκαναν.με τον τρόπο αυτό διαµορφώνεται µια διαφορετική αντίληψη για το ρόλο της γυναίκας στην αγορά εργασίας και στην κοινωνία. Συνήθως, οι περισσότερες χώρες αποστολής πλήττονται από την πληθυσµιακή αύξηση και µέσω της µετανάστευσης µειώνεται ο αριθµός των ατόµων που αναζητούν εργασία, εισρέει εισόδηµα στη χώρα (τα µεταναστευτικά εµβάσµατα στηρίζουν την οικονοµία γιατί διοχετεύονται είτε στην κατανάλωση είτε στην αποταµίευση µε σκοπό την επένδυση) και σε αρκετές περιπτώσεις η επιστροφή των µεταναστών συνδέεται µε τη µεταφορά γνώσεων. Από την πλευρά της χώρας υποδοχής οι συνέπειες - θετικές ή αρνητικές σχετίζονται µε τον τρόπο που θα διαχειριστεί η ίδια τον µεταναστευτικό πληθυσµό. Αναµφίβολα η µετανάστευση θεωρείται συνιστώσα των µεταβολών του πληθυσµού στις χώρες υποδοχής. Η συµβολή της µετανάστευσης στην αύξηση του πληθυσµού γίνεται ολοένα και πιο σηµαντική και είναι ιδιαίτερα εµφανής σε ορισµένες χώρες όπως στις χώρες του παραδείγµατός µας - Ελλάδα και Ιταλία-. Στο τέλος της δεκαετίας του 90 η µετανάστευση απέτρεπε τη µείωση του πληθυσµού των χωρών αυτών αν και η φυσική αύξηση βρισκόταν σε αρνητικά επίπεδα. Όπως στην περίπτωση του συνολικού πληθυσµού έτσι και στο εργατικό δυναµικό η παρουσία των µεταναστών είναι έντονη. Η απασχόληση των αλλοδαπών αυξήθηκε µε υψηλότερους ρυθµούς σε νέες χώρες υποδοχής ( Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Κύπρος ) παρά σε χώρες µε µακρόχρονη παράδοση στη µεταναστευτική εισροή. Ένα χαρακτηριστικό της απασχόλησης των αλλοδαπών είναι η υπερεκπροσώπησή τους σε ορισµένους τοµείς οικονοµικής δραστηριότητας ( γεωργία, υπηρεσίες, κατασκευές, βιοµηχανία ). Η συγκέντρωση αυτή συµβαδίζει µε σχετικά υψηλά ποσοστά ανεργίας σε σχέση µε το γηγενή πληθυσµό στην πλειοψηφία των χωρών ενώ εξαίρεση αποτελούν η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιταλία όπου το ποσοστό ανεργίας γηγενών και αλλοδαπών είναι περίπου ίδιο. Βέβαια, οι µετανάστες καλύπτουν και πραγµατικές ανάγκες της παραγωγής, επειδή οι Έλληνες εργαζόµενοι αποφεύγουν να εργασθούν σε εργασίες που θεωρούνται ανθυγιεινές, 7

8 επικίνδυνες ή κακοπληρωµένες (µεταλλεία, καθαριστές, αλιεία, γεωργία, πτηνοτροφεία, χοιροστάσια, οικιακοί βοηθοί κτλ.). Σηµαντική είναι η συνεισφορά των αλλοδαπών στο ασφαλιστικό σύστηµα των χωρών υποδοχής καθώς λόγω της ηλικίας τους ( σχεδόν όλοι είναι σε παραγωγική ηλικία ) προσφέρουν στα ασφαλιστικά ταµεία και διατηρούν τις ισορροπίες µεταξύ των εργαζοµένων και των συνταξιούχων. Οι µετανάστες, εκτός από το να εργάζονται, καταναλώνουν, σπουδάζουν, ταξιδεύουν, δηµιουργούν φιλίες, οικογένειες, εταιρείες, περιουσίες, πολιτισµό. Είναι µια νέα «αγορά» παρόλο ότι µπορεί να δαπανούν ένα µικρό µέρος του εισοδήµατός τους. Επιπλέον, οι µετανάστες χρησιµοποιούν ολοένα και περισσότερο τις δηµόσιες υπηρεσίες όπως τα νοσοκοµεία και τα σχολεία. Εκτός από τη θετική πτυχή της παρουσίας των µεταναστών στις χώρες υποδοχής υπάρχει και η αρνητική που συνδέεται µε φαινόµενα εγκληµατικότητας, ρατσισµού και ξενοφοβίας προκαλώντας αναστάτωση στον κοινωνικό ιστό µε αποτέλεσµα να αποτελεί η παρουσία τους κίνδυνο για τη κοινωνική συνοχή. Ακόµη όµως και αυτή η αρνητική πτυχή του µεταναστευτικού φαινοµένου δηµιουργεί προβλήµατα στην περίπτωση που η ίδια η χώρα υποδοχής το επιτρέψει. Αν µέσα από τη δηµόσια συζήτηση περνούσε το µήνυµα ότι «Οι µετανάστες δεν είναι πρόβληµα, έχουν προβλήµατα» ( Παύλου 2004, σελ.59 ) τότε θα ξεφεύγαµε από τη λογική της καταστολής και θα µπορούσαµε να κατανοήσουµε ότι οι µετανάστες ζουν ανάµεσα µας και πρέπει να αποτελέσουν µέρος της κοινωνία µας ως µόνη λύση για τη διαχείριση αυτού του πολύπλοκου φαινοµένου. Εποµένως, η µετανάστευση δεν είναι απλά µια διαδικασία αλλά ένα οικονοµικό και κοινωνικό φαινόµενο. Από τη µια πλευρά προσφέρει στις χώρες υποδοχής µεγάλες ευκαιρίες προς αξιοποίηση γιατί οι µετανάστες φέρνουν µαζί τους νέες δεξιότητες, εργατικότητα και συµβάλλουν στην οικονοµία και από την άλλη δηµιουργεί προβλήµατα που απειλούν την κοινωνική συνοχή των χωρών αυτών όπως φαινόµενα κοινωνικού αποκλεισµού και περιθωριοποίησης. Αποδεικνύεται λοιπόν ότι οι µετανάστες είτε το θέλουµε είτε όχι επηρεάζουν την καθηµερινή µας ζωή και αποτελούν κάτι ανάµεσα σε «αναγκαίο κακό» και «µάννα εξ ουρανού»! Η σκέψη αυτή στάθηκε και αφορµή για την εργασία που ακολουθεί, µε αντικείµενο την παρουσίαση στοιχείων σχετικών µε το καθεστώς και την προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών και την καταγραφή πολιτικών που σχεδιάζονται και εφαρµόζονται για την ένταξη τους στις κοινωνίες υποδοχής. 8

9 Με αυτά τα δεδοµένα τα ερωτήµατα που προκύπτουν είναι τα ακόλουθα : Ο µετανάστης υφίσταται περιορισµούς σε θεµελιώδη δικαιώµατα ; Αντιµετωπίζεται ως πολίτης ή ως εργάτης ; Ποιοι µηχανισµοί στηρίζουν την ένταξη των µεταναστών στις κοινωνίες υποδοχής και πόσο αποτελεσµατικοί είναι ; H ένταξη των µεταναστών σηµαίνει να είναι «σαν κι εµάς» ή να έχουν δικαιώµατα «περίπου όπως εµείς»; Για να απαντηθούν τα ερωτήµατα στο πλαίσιο της εργασίας αυτής πραγµατοποιήθηκε εκτενή µελέτη της πλούσιας βιβλιογραφίας γύρω από το θέµα της µετανάστευσης, έρευνα στο διαδίκτυο, σε άρθρα καθώς και σε εκθέσεις ινστιτούτων και διεθνών οργανισµών που ασχολούνται µε το θέµα αυτό. Συγκεκριµένα,σε πρώτη φάση καταρτίστηκε σχέδιο έρευνας και χρονοδιάγραµµα, συγκεντρώθηκε το απαραίτητο υλικό, στη συνέχεια έγινε αξιολόγησή του και ακολούθησε η συγγραφή της εργασίας. Η συνολική έρευνα περιελάµβανε τη µελέτη του νοµοθετικού πλαισίου της µεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα, στην Ιταλία και στην Ευρωπαϊκή Ένωση,των πολιτικών για την αντιµετώπιση του µεταναστευτικού φαινοµένου και την επεξεργασία στατιστικών στοιχείων και αποτελεσµάτων. Οι τοµείς πολιτικών όπου επικεντρώθηκε η διερεύνηση σχετικού υλικού ήταν : η εκµάθηση της γλώσσας της χώρας υποδοχής η επαγγελµατική εκπαίδευση και κατάρτιση η απασχόληση η στέγαση η υγεία και η κοινωνική ασφάλιση Ως προς τις πολιτικές η συλλογή στοιχείων αφορούσε : σε ποιους µετανάστες απευθύνονται ποιο είναι το περιεχόµενο τους πώς χρηµατοδοτούνται αν αξιολογούνται και πώς Σκοπός της προσπάθειας αυτής είναι η προσέγγιση του φαινοµένου της µετανάστευσης µέσα από την απεικόνιση του συστήµατος προστασίας των δικαιωµάτων των µεταναστών και την καταγραφή των υφιστάµενων δοµών κοινωνικής ένταξης ( µε παράδειγµα δύο ευρωπαϊκές χώρες ) και η ανάδειξη χρήσιµων συµπερασµάτων για τη χάραξη πιο ρεαλιστικών µεταναστευτικών πολιτικών. 9

10 Η εργασία αποτελείται από τρία µέρη : Το πρώτο µέρος πραγµατεύεται το ζήτηµα της προστασίας των δικαιωµάτων των µεταναστών στις χώρες υποδοχής και τις έννοιες της ένταξης και της ενσωµάτωσης όπως χρησιµοποιούνται στη διεθνή βιβλιογραφία.πιο συγκεκριµένα,διερευνάται η αναγνώριση των δικαιωµάτων των αλλοδαπών βάσει διεθνών συµβάσεων και γίνεται αναφορά στην ελληνική έννοµη τάξη ενώ στη συνέχεια παρατίθενται απόψεις και ορισµοί γύρω από τις έννοιες της ένταξης και της ενσωµάτωσης όπου και διαφαίνεται ότι πολλές φορές συγχέονται µεταξύ τους αλλά και µε άλλες έννοιες όπως «η αφοµοίωση». Στο δεύτερο µέρος εξετάζεται το φαινόµενο της µετανάστευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρουσιάζονται οι τελευταίες εξελίξεις στον τοµέα αυτό και προτείνονται κάποιες κατευθυντήριες για την αναγκαία πια κοινή µεταναστευτική πολιτική σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη. Στο τρίτο µέρος διερευνάται το νοµοθετικό πλαίσιο της µεταναστευτικής πολιτικής στην Ελλάδα και στην Ιταλία, παρουσιάζονται πολιτικές ένταξης των µεταναστών ( στεγαστική πολιτική, επαγγελµατική κατάρτιση, υγειονοµική περίθαλψη, εκπαίδευση, θρησκεία ) και δίνεται µία σαφή εικόνα της κατανοµής και της συµµετοχής των µεταναστών στις χώρες αυτές µέσα από στατιστικά στοιχεία. Τέλος, στα συµπεράσµατα διερευνάται αν και σε ποιο βαθµό προστατεύονται τα δικαιώµατα των µεταναστών µέσα από το παράδειγµα της Ελλάδας και της Ιταλίας και γίνεται µία σύντοµη κριτική της αποτελεσµατικότητας των πολιτικών ένταξης στις δύο χώρες. 10

11 2.Η προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών 2.1 H προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών βάσει διεθνών συµβάσεων Τα δικαιώµατα των µεταναστών από τρίτες χώρες, µη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατοχυρώνονται είτε µέσω διµερών συµβάσεων 1 µεταξύ της Ελλάδας και της χώρας προέλευσης, οι οποίες διέπονται από το καθεστώς της αµοιβαιότητας είτε µέσω πολυµερών διεθνών συµβάσεων. 1 Οι βασικότερες διµερείς συµβάσεις κοινωνικής ασφάλισης που έχει συνάψει η Ελλάδα είναι οι εξής (σε παρένθεση ο κυρωτικός νόµος): - Σύµβαση Ελλάδας- ΗΠΑ: ισχύει από (Ν. 2186/94), - Αναθεωρηµένη Σύµβαση Ελλάδας-Καναδά: ισχύει από (Ν.2492/97), - Σύµβαση Ελλάδας-Κεµπέκ: ισχύει από (Ν.1317/83), - Σύµβαση Ελλάδας-Αργεντινής: ισχύει από (Ν.1602/86), - Σύµβαση Ελλάδας-Βραζιλίας: ισχύει από (Ν.1533/85), - Σύµβαση Ελλάδας-Βενεζουέλας: ισχύει από (Ν. 2259/94), - Σύµβαση Ελλάδας-Ουρουγουάης: ισχύει από (Ν.2258/94), - Σύµβαση Ελλάδας-Ελβετίας: ισχύει από το 1975 (Ν.. 20/74), αλλά έπαψε να ισχύει από , οπότε για τη ρύθµιση των σχέσεων κοινωνικής ασφάλισης µεταξύ Ελλάδας και Ελβετίας εφαρµόζονται οι Κανονισµοί (ΕΟΚ) 1408/71 και (ΕΟΚ) 574/72, - Σύµβαση Ελλάδας-Κύπρου: ισχύει από (Ν.1910/90), - Συµφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου για τη ρύθµιση της µεταφοράς εισφορών και συντάξεων (κυρώθηκε µε το Ν. 1595/86 και ισχύει από ), - Συµφωνία Ελλάδας-Λιβύης για τη ρύθµιση της µεταφοράς εισφορών και συντάξεων (κυρώθηκε µε το Ν. 1909/90 και ισχύει από ), - Συµφωνία Ελλάδας-Οντάριο για τη ρύθµιση των εργατικών ατυχηµάτων και επαγγελµατικών ασθενειών (κυρώθηκε µε το Ν. 1550/85 και ισχύει από ), - Συµπληρωµατική Συµφωνία Ελλάδας - Κεµπέκ για τη ρύθµιση της ασθένειας, των εργατικών ατυχηµάτων και επαγγελµατικών ασθενειών (κυρώθηκε µε το Ν. 1588/86 και ισχύει από ) - Συµφωνία Ελλάδας-Πολωνίας για τη ρύθµιση της ασφάλισης των αποσπασµένων και την περίθαλψη (κυρώθηκε µε το Ν. 1601/86 και ισχύει από ), - Συµφωνία Ελλάδας-Ρουµανίας για την τελική ρύθµιση της αποζηµίωσης εισφορών κοινωνικής ασφάλισης των επαναπατριζοµένων Ελλήνων πολιτικών προσφύγων από τη Ρουµανία (κυρώθηκε µε το Ν. 2467/97 και ισχύει από ), - Σύµβαση Ελλάδας-Συρίας για τη ρύθµιση θεµάτων υπαγωγής στην ασφάλιση εργαζοµένων στις δύο χώρες (κυρώθηκε µε το Ν. 2922/01 και ισχύει από ). 11

12 Από αυτές τις διεθνείς συµβάσεις άλλες προστατεύουν επιµέρους δικαιώµατα ( ειδικότερα ανθρώπινα δικαιώµατα, ειδικές πληθυσµιακές οµάδες ) και άλλες θέτουν ένα πλαίσιο γενικών αρχών όπως η Οικουµενική ιακήρυξη των Ανθρωπίνων δικαιωµάτων που εγγυάται τα βασικά ανθρώπινα δικαιώµατα ανεξαρτήτως ιθαγένειας (1948) 2, το ιεθνές Σύµφωνο για τα Οικονοµικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά δικαιώµατα και το ιεθνές Σύµφωνο Ατοµικών και Κοινωνικών ικαιωµάτων. Τα σηµαντικότερα διεθνή κείµενα προστασίας δικαιωµάτων των µεταναστών είναι η Σύµβαση των Ηνωµένων Εθνών για την Προστασία των ικαιωµάτων των Μεταναστών Εργατών και των Μελών των Οικογενειών τους και η ιεθνής Σύµβαση για την Εξάλειψη των Φυλετικών ιακρίσεων και σε επίπεδο Συµβουλίου της Ευρώπης, η Συνθήκη-Πλαίσιο για την Προστασία των Εθνικών Μειονοτήτων, καθώς και ο αναθεωρηµένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης, η Ευρωπαϊκή Σύµβαση για το Νοµικό Καθεστώς των Μεταναστών Εργαζοµένων και η Ευρωπαϊκή Σύµβαση για την Ιθαγένεια. 2 Τα ανθρώπινα δικαιώµατα που προστατεύονται διεθνώς είναι : Το δικαίωµα στην ζωή, στην ελευθερία και στην ατοµική ασφάλεια Το δικαίωµα στην απαγόρευση της δουλείας Το δικαίωµα στην απαγόρευση των βασανιστηρίων ή της σκληρής, απάνθρωπης και ταπεινωτικής µεταχείρισης Το δικαίωµα στην αναγνώριση της νοµικής προσωπικότητας Το δικαίωµα ισότητας απέναντι στο νόµο και ίσης νοµικής προστασίας Το δικαίωµα στην απαγόρευση της αυθαίρετης σύλληψης, κράτησης ή εξορίας Το δικαίωµα σε δίκαιη δίκη Το δικαίωµα στην απαγόρευση της αυθαίρετης επέµβασης στην ιδιωτική ζωή, την οικογένεια, την κατοικία ή την αλληλογραφία του ατόµου Το δικαίωµα στην ελεύθερη κυκλοφορία και εγκατάσταση στο εσωτερικό ενός κράτους Το δικαίωµα όλων των ανθρώπων να αναχωρούν από τη χώρα τους και να επιστρέφουν σε αυτήν Το δικαίωµα σε άσυλο Το δικαίωµα σε ιθαγένεια Το δικαίωµα στον γάµο και τη δηµιουργία οικογένειας Το δικαίωµα ανδρών και γυναικών στην ισότητα Το δικαίωµα στην ιδιοκτησία και στη µη αυθαίρετη στέρησή της Το δικαίωµα στην ελευθερία της θρησκείας, της γνώµης, της έκφρασης και του συνεταιρίζεσθαι Το δικαίωµα συµµετοχής στην διακυβέρνηση του κράτους και ισότιµης πρόσβασης στις δηµόσιες υπηρεσίες Το δικαίωµα στην κοινωνική ασφάλιση Το δικαίωµα στην εργασία και στην ελεύθερη επιλογή επαγγέλµατος Το δικαίωµα στην ανάπαυση και στον ελεύθερο χρόνο Το δικαίωµα στην εκπαίδευση Το δικαίωµα σε επαρκές βιοτικό επίπεδο 12

13 2.2.Οι συµβάσεις των Ηνωµένων Εθνών και της ιεθνούς Οργάνωσης Εργασίας Η Σύµβαση των Ηνωµένων Εθνών για την Προστασία όλων των Μεταναστών Εργαζοµένων και των Μελών των Οικογενειών τους (1990) αποτελεί ένα σηµαντικό νοµικό κείµενο και όργανο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωµάτων, καθώς είναι η πιο περιεκτική διεθνής συνθήκη µέχρι σήµερα για τα δικαιώµατα όλων των µεταναστών και των µελών των οικογενειών τους. Αναγνωρίζει τον ρόλο που διαδραµατίζει στην παγκόσµια οικονοµία η µετανάστευση των εργαζοµένων και παρέχει διεθνή πρότυπα για την αντιµετώπιση της µεταχείρισης, της πρόνοιας και των δικαιωµάτων των µεταναστών εργαζοµένων, ανεξαρτήτως της νοµικής τους θέσης, ενώ παράλληλα διατυπώνει τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες των κρατών που τους φιλοξενούν. Καλύπτει τα δικαιώµατα και την προστασία των µεταναστών εργαζοµένων σε όλα τα στάδια της µετανάστευσής τους, από την προετοιµασία τους στη χώρα προέλευσης και το διάστηµα µετάβασης, µέχρι την παραµονή τους στα κράτη απασχόλησης και την επιστροφή και επανεγκατάστασή τους στη χώρα προέλευσής τους και αποτελεί ζωτικής σηµασίας προσθήκη στο διεθνές καθεστώς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και θεµελιωδών ελευθεριών. Εγγυάται ίση προστασία των δικαιωµάτων σε όλους τους µετανάστες. Στο άρθρο 7 της σύµβασης αυτής ορίζεται ότι τα κράτη "αναλαµβάνουν, σύµφωνα µε τα διεθνή κείµενα σχετικά µε τα ανθρώπινα δικαιώµατα, να σεβαστούν και να εξασφαλίσουν σε όλους τους διακινούµενους εργαζοµένους και τα µέλη των οικογενειών τους που βρίσκονται στο έδαφός τους ή υπάγονται στην αρµοδιότητά τους τα δικαιώµατα που προβλέπονται στη Συνθήκη χωρίς διάκριση οποιουδήποτε είδους". Η ιεθνής Σύµβαση για την εξάλειψη των Φυλετικών ιακρίσεων (1966) εγγυάται ότι : "Σύµφωνα µε τις θεµελιώδεις υποχρεώσεις που καθορίζονται στο άρθρο 2 αυτής της Συνθήκης, τα κράτη αναλαµβάνουν να απαγορεύσουν και να εξαλείψουν τις φυλετικές διακρίσεις σε όλες τις µορφές τους και να εγγυηθούν το δικαίωµα του καθένα, χωρίς διάκριση ως προς τη φυλή, το χρώµα ή την εθνική προέλευση, στην ισότητα ενώπιον του νόµου, ιδίως ως προς την απόλαυση των θεµελιωδών δικαιωµάτων και του δικαιώµατος στην κοινωνική ασφάλεια». Η Ελλάδα δεν έχει υπογράψει την Σύµβαση των Ηνωµένων Εθνών για την Προστασία των ικαιωµάτων των Μεταναστών Εργατών και των Μελών των Οικογενειών τους ούτε έχει υποβάλει την δήλωση του Άρθρου 14 της Σύµβασης των Ηνωµένων Εθνών για την Εξάλειψη των Φυλετικών ιακρίσεων, η οποία επιτρέπει την εξέταση ατοµικών αναφορών από την Επιτροπή για την Εξάλειψη Φυλετικών ιακρίσεων. 13

14 Ιδιαίτερης σπουδαιότητας, επίσης, για την προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών θεωρούνται οι ιεθνείς Συµβάσεις Εργασίας ( ΣΕ) της ιεθνούς Οργάνωσης Εργασίας ( ΟΕ). Σε µια σειρά από τις ΣΕ της ΟΕ βρίσκεται καταγεγραµµένη η αρχή της ισότητας αλλοδαπών και ηµεδαπών στην απόλαυση εργασιακών και κοινωνικοασφαλιστικών δικαιωµάτων. Βέβαια η Ελλάδα έχει κυρώσει µόνο την υπ αριθµ. 19 ΣΕ του 1925 «περί εξοµοιώσεως των ηµεδαπών και των αλλοδαπών εργατών εν τη αποζηµιώσει των ατυχηµάτων εργασίας». 2.3 Οι συµβάσεις του Συµβουλίου της Ευρώπης Στο πλαίσιο του Συµβουλίου της Ευρώπης έχει υπογραφεί η Ευρωπαϊκή Σύµβαση για τα ικαιώµατα του Ανθρώπου (ΕΣ Α) που αποτελεί το βασικό κείµενο προστασίας των θεµελιωδών δικαιωµάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ιδιαίτερα σηµαντικό για τα δικαιώµατα µεταναστών και αλλοδαπών είναι το 12 Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύµβασης για τα ικαιώµατα του Ανθρώπου, το οποίο η Ελλάδα έχει υπογράψει αλλά δεν έχει κυρώσει. Σε ό,τι αφορά στα κοινωνικά δικαιώµατα, ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης (1961) αποτέλεσε το πρώτο περιεκτικό κείµενο προστασίας κοινωνικών δικαιωµάτων. Αντίθετα όµως από την ΕΣ Α, ο Χάρτης ισχύει µόνο για τους µετανάστες και διακινούµενους εργαζοµένους που είναι υπήκοοι των υπογραφόντων κρατών. Στο πρώτο µέρος του Χάρτη καθορίζονται, σε επίπεδο αρχών, οι σκοποί της κοινωνικής πολιτικής, ενώ στο δεύτερο µέρος αναγνωρίζονται ρητά δικαιώµατα και συναφείς υποχρεώσεις των κρατών µελών. Τα δικαιώµατα των αλλοδαπών και µεταναστών κατοχυρώνονται αναλυτικότερα στα άρθρα 18 και 19 και για την προστασία τους ο Χάρτης στο άρθρο 12 υποχρεώνει τα συµβαλλόµενα κράτη να παρέχουν την ελάχιστη προστασία κοινωνικής ασφάλειας, τουλάχιστον στα επίπεδα της ΣΕ 102 της ΟΕ. Αξίζει να σηµειωθεί εδώ ότι δεν µπορεί να γίνει επίκληση στις διατάξεις του Χάρτη ενώπιον των δικαστηρίων. Εξίσου σηµαντικές είναι και οι παρακάτω συµβάσεις του Συµβουλίου της Ευρώπης : Η Ευρωπαϊκή Σύµβαση για το Νοµικό Καθεστώς των Μεταναστών Εργαζοµένων (1977), η Ευρωπαϊκή Σύµβαση για την Ιθαγένεια, η Ευρωπαϊκή Συνθήκη για την Κοινωνική Ασφάλιση (1972) και ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Κοινωνικής Ασφάλισης (1964). Τα δύο τελευταία κείµενα εξασφαλίζουν για τους υπηκόους όλων των συµβαλλόµενων µερών και για τους πρόσφυγες ισότητα µεταχείρισης στην κοινωνική ασφάλεια. (Βλ.αρθ.77 του Ευρωπαϊκού Κώδικα Κοινωνικής Ασφάλισης) 14

15 Η Ελλάδα έχει υπογράψει την Ευρωπαϊκή Σύµβαση για το Νοµικό Καθεστώς των Μεταναστών Εργαζοµένων και την Ευρωπαϊκή Σύµβαση για την Ιθαγένεια, δεν τις έχει όµως ακόµη κυρώσει. Τέλος, πρέπει να γίνει µνεία στο Χάρτη Θεµελιωδών ικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2000) ( ) γιατί όπως εξηγείται στο προοίµιό του: "είναι αναγκαίο να ενισχυθεί η προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων, υπό το πρίσµα των κοινωνικών αλλαγών, της κοινωνικής προόδου και των επιστηµονικών και τεχνολογικών εξελίξεων..." παρόλο ότι δεν έχει δεσµευτική ισχύ. Συγκεντρώνει όλα τα δικαιώµατα που αναγνωρίζονται σε κάθε πρόσωπο ανεξάρτητα από την ιθαγένεια του και που µέχρι τότε ήταν διάσπαρτα στις διάφορες νοµοθετικές πράξεις όπως στις εθνικές νοµοθεσίες και τις διεθνείς συµβάσεις του Συµβουλίου της Ευρώπης, των Ηνωµένων Εθνών, και του ιεθνούς Οργανισµού Εργασίας. Ο χάρτης περιλαµβάνει ένα εισαγωγικό προοίµιο και 54 άρθρα που κατανέµονται σε 7 κεφάλαια: Κεφάλαιο I: Αξιοπρέπεια (ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δικαίωµα στη ζωή, δικαίωµα στην ακεραιότητα του προσώπου, απαγόρευση των βασανιστηρίων και των απάνθρωπων εξευτελιστικών ποινών ή µεταχείρισης, απαγόρευση της δουλείας και της καταναγκαστικής εργασίας), Κεφάλαιο II: Ελευθερία (δικαίωµα στην ελευθερία και την ασφάλεια, σεβασµός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, προστασία των δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα, δικαίωµα γάµου και δικαίωµα ίδρυσης οικογένειας, ελευθερία σκέψης συνείδησης και θρησκείας, ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης, ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, ελευθερία των τεχνών και των επιστηµών, δικαίωµα εκπαίδευσης, επαγγελµατική ελευθερία και δικαίωµα στην εργασία, ελευθερία ίδρυσης επιχείρησης δικαίωµα ιδιοκτησίας, δικαίωµα ασύλου, προστασία σε περίπτωση αποµάκρυνσης, επαναπροώθησης και απέλασης). Κεφάλαιο III: Ισότητα (ισότητα έναντι του νόµου, µη διάκριση, πολιτισµική, θρησκευτική και γλωσσική πολυµορφία, ισότητα ανδρών και γυναικών, δικαιώµατα του παιδιού, δικαιώµατα των ηλικιωµένων, ένταξη των ατόµων µε ειδικές ανάγκες). Κεφάλαιο IV: Αλληλεγγύη (δικαίωµα στην πληροφόρηση και στη διαβούλευση µε τους εργαζοµένους στο πλαίσιο της επιχείρησης, δικαίωµα διαπραγµατεύσεων και συλλογικών ενεργειών, δικαίωµα πρόσβασης στις υπηρεσίες 15

16 ευρέσεως εργασίας, προστασία έναντι αδικαιολόγητης απόλυσης, δίκαιοι και ισότιµοι όροι εργασίας, απαγόρευση της εργασίας των παιδιών και προστασία των εργαζόµενων νέων, οικογενειακή και επαγγελµατική ζωή, κοινωνική ασφάλεια και κοινωνική αρωγή, προστασία της υγείας, πρόσβαση σε υπηρεσίες γενικού οικονοµικού ενδιαφέροντος, προστασία του περιβάλλοντος, προστασία των καταναλωτών). Κεφάλαιο V: Ιθαγένεια (δικαίωµα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, δικαίωµα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι κατά τις δηµοτικές εκλογές, δικαίωµα χρηστής διαχείρισης, δικαίωµα πρόσβασης στα έγγραφα, διαµεσολαβητής, δικαίωµα αναφοράς, ελεύθερη κυκλοφορία και διαµονή, διπλωµατική και προξενική προστασία). Κεφάλαιο VI: ικαιοσύνη (δικαίωµα πραγµατικής προσφυγής και αµερόληπτου δικαστηρίου, τεκµήριο αθωότητας και δικαιώµατα υπεράσπισης, αρχές νοµιµότητας και αναλογικότητας αξιόποινων πράξεων και ποινών, δικαίωµα του προσώπου να µην δικάζεται ή να µην τιµωρείται ποινικά δύο φορές για την ίδια αξιόποινη πράξη). Κεφάλαιο VII: Γενικές διατάξεις. 2.4 O αλλοδαπός ως υποκείµενο δικαιωµάτων στην ελληνική έννοµη τάξη Το Σύνταγµα προβλέπει ότι «πρωταρχική υποχρέωση» της πολιτείας αποτελεί «ο σεβασµός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου» (αρθ.2παρ.1). «Όλοι όσοι βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια απολαµβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιµής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση φύλου, φυλής,γλώσσας» ( αρθ.5παρ.2) και «καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της Χώρας» (αρθ.5παρ.1). Εποµένως, ζούµε σε ένα χώρο ελευθερίας, ισότητας και δικαιοσύνης όπου καθένας και όχι µόνο οι Έλληνες θεωρείται φορέας ανθρώπινης αξίας και τυγχάνει σεβασµού από τα κρατικά όργανα. 16

17 Το κανονιστικό πλαίσιο Στις αρχές της δεκαετίας του 90, εξαιτίας των ευρύτερων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην Ευρώπη και των κατευθύνσεων της Ε.Ε. για την αντιµετώπιση του φαινοµένου της παράνοµης µετανάστευσης, η Ελλάδα υιοθέτησε µέτρα σχετικά µε την είσοδο, παραµονή και εργασία των µεταναστών µε το Ν. 1975/1991 ( τροποποιήθηκε και συµπληρώθηκε µε το Ν. 2452/1996 και το Ν. 2713/1999) σε µία αποτρεπτική, αµυντική και κατασταλτική λογική ( Παπασιώπη-Πασιά 1995). Ειδικότερα, µε το Ν.1975/91 η αντιµετώπιση του ζητήµατος βασίστηκε κυρίως σε αστυνοµικές πρακτικές µε στόχο τη µείωση των παράνοµων µεταναστών που εισέρχονταν ή διέµεναν στη χώρα. Αυτή η πολιτική τροφοδότησε τον κοινωνικό αποκλεισµό µάλλον του συνόλου των µεταναστών και δηµιούργησε περαιτέρω κοινωνικές εντάσεις και επέτεινε το κλίµα ανασφάλειας (Καρύδη 1996, σελ. 157 ). Έτσι το 1997, αποφασίσθηκε η καταγραφή και στη συνέχεια η νοµιµοποίηση των παράνοµων µεταναστών µε βάση τα προεδρικά διατάγµατα 358/1997 και 359/1997 που έδιναν τη δυνατότητα στον αλλοδαπό που ήδη βρισκόταν στην Ελλάδα να νοµιµοποιηθεί µε την καθιέρωση σχετικά απλών προϋποθέσεων. Προκειµένου να διαµορφωθεί µια µακροπρόθεσµη και ρεαλιστική µεταναστευτική πολιτική, η οποία θα επέτρεπε την ένταξη των µεταναστών στην ελληνική κοινωνία, θεσπίστηκε ο Ν. 2910/2001 (τροποποιήθηκε και συµπληρώθηκε µε το Ν. 3013/2002,το Ν. 3068/2002 το Ν. 3074/2002 το Ν. 3103/2003 το Ν. 3146/2003, το Ν. 3169/2003, το Ν. 3242/2004, το Ν. 3202/2003 και το Ν.3274/2004) µε τον οποίο αναµορφώθηκε ριζικά το δίκαιο των αλλοδαπών χωρίς να καταργεί τα παραπάνω προεδρικά διατάγµατα. Μετά την ελλειπή αντιµετώπιση του µεταναστευτικού φαινοµένου από τον 2910/01 και τις συνεχείς τροποποιήσεις του, ο νέος µεταναστευτικός νόµος 3386/2005 βάζει τα θεµέλια για τη χάραξη πολιτικών µε τελικό σκοπό την κοινωνική ένταξη των µεταναστών που διαµένουν στη χώρα. Προς το σκοπό αυτό εκδόθηκαν τα προεδρικά διατάγµατα 150/06 σχετικά µε το καθεστώς υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι είναι επί µακρόν διαµένοντες και 131/06 σχετικά µε το δικαίωµα οικογενειακής επανένωσης. Πιο πρόσφατη νοµοθετική προσπάθεια για τη διαχείριση του προβλήµατος της µετανάστευσης και την προάσπιση των δικαιωµάτων των µεταναστών αποτελεί ο νόµος 3536/2007 µε τον οποίο συστήνεται Εθνική Επιτροπή για την Κοινωνική Ένταξη των Μεταναστών µε αποστολή την εισήγηση προτάσεων και δράσεων που αφορούν την 17

18 κοινωνική ένταξη των µεταναστών και τη διεξαγωγή του διαλόγου µε την κοινωνία των πολιτών για τη διαµόρφωση πολιτικών που προάγουν την ένταξη των µεταναστών σε όλους τους τοµείς. 2.5 Συµπέρασµα Η εξέλιξη της αναγνώρισης των δικαιωµάτων των αλλοδαπών στις δυτικές κοινωνίες σύµφωνα µε τον Τ.Η.Marshall φαίνεται να ακολουθεί αντίστροφη πορεία από αυτήν των άλλων κοινωνικών οµάδων. Τα δικαιώµατα του πολίτη ( προστασία της ζωής, της ελευθερίας, της ιδιοκτησίας, ορισµένα δικαιώµατα του «συναθροίζεσαι») αναγνωρίζονται πρώτα από τη γέννηση του απολυταρχικού κράτους, έπονται τα πολιτικά δικαιώµατα και τα κοινωνικά δικαιώµατα έρχονται τελευταία στην αναδροµή του Marshall γιατί θεµελιώθηκαν ύστερα από αγώνες των εργαζοµένων, των γυναικών και των κοινωνικών κινηµάτων. Οι αλλοδαποί απολαµβάνουν σχεδόν πλήρη προστασία των δικαιωµάτων του πολίτη καθώς και αρκετά κοινωνικά δικαιώµατα ενώ στερούνται στενά πολιτικά δικαιώµατα. Ο βαθµός των συλλογικών τους δικαιωµάτων είναι περιορισµένος αφού οι πολιτικοί σύλλογοι ανήκουν στα αυστηρά πολιτικά δικαιώµατα τα οποία αναγνωρίζονται στις περισσότερες χώρες µόνο στους πολίτες ( Γαβρόγλου, σελ.85). Πράγµατι η αναγνώριση των δικαιωµάτων των µεταναστών από τις δυτικές κοινωνίες υποδοχής διαφέρει από αυτή των άλλων κοινωνικών οµάδων. εν είναι όµως µόνο η πορεία της εξέλιξης διαφορετική αλλά και το περιεχόµενο των δικαιωµάτων. Η αρχή της «ίσης και δίκαιης µεταχείρισης» δεν έχει εφαρµοστεί µέχρι σήµερα µε αποτέλεσµα τα κράτη να µην µπορούν να εξασφαλίσουν για τους µετανάστες «ένα µισθό δίκαιο και αµοιβή ίση µε την αξία της εργασίας χωρίς καµιά διάκριση» και «διαβίωση αξιοπρεπή για τους ίδιους και τις οικογένειές τους».( Αρθ.7 του ιεθνούς Συµφώνου Οικονοµικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών ικαιωµάτων ν.1532/1985) 18

19 3.Ένταξη και µετανάστες 3.1 Οι έννοιες της ένταξης και της ενσωµάτωσης Σε παγκόσµιο επίπεδο γίνονται σήµερα σηµαντικές συζητήσεις, µέρος των οποίων αποτελεί η νόµιµη µετανάστευση και η ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών. Αυτή τη στιγµή, πολλά κράτη έχουν την εµπειρία µεταναστευτικών φαινοµένων και αντιµετωπίζουν προκλήσεις ένταξης αλλά όχι πάντα µε ικανοποιητικά αποτελέσµατα, και κατόπιν αυτών αναθεωρούν τις πολιτικές τους, ενώ κάποια άλλα γνώρισαν πρόσφατα το φαινόµενο της µετανάστευσης. Υπάρχει µεγάλη ευρύτητα προσεγγίσεων σχετικά µε τον όρο "ένταξη των µεταναστών" που αντικατοπτρίζει τις διαφορετικές ιστορίες, παραδόσεις και θεσµικές ρυθµίσεις, µε στόχο την εξεύρεση λύσεων στα προβλήµατα που πρέπει να αντιµετωπισθούν. Τα τελευταία χρόνια η ένταξη των υπηκόων τρίτων χωρών κατέλαβε µια όλο και σηµαντικότερη θέση στην πολιτική ατζέντα των κρατών υποδοχής γιατί δηµιουργεί µια νέα πραγµατικότητα για τις κοινωνικοοικονοµικές σχέσεις και τη συνοχή της κοινωνίας. Όταν αναφερόµαστε στην έννοια "ένταξη των µεταναστών" δεν υπάρχει ένας απόλυτος ορισµός. Οι διάφοροι ακαδηµαϊκοί που πραγµατεύονται το θέµα δίνουν διαφορετικό περιεχόµενο και νόηµα στην έννοια αυτή ανάλογα µε τις διαφορετικές πλευρές της ένταξης στις οποίες θέλουν να δώσουν έµφαση ( Baldwin-Edwards 2005 σελ.5). Ένας ορισµός για την πολιτική ένταξης από την Οικονοµική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) της ΕΕ βασίζεται στη σταδιακή εξίσωση των δικαιωµάτων και καθηκόντων των µεταναστών, όπως και της πρόσβασής τους σε αγαθά και υπηρεσίες, µε τα δεδοµένα που ισχύουν και για τον υπόλοιπο πληθυσµό, υπό συνθήκες ίσων ευκαιριών και ίσης αντιµετώπισης ( Baldwin-Edwards 2005 σελ.5 ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανακοίνωσή της αναφέρει ότι «η ένταξη µπορεί να οριστεί ως µια αµφίδροµη διαδικασία βασιζόµενη σε αµοιβαία δικαιώµατα και αντίστοιχες υποχρεώσεις των νοµίµων κατοίκων υπηκόων τρίτων χωρών και της κοινωνίας υποδοχής, διαδικασία η οποία προϋποθέτει την πλήρη συµµετοχή του µετανάστη». (Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής µε τίτλο «Μετανάστευση, ένταξη και απασχόληση» (2003) σελ.18 ) Ένας άλλος ορισµός που προτείνει ο ακαδηµαϊκός αναλυτής Penninx ( Penninx 2003) είναι ότι η ένταξη είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι µετανάστες γίνονται αποδεκτοί από την κοινωνία, τόσο ως άτοµα όσο και ως οµάδες ενώ σύµφωνα µε τους Entzinger και Biezeveld ( Entzinger και Biezeveld 2003 ), ο όρος ένταξη είναι σχεδόν ταυτόσηµος µε τον 19

20 όρο κοινωνική συνοχή υπό την έννοια ότι οι κοινωνίες µε υψηλά επίπεδα κοινωνικής συνοχής είναι αυτές στις οποίες οι µετανάστες ενσωµατώνονται γρηγορότερα και πιο επιτυχηµένα. Το πρόβληµα µε όλους αυτούς τους ορισµούς, και άλλους, είναι ότι δεν αποδίδουν το πόσο περίπλοκο και διαφοροποιηµένο είναι το φαινόµενο «ένταξη των µεταναστών». Όπως η ένταξη, και η ενσωµάτωση αποτυπώνει τις διαδικασίες συµµετοχής ή µη συµµετοχής ενός ατόµου σε ένα κοινωνικό σύστηµα. Σύµφωνα µε τον Schnapper, o όρος ενσωµάτωση καταδεικνύει τη σχέση που αναπτύσσει το άτοµο µε την κοινωνία και η µεταναστευτική πολιτική ορίζεται βάσει δύο αξόνων : αυτού που ρυθµίζει την είσοδο, τη διαµονή και την απασχόληση των µεταναστών και αυτού που αφορά τον τρόπο αντιµετώπισης των µεταναστών ( εκπαίδευση, υγεία, ασφάλιση κ.τ.λ.) ( Παπαδοπούλου 2006 σελ ). Οι κοινωνίες ακολουθούν διάφορα πρότυπα ένταξης και ενσωµάτωσης που φαίνεται µεταπολεµικά να συγκλίνουν στα εξής : 1. Στην ενσωµάτωση των µεταναστών στην κοινωνία υποδοχής. Χορηγούνται πολιτικά δικαιώµατα, ιθαγένεια και υπάρχει εξίσωση των µεταναστών µε τους ντόπιους. Οι χώρες υποδοχής που υιοθετούν ως βασικό σκέλος της µεταναστευτικής τους πολιτικής την πολιτική ενσωµάτωσης εκφράζουν µε τον τρόπο αυτό την προώθηση µιας πολυπολιτισµικής κοινωνίας. 2. Στην αφοµοίωση των µεταναστών. Απονέµονται µεν πλήρη πολιτικά, κοινωνικά και ατοµικά δικαιώµατα, αλλά αναµένεται από τον µετανάστη να αποβάλει την διαφορά του και να υιοθετήσει τα ήθη και τον τρόπο ζωής της εθνικής πλειοψηφίας. Αυτό συνήθως συνδυάζεται µε µια εξατοµίκευση του µετανάστη και αποκοπή του από εθνοτικούς συλλόγους και κάθε µορφής συλλογικήςδιεκδικητικής οργάνωσης. 3.Στην αντιµετώπιση των µεταναστών ως εργατική δύναµη. Απόλυτα ελεγχόµενες µεταναστευτικές ροές µε άξονα την προσωρινότητα της παραµονή του αλλοδαπού και την αντιµετώπισή του όχι ως πολίτη αλλά εργάτη ( χαρακτηριστική περίπτωση η µεταπολεµική Γερµανία και το καθεστώς Gastarbeiter δηλαδή ξένος εργάτης ). Τα πρότυπα αυτά καλούνται να απαντήσουν στο ερώτηµα : Προσπάθεια αναγνώρισης και σεβασµού της ιδιαιτερότητας ή προσπάθεια αφοµοίωσης ; Στην πρώτη επιλογή αναγνωρίζεις τις ιδιοµορφίες στην εθνική συνείδηση, στις πεποιθήσεις, στη γλώσσα, στον τρόπο ζωής, ακόµα και στο δίκαιο που τους διέπει και 20

21 µεριµνάς ώστε οµαλά να σχηµατίζονται οι ξένες κοινότητες και να ζουν µε όλα τα ανθρώπινα και κοινωνικά δικαιώµατα, ίσως και κάποια πολιτικά. Στη δεύτερη επιλογή δηµιουργείς όλες τις αναγκαίες υποδοµές και διαδικασίες ώστε οι ξένοι να αισθανθούν τη χώρα υποδοχής σαν τόπο τους και, µε την πάροδο του χρόνου να ξεχάσουν την αρχική τους πατρίδα διατηρώντας µόνον κάποιους χαλαρούς συναισθηµατικούς δεσµούς µε αυτήν. Η καλύτερη επιλογή φαίνεται να είναι η πρώτη γιατί στο παρελθόν χώρες που επέλεξαν την οδό της αφοµοίωσης ή της αδιαφορίας αντιµετώπισαν κοινωνικές αναταραχές εξαιτίας των φαινοµένων κοινωνικού αποκλεισµού και των ρατσιστικών συµπεριφορών.τα φαινόµενα αυτά σχετίζονται άµεσα µε την πρόσβαση του µετανάστη στους τοµείς της εκπαίδευσης, της υγείας, της κοινωνικής ασφάλισης κ.τ.λ. και συνδράµουν στην επιτυχηµένη ένταξη του στη χώρα υποδοχής. 3.2 Παράγοντες ένταξης των µεταναστών Η ένταξη των µεταναστών ξεκινά από τη στιγµή της άφιξής τους στη χώρα υποδοχής και συνδέεται µε την πρόσβαση στην αγορά εργασίας, στην εκπαίδευση, στη στέγαση, στις υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες και γενικότερα στο κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση είναι σηµαντικές παράµετροι για την επιτυχή ένταξη των µεταναστευτικών πληθυσµών. Μια από τις κυριότερες ανησυχίες στα κράτη υποδοχής µεταναστών είναι η ικανότητα των ανθρώπων αυτών να µιλούν τη γλώσσα της χώρας υποδοχής καθώς οι ανεπαρκείς γλωσσικές ικανότητες θεωρούνται ως ο κύριος φραγµός για την επιτυχή ένταξη γιατί παρεµποδίζουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας ή στο εκπαιδευτικό σύστηµα. Το εκπαιδευτικό σύστηµα δεν διαδραµατίζει ουσιαστικό ρόλο µόνο για την απόκτηση γνώσεων, αλλά και ως χώρος απόκτησης τυπικών και άτυπων πληροφοριών για τους κανόνες και τις αξίες της κοινωνίας και ως πολιτισµική γέφυρα ενώ ταυτόχρονα αποτελεί σηµαντικό εργαλείο για την καταπολέµηση των διακρίσεων. Η πρόσβαση των µεταναστών στις υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες είναι ένας ακόµα ζωτικός τοµέας όπου απαιτείται προσαρµογή των υφισταµένων πολιτικών και συνδέεται άµεσα µε τη διαδικασία ένταξης τους στην κοινωνία γιατί ενδέχεται να 21

22 αντιµετωπίζουν ειδικά προβλήµατα υγείας που οφείλονται στην κατάστασή τους ενώ παράλληλα αντιµετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβασή τους σε υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες υψηλής ποιότητας. Αυτά τα προβλήµατα πρέπει να αντιµετωπιστούν παρέχοντας κατάλληλες πληροφορίες στις κοινωνίες µεταναστών και επιπλέον κατάρτιση στο προσωπικό που είναι επιφορτισµένο µε την παροχή των υπηρεσιών αυτών. Η εργασία είναι ένας ακόµη σηµαντικός παράγοντας για την ένταξη των µεταναστευτικών πληθυσµών. Οι µετανάστες όταν έχουν µια νόµιµη απασχόληση, συναναστρέφονται µε το γηγενή πληθυσµό, δεν παρουσιάζουν παραβατική συµπεριφορά και επιτυγχάνουν το στόχο για τον οποίο αποφάσισαν να µεταναστεύσουν ενώ συγχρόνως συµβάλλουν στην οικονοµία και στο ασφαλιστικό σύστηµα της χώρας υποδοχής. Η επιλογή του τόπου εργασίας έχει σαφή επίπτωση στην επιλογή κατοικίας.οι µετανάστες αποτελούν πλέον όλο και µεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσµού των πόλεων και των αστικών περιοχών και ο αριθµός τους είναι πιθανόν να αυξηθεί σηµαντικά τις επόµενες δεκαετίες. Η πρόσβαση σε στέγη αποτελεί βασική ανάγκη για την ένταξη και η έλλειψη φθηνής ποιοτικής κατοικίας στις εθνικά µικτές περιοχές είναι ένα πρόβληµα που αντιµετωπίζουν πολλοί µετανάστες. Η κατάσταση αυτή, η οποία αναγκάζει πολλούς µετανάστες να ζουν σε µειονεκτούσες αστικές περιοχές, οφείλεται σε ορισµένους παράγοντες «εξαναγκασµού και επιλογής», όπως οι ευκαιρίες εξεύρεσης στέγης και εργασίας, η επιθυµία να ζουν κοντά στους συγγενείς τους και να διατηρούν τα οικογενειακά δίκτυα. Οι εθνικοί και κοινωνικοί διαχωρισµοί στις πόλεις µπορούν να αποτελέσουν και σηµαντικό φραγµό για την ένταξη. 22

23 4.Το Ευρωπαϊκό περιβάλλον 4.1Το θεσµικό πλαίσιο που σχετίζεται µε τη µετανάστευση στην Ευρωπαϊκή Ένωση Τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχει αναπτυχθεί ένα θεσµικό πλαίσιο που λαµβάνει σταδιακά τη µορφή συγκεκριµένων αξόνων πολιτικής συνεργασίας µεταξύ των κρατών µελών για µια σειρά από ζητήµατα που σχετίζονται µε την µετανάστευση. Αν και από τα µέσα της δεκαετίας του 80 ξεκινά και τυπικά η συνεργασία µεταξύ των κρατών µελών για ζητήµατα σχετιζόµενα µε την µετανάστευση, η µεταναστευτική πολιτική ως διακριτή πολιτική της Ε.Ε. εισάγεται ουσιαστικά µε την συνθήκη του Maastricht το 1992 και διαµορφώνεται πιο συγκεκριµένα µε την Συνθήκη Schengen. H Συνθήκη Schengen ( ) άνοιξε το δρόµο για τη θεσµοθέτηση µιας πολιτικής για τη µετανάστευση µε ευρωπαϊκή ταυτότητα. Καταργούσε τα εσωτερικά σύνορα µεταξύ των χωρών που συµµετείχαν, δηµιουργούσε εξωτερικά σύνορα µε στόχο την ελεύθερη κυκλοφορία των στο εσωτερικό των χωρών, κοινούς κανόνες αστυνόµευσης και παροχής ασύλου, κοινά µέτρα για την καταπολέµηση της εγκληµατικότητας και της τροµοκρατίας. Με τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης του Άµστερνταµ (1997) η πολιτική για το άσυλο και την ελεύθερη κυκλοφορία των ατόµων, η πολιτική θεώρησης διαβατηρίων, οι κανόνες που διέπουν τη διέλευση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, η µεταναστευτική πολιτική, τα δικαιώµατα των υπηκόων τρίτων χωρών και η καταπολέµηση της παράνοµης µετανάστευσης αποτελούν αναπόσπαστο µέρος της συνολικής ευρωπαϊκής προσέγγισης για την πολιτική ασύλου και την κοινή πολιτική µετανάστευσης. Σήµερα, η διαχείριση των µεταναστευτικών εισροών, η καταπολέµηση της παράνοµης µετανάστευσης και η ανάπτυξη ενός βέλτιστου προτύπου ενσωµάτωσης µε παράλληλο σεβασµό της ποικιλότητας και πολυπολιτισµικής ιδιαιτερότητας αποτελούν µείζονες προκλήσεις που απαιτούν την δέσµευση όλων των εµπλεκοµένων παραγόντων. Το Ευρωπαϊκό Συµβούλιο, κατά την σύνοδο του Τάµπερε, τον Οκτώβριο του 1999, δήλωσε ότι «τα διακριτά µεν αλλά στενά συνδεδεµένα θέµατα του ασύλου και της µετανάστευσης απαιτούν να αναπτυχθεί µια κοινή πολιτική της ΕΕ» και καθορίσε τα στοιχεία που αυτή πρέπει να περιλαµβάνει, δηλαδή: 23

24 -Μια σφαιρική προσέγγιση όσον αφορά την εταιρική σχέση µε τις χώρες καταγωγής -Ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστηµα χορήγησης ασύλου βασισµένο στη Σύµβαση της Γενεύης για τους πρόσφυγες. -Μια σθεναρή πολιτική κοινωνικής ένταξης µε στόχο την παροχή δικαιωµάτων και υποχρεώσεων ανάλογων µε εκείνα των πολιτών της Ε.Ε. -Μέτρα για την σφαιρική προσέγγιση της διαχείρισης των µεταναστευτικών ροών που θα περιλαµβάνει ζητήµατα πολιτικά, ανθρωπίνων δικαιωµάτων και αναπτυξιακά µε βάση την στενότερη συνεργασία µεταξύ των κρατών µελών µε τις χώρες προέλευσης και διέλευσης. Ύστερα από το Συµβούλιο του Τάµπερε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάστηκε µια στρατηγική για τη µεταναστευτική πολιτική, µε δύο βασικούς άξονες: α) την υιοθέτηση ενός Κοινού Νοµοθετικού Πλαισίου (ΚΝΠ) και β) την ανάπτυξη µιας Ανοιχτής Μεθόδου Συντονισµού (ΑΜΣ). Απώτερος στόχος της στρατηγικής αυτής είναι η διασφάλιση της αποτελεσµατικής διαχείρισης των µεταναστευτικών ροών σε όλα τα στάδια εξέλιξής τους αφήνοντας περιθώρια για την ανάπτυξη εθνικών πρωτοβουλιών στη χάραξη πολιτικής. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο σηµαντική εξέλιξη για τη µετανάστευση αποτελεί το σχέδιο του Ευρωπαϊκού Συντάγµατος γιατί για πρώτη φορά τίθενται κατευθυντήριες γραµµές για την άσκηση κοινής µεταναστευτικής πολιτικής από τα κράτη-µέλη, θέµα για το οποίο δεν είχαν προνοήσει οι Συνθήκες. Το σχέδιο αυτό περιλαµβάνει εκτός από µέτρα για τη διαχείριση των µεταναστευτικών ροών και τη δίκαιη µεταχείριση των υπηκόων τρίτων χωρών και µέτρα ενθάρρυνσης και στήριξης για την κοινωνική ένταξη των µεταναστών χωρίς όµως να προβλέπει την εναρµόνιση των εθνικών νοµοθεσιών. 4.2 Οι άξονες της ευρωπαϊκής νοµοθεσίας όσον αφορά τη νόµιµη µετανάστευση Η ευρωπαϊκή νοµοθεσία τα τελευταία χρόνια κινήθηκε σε συγκεκριµένους άξονες για τη νόµιµη µετανάστευση οι οποίοι θα µπορούσαν να παρουσιαστούν στα ακόλουθα σηµεία : Προστασία της οικογενειακής συνένωσης ( COM 624, 2/7/2001) 24

25 Προϋποθέσεις εισόδου και χορήγησης τίτλου διαµονής υπηκόων τρίτων χωρών µε σκοπό τη µισθωτή απασχόληση και την άσκηση ανεξάρτητων οικονοµικών δραστηριοτήτων ( COM 386, 24/9/2001) Προϋποθέσεις χορήγησης τίτλου διαµονής µακράς διάρκειας ( COM 127, 13/3/2001) Προϋποθέσεις χορήγησης τίτλου διαµονής µικρής διάρκειας ( COM 0071, 11/2/2002 ) Σύσταση µηχανισµού συντονισµού για τη σύγκλιση όλων των πολιτικών των κ-µ (COM 757, 22/11/2000 ) ηµιουργία ενός Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Μετανάστευσης ιοικητική Συνεργασία ως προς τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων, των θεωρήσεων, του ασύλου και της µετανάστευσης (COM 567, 2000) Καταπολέµηση της παράνοµης µετανάστευσης, της παράνοµης εισόδου και διαµονής και της αµοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων αποµάκρυνσης ( ΕΕ C 269, 20/9/2000 EE L 149, 2/6/2001 ) ηµιουργία θεσµοποιηµένων οργάνων και ερευνητικών προγραµµάτων και µελετών για την κοινή διαχείριση του φαινοµένου της µετανάστευσης Ενσωµάτωση των µεταναστευτικών πολιτικών στις εξωτερικές πολιτικές της ΕΕ ( Λάακεν, 14-15/12/2001) Ένταξη των πολιτικών ενσωµάτωσης των µεταναστών για το κάθε κράτος µέλος στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την απασχόληση (COM 387, 11/7/2001) Ανάγκη ενσωµάτωσης των µεταναστών στις χώρες υποδοχής µε στόχο την κατάργηση των διακρίσεων (COM 387, 11/7/2001 ) 4.3 Το ζήτηµα της ένταξης των µεταναστών στον ευρωπαϊκό χώρο Η πιο ολοκληρωµένη πρόταση στον τοµέα της ένταξης των µεταναστών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκφράστηκε µε την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής µε τίτλο «Μετανάστευση, ένταξη και απασχόληση». Στην ανακοίνωση η ένταξη ορίζεται ως µια αµφίδροµη διαδικασία κατά την οποία είναι απαραίτητο να υπάρχει : 25

26 Η εξασφάλιση από την πλευρά της κοινωνίας υποδοχής ότι θα προστατεύονται τα δικαιώµατα των µεταναστών για να µπορούν να συµµετέχουν στην οικονοµική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή Η εξασφάλιση από την πλευρά των µεταναστών ότι θα σέβονται τους κανόνες και τις αξίες της κοινωνίας υποδοχής Συνεπώς, η ένταξη προϋποθέτει µια ισορροπία µεταξύ δικαιωµάτων και υποχρεώσεων η οποία µε την πάροδο του χρόνου µεταβάλλεται ( όσο αυξάνεται η περίοδος διαµονής κάποιου σε µια χώρα τόσο αυξάνονται τα δικαιώµατα και οι υποχρεώσεις του ). Σύµφωνα µε την ανακοίνωση έξι βασικά στοιχεία πρέπει να περιλαµβάνονται στη διατύπωση µίας στρατηγικής πολιτικής : 1) Ένταξη στην αγορά εργασίας. ( Σηµασία έχει η αναγνώριση των δεξιοτήτων των µεταναστών, η καταπολέµηση των διακρίσεων στην αγορά εργασίας και στο χώρο εργασίας, η πρόσβαση στην κατάρτιση µε ίσους όρους µε τους γηγενείς.) 2) Εκπαίδευση και γλωσσικές ικανότητες. ( Σηµαντικό είναι να µιλούν τη γλώσσα της χώρας υποδοχής και να υπάρχει ειδική µέριµνα για τα παιδιά των µεταναστών. ) 3)Στέγαση και οικιστικά ζητήµατα ( Η συγκέντρωση σε υποβαθµισµένες περιοχές γκέτο εντείνει τα φαινόµενα κοινωνικού αποκλεισµού.) 4)Υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες ( Τα προβλήµατα υγείας έχουν επιπτώσεις και στο επίπεδο διαβίωσης ) 5)Το κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον ( Κοινές δραστηριότητες µε άτοµα του εγχώριου πληθυσµού ) 6) Εθνικότητα, ιθαγένεια, σεβασµός στο διαφορετικό ( Το αίσθηµα ότι ανήκει στην κοινωνία υποδοχής ) (Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής µε τίτλο «Μετανάστευση, ένταξη και απασχόληση» (2003) σελ.20-24) Όµως θα µπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι τα σηµεία αυτά δεν καλύπτουν το θέµα συνολικά, αφού δε λαµβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες των µεταναστών ( εάν είναι οικονοµικοί µετανάστες ή όχι, γυναίκες, νεοεισερχόµενοι ή 2 ης ή 3 ης γενιάς ) και δεν αντιµετωπίζουν ορισµένα από τα θεµελιώδη προβλήµατα των µεταναστών στην Ελλάδα και άλλες χώρες της Νοτίου Ευρώπης. Ειδικότερα, δεν αναφέρονται στα γραφειοκρατικά εµπόδια που περιβάλλουν τις αιτήσεις για νόµιµη διαµονή, στην ελλιπή συµµόρφωση µε τους εθνικούς και άλλους νόµους εκ µέρους των κρατικών υπηρεσιών, στις διακρίσεις µε βάση την εθνικότητα, ή στα πιο µακροπρόθεσµα προβλήµατα που αντιµετωπίζουν οι µετανάστες δεύτερης γενιάς (όπως η δυνατότητα µακροπρόθεσµης διαµονής, το δικαίωµα ψήφου, ή η ιθαγένεια). ( Baldwin-Edwards 2005 σελ.8) 26

27 Πάραυτα έχει σηµειωθεί κάποια πρόοδος στη νοµοθεσία της ΕΕ για την προώθηση των δικαιωµάτων των µεταναστών εντός των συνόρων της. Το πιο σηµαντικό τέτοιο βήµα ήταν ασφαλώς η Οδηγία περί µακροπρόθεσµης διαµονής (2003/109/ΕΚ), σύµφωνα µε την οποία τα κράτη µέλη αναγνωρίζουν το καθεστώς του επί µακρόν διαµένοντος µετά από πέντε έτη νόµιµης και αδιάλειπτης διαµονής. Ο ενδιαφερόµενος αφού αποκτήσει το καθεστώς αυτό έχει δικαίωµα σε σειρά παροχών υπό τις ίδιες συνθήκες µε τους υπηκόους του κράτους µέλους όσον αφορά τις συνθήκες πρόσβασης σε µισθωτή και µη µισθωτή εργασία καθώς και τις συνθήκες απασχόλησης και εργασίας, την επαγγελµατική εκπαίδευση και κατάρτιση,αναγνώριση διπλωµάτων και υποτροφίες σπουδών, την κοινωνική προστασία,την ιατροφαρµακευτική περίθαλψη, πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες κ.α. Ουσιαστικό βήµα στη δηµιουργία µιας κοινωνικό πολιτισµικής σταθερότητας ευνοώντας κατ` αυτό τον τρόπο την ένταξη των υπηκόων στα Κράτη µέλη, και κατά συνέπεια την κοινωνική και οικονοµική συνοχή ήταν και η Οδηγία σχετικά µε την επανένωση οικογενειών που ψηφίστηκε τον Σεπτέµβριο του Η οικογενειακή επανένωση αποτελεί µια από τις βασικότερες πηγές µεταναστευτικής εισροής για τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Για παράδειγµα στην Ιταλία ο αριθµός των µεταναστών που εισέρχονται για λόγους οικογενειακής επανένωσης από το 1998 έφτασε τις το 2000, και στις το Σηµαντικός θεωρείται και ο Κανονισµός 895, που ψηφίστηκε τον Μάιο του 2003 και προβλέπει την ισχύ και για πολίτες τρίτων χωρών των Κανονισµών 1408/71 και 574/72, που αφορούν τη δυνατότητα µεταφοράς δικαιωµάτων κοινωνικής ασφάλισης µεταξύ των εθνικών συστηµάτων της ΕΕ. Μεγάλη σηµασία για τη διαχείριση των µεταναστευτικών ροών και την οµαλή ένταξη αυτών των ανθρώπων στην κοινωνία του κράτους υποδοχής έχουν, εκτός από τους κανόνες και τις οδηγίες, και τα προγράµµατα που υλοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο προς αυτό το σκοπό. Ένα πρόγραµµα µε στόχο την ένταξη των µεταναστών στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι και το ίκτυο Ευρωπαϊκών Πόλεων για τις Τοπικές Πολιτικές Ένταξης Μεταναστών (CLIP). (www.eurofound.europa.eu) Την άνοιξη του 2006 η ιάσκεψη των τοπικών και περιφερειακών αρχών του Συµβουλίου της Ευρώπης (CLRAE), o δήµος της Στουτγάρδης και το Ευρωπαϊκό Ίδρυµα για τη Βελτίωση των Συνθηκών ιαβίωσης και Εργασίας δηµιούργησαν το CLIP. Στόχοι του δικτύου είναι : 27

28 Καταγραφή και ανάλυση των τοπικών πολιτικών ένταξης Ανταλλαγή εµπειριών µεταξύ των πόλεων Αξιολόγηση του ρόλου που διαδραµατίζουν σε τοπικό επίπεδο οι εταιρίες, οι κοινωνικοί εταίροι, οι θρησκευτικές οργανώσεις, οι ΜΚΟ και οι εθελοντικές οργανώσεις στην υποστήριξη των επιτυχηµένων πολιτικών ένταξης Στην πρώτη του φάση θα αποτελείται από 30 πόλεις µεταξύ των οποίων και η Αθήνα και θα ασχολείται µε θέµατα όπως η υποστήριξη της εκπαίδευσης και της επιχειρηµατικότητας των µεταναστών, η πρόσβαση των µεταναστών στις υπηρεσίες υγείας, κατάρτιση και επιµόρφωση των µεταναστών, πολιτικές πολιτισµικής ένταξης (γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα ) και προαγωγή της κοινωνικής και πολιτιστικής συµµετοχής των µεταναστών. Το δίκτυο θα συνεργάζεται µε µια οµάδα επιστηµονικής στήριξης για την εξερεύνηση τρόπων βελτίωσης των πολιτικών και των πρακτικών για την τοπική ένταξη των µεταναστών. Η µέθοδος βασίζεται σε περιπτωσιολογικές µελέτες, τις οποίες θα παρέχουν από κοινού οι πόλεις και η οµάδα επιστηµονικής στήριξης και σε αυτό το πλαίσιο, οι ερευνητές θα πραγµατοποιούν ολιγοήµερες επισκέψεις σε κάθε συµµετέχουσα πόλη. Σηµαντικό βήµα για την αποτελεσµατικότερη διαχείριση του ζητήµατος της ένταξης των µεταναστών σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι το Εγχειρίδιο για την Ένταξη ( Handbook on Integration ) που εξέδωσε η ΕΕ και απευθύνεται στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους ειδικούς επαγγελµατίες σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό επίπεδο καθώς και σε επίπεδο ΕΕ. Η πρώτη έκδοση του εν λόγω εγχειριδίου καλύπτει τα εισαγωγικά µαθήµατα που προορίζονται για νεοαφιχθέντες µετανάστες και πρόσωπα αναγνωρισµένα ως πρόσφυγες, τη συµµετοχή στα κοινά και τους δείκτες σχετικά µε την ένταξη. Η δεύτερη έκδοση θα εστιάζεται στη στέγαση και στα αστικά προβλήµατα, στην πρόσβαση στην υγεία και τις κοινωνικές υπηρεσίες, στην ένταξη στην αγορά εργασίας, στις υποδοµές ενσωµάτωσης, καθώς επίσης θα περιλαµβάνει αναλύσεις οι οποίες θα στηρίζονται στις κοινές βασικές αρχές. Από το Εγχειρίδιο για την Ένταξη, τις προπαρασκευαστικές ενέργειες INTI 3 (http://ec.europa.eu/justice_home/funding/2004_2007/inti/funding_inti_en.htm ) και το προταθέν Ευρωπαϊκό Ταµείο για την Ένταξη προτείνονται κατευθύνσεις ( βλ. παράρτηµα ΙΙ ) για τις πολιτικές ένταξης σε εθνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο ΕΕ, επιτρέποντας στα κράτη µέλη να καθορίζουν προτεραιότητες και να επιλέγουν τις δράσεις καθώς και τον τρόπο µε τον οποίο θα διεξαχθούν εντός του πλαισίου των εθνικών καταστάσεων και παραδόσεων. 3 Το ΙΝΤΙ είναι ένα πρόγραµµα χρηµατοδοτούµενο από την ΕΕ µε σκοπό την ανάληψη δράσεων για την προώθηση της ένταξης πολιτών που δεν είναι υπήκοοι της Ένωσης 28

29 Μετά την έκδοση του εγχειρίδιου ακολούθησε η πρόταση για τη δηµιουργία ενός ιστότοπου στο διαδίκτυο για την ένταξη, που θα είναι προσβάσιµος στο µεγάλο κοινό, αποσκοπώντας στην απογραφή ορθών πρακτικών, την προώθηση της ανταλλαγής τους σε ολόκληρη την ΕΕ και πέραν των συνόρων της και τη συνεχή αξιολόγηση της αποτελεσµατικότητάς τους και της δυνατότητας µεταφοράς τους σε διάφορα πλαίσια ( Υπουργική ιάσκεψη, Groningen, 9-11 Νοεµβρίου 2004). Όσον αφορά την εποπτεία της εξέλιξης των πολιτικών ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση σηµαντικό µέσο είναι η ετήσια έκθεση της Επιτροπής για την µετανάστευση και την ένταξη. Η πρώτη έκθεση δηµοσιεύτηκε το 2004 κάνοντας αναφορά στις µεταναστευτικές τάσεις στην Ευρώπη των 25, στις εξελίξεις στις πολιτικές εισδοχής και στην πρόοδο στην ανάπτυξη µιας κοινής µεταναστευτικής πολιτικής. ( COM 508, 2004) 4.4 Η πορεία προς µια κοινή µεταναστευτική πολιτική Η µετανάστευση έχει αναδειχθεί σε σηµαντικό τοµέα πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία χρόνια καθώς η Ευρώπη έχει αρχίσει να αντιµετωπίζει µια δέσµη αλληλένδετων ζητηµάτων όπως η νόµιµη και παράνοµη µετανάστευση, το δικαίωµα στο άσυλο, η δηµογραφική παρακµή. Στην έκθεση του ΟΗΕ (2000) αποδεικνύεται µε αριθµούς ότι µόνο και µόνο για να διατηρήσει το εργατικό της δυναµικό σταθερό η Ευρώπη θα χρειαστεί 153 εκατοµµύρια µετανάστες έως το 2025! Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά σε σχετική οµιλία του ο γ.γ. του ΟΗΕ Κόφι Ανάν: «Στον 21ο αιώνα οι µετανάστες χρειάζονται την Eυρώπη. Αλλά και η Eυρώπη τους έχει ανάγκη. Μια κλειστή Eυρώπη θα είναι πιο φτωχή, πιο αδύναµη και ηλικιωµένη. Μια ανοικτή Eυρώπη θα είναι πιο δίκαιη, πιο πλούσια, πιο δυνατή και νεότερη. Υπό την προϋπόθεση ότι θα διαχειριστεί µε επιτυχία τη µετανάστευση». Ωστόσο, τα µεταναστευτικά ρεύµατα των τελευταίων ετών, σε αντίθεση µε αυτά των πρώτων µεταπολεµικών δεκαετιών, χαρακτηρίζονται: από την διεύρυνση του φαινοµένου της οικογενειακής συνένωσης, από τους νόµιµους και παράνοµους µετανάστες και από τον σηµαντικό αριθµό προσφύγων και ατόµων που ζητούν πολιτικό άσυλο. Η σταδιακή µετατροπή όλων των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε χώρες υποδοχής µεταναστών καθιστά τη µεταναστευτική εισροή ως ένα κοινό χαρακτηριστικό των κρατών- µελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το γεγονός αυτό σε συνδυασµό µε τον στόχο της 29

30 ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνδυάζεται όλο και πιο στενά µε την αναγκαιότητα χάραξης µιας ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής. Ο χώρος των µεταναστευτικών πολιτικών έχει αποδειχθεί εξαιρετικά ευάλωτος, δύσκολος και επίµαχος για την Ευρωπαϊκή Ένωση γιατί προσκρούει στην εξουσία των εθνικών κρατών αλλά και γιατί οι προσπάθειες σύγκλισης δεν οδηγούν σε ταυτόσηµες καταστάσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.(schnapper, 1992, σ.123).οι ίδιες πολιτικές αποφέρουν εντελώς διαφορετικά αποτελέσµατα σε µια κοινωνία από µία άλλη. Τα προβλήµατα σύγκλισης µεταναστευτικών πολιτικών µπορούν να ταξινοµηθούν σε τρείς κατηγορίες : Σε προβλήµατα που πηγάζουν από τη διαφορετική ιστορία και εµπειρία των κρατών Σε προβλήµατα που συνδέονται µε την αξιολόγηση του ρόλου της µετανάστευσης για κάθε κοινωνία ( θετικός ή αρνητικός ) και µε κοινωνικούς, οικονοµικούς, δηµογραφικούς και πολιτικούς δείκτες. Σε προβλήµατα που πηγάζουν από την αποσπασµατική και συγκυριακή µεταναστευτική πολιτική από πλευράς κρατών µε πρόσφατη εµπειρία στην αντιµετώπιση του µεταναστευτικού φαινοµένου (κυρίως τα κράτη της νότιας Ευρώπης ). Κάθε µία από τις οµάδες αυτές αποτελεί συνεχή πηγή αντιπαραθέσεων για τις χώρες της Ευρώπης και εµποδίζει το ρόλο της Ένωσης στη διαχείριση του φαινοµένου της µετανάστευσης. Παρόλα αυτά εξαιτίας του υπερεθνικού χαρακτήρα της µετανάστευσης, ανεξάρτητα από τις εθνικές ιδιαιτερότητες και ευαισθησίες κάθε χώρας, η ανάπτυξη µιας ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής θα πρέπει να αφορά τις διάφορες πτυχές του φαινοµένου της µετανάστευσης και πιο συγκεκριµένα : Τη διεύρυνση της Ε.Ε. γιατί θα ευνοήσει τα µεταναστευτικά ρεύµατα Την οικογενειακή συνένωση γιατί αποτελεί την κυριότερη αιτία µεταναστευτικής εισροής και πιθανότατα δηµιουργεί εξάρτηση των µεταναστών από το σύστηµα κοινωνικής προστασίας των χωρών υποδοχής Το ζήτηµα των προσφύγων και αιτούντων άσυλο Το ζήτηµα των οικονοµικών µεταναστών και τις ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας 30

31 Την ένταξη των µεταναστών όσον αφορά την απασχόληση, την επαγγελµατική κατάρτιση, την κοινωνική προστασία και την εκπαίδευση. Το αντικείµενο των πολιτισµικών δικαιωµάτων των µεταναστών. ( την αναγκαιότητα για τους συλλόγους των µεταναστών να διατηρήσουν τον πολιτισµό τους και να εντοπίσουν τρόπους έκφρασης αυτού, τη σπουδαιότητα της παρουσίας της δικής τους γλώσσας παράλληλα µε εκείνη της χώρας υποδοχής, την ανάγκη εξοικείωσης µε τον πολιτισµό και τις παραδόσεις των βασικών µεταναστευτικών χωρών) Τη µείωση των διακρίσεων ( η πρόσβαση των µεταναστών σε αγαθά και υπηρεσίες θα συνεισφέρουν στην άρση φαινοµένων που πλήττουν την κοινωνική συνοχή.) ( Μπάκαβος και Παπαδοπούλου 2006) Συνεργασία µε τις χώρες αποστολής είτε µε τη µορφή οικονοµικής βοήθειας είτε µέσω διµερών συµφωνιών για τον έλεγχο των µεταναστευτικών ρευµάτων. Η ανάπτυξη των χωρών υποδοχής είναι µια εναλλακτική πρόταση για τη µείωση της παράνοµης µετανάστευσης και την εισδοχή µεταναστών στις χώρες υποδοχής σύµφωνα µε τις ανάγκες εργασίας. 31

32 5. Η περίπτωση της Ιταλίας 5.1Εισαγωγή Η Ιταλία είναι µια χώρα µε πρόσφατη και σύντοµη εµπειρία στη διαχείριση πολιτικών για τη µετανάστευση. Στη µεταπολεµική περίοδο και µέχρι τα µέσα της δεκαετίας του '70, ήταν χώρα αποστολής µεταναστών γεγονός που επηρέασε σηµαντικά την οικονοµική, κοινωνική και πολιτική ιστορίας της και δεν της επέτρεψε να συνειδητοποιήσει αµέσως τη µετάβασή της από χώρα αποστολής µεταναστών σε χώρα υποδοχής. Η περίοδος από τις αρχές της δεκαετίας του '70 µέχρι τη δεκαετία του '90 χαρακτηρίστηκε ουσιαστικά από διάφορες επεµβάσεις έκτακτης ανάγκης και από την έλλειψη συνειδητών πολιτικών επιλογών όσον αφορά τη µετανάστευση. Το 1990 ψηφίστηκε ο νόµος Μαρτέλλι (ν.39/90), ο οποίος αν και έθεσε τα θεµέλια για την εφαρµογή πολιτικών προστασίας για τους µετανάστες όπως εγγυήσεις για ελάχιστο εισόδηµα,αποσκοπούσε στην εναρµόνιση της ιταλικής µεταναστευτικής πολιτικής µε αυτή των άλλων κρατών της ΕΕ. Την περίοδο από το 1990 µέχρι το 1996 η µετανάστευση δεν είναι πλέον ένα προσωρινό φαινόµενο, αλλά µια συγκεκριµένη πτυχή της κοινωνίας, η οποία πρέπει να ρυθµιστεί. Η ευρωπαϊκή επιρροή µέσω της υπογραφής των συµφωνιών του Schengen στην Ιταλία ήταν σαφής. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου - που ήταν από τις κρισιµότερες για το ιταλικό πολιτικό σύστηµα - συστάθηκαν διάφορες κοινοβουλευτικές επιτροπές και παρουσιάστηκαν πολλές µελέτες. Από τα µέσα της δεκαετίας του '90, η ιταλική εξωτερική πολιτική σχετικά µε τη µετανάστευση επρόκειτο να στηριχθεί σε διµερείς συµφωνίες για την κατανοµή ποσόστωσης των νόµιµων αδειών εργασίας και εισόδου στις χώρες που συµµετέχουν. Το 1998 µε τη θέσπιση του αποκαλούµενου νόµου Turco - Napolitano η ιταλική µεταναστευτική πολιτική αρχίζει να έχει έναν πολιτικό προσανατολισµό. Ο νόµος αυτός χώρισε για πρώτη φορά τα ανθρωπιστικά ζητήµατα και τα ζητήµατα προσφύγων από τα πολιτικά θέµατα µετανάστευσης. Αυτή η νέα νοµοθεσία που παρείχε µια πιο σκληρή δράση ενάντια στην παράνοµη µετανάστευση, έδωσε µεγαλύτερη προσοχή σε ζητήµατα ένταξης και εξουσιοδότησε πλήρως τις τοπικές αντιπροσωπείες για την εφαρµογή των προγραµµάτων ένταξης. 32

33 Λαµβάνοντας υπόψη την πλήρη έλλειψη αναφοράς σε µια κοινή εθνική πολιτική για το θέµα, οι οργανισµοί τοπικής αυτοδιοίκησης έπρεπε να αντιµετωπίσουν τις ροές των µεταναστών και να εφαρµόσουν ταυτόχρονα διαδικασίες για την ένταξή τους. Αυτό προκάλεσε µια ευρεία ποικιλία των πολιτικών επέµβασης και των διαδικασιών αναγνώρισης των δικαιωµάτων. Μια τέτοια ποικιλία δεν οφειλόταν στις διαφορές στην ποιότητα και στην ποσότητα των µεταναστευτικών ρευµάτων αλλά µάλλον στην αποδοτικότητα των δηµόσιων υπηρεσιών και στην παρουσία ιδιωτικών κοινωνικών οργανισµών η δράση των οποίων ήταν ισχυρότερη σε µερικές περιοχές της χώρας. Βέβαια ο νόµος αυτός δηµιούργησε και την Επιτροπή πολιτικών ένταξης (Commissione per le politiche di integrazione) που χρηµατοδότησε ένα ευρύ φάσµα ερευνητικών µελετών στην περίοδο του , δηµοσιεύοντας ετήσιες εκθέσεις σχετικά µε τη µετανάστευση, όµως µετά τη νίκη του κεντροδεξιού συνασπισµού το 2001 αδρανοποιήθηκε και τελικά διαλύθηκε µε το νόµο Bossi-Fini του Τα καθήκοντα της ανέλαβε ο Εθνικός συντονιστικός οργανισµός για τις πολιτικές κοινωνικής ένταξης αλλοδαπών πολιτών σε τοπικό επίπεδο ( L organismo nazionale di coordimento per le politiche di integrazione sociale dei cittadini stranieri a livello locale ) 4 που υπάγεται στο Εθνικό συµβούλιο οικονοµίας και εργασίας (CNEL). Η εικόνα της µετανάστευσης στην Ιταλία άλλαξε περαιτέρω µε τη νίκη το 2001 του Silvio Berlusconi. Τον Αύγουστο του 2002, η ιταλική κυβέρνηση πέρασε τη νοµοθεσία για να ρυθµίσει τη µετανάστευση, και το Σεπτέµβριο του ίδιου έτους υιοθέτησε ένα διάταγµα για να επιτρέψει τη νοµιµοποίηση των παράνοµων µεταναστών που βρίσκονταν ήδη στη χώρα. Ο νέος νόµος 189/2002, γνωστός επίσης ως νόµος Βοssi-Fini, τροποποιεί τον προηγούµενο νόµο µετανάστευσης του 1998 και εισάγει νέες προτάσεις. Μερικές από τις αλλαγές του νόµου αυτού είναι : οι ποσοστώσεις των µεταναστών,οι υποχρεωτικές συµβάσεις εργασίας µεταξύ εργαζοµένων και εργοδοτών, πρακτικές αντιµετώπισης της παράνοµης µετανάστευσης, αµνηστία για τους παράνοµους µετανάστες που έχουν απασχοληθεί και έζησαν στη χώρα για πάνω από τρεις µήνες. Το σύστηµα των ποσοστώσεων έχει ως στόχο τη µείωση του αριθµού των µεταναστών που εισέρχονται στη χώρα και ευνοεί τους µετανάστες που προέρχονται από χώρες µε τις οποίες η Ιταλία έχει υπογράψει διµερείς συµφωνίες. Οι µέγιστες ποσοστώσεις αλλοδαπών, στους οποίους θα επιτραπεί η είσοδος στην Ιταλία µε σκοπό την εργασία, την εποχιακή 4 Στόχος του οργανισµού ήταν η ενίσχυση της ανάπτυξης τοπικών διαδικασιών για την υποδοχή και την ένταξη των αλλοδαπών πολιτών, την εκπροσώπηση και τη συµµετοχή τους στο δηµόσιο βίο. 33

34 εργασία και την ανεξάρτητη οικονοµική δραστηριότητα ορίζονται µε ετήσιο διάταγµα το οποίο εκδίδει ο Πρωθυπουργός µετά από ακρόαση της Επιτροπής συντονισµού και παρακολούθησης και των αρµόδιων κοινοβουλευτικών Επιτροπών(ν. 189/2002, παρ.3). Τα ετήσια διατάγµατα σχεδιάζονται µε βάση τα στοιχεία σχετικά µε την τρέχουσα ζήτηση εργατικού δυναµικού σε επίπεδο διαµερισµάτων και επαρχιών, που περιλαµβάνει το ηλεκτρονικό αρχείο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Πολιτικής και αφορούν τη ζήτηση και προσφορά εργασίας εργαζοµένων (ν.189/2002,παρ.17). Κατά τον καθορισµό των ποσοστώσεων λαµβάνονται υπ όψιν οι οικογενειακές επανενώσεις και τα µέτρα προσωρινής προστασίας. Ο νόµος του 2002 ενίσχυσε αυτήν την ρητή προτεραιότητα εξωτερικής πολιτικής µε τη διάθεση των προνοµιούχων ποσοστώσεων στις χώρες που "ενεργά συνεργάστηκε η Ιταλία στον αγώνα ενάντια στην παράνοµη µετανάστευση" (αρθ. 1, παρ. 2, ν. 189/02). Το σύστηµα ποσόστωσης εποµένως έχει γίνει ένας από τους κύριους µηχανισµούς στην εξωτερική πολιτική και τις διαπραγµατεύσεις των διµερών συµφωνιών.εκτός από τις ποσοστώσεις και οι νοµιµοποιήσεις αποτελούν µέτρο της ιταλικής µεταναστευτικής πολιτικής. Κάθε αλλαγή στη νοµοθεσία συνοδευόταν και από µαζικές νοµιµοποιήσεις γιατί γέµιζε η χώρα παράνοµους µετανάστες λόγω της παραοικονοµίας που δηµιουργούσε θέσεις εργασίας. Έχουν γίνει τέσσερις µεγάλες νοµιµοποιήσεις: το 1986 νοµιµοποιήθηκαν αλλοδαποί εργαζόµενοι, το 1996 νοµιµοποιήθηκαν , το 1998 νοµιµοποιήθηκαν και το 2003 νοµιµοποιήθηκαν Το πρόγραµµα νοµιµοποίησης του 2003 θεωρήθηκε από τα µεγαλύτερα στην Ευρώπη. έχτηκε έντονη κριτική από τα συνδικάτα και τις οργανώσεις των εργοδοτών που υποστήριζαν ότι θα µπορούσε τελικά να βλάψει την εθνική οικονοµία. Άλλοι τοµείς µέσα στην Ιταλία, εντούτοις, βλέπουν τη νέα αυτή νοµοθεσία θετικά γιατί οι εργοδότες πρέπει τώρα να υπογράψουν τις επίσηµες συµβάσεις που εγγυώνται τα έξοδα ταξιδιού, στέγασης και επιστροφής εργαζοµένων, καθώς επίσης και τις αµοιβές και τη διάρκεια της απασχόλησης. Επιπλέον, η ακριβέστερη πολιτική έκδοσης θεωρήσεων προβλέπει µια εκλεκτικότερη διαδικασία µετανάστευσης και παρέχει µια σηµαντική καινοτοµία όσον αφορά το βιοτικό επίπεδο των µεταναστών και ωφελεί τελικά τον επιχειρησιακό τοµέα της Ιταλίας µε την κάλυψη των συνεχώς µεταβαλλόµενων αναγκών τους µε µια οµάδα καλύτερα καταρτισµένων µεταναστών.( ww.migrationinformation.org/profiles/display.cfm?id=121) Η µεταναστευτική πολιτική της Ιταλίας βασίζεται κυρίως στον περιορισµό της µετανάστευσης σε τέτοιο ποσοστό ώστε να ικανοποιείται η ζήτηση της αγοράς εργασίας για απασχόληση. 34

35 5.2Στατιστικά στοιχεία για τον αλλοδαπό πληθυσµό της Ιταλίας Στατιστικά στοιχεία για τον αλλοδαπό πληθυσµό της Ιταλίας συγκεντρώνονται πρώτη φορά το 1970 και καταγράφονται αλλοδαποί. Τη δεκαετία του 80 σηµειώνονται αυξήσεις των µεταναστευτικών ροών και ο αλλοδαπός πληθυσµός, λόγω της µεγάλης νοµιµοποίησης των παράνοµων αλλοδαπών µε το νόµο 943 στις 30 εκεµβρίου 1986 «κανόνες για την απασχόληση και µεταχείριση των αλλοδαπών εργαζοµένων τρίτων χωρών και κανόνες ενάντια στην παράνοµη µετανάστευση» (Norme in materia di collocamento e di trattamento dei lavoratori extracomunitari immigrati e contro le immigrazioni clandestine.), φτάνει τις Τη δεκαετία του 90 ο αριθµός των αλλοδαπών που διαµένουν στην Ιταλία διπλασιάζεται και µετά από το δεύτερο κύµα νοµιµοποίησης του 1996 ξεπερνά το Αξίζει να σηµειωθεί ότι το ¼ των νέων αδειών παραµονής είναι για οικογενειακούς λόγους δηλαδή περίπου µετανάστες εισέρχονται στην Ιταλία για οικογενειακή επανένωση, γεγονός που δηλώνει και την ισχυρή παρουσία των µεταναστών στη χώρα. Το 2000 ο αλλοδαπός πληθυσµός ανέρχεται σε και την 1/1/2003 σε καθώς το 2002 µπήκαν στη χώρα νόµιµα περίπου αλλοδαποί. Την 1/1/2004 ανέρχεται σε δηλαδή περίπου περισσότερες άδειες παραµονής σε σχέση µε το προηγούµενο έτος ως αποτέλεσµα των δύο νόµων -189/02 και 222/02-µε τους οποίους διακανονίστηκαν θέσεις εργασίας ενώ την 1/1/2005 η αύξηση είναι πολύ µικρότερη και ο αλλοδαπός πληθυσµός είναι αλλοδαποί. Σύµφωνα µε τα τελευταία στοιχεία του Istat( Εθνική στατιστική υπηρεσίας της Ιταλίας ) στις αρχές του 2006 ο αλλοδαπός πληθυσµός της Ιταλίας ανέρχεται σε και το ποσοστό των ανδρών και γυναικών είναι σχεδόν το ίδιο ( άνδρες και γυναίκες ). Οι αλλοδαποί που αποφασίζουν να µεταναστεύσουν στην Ιταλία προέρχονται κυρίως από την Αλβανία, τη Ρουµανία, την Πολωνία, τη Σερβία, το Μαρόκο και την Τυνησία. Παραδοσιακά η Ευρώπη αποτελεί την κύρια πηγή µεταναστευτικών εισροών στην Ιταλία και ακολουθεί η Αφρική. Από την Ασία και την Αµερική συγκαταλέγονται συγκεκριµένες χώρες απ όπου προέρχεται µεγάλος αριθµός µεταναστών προς την Ιταλία όπως η Κίνα, οι Φιλιππίνες, το Περού και η Βραζιλία. Μάλιστα µε στοιχεία του 2005 η Κίνα ( αλλοδαπούς διαµένοντες στην Ιταλία ) καταλαµβάνει την τέταρτη σε σειρά- µετά την 35

36 Αλβανία( ), το Μαρόκο ( ) και τη Ρουµανία ( ) - χώρα προέλευσης µεταναστών στην Ιταλία. Οι περισσότεροι αλλοδαποί που ζουν στην Ιταλία έχουν στην κατοχή τους άδεια παραµονής µε σκοπό την εργασία ενώ ένα πολύ µικρό ποσοστό αλλοδαπών που αυτοσυντηρούνται επιλέγει την Ιταλία ως χώρα διαµονής. Το µεγαλύτερο µέρος των µεταναστών απασχολείται κυρίως στις υπηρεσίες µε ποσοστό που αγγίζει το δεύτερο τρίµηνο του 2006 το 57,2%, όπως φαίνεται και στο παρακάτω πίνακα. Περίοδος Αναφοράς ο τρίµηνο 2 ο τρίµηνο 3 ο τρίµηνο 4 ο τρίµηνο 1 ο τρίµηνο 2 ο τρίµηνο Γεωργία Βιοµηχανία Κατασκευές Υπηρεσίες 4,5% 25,4% 16,4% 53,6% 3,8% 24,8% 16,2% 55,3% 5% 26,5% 13,6% 54,9% 4,9% 23,2% 16,8% 55,1% 4,2 23,7 17,6 54,5 3,4 22,0 17,4 57,2 Πηγή : Ιstat Το ποσοστό ανεργίας µεταξύ των µεταναστών είναι σχετικά χαµηλό σε 8,8 τοις εκατό έναντι στον εθνικό µέσο όρο 7,7 τοις εκατό. Επιπλέον, ένας µεγάλος αριθµός µεταναστών γίνονται επιχειρηµατίες: το ( Έκθεση Censis 2006 ) 36

37 Το µεγαλύτερο ποσοστό των αλλοδαπών εργαζοµένων στην Ιταλία είναι πτυχιούχοι όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα από τα στοιχεία της Ιταλικής Στατιστικής Υπηρεσίας για το 2005 και το πρώτο και δεύτερο τρίµηνο του ο τρίµηνο 2 ο τρίµηνο 3 ο τρίµηνο 4 ο τρίµηνο 1 ο τρίµηνο 2 ο τρίµηνο Απολυτήριο Λυκείου Πτυχίο Απολυτήριο Γυµνασίου Στοιχειώδης εκπαίδευση ή χωρίς τίτλο 11,1% 43,2% 32,6% 13,1% 10,1% 42,9% 33% 14,0% 11,5% 38,5% 35,6% 14,4% 10,6% 38,8% 36,5% 14,2% 9,8% 41,9% 34,8% 13,5% 12,3% 38,9% 36,3% 12,5% Πηγή : Ιstat Σύµφωνα µε την ετήσια έκθεση από την οργάνωση Caritas, η Ιταλία είναι χώρα υποδοχής µεταναστών όπως η Ισπανία ( 3,3 εκατοµµύρια µετανάστες), η Γαλλία (3,2 εκατοµµύρια), η Μεγάλη Βρετανία (2,8 εκατοµµύρια) και στην Ευρώπη βρίσκεται µόνο πίσω από τη Γερµανία (7,2 εκατοµµύρια). Η αύξηση στους µετανάστες στην Ιταλία οφείλεται και στις νέες αφίξεις το και στη γέννηση των παιδιών των µεταναστών - που βάσει των τρεχόντων ιταλικών νόµων υπηκοότητας είναι αλλοδαποί και µπορούν µόνο να υποβάλουν αίτηση για υπηκοότητα µόλις συµπληρώσουν το 18 ο έτος ηλικίας. Η µεγάλη πλειοψηφία των µεταναστών στην Ιταλία είναι νεαρής ηλικίας - 70 τοις εκατό είναι µεταξύ 15 και 44 ετών ενώ µόνο το 47,5 τοις εκατό των Ιταλών είναι σε αυτή την οµάδα ηλικίας. Πράγµατι, η Caritas σηµείωσε σε αυτό το πλαίσιο ότι ο αριθµός των Ιταλών άνω των 37

38 65 ετών αυξάνεται γρήγορα και θα γίνει 66 τοις εκατό του πληθυσµού σύµφωνα µε τις σύγχρονες δηµογραφικές εξελίξεις µέχρι το 2050 σε σχέση µε 28,9 τοις εκατό που είναι σήµερα. Η Ιταλία είναι για τη συντριπτική πλειοψηφία - εννέα στους δέκα - µια χώρα προορισµού: 62,2 τοις εκατό των µεταναστών είναι στην Ιταλία για να εργαστούν ενώ 29,3 τοις εκατό για οικογενειακούς λόγους. Οι περισσότεροι νόµιµοι µετανάστες ζουν στο βιοµηχανοποιηµένο Βορρά της Ιταλίας (59,5 τοις εκατό), ακολουθεί το κέντρο (27 τοις εκατό) και οι περιοχές του νότου (13,5 τοις εκατό).οι επαρχίες µε το υψηλότερο ποσοστό ξένων κατοίκων είναι το Prato, µια βιοµηχανική πόλη κοντά στη Φλωρεντία, (12,6 τοις εκατό), ακολουθεί η βόρεια πόλη του Brescia κοντά στο Μιλάνο (10,2 τοις εκατό) και τρίτη κατά σειρά η Ρώµη (9,5 τοις εκατό). Τέλος, σύµφωνα µε την έκθεση Caritas, 1,2 εκατοµµύρια µετανάστες έχουν κατοικήσει στην Ιταλία για τουλάχιστον πέντε έτη και θα ήταν σε θέση να υποβάλουν αίτηση για την υπηκοότητα βάσει του νέου νόµου που εγκρίνεται από το Κοινοβούλιο που µειώνει στο µισό τον αριθµό των ετών που απαιτούνται για να γίνουν ιταλοί πολίτες ( από δέκα χρόνια που ισχύει σήµερα σε πέντε µε το νέο νόµο ). 5.3Εµπλεκόµενοι φορείς Το Υπουργείο εργασίας και κοινωνικής πολιτικής και το Υπουργείο Εσωτερικών δραστηριοποιούνται κυρίως γύρω από µεταναστευτικά θέµατα. Tο Υπουργείο εργασίας και κοινωνικής πολιτικής είναι αρµόδιο για τον καθορισµό των ετήσιων ποσοστώσεων για την είσοδο υπηκόων τρίτων χωρών και σε αυτό υπάγονται η Γενική ιεύθυνση Μετανάστευσης ( Direzione Generale per l immigrazione ) για το συντονισµό των πολιτικών ένταξης και τη διαχείριση των πόρων για τη µετανάστευση και η Υπηρεσία Υπηκόων Τρίτων Χωρών (Servizio extracomunitari) για τις ποσοστώσεις, τις διµερείς συµφωνίες και την παρακολούθηση του µεταναστευτικού φαινοµένου. Το Υπουργείο εσωτερικών που ασχολείται µε τον έλεγχο των µεταναστευτικών ροών και συνεργάζεται τόσο µε την Αστυνοµία που εκδίδει τις άδειες παραµονής όσο και µε τις Νοµαρχίες που χειρίζονται θέµατα ασφάλειας και διευθύνουν τις νοµιµοποιήσεις. Στο Υπουργείο Εσωτερικών υπάγεται η Γενική ιεύθυνση για την πολιτική µετανάστευσης και ασύλου (Direzione Centrale per le Politiche dell Immigrazione e dell Asilo) η οποία 38

39 αναλαµβάνει πρωτοβουλίες για την προώθηση της ένταξης των µεταναστών. Επίσης στο Υπουργείο Εσωτερικών υπάγεται και το Τµήµα µετανάστευσης και αστυνοµίας των Συνόρων για την καταπολέµηση της παράνοµης µετανάστευσης. Πέρα από τα δύο αυτά Υπουργεία και το Υπουργείο οικονοµικών συµµετέχει στη µεταναστευτική πολιτική εφόσον προσδιορίζει τη χρηµατοδότηση των αντίστοιχων πολιτικών. Εκτός από τα υπουργεία σηµαντικό ρόλο στις πολιτικές µετανάστευσης διαδραµατίζουν και άλλοι φορείς όπως ο Εθνικός Συντονιστικός Οργανισµός για τις πολιτικές κοινωνικής ένταξης αλλοδαπών πολιτών σε τοπικό επίπεδο (L'Organismo Nazionale di Coordinamento per le politiche di integrazione sociale dei cittadini stranieri a livello locale) που υπάγεται στο Εθνικό Συµβούλιο Οικονοµίας και Εργασίας (CNEL), το Εθνικό Ταµείο για τις πολιτικές µετανάστευσης (Fondo nazionale per le politiche migratorie) (ν. 40/98 43 )που υπάγεται στο Γραφείο του Πρωθυπουργού και τα τοπικά συµβούλια µετανάστευσης (Consigli territoriali per l immigrazione) που δρουν σε περιφερειακό επίπεδο. Οι κύριοι συµµέτοχοι των πολιτικών µετανάστευσης σε εθνικό επίπεδο είναι: - Ενώσεις εργοδοτών που ασκούν δηµόσια πίεση για υψηλότερες ποσοστώσεις εργασίας και για τη βελτίωση στη διοίκηση του συστήµατος αποδοχής αλλοδαπών. Παρέχουν εκτιµήσεις και εκφράζουν θέσεις σχετικά µε τη µεταρρύθµιση σε θέµατα µετανάστευσης. Οι περισσότερες οργανώσεις έχουν έναν ειδικευµένο εκπρόσωπο σχετικά µε τα µεταναστευτικά ζητήµατα, ο οποίος συµµετέχει σε διασκέψεις και σε σεµινάρια. - Συνδικάτα : CGIL(Confederazione Generale italiana del lavoro), CISL(Confiderazione italiana sindicati lavoratori ), και UIL( Unione italiana del lavoro ) - όλα έχουν έναν εκπρόσωπο για θέµατα µετανάστευσης. Το CISL έχει και µια εθνική ένωση που δραστηριοποιείται συγκεκριµένα σε θέµατα µετανάστευσης την ANOLF( Αssociazione Nazionale oltre le frontiere ). Οι αντιπρόσωποι των συνδικάτων παρέχουν συνήθως τα έγγραφα µε τις θέσεις τους και πιέζουν για το σεβασµό των δικαιωµάτων του εργαζοµένου. - ΜΚΟ και ενώσεις : οργανώσεις της καθολικής εκκλησίας όπως Caritas, ACLI (Αssociazione cattolica lavoratori italiani κ.λπ.) και αυτές που προέκυψαν από µηθρησκευτικά περιβάλλοντα., όπως MSF (Μedici senza frontiere) ή ιεθνής Αµνηστία, συνδέονται µε τις διεθνείς µετακινήσεις. Άλλοι, όπως ARCI, (Associazione di promozione sociale ) που συνδέονται µε τα πολιτικά κόµµατα. Άλλοι που συνδέονται µε πολιτικές ανάπτυξης όπως CIES ( centro informazione e educazione allo sviluppo ). Όλες αυτές οι οργανώσεις έχουν εκπροσώπους για τα ζητήµατα µετανάστευσης, δηµοσιεύουν τις εκθέσεις τους και τείνουν να είναι ιδιαίτερα επικριτικές µε την πολιτική 39

40 µετανάστευσης. Παρέχουν έγγραφα µε τις θέσεις τους για βασικά ζητήµατα µετανάστευσης όπως η Λευκή Βίβλος της ΕΕ για την οικονοµική µετανάστευση και πιέζουν κατά τη διάρκεια σύνταξης των νόµων και των κανονισµών για την εφαρµογή της νοµοθεσίας. Ένας άλλος σηµαντικός συµµέτοχος στη συζήτηση είναι η ANCI ( Αssociazione nazionale comuni italiani ) η εθνική ένωση των ιταλικών δήµων, η οποία παρέχει υπηρεσίες στους δήµους και ασκεί πολιτικές πιέσεις εκ µέρους τους. Έχει πάρει έναν επίσηµο ρόλο στη διαχείρισης του συστήµατος υποδοχής των αιτούντων άσυλο, και πρωτοστάτησε στον αγώνα για το δικαίωµα ψήφου για τους µετανάστες. Από το γεγονός ότι διαχειρίζεται τις υπηρεσίες και συµµετέχει στα ευρωπαϊκά προγράµµατα φαίνεται ότι διαθέτει ένα αρκετά µεγάλο αριθµό υπαλλήλων που προωθεί τα ενδιαφέροντά του, και διάφορους πολιτικούς και τεχνικούς αντιπροσώπους που είναι παρόντες στις περισσότερες οµάδες εργασίας και στις δηµόσιες διασκέψεις σχετικά µε το ζήτηµα της µετανάστευσης. ( Chaloff 2005). 5.4 Νοµικές διατάξεις που αφορούν την ένταξη Ο ν.943/1986 ήταν ο πρώτος µεταναστευτικός νόµος στην Ιταλία ο οποίος εισήγαγε ζητήµατα ένταξης όπως την αρχή της ίσης µεταχείρισης αλλοδαπών και ηµεδαπών εργαζοµένων, το δικαίωµα στην οικογενειακή επανένωση και κοινωνικές παροχές συµπεριλαµβανοµένης της ιατρικής περίθαλψης. Τη δεκαετία του 90 η Ιταλία εξαιτίας της αυξανόµενης προσέλευσης µεταναστευτικών ροών έπρεπε να αντιµετωπίσει τη νέα πραγµατικότητα και να εφαρµόσει ενταξιακές διαδικασίες. Η εναρµόνιση της ιταλικής µεταναστευτικής πολιτικής µε την πολιτική των άλλων κρατών µελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθίσταται αναγκαία και για αυτό ψηφίζεται ο ν.39/1990, ο οποίος έθεσε τις βάσεις για µια νέα πολιτική στέγασης και εργασίας για τους αλλοδαπούς. Το 1998 η Ιταλία σχεδιάζει µια µεταναστευτική πολιτική που στηρίζεται σε τρεις άξονες : τις ποσοστώσεις στην είσοδο αλλοδαπών εργαζοµένων στη χώρα, την ένταξη και την καταπολέµηση της παράνοµης µετανάστευσης. Ο νόµος 40/98 περιείχε διατάξεις βασισµένες στους τρείς αυτούς άξονες δίνοντας ιδιαίτερη έµφαση στα ζητήµατα ένταξης. Τέλος, µε το ν.189/2002, το κράτος δηµιουργεί κέντρα υποδοχής αλλοδαπών και εξασφαλίζει το δικαίωµα πρόσβασης για τους αλλοδαπούς στις εκπαιδευτικές υπηρεσίες και σε δηµόσια στέγαση επί ίσοις όροις µε τους ιταλούς υπηκόους. 40

41 Η κατάσταση στην Ιταλία χαρακτηρίζεται από την απουσία συστηµατικών πολιτικών ένταξης, ιδιαίτερα σε εθνικό επίπεδο. Το κεντρικό επίπεδο θέτει τους στόχους, έχει τον έλεγχο και αναλαµβάνει τη χρηµατοδότηση των προγραµµάτων ενώ το τοπικό επίπεδο (τοπικές υπηρεσίες, ενώσεις και ΜΚΟ) είναι κυρίως αρµόδιο για την αποτελεσµατική εφαρµογή και αναλαµβάνει την κατανοµή των πόρων δεδοµένου ότι το ταµείο για τις πολιτικές µετανάστευσης έχει περιληφθεί σε ένα γενικότερο ταµείο για τις κοινωνικές πολιτικές που σχεδόν εντελώς αποκεντρώνεται. Οι περιοχές τώρα εξ ολοκλήρου θα αποφασίσουν εάν θα καλύψουν τις ανάγκες των µεταναστών ή θα εστιάσουν σε άλλες κοινωνικές κατηγορίες. Εποµένως τα περισσότερα προγράµµατα ένταξης που απευθύνονται σε µετανάστες είναι αποκεντρωµένα ανάλογα µε τις οικονοµικές δυνατότητες, τη συγκέντρωση των µεταναστών και τις ανάγκες κάθε περιφέρειας.οι περιφέρειες χρηµατοδοτούνται ετησίως από το εθνικό ταµείο κοινωνικής πολιτικής για να υλοποιήσουν τις πολιτικές τους. (Commission staff working document -Second annual report on migration and integration.brussels 30/6/2006) 5.5 Yγειονοµική περίθαλψη Κάθε αλλοδαπός µπορεί να εγγραφεί στο εθνικό σύστηµα υγείας εφόσον προσκοµίσει την άδεια παραµονής, πιστοποιητικό κατοικίας, αριθµό φορολογικού µητρώου και µια δήλωση ότι θα ενηµερώσει για οποιαδήποτε αλλαγή στο status του.h αίτηση εγγραφής γίνεται στο τοπικό υγειονοµικό τµήµα του δήµου ( Azienda Sanitaria Locale) και µε την εγγραφή αυτή µπορεί να βγάλει και την κάρτα υγειονοµικής περίθαλψης.ακόµη και οι αλλοδαποί που διαµένουν παράνοµα στη χώρα µπορούν, αν χρειαστεί, να χρησιµοποιήσουν ιατρικές και νοσοκοµειακές υπηρεσίες χωρίς να υπάρχει ο κίνδυνος να τους καταγγείλουν. ικαιούνται ιατρικές υπηρεσίες όπως για την προστασία της µητρότητας και της υγείας των ανηλίκων, εµβολιασµό, διάγνωση και θεραπεία µολυσµατικών ασθενειών. ( ιάταγµα 286/1998 παρ.34-35) 5.6 Κέντρα Υποδοχής και στέγαση Οι τοπικοί φορείς σε συνεργασία µε εθελοντικές οργανώσεις οργανώνουν κέντρα υποδοχής αλλοδαπών ( centri di accoglienza ) µε σκοπό να παρέχουν φιλοξενία στους νόµιµους µετανάστες όταν αυτοί αδυνατούν προσωρινά να εξασφαλίσουν τη στέγασή τους. 41

42 Η φιλοξενία αυτή µπορεί να διαρκέσει έως έξι µήνες και στα κέντρα αυτά παρέχεται τροφή και στέγαση, κοινωνική και ιατρική βοήθεια και δυνατότητα εκπαίδευσης για εκµάθηση της ιταλικής γλώσσας αλλά και επαγγελµατικής κατάρτισης. Οι αλλοδαποί για το διάστηµα που φιλοξενούνται στα κέντρα υποδοχής πληρώνουν ένα ποσό ως ηµερήσιο ενοίκιο ή προσφέρουν υπηρεσίες στο κέντρο όπως καθαριότητα. Επιπλέον, οι αλλοδαποί που βρίσκονται νόµιµα στην Ιταλία έχουν πρόσβαση και σε συλλογική ή κοινωνική στέγαση όπως αυτή µε τη µορφή οικοτροφείου που προσφέρει αξιοπρεπείς συνθήκες στέγασης σε χαµηλές τιµές ( ιάταγµα 286/1998 παρ.40 & ν.189/2002 παρ.27). Έχουν τη δυνατότητα να νοικιάσουν ή να αγοράσουν ένα σπίτι σύµφωνα µε τους όρους που ισχύουν και για τους ιταλούς πολίτες και επίσης να διαµείνουν σε δηµόσιες κατοικίες ( case popolari ) δηλαδή σπίτια χτισµένα µε δηµόσιους πόρους- στα οποία µπορούν να µείνουν και οι ιταλοί- εφόσον κάνουν αίτηση στο δήµο της περιοχής όπου µένουν µε την προϋπόθεση ότι κατέχουν άδεια διετούς παραµονής (Ministero del lavoro e dlle politiche sociali :The handbook for integration). Στο πλαίσιο της πολιτικής για την ένταξη των µεταναστών η Ιταλία συµµετείχε στο κοινοτικό πρόγραµµα ( ) για την ανταλλαγή καλών πρακτικών που θα διευκόλυναν την πρόσβαση των µεταναστών στη στέγαση. Το πρόγραµµα αυτό είχε ως στόχο την παρακολούθηση και καταγραφή των καλών πρακτικών στέγασης σε τοπικό επίπεδο και την διάδοση αυτών σε ένα ευρωπαϊκό σεµινάριο που έλαβε χώρα στις 12/12/2005 στο Τέρνι. 5.7 Κατάρτιση Η µεταναστευτική πολιτική που ακολουθεί η Ιταλία έχει ως άξονα κατεύθυνσης την υποστήριξη της κατάρτισης των υπηκόων τρίτων χωρών στις χώρες καταγωγής τους και στη συνέχεια την πρόσβαση στην εθνική αγορά εργασίας. Η κατάρτιση αφορά κυρίως τους βιοµηχανικούς εργάτες και οι σειρές αλλά και το περιεχόµενο των µαθηµάτων επαγγελµατικής κατάρτισης προσανατολίζονται προς αυτή τη συγκεκριµένη οµάδα. Όπως άλλωστε και στις περιπτώσεις των περισσοτέρων χωρών η αναγνώριση επαγγελµατικών και πανεπιστηµιακών προσόντων αλλά και της εργασιακής εµπειρίας συναντά διοικητικά εµπόδια. 42

43 Τα τελευταία χρόνια, η πλειοψηφία των δραστηριοτήτων επαγγελµατικής κατάρτισης για τους µετανάστες στην Ιταλία έχει χρηµατοδοτηθεί µε πόρους από το Ευρωπαϊκό κοινωνικό Ταµείο (ΕΚΤ) και αυτό είναι σηµαντικό επειδή επιτρέπει µια αποκεντρωµένη διαχείριση των κεφαλαίων σε περιφερειακό και επαρχιακό επίπεδο. Τα προγράµµατα κατάρτισης, επιλογής και πρόσληψης αλλοδαπού εργατικού δυναµικού που πραγµατοποιούνται στην Ιταλία βάσει του ν. 189/2002, συµφωνούνται µεταξύ των ΜΚΟ, των εκπαιδευτικών εταιριών και των ενώσεων των εργοδοτών. Αυτό το είδος συνεργασίας έχει αυξηθεί σταθερά, δεδοµένου ότι οι ιταλικές περιοχές επαναπροσδιορίζουν τους στόχους ανάπτυξης και τα περιθώρια κέρδους τους. Το Υπουργείο εργασίας, από το 2002, έχει προωθήσει επιµορφωτικά προγράµµατα στη χώρα προέλευσης για τους εργαζοµένους που θα είχαν προτεραιότητα για να µεταναστεύσουν στην Ιταλία, τα οποία στην πραγµατικότητα συνήθως περιλαµβάνουν πολύ λίγους µετανάστες. Για παράδειγµα στην περιοχή Toscana µε ένα τέτοιο πρόγραµµα κατάρτισης ήρθαν στην Ιταλία 130 αλλοδαποί για εργασία από το Μαρόκο, τη Βουλγαρία, την Αλβανία και τη Σενεγάλη οι οποίοι είχαν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν στη χώρα προέλευσής τους µαθήµατα τα οποία επιδοτούνται από το Υπουργείο Εργασίας και την Περιφέρεια. Εκτός από τα προγράµµατα κατάρτισης µε στόχο την ανάπτυξη της οικονοµίας υλοποιούνται και προγράµµατα µε στόχο την επιστροφή των αλλοδαπών στη χώρα τους ώστε να συνεχίσουν εκεί κάποια επιχειρηµατική δραστηριότητα, όπως στην περιοχή Emiglia Romana όπου υλοποιούνται προγράµµατα κατάρτισης αλλοδαπών από το Μαρόκο µε στόχο την ανάπτυξη της τοπικής αγοράς γεωργικών προϊόντων και τον επαναπατρισµό τους για να αναλάβουν στη χώρα προέλευσης ανάλογες επιχειρηµατικές πρωτοβουλίες. Ένα ακόµη πρόγραµµα που σχετίζεται µε την κατάρτιση είναι η έναρξη του ψηφιακού ληξιαρχείου των ξένων εργαζοµένων (AILE). Αυτό το σύστηµα, που εξετάστηκε πρώτα µε την Αλβανία σε ένα πιλοτικό έργο µεταξύ του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών και του IOM(Παγκόσµιος οργανισµός µετανάστευσης ), προορίστηκε να παρέχει έναν κατάλογο ξένων εργαζοµένων διαθέσιµων για µετανάστευση στην Ιταλία. Το AILE περιλαµβάνει τις βασικές πληροφορίες για την κατάρτιση, τις δεξιότητες και τους στόχους αυτών των ξένων εργαζοµένων. Μια παρόµοια αρχή κρύβεται κάτω από την περιορισµένη αλλά αποτελεσµατική βάση δεδοµένων για τους εποχιακούς εργαζοµένους (SILES). Εκτός από τα προγράµµατα κατάρτισης το Υπουργείο εργασίας και κοινωνικής πολιτικής µέσω της Γενικής ιεύθυνσης Μετανάστευσης σε συνεργασία µε τη µεγαλύτερη συνδικαλιστική οργάνωση χειροτεχνών στην Ιταλία ( Confartigianato ) και την Banca 43

44 popolare etica υλοποίησε ένα πρόγραµµα συγχρηµατοδοτούµενο από την Ε.Ε. για την καλύτερη πρόσβαση των µεταναστών επιχειρηµατιών σε τραπεζικές υπηρεσίες ( ). Το πρόγραµµα περιελάµβανε συνεντεύξεις µε τους µετανάστες επιχειρηµατίες σε ιταλικές πόλεις και ένα συνέδριο µε θέµα την επιχειρηµατικότητα των µεταναστών και προτάσεις βελτίωσης µε συµµετοχή όλων των αρµόδιων φορέων και των µεταναστών επιχειρηµατιών. 5.8Εκπαίδευση Η υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση ισχύει και για τους αλλοδαπούς που µένουν στην Ιταλία. Ο νόµος ( ιάταγµα 286/2998 παρ.38-39, 189/2002 παρ.26) προβλέπει την ένταξη και όχι την αφοµοίωση των αλλοδαπών και για το σκοπό αυτό το ιταλικό κράτος προωθεί πρωτοβουλίες για την προστασία της γλώσσας και του πολιτισµού τους αλλά ταυτόχρονα οργανώνει µαθήµατα ιταλικής γλώσσας βασισµένα στο «κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τις γλώσσες» (Βλέπε παράρτηµα ΙΙΙ ) και κουλτούρας για τη γρηγορότερη ένταξή τους. Το µεγαλύτερο µέρος των µέτρων κοινωνικής ένταξης που αφορούν την εκµάθηση της ιταλικής γλώσσας στους αλλοδαπούς πραγµατοποιούνται από τις περιφέρειες και τους τοπικούς φορείς. Ωστόσο, και το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης διαχειρίζεται κονδύλια µέσω του Εθνικού Ταµείου Κοινωνικής Πολιτικής (Fondo Nazionale per le Politiche Sociali ) για τη χρηµατοδότηση πειραµατικών πρωτοβουλιών και πιλοτικών προγραµµάτων όπως τα «Αccordi di Programma» ( προγραµµατικές συµφωνίες). Κάθε συµφωνία περιλαµβάνει ορισµένους τοµείς παρέµβασης όπως µαθήµατα γλώσσας και κουλτούρας για αλλοδαπούς εκτός Ε.Ε. που ζουν νόµιµα στην Ιταλία,ανάπτυξη της λειτουργίας της πολιτισµικής διαµεσολάβησης και αναγνώριση δικαιωµάτων των αλλοδαπών πολιτών. Σε ολόκληρη την Ιταλία τα τοπικά κέντρα για τη διαρκή εκπαίδευση ενηλίκων (Centri Territoriali per l'educazione Permanente degli Adulti),που δηµιουργήθηκαν µε πρωτοβουλία του Υπουργείου παιδείας,οργανώνουν µαθήµατα κάθε χρόνο δωρεάν που απευθύνονται σε αλλοδαπούς που έχουν συµπληρώσει το 15 έτος της ηλικίας τους και έχουν άδεια παραµονής. Τα µαθήµατα αυτά συνδέονται µε τα επίπεδα γλωσσοµάθειας της ΕΕ και αφορούν όσους θέλουν να µάθουν από την αρχή την ιταλική γλώσσα ή να τελειοποιήσουν τα ιταλικά που ήδη γνωρίζουν.επιπλέον υλοποιούν ένα πρόγραµµα εκµάθησης ιταλικών σε παιδιά µεταναστών που µόλις εισήλθαν στην Ιταλία ώστε να µπορέσουν να ενταχθούν στο σχολικό σύστηµα. 44

45 Μάλιστα σε κάποιες περιοχές εκτός από τα µαθήµατα γλώσσας προσφέρεται και κάποιο πρόγραµµα ενηµέρωσης για τα δικαιώµατα και τις υποχρεώσεις των αλλοδαπών στην Ιταλία όπως στην Pavia όπου το πρόγραµµα αυτό περιλαµβάνει τις εξής θεµατικές : το νόµο Μπόσσι-Φίνι, τις προϋποθέσεις για την άδεια και την κάρτα παραµονής, την ιθαγένεια, την οικογενειακή επανένωση, το νόµο 30/2003 για την εργασία, τις κοινωνικές υπηρεσίες που προσφέρονται, τη νοµοθεσία σχετικά µε την αυτοαπασχόληση, το σχολικό σύστηµα και το σύστηµα υγείας. Τα κέντρα αυτά στο παρελθόν υλοποίησαν το πρόγραµµα io parlo italiano (εγώ µιλάω ιταλικά) του Υπουργείου ηµόσιας ιοίκησης για εκµάθηση των ιταλικών σε µετανάστες. Ένας σηµαντικός τοµέας που οι δήµοι διαδραµατίζουν στρατηγικό ρόλο όσον αφορά τις πολιτικές ένταξης των µεταναστών είναι η εκπαίδευση.τα µέτρα για την ένταξη µέσω της εκπαίδευσης δεν περιορίζονται στο θεσµοποιηµένο σχολικό σύστηµα αλλά και έξω από αυτό. Οι δήµοι σε συνεργασία µε ινστιτούτα και µε τα τοπικά συµβούλια µετανάστευσης (consigli territorialy per l immigrazione ) πραγµατοποιούν έναν κύκλο µαθηµάτων εκµάθησης ιταλικής γλώσσας και κουλτούρας για αλλοδαπούς. Για παράδειγµα ο δήµος στη Bologna (τοµέας εκπαίδευσης ) είναι πολύ δραστήριος όσον αφορά τα προγράµµατα εκµάθησης ιταλικών για αλλοδαπούς. Για την περίοδο έχει οργανώσει µαθήµατα ιταλικών για αλλοδαπούς που έχουν άδεια παραµονής. Τα µαθήµατα αυτά υλοποιούνται σε συνεργασία µε ινστιτούτα( π.χ.istituto comprensivo no 1 Dozza Centro Territoriale Permanente) και µε εθελοντικές οργανώσεις (π.χ.volontario Internazionale Donne-Educazione-Sviluppo).Πραγµατοποιεί επίσης µαθήµατα ιταλικών µέσω υπολογιστή που βοηθά τους µετανάστες να αποκτήσουν ταυτόχρονα και κάποιες γνώσεις στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Στο πλαίσιο της ένταξης µέσω εκπαίδευσης, δύο ευρωπαϊκοί δήµοι της Γενεύης και της Βουδαπέστης µε εµπειρία και ορθές πρακτικές στον τοµέα της εκπαίδευσης συνεργάζονται µε τον ιταλικό δήµο του Τορίνο µε στόχο τη µεταφορά αυτών των επιτυχηµένων πρακτικών. Οι επιλεγµένες καλύτερες πρακτικές στη Γενεύη και στη Βουδαπέστη θα παρουσιαστούν στο εκπαιδευτικό τµήµα υπηρεσιών του δήµου του Τορίνο για να λάβουν τα απαραίτητα διοικητικά µέτρα ώστε να τις εφαρµόσουν.η µεταφορά αυτή θα γίνει βάσει σχεδιαγράµµατος µε τη συµµετοχή τοπικών διοικητών,δασκάλων και ενώσεων που ασχολούνται µε την εκπαίδευση. Ταυτόχρονα θα πραγµατοποιηθεί και έρευνα για τις πολιτικές µετανάστευσης και την ένταξη των µεταναστών. Μαθήµατα ιταλικών για αλλοδαπούς εργαζόµενους και σπουδαστές διοργανώνει και το κέντρο για αλλοδαπούς εργαζόµενους (Centro Lavoratori Stranieri ). 45

46 To κέντρο επαγγελµατικής κατάρτισης (centro formazione professionale cividaleciviform ) υλοποιεί ένα κύκλο µαθηµάτων για αλλοδαπούς µε στόχο να µπορούν να επικοινωνούν στα ιταλικά γνωρίζοντας βασικούς κανόνες της χώρας υποδοχής και στοιχεία της κοινωνικής ζωής ώστε να ενταχθούν γρηγορότερα και καλύτερα στην ιταλική κοινωνία. Τα µαθήµατα αυτά είναι δωρεάν αλλά ταυτόχρονά δίδεται δωρεάν υλικό (κασέτες, βιβλία κτλ.) και όσοι συµµετάσχουν στο πρόγραµµα µπορούν να λάβουν µέρος στις εξετάσεις για την πιστοποίηση της γλώσσας στο πανεπιστήµιο της Perugia σύµφωνα µε τα επίπεδα γλωσσοµάθειας της ΕΕ. Επιπλέον, και οι ιταλικές επαρχίες παρουσιάζουν σηµαντικό έργο γύρω από την εκµάθηση ιταλικών σε µετανάστες. Σχεδόν όλες οι επαρχίες οργανώνουν µαθήµατα γλώσσας και κουλτούρας για µετανάστες που χρηµατοδοτούνται µε πόρους του ιταλικού κράτους αλλά και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταµείου. Στο πλαίσιο της ΕΕ η Ιταλία έχει διαχειριστεί και πιλοτικά προγράµµατα για την επαγγελµατική κατάρτιση και την εκµάθηση της ιταλικής γλώσσας στις χώρες προέλευσης των µεταναστών όπως η Τυνησία, η Σρι Λάνκα και η Μολδαβία. 5.9 Πολιτισµική ιαµεσολάβηση Ο πολιτισµικός και γλωσσικός διαµεσολαβητής είναι ένα πρόσωπο κλειδί για την ένταξη των αλλοδαπών. Μπορεί να είναι ιταλός ή αλλοδαπός, γνωρίζει καλά την ιταλική γλώσσα αλλά και τη νοµοθεσία συνεπώς διευκολύνει τις σχέσεις των µεταναστών µε τις υπηρεσίες υποδοχής και επιλύει τις αντιδικίες που προκύπτουν ανάµεσα στους µετανάστες και την κοινωνία υποδοχής. Tο πρόγραµµα «ασφάλεια για την ανάπτυξη του νότου της Ιταλίας» (Programma operative nazionale sicurezza per lo sviluppo del mezzogiorno d Italia ) που σχετίζεται και µε προγράµµατα από ευρωπαϊκούς κοινοτικούς πόρους αφορά ένα δίκτυο 60 πολιτισµικών διαµεσολαβητών στις τοπικές υπηρεσίες των έξι περιοχών του νότου (Μπαζιλικάτα, Καλάβρια, Καµπανία, Σαρδηνία, Σικελία και Απουλία ). Το δίκτυο αυτό πρόσφερε υπηρεσίες σχετικά µε δραστηριότητες στους τοµείς της υγείας, της εργασίας και των κοινωνικών υπηρεσιών. Γενικός σκοπός του προγράµµατος είναι η 46

47 γνώση γύρω από το µεταναστευτικό φαινόµενο, η προώθηση της ένταξης των µεταναστών και η καταπολέµηση των διακρίσεων. Στο πρόγραµµα αυτό περιλαµβάνονται οι ακόλουθες δράσεις : Το Παρατηρητήριο µεταναστευτικών κινήσεων ( Osservatorio movimenti migratori) µε έδρα το Μπάρι Το Κέντρο κατά των διακρίσεων (Polo contro la discriminazione ) µε έδρα τη Νάπολη. Μια ιστοσελίδα για τη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων για το φαινόµενο της µετανάστευσης ( Τέλος, από τα τοπικά συµβούλια εκδόθηκε «Πρακτικός οδηγός για τους µετανάστες εκτός Ε.Ε. «( Guida pratica del cittadino extracomunitario ) για τη νοµική, κοινωνική και πολιτιστική υποστήριξη των µεταναστών και δηµιουργήθηκαν και υπηρεσίες ενηµέρωσης για τη νοµοθεσία, την κοινωνική ένταξη, τη δυνατότητα εργασίας και για εκµάθηση ή βελτίωση της ιταλικής γλώσσας και για αύξηση των επαγγελµατικών τους προσόντων (Punto ascolto immigrati) Θρησκεία Το ιταλικό κράτος σε συνεργασία µε τους τοπικούς φορείς και τις εθελοντικές οργανώσεις προωθεί δράσεις για τη γνώση και κατανόηση της πολιτισµικής, κοινωνικής και θρησκευτικής έκφρασης των αλλοδαπών καθώς και για την αποφυγή της ξενοφοβίας και του ρατσισµού ( ιάταγµα 286/1998 παρ.42 & παρ ).Οι µετανάστες µπορούν ελεύθερα να ασκήσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Σε ολόκληρη την Ιταλία περίπου 1,5 εκατοµµύρια από τους µετανάστες είναι χριστιανοί (49,1 τοις εκατό) ενώ µουσουλµάνοι είναι κατά προσέγγιση 1 εκατοµµύριο (33,2 τοις εκατό) και λιγότεροι από είναι Ινδουιστές και Βουδιστές ( Έκθεση Caritas 2006 ). 47

48 5.11Συµπέρασµα Την τελευταία δεκαετία η Ιταλία, σύµφωνα και µε τις πρόσφατες τάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, έχει αναπτύξει µια µεταναστευτική πολιτική που χαρακτηρίζεται από µια δυαδική λογική που είναι βασισµένη στην ευδιάκριτη διαφοροποίηση µεταξύ νόµιµης και παράνοµης µετανάστευσης. Οι ιταλικές πολιτικές έναντι των µεταναστών εµπνέονται από την αρχή της ελεγχόµενης εισόδου, η οποία λαµβάνει υπόψη την ικανότητα της Ιταλίας να δεχτεί τους µετανάστες καθώς επίσης και την ικανότητάς της να εγγυηθεί τη διαδικασία της βαθµιαίας ένταξής τους. Η Ιταλία προωθεί την ενίσχυση των διαδικασιών ελέγχου συνόρων - µέσα και έξω από στο εθνικό έδαφος και την εφαρµογή µιας πολιτικής ένταξης προκειµένου να εξασφαλιστούν οι επαρκείς συνθήκες διαβίωσης για τους µετανάστες και οι ίσες ευκαιρίες στα δικαιώµατα, τις ελευθερίες, τα αγαθά και τις υπηρεσίες. Βέβαια η ιταλική µεταναστευτική πολιτική δεν έχει καταφέρει να δώσει µέχρι σήµερα προτεραιότητα στα καθηµερινά ζητήµατα των µεταναστών όπως οι διοικητικές καθυστερήσεις, η διάκριση και οι αβέβαιες συνθήκες εργασίας. 48

49 6.Η περίπτωση της Ελλάδας 6.1Εισαγωγή H Ελλάδα, όπως και οι γειτονικές της νοτιοευρωπαϊκές χώρες-µέλη της Ε.Ε. (Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία), µετατράπηκε από χώρα αποστολής σε χώρα υποδοχής µεταναστών µέσα σε λίγα µόλις χρόνια στα τέλη της δεκαετίας του 80. Η εισροή µεταναστών στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 90 υπήρξε όντως µαζική και περιλάµβανε µετανάστες ελληνικής εθνοτικής καταγωγής όπως οι Ρωσοπόντιοι, παλιννοστούντες και οι Βορειοηπειρώτες, µετανάστες από τις πρώην κοµµουνιστικές χώρες των Βαλκανίων και της Ανατολικής Ευρώπης αλλά και πολίτες χωρών της Ασίας και της Αφρικής. Σε µικρότερο βαθµό εξακολούθησε δε και ο επαναπατρισµός Ελλήνων µεταναστών από τη δυτική Ευρώπη, την Αµερική και την Αυστραλία, καθώς και η µετανάστευση πολιτών αναπτυγµένων χωρών (όπως για παράδειγµα το Ηνωµένο Βασίλειο, η Γερµανία και άλλες). Στην αρχή της δεκαετίας του 1990, η Ελλάδα δεν είχε νοµοθετικό πλαίσιο για τον έλεγχο ή τη διαχείριση µεταναστευτικών εισροών. Τα θέµατα µετανάστευσης ρυθµίζονταν από το νόµο 4310 /1929 ( αναθεωρηµένο το 1948 ) ο οποίος αφορούσε κυρίως θέµατα µεταναστευτικών εκροών. Ο πρώτος νόµος που προσπάθησε να ρυθµίσει τα θέµατα της µετανάστευσης ήταν ο ν / 1991 µε τίτλο «Είσοδος, έξοδος, παραµονή, εργασία, απέλαση αλλοδαπών, διαδικασία αναγνώρισης προσφύγων και άλλες διατάξεις». Ο νόµος αυτός απέβλεπε κυρίως στον περιορισµό της µετανάστευσης και στον αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων εποµένως καθιστούσε σχεδόν ανέφικτη την είσοδο και εγκατάσταση ξένων στη χώρα µας µε σκοπό την εργασία. Στα χρόνια που ακολούθησαν, παρόλα αυτά, πολλοί µετανάστες ήρθαν στην Ελλάδα, εγκαταστάθηκαν και βρήκαν δουλειά χωρίς να διαθέτουν τα απαραίτητα νόµιµα έγγραφα. Πολλοί διέσχισαν τη νύχτα µε τα πόδια τα βόρεια ορεινά ελληνικά σύνορα µεταξύ Αλβανίας ή Βουλγαρίας και Ελλάδας, άλλοι έφτασαν µε πλοία στα νησιά του Αιγαίου ή στην Κρήτη, άλλοι µε λεωφορεία, παριστάνοντας ότι ταξίδευαν οργανωµένα για τουρισµό, καθώς και κάποιοι έφθασαν στα ελληνικά αεροδρόµια ή λιµάνια µε θεωρήσεις εισόδου για τουρισµό και παρέµειναν στην Ελλάδα µετά τη λήξη τους. 49

50 Χρειάστηκε περισσότερο από µια πενταετία για να αναγνωρίσει η ελληνική πολιτεία ότι η κατάσταση αυτή δεν µπορούσε ούτε να αλλάξει ούτε να ρυθµιστεί µε µόνο εργαλείο τον αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων και τις µαζικές απελάσεις παράτυπων µεταναστών. Τα προεδρικά διατάγµατα 358/1997 και 359/1997 εγκαινίασαν το πρώτο πρόγραµµα νοµιµοποίησης παράτυπων µεταναστών, που έλαβε χώρα την άνοιξη του Συνολικά µετανάστες κατέθεσαν αίτηση για να λάβουν τη λευκή κάρτα (κάρτα διαµονής περιορισµένης διάρκειας, µε στόχο το πέρασµα στη δεύτερη φάση της διαδικασίας) µε εκείνο το πρόγραµµα. Μόνον αλλοδαποί πέρασαν όµως στη δεύτερη φάση του προγράµµατος, υποβάλλοντας αίτηση για την πράσινη κάρτα (προσωρινή κάρτα διαµονής, µε διάρκεια 1, 2 ή 5 ετών). Αν και φιλόδοξο στο σχεδιασµό του, το πρώτο πρόγραµµα νοµιµοποίησης είχε πολλές πρακτικές και διοικητικές αδυναµίες στην εφαρµογή του, οι οποίες εµπόδισαν πολλούς από τους µετανάστες να καταθέσουν εµπρόθεσµα τις αιτήσεις τους και να αποκτήσουν τελικά την πράσινη κάρτα. Παρόλα αυτά το πρόγραµµα αυτό συνέβαλλε σηµαντικά στην οµαλοποίηση του µεταναστευτικού φαινοµένου στην Ελλάδα καθώς τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν έγιναν η αφετηρία για αρκετές µελέτες των χαρακτηριστικών του µεταναστευτικού πληθυσµού και για µια πρώτη συγκεκριµένη εκτίµηση των µεταναστευτικών ροών και αποθεµάτων. Το 2001, και πριν ουσιαστικά ολοκληρωθεί το πρώτο πρόγραµµα νοµιµοποίησης, η ψηφίστηκε ο νόµος 2910/2001 µε τίτλο «Είσοδος και παραµονή αλλοδαπών στην Ελληνική Επικράτεια. Κτήση της ελληνικής ιθαγένειας µε πολιτογράφηση και άλλες διατάξεις». Ο νόµος αυτός είχε ένα διττό στόχο. Αφενός, να προχωρήσει στην πραγµατοποίηση ενός δεύτερου προγράµµατος νοµιµοποίησης για να αντιµετωπίσει βραχυπρόθεσµα το φαινόµενο της παράνοµης µετανάστευσης στη χώρα και αφετέρου να δηµιουργήσει τις προϋποθέσεις για µια µεσοπρόθεσµη τουλάχιστον ρύθµιση του φαινοµένου, συµπεριλαµβάνοντας στις διατάξεις του τόσο θέµατα ελέγχου των συνόρων, όσο και τις προϋποθέσεις για την είσοδο αλλοδαπών στην Ελλάδα µε σκοπό την εργασία ή τις σπουδές καθώς τελικά και θέµατα πολιτογράφησης αλλοδαπών που κατοικούν στη χώρα. Αν και η εφαρµογή του προγράµµατος είχε σχεδιαστεί αποκεντρωτικά µέσω των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης τελικά εµφανίστηκαν προβλήµατα ανεπαρκούς υποδοµής και προετοιµασίας, όπως άλλωστε και στο πρώτο πρόγραµµα. Ο νόµος αναθεωρήθηκε το 2002, µετά από παρέµβαση µεταξύ άλλων και του Συνηγόρου του Πολίτη, και οι προθεσµίες υποβολής αιτήσεων και δικαιολογητικών επιµηκύνθηκαν. Η ανεπάρκεια των διοικητικών πόρων για την εφαρµογή του προγράµµατος συνεχίστηκε παρόλα αυτά, γιατί οι άδειες διαµονής και εργασίας δίνονταν συνήθως για ένα µόνον χρόνο. 50

51 Πράγµατι αν και η κατάσταση είχε βελτιωθεί σταδιακά από το 2001, η έκδοση αδειών διαµονής εξακολουθεί ακόµα και σήµερα να καθυστερεί πολλούς µήνες. Στην πράξη οι αλλοδαποί πολλές φορές λαµβάνουν την άδεια τους αφού η διάρκεια ισχύος της έχει ήδη λήξει και η κατάσταση αυτή οδηγεί σε αθέλητη παρανοµία πολλών αλλοδαπών που επιθυµούν και πληρούν τις προϋποθέσεις νόµιµης διαµονής µε αποτέλεσµα τα άτυπα δίκτυα µετανάστευσης να συνεχίζουν τη δράση τους. Το 2005 ψηφίστηκε ένας νέος νόµος (ν. 3386/2005 ), που ρύθµισε θέµατα µετανάστευσης και ενσωµάτωσε στην εθνική έννοµη τάξη τις Οδηγίες 2003/86/ΕΚ (σχετικά µε το δικαίωµα της οικογενειακής επανένωσης) και 2003/109/ΕΚ (σχετικά µε το καθεστώς των επί µακρώς διαµενόντων), µε στόχο την ορθολογιστική οργάνωση των αδειών διαµονής και εργασίας των αλλοδαπών για λόγους εργασίας, σπουδών, οικογενειακής επανένωσης καθώς και για ειδικούς λόγους (άρθρο 9). Σύµφωνα µε το νέο νόµο η άδεια διαµονής και εργασίας θεσπίζονται σε ένα µόνον έγγραφο: άδεια διαµονής για συγκεκριµένο λόγο (π.χ. για εξαρτηµένη εργασία, για ανεξάρτητη οικονοµική δραστηριότητα, για επενδυτική δραστηριότητα, για σπουδές κ.τ.λ.). Το νέο σύστηµα καθορισµού του εισερχόµενου αριθµού µεταναστών στηρίζεται (όπως και το προηγούµενο) στην εκπόνηση ετήσιας έκθεσης σχετικά µε τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς εργασίας σε συγκεκριµένους τοµείς. Με βάση την έκθεση αυτή καθορίζεται «ο ανώτατος αριθµός αδειών διαµονής για εργασία που χορηγούνται κάθε έτος σε υπηκόους τρίτων χωρών, ανά νοµό, ιθαγένεια, είδος και διάρκεια απασχόλησης, καθώς και κάθε άλλη σχετική λεπτοµέρεια» (άρθρο 14, σηµείο 4). Συµπερασµατικά θα µπορούσαµε να παρατηρήσουµε ότι το ελληνικό κράτος κατά την τελευταία δεκαπενταετία έθεσε ως προτεραιότητα των νόµων και των πολιτικών του τον έλεγχο της µεταναστευτικής ροής και όχι τη διασφάλιση των δικαιωµάτων των µεταναστών µέσω του σεβασµού της ισχύουσας νοµοθεσίας. 6.2Στατιστικά στοιχεία για τον αλλοδαπό πληθυσµό στην Ελλάδα Μετά τη µαζική παράνοµη και νόµιµη µετανάστευση στη χώρα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η οποία προκλήθηκε κυρίως από την πτώση των κοµµουνιστικών καθεστώτων ο αριθµός των ατόµων ξένης υπηκοότητας σηµείωσε ραγδαία αύξηση.όπως φαίνεται στον πίνακα που ακολουθεί, ενώ το 1991 ο αριθµός των αλλοδαπών που διέµεναν στην Ελλάδα ήταν γύρω στις δέκα χρόνια αργότερα ο αριθµός αυτός είχε σχεδόν πενταπλασιαστεί αγγίζοντας τις

52 Έτος Ξένοι υπήκοοι στην Ελλάδα Πηγή: Ε.Σ.Υ.Ε., Αποτελέσµατα Απογραφών Όπως παρατηρούµε αρχικά ο αριθµός των αλλοδαπών αυξήθηκε µεταπολεµικά έως το 1981 ενώ τη δεκαετία σηµείωσε ελαφρά κάµψη. Παρόλα αυτά η αύξηση που παρατηρήθηκε πριν το 1981 είναι πολύ ασθενής σε σχέση µε την αντίστοιχη της δεκαετίας Οι αλλοδαποί που αποφασίζουν να µεταναστεύσουν στην Ελλάδα προέρχονται κυρίως από την Αλβανία (56%), τη Βουλγαρία (5%), τη Γεωργία (3%) και τη Ρουµανία (3%). Οι Αµερικανοί, οι Κύπριοι, οι Βρετανοί, και οι Γερµανοί παρουσιάζονται ως σηµαντικές κοινότητες και η καθεµία αποτελεί περίπου το 2% του συνόλου του αλλοδαπού πληθυσµού. Ωστόσο, η Ελλάδα είναι η µοναδική χώρα της Ε.Ε. η οποία έχει µια εθνικότητα µεταναστών τα οποία ξεπερνά το 50% του συνόλου των αλλοδαπών που βρίσκονται στη χώρα. Αξίζει να σηµειωθεί εδώ ότι, ενώ υπάρχει µια σχετική ισορροπία στην αναλογία των δύο φύλων στις διάφορες εθνικότητες των αλλοδαπών, σε ορισµένες εθνικότητες παρατηρούνται µεγάλες διαφοροποιήσεις. Πιο συγκεκριµένα οι Ασιατικές χώρες (Πακιστάν, Μπαγκλαντές και Ινδία) και οι Αραβικές χώρες έχουν εξ ολοκλήρου σχεδόν µόνο ανδρικό πληθυσµό. Η Αλβανία και η Ρουµανία έχουν ποσοστό 60% ανδρών µεταναστών. Η Ουκρανία, οι Φιλιππίνες και η Μολδαβία έχουν υψηλή παρουσία γυναικείου πληθυσµού της τάξης του 70%. Η µεγάλη πλειοψηφία των µεταναστών (80%) βρίσκεται σε εργάσιµη ηλικία (15-64), ποσοστό που έρχεται σε αντίθεση µε το 68% του ελληνικού πληθυσµού. Επιπλέον ο αλλοδαπός πληθυσµός παρουσιάζει µεγαλύτερο ποσοστό παιδιών σε σχέση µε τον ελληνικό (17% για τους αλλοδαπούς και 15% για τους Έλληνες). 52

53 Τα µεγαλύτερα ποσοστά (13-25%) επί του συνολικού πληθυσµού εµφανίζονται στα νησιά (πχ Κρήτη, Ρόδος, Κέρκυρα και Ζάκυνθος), στην Αττική και στα βορειοδυτικά σύνορα της χώρας ενώ τα χαµηλότερα ποσοστά (0-1,7%) βρίσκονται στα βορειοανατολικά διαµερίσµατα της χώρας, γύρω από την Αλεξανδρούπολη και σε µερικές οικονοµικά υποανάπτυκτες περιοχές. Όσον αφορά την περιοχή της Αττικής, η µεγαλύτερη συγκέντρωση αλλοδαπών τρίτων χωρών παρατηρείται στο ήµο της Αθήνας, µε µετανάστες που αποτελούν το 17% του συνολικού πληθυσµού. Η Θεσσαλονίκη ακολουθεί µε αλλοδαπούς που αποτελούν όµως µόνο το 7% του πληθυσµού και µετά από αυτές τις περιοχές ακολουθούν τα προάστια της Αθήνας. Σχετικά µε τη διάρκεια παραµονής τους στην Ελλάδα, δεδοµένης της απουσίας επίσηµων στοιχείων, τα µόνα δεδοµένα που µπορούµε να χρησιµοποιήσουµε προέρχονται από µια ερώτηση στην απογραφή του 2001 ( ζητούσε από τους δηλωµένους αλλοδαπούς εργάτες τον καιρό παραµονής τους στην Ελλάδα, δίνοντας τους τρεις επιλογές: λιγότερο από χρόνο, 1-5 χρόνια και περισσότερο από 5 χρόνια). Λαµβάνοντας υπόψη τα αποτελέσµατα της απογραφής, αν οι περισσότεροι από αυτούς τους µετανάστες έχουν παραµείνει στην Ελλάδα από το 2001, τότε το επακόλουθο είναι ότι περίπου ο µισός πληθυσµός µεταναστών της Ελλάδας υπερβαίνει σε διάρκεια παραµονής τα 8 χρόνια, και µάλλον το 80% βρίσκεται στη χώρα για τουλάχιστον 5 χρόνια. Οι κυριότεροι λόγοι για τη χορήγηση άδειας παραµονής στην Ελλάδα είναι για εξαρτηµένη εργασία, τουλάχιστον 68% του συνόλου και περίπου 12% για επανένωση οικογενειών και για αυτοαπασχόληση. ( Baldwin-Edwards 2004 σελ.6-9,12) Τέλος, όπως και στις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε., η απασχόληση των αλλοδαπών χαρακτηρίζεται από υπερεκπροσώπησή τους σε συγκεκριµένους τοµείς της οικονοµικής δραστηριότητας. Η υπερεκπροσώπηση αυτή είναι συνάρτηση της ιδιαίτερης σηµασίας ορισµένων παραδοσιακών τοµέων της ελληνικής οικονοµίας όπως η γεωργία, ο τουρισµός, η µεταποίηση αλλά και µιας αύξησης της ζήτησης ανειδίκευτου εργατικού δυναµικού σε τοµείς όπως οι κατασκευές και η παροχή υπηρεσιών προς τις οικογένειες. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι τοµείς της µεταποίησης, των κατασκευών και της παροχής υπηρεσιών καλύπτουν το 65% της απασχόλησης των αλλοδαπών ενώ το χαµηλό ποσοστό που συναντάται στη γεωργία σχετίζεται µε το γεγονός ότι η απασχόληση στον τοµέα αυτό είναι εποχική και παράνοµη ( ΟΟΣΑ 2001). 53

54 6.3Νοµικές διατάξεις που αφορούν την ένταξη Τη δεκαετία του 90 η Ελλάδα εξαιτίας της αυξανόµενης προσέλευσης µεταναστευτικών ροών έπρεπε να αντιµετωπίσει τη νέα πραγµατικότητα και να διαχειριστεί το πολύπλοκο αυτό φαινόµενο. Με το ν.1975/1991 έγινε µια πρώτη προσπάθεια ρύθµισης του φαινοµένου της µετανάστευσης µε σκοπό όµως τον έλεγχο του µεταναστευτικού κύµατος χωρίς να υπάρχουν διατάξεις αναφορικά µε το ζήτηµα της ένταξης των µεταναστών. Ακολούθησαν πολλές τροποποιήσεις και αλλαγές στο νοµοθετικό πλαίσιο για τη µετανάστευση χωρίς να υπάρχει σχεδιασµός για την ένταξη των µεταναστών. Το 2001 όµως παράλληλα µε την προσπάθεια νοµιµοποίησης των µεταναστών εκπονήθηκε ένα τριετές σχέδιο δράσης για την κοινωνική τους ένταξη ( ) µε τη στήριξη του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταµείου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στο σχέδιο αυτό περιλαµβάνονταν µέτρα για την ένταξη των µεταναστών στην αγορά εργασίας, την παροχή περίθαλψης και υγείας και γενικά εφαρµογή µέτρων για την καταπολέµηση του ρατσισµού και της ξενοφοβία στην ελληνική κοινωνία ( βλ υστυχώς όµως τα περισσότερα από αυτά τα µέτρα παρέµειναν µόνο στα χαρτιά. Το 2005 ψηφίστηκε ο ν.3386/2005 που περιλαµβάνει εκτός από ένα νέο πρόγραµµα νοµιµοποίησης των παράνοµα διαµενόντων αλλοδαπών (άρθρο 91) και διατάξεις που ρυθµίζουν θέµατα εισόδου και διαµονής και κοινωνικής ένταξης στη χώρα των υπηκόων τρίτων χωρών. Εξαιρούνται από το πεδίο εφαρµογής του οι πολίτες της ΕΕ, οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο. Στο νόµο ( άρθρα 65 & 66) εισάγεται ένα «Ολοκληρωµένο Πρόγραµµα ράσης για την κοινωνική ένταξη των αλλοδαπών» µε βάση το σεβασµό των θεµελιωδών δικαιωµάτων τους και µε σκοπό την επιτυχή ένταξη τους στην ελληνική κοινωνία µε έµφαση στους εξής τοµείς: πιστοποιηµένη γνώση της ελληνικής γλώσσας, παρακολούθηση εισαγωγικών µαθηµάτων ιστορίας, πολιτισµού και τρόπου ζωής της ελληνικής κοινωνίας, ένταξη στην ελληνική αγορά εργασίας και ενεργό κοινωνική συµµετοχή. Τέλος, η πιο πρόσφατη ρύθµιση σχετικά το ζήτηµα της ένταξης των µεταναστών είναι η ψήφιση του ν.3536/2007 µε τον οποίο συστήνεται Εθνική Επιτροπή για την Κοινωνική Ένταξη των Μεταναστών για την εισήγηση προτάσεων και δράσεων που αφορούν την κοινωνική ένταξη των µεταναστών και τη διεξαγωγή κοινωνικού διαλόγου για τη 54

55 διαµόρφωση πολιτικών που προάγουν την ένταξη των µεταναστών σε όλους τους τοµείς σύµφωνα µε το διεθνές δίκαιο και το ευρωπαϊκό κεκτηµένο. 6.4 Yγειονοµική περίθαλψη Οι αλλοδαποί νόµιµα διαµένοντες στην Ελλάδα ασφαλίζονται στους οικείους ασφαλιστικούς οργανισµούς και απολαµβάνουν τα ίδια ασφαλιστικά δικαιώµατα µε τους ηµεδαπούς ενώ οι παράνοµα διαµένοντες αλλοδαποί µπορούν να χρησιµοποιούν τις υπηρεσίες υγείας όπως τα νοσοκοµεία, τα θεραπευτήρια κτλ. για έκτακτα περιστατικά. 5 Οι ασφαλισµένοι αλλοδαποί σε κάθε ασφαλιστικό φορέα, όπως στο ΤΕΒΕ, στο ΙΚΑ, στον ΟΓΑ, έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώµατα και υποχρεώσεις µε τους Έλληνες ασφαλισµένους και για την εγγραφή τους στα ασφαλιστικά ταµεία απαιτούνται τα ίδια δικαιολογητικά µε µόνη διαφορά την άδεια παραµονής. Σύµφωνα µε έρευνα, το ποσοστό των αλλοδαπών στο σύνολο των νοσηλευθέντων ανέρχεται στο 6,2%, ποσοστό που προσεγγίζει το ποσοστό των αλλοδαπών που αναλογεί στο συνολικό πληθυσµό (7% βάσει των στοιχείων απογραφής πληθυσµού ΕΣΥΕ 2001). Από το σύνολο των νοσηλευθέντων αλλοδαπών 76% είναι γυναίκες και 24% άνδρες. Το ΙΚΑ είναι ο ασφαλιστικός φορέας της πλειοψηφίας των αλλοδαπών σε ποσοστό 73% ενώ οι υπόλοιποι ασφαλιστικοί φορείς (ΟΓΑ, ΤΕΒΕ, ΝΑΤ κ.λ.π.) συγκεντρώνουν µόλις το 6%. (Μαράτου, Αλιπράντη και Γκαζόν 2005 σελ.32-33). 5 ικαιούχοι των κοινωνικών δικαιωµάτων της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας είναι κατά κανόνα οι Έλληνες πολίτες (άρθρ. 21 παρ. 3 Σ.), ενώ η υποχρέωση του Κράτους να µεριµνά για την κοινωνική ασφάλιση καλύπτει όλους τους εργαζοµένους (άρθρ. 22 παρ. 5 Σ.). ικαίωµα στην κοινωνική ασφάλιση και σε συγκεκριµένες προνοιακές παροχές απονέµεται βάσει νόµου και στους µόνιµα και νόµιµα διαµένοντες στην ελληνική επικράτεια αλλοδαπούς (βλ. άρθρ. 71 παρ. 2 ν. 3386/2005, άρθρ. 12 παρ. 1 Π 150/2006) 55

56 6.5 Eκπαίδευση Το Σύνταγµα ορίζει ότι αποδέκτες της παιδείας είναι οι Έλληνες πολίτες.οι διεθνείς συµβάσεις και συµφωνίες 6 που αποτελούν µαζί µε το Σύνταγµα θεµέλιο του εκπαιδευτικού συστήµατος εξισώνουν νοµικά τους αλλοδαπούς και ηµεδαπούς ως προς το δικαίωµα στην εκπαίδευση. Ανήλικοι αλλοδαποί που διαµένουν στην ελληνική επικράτεια υπάγονται στην υποχρέωση της ελάχιστης σχολικής φοίτησης όπως και οι ηµεδαποί. Τα πρώτα µεταναστευτικά ρεύµατα στην Ελλάδα επέφεραν αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστηµα και δηµιούργησαν τα πρώτα εµπόδια κυρίως γραφειοκρατικά για τη συµµετοχή των αλλόθρησκων και αλλόγλωσσων µαθητών στα σχολεία. Η ίδρυση των τάξεων υποδοχής το 1980 σηµατοδοτεί την απαρχή µιας σειράς προσπαθειών θεσµικής διαχείρισης της πολιτισµικής και γλωσσικής διαφορετικότητας των παλιννοστούντων και αλλοδαπών µαθητών στην ελληνική εκπαίδευση ( Σκούρτου, Βράτσάλης, Γκόβαρης 2004 σελ.23 ). Το γεγονός αυτό συνδέεται κυρίως µε την ανάγκη της οµαλής σχολικής προσαρµογής και ένταξης ενός διαρκώς αυξανόµενου µαθητικού πληθυσµού από οικογένειες Ελλήνων παλιννοστούντων, κυρίως από χώρες της υτικής Ευρώπης και αποσκοπεί στην καλλιέργεια των δεξιοτήτων που έχουν αποκτήσει οι παλιννοστούντες µαθητές στο προηγούµενο σχολικό περιβάλλον και στην απόκτηση των εφοδίων εκείνων που είναι απαραίτητα για την µελλοντική µορφωτική και επαγγελµατική τους εξέλιξη στα πλαίσια της ελληνικής εκπαίδευσης και κοινωνίας. 6 Σύµφωνα µε την Οικουµενική ιακήρυξη των ικαιωµάτων του Ανθρώπου:"καθένας έχει δικαίωµα στην Εκπαίδευση. η στοιχειώδης Εκπαίδευση είναι υποχρεωτική η πρόσβαση στην ανώτατη Παιδεία πρέπει να είναι ανοιχτή για όλους η Εκπαίδευση πρέπει να αποβλέπει στην πλήρη ανάπτυξη της ανθρώπινης προσωπικότητας " [Άρθρο 26, παρ. 1,2] Σύµφωνα µε την ιακήρυξη των ικαιωµάτων του Παιδιού (1959):"Τα παιδιά έχουν το δικαίωµα σε υποχρεωτική και δωρεάν εκπαίδευση που να στοχεύει στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους και των ικανοτήτων τους " [Άρθρο 7] Οι παραπάνω διεθνείς συµβάσεις και τα άρθρα τους που αφορούν το δικαίωµα στην εκπαίδευση και την εξασφάλιση της πρόσβασης όλων των παιδιών σ' αυτήν έχουν κυρωθεί από την Ελληνική Βουλή άρα έχουν γίνει µέρος του ελληνικού εσωτερικού δικαίου και έχουν ισχύ Συντάγµατος. 56

57 Εκτός από τις τάξεις υποδοχής δηµιουργείται και ο θεσµός των φροντιστηριακών τµηµάτων (Ν /1983 ). Οι τάξεις υποδοχής τελικά λειτούργησαν τη δεκαετία του 90 σύµφωνα µε το νόµο 1894/1990 µε τον οποίο επαναπροσδιορίσθηκε και το πλαίσιο λειτουργίας τους λαµβάνοντας υπόψη το µεταναστευτικό ρεύµα από χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης και ιδιαίτερα από την Αλβανία. Η βασικότερη αλλαγή ήταν ότι οι τάξεις υποδοχής δεν λειτουργούν πλέον ως ανεξάρτητες τάξεις, αλλά ως τµήµατα ενταγµένα στο κανονικό σχολείο, όπου διδάσκονται η ελληνική γλώσσα και µαθήµατα ιστορίας και πολιτισµού. Σύµφωνα µε τα στοιχεία του Ινστιτούτου Παιδείας Οµογενών και ιαπολιτισµικής Εκπαίδευσης ( Ι.Π.Ο..Ε. ), τη σχολική χρονιά ήταν εγγεγραµµένοι στα σχολεία της πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης συνολικά αλλοδαποί µαθητές και µαθήτριες ( 6,7% του συνολικού αριθµού ) και το ίδιο έτος λειτούργησαν 422 τάξεις υποδοχής και 556 φροντιστηριακά τµήµατα. Η µετεξέλιξη του ελληνικού σχολείου σε πολυπολιτισµικό σχολείο στην διάρκεια της δεκαετίας του 1990 και κατά συνέπεια, η πρόκληση της σχολικής ένταξης ενός διαρκώς αυξανόµενου πληθυσµού αλλοδαπών µαθητών αποτέλεσαν το έναυσµα για την νοµοθέτηση του νόµου περί διαπολιτισµικής εκπαίδευσης. Ο νόµος 2413/96 για τη διαπολιτισµική εκπαίδευση θεσµοθέτησε την Ειδική Γραµµατεία Παιδείας Οµογενών και ιαπολιτισµικής Εκπαίδευσης, µε την ίδρυση του Ι.Π.Ο..Ε. (αρχή λειτουργίας: 2001) και µε την ανάθεση στην πανεπιστηµιακή κοινότητα της εντολής για τη διερεύνηση των συνθηκών διαβίωσης, εκπαίδευσης και γλωσσικής ανάπτυξης µαθητών µε συγκεκριµένη πολιτισµική και γλωσσική προέλευση, την παραγωγή κατάλληλου διδακτικού υλικού, την υποστηρικτική διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας (σε τάξεις υποδοχής και φροντιστηριακά τµήµατα), την επιµόρφωση των εκπαιδευτικών, τη στήριξη των αλλοδαπών γονέων, την παρέµβαση στις τοπικές κοινότητες και τη διατύπωση συγκεκριµένων προτάσεων για την εκπαίδευση των µαθητών αυτών. 57

58 Σύµφωνα µε στοιχεία του Ι.Π.Ο..Ε. το το σύνολο των µαθητών στα σχολεία όλων των βαθµίδων ήταν : Κατηγορία Μαθητών Νηπιαγω γεία ηµοτικά Γυµνάσια Λύκεια & ΤΕΕ Αλλοδαποί 9,7% 55,5% 21,3% 11,7% Σύνολο Μαθητών 9,5 43,3 22,5 24,7 Πηγή : Γκότοβος/Μάρκου 2003 Στην Ελλάδα όπως και στις άλλες χώρες υποδοχής µεταναστών εκτός από την εισαγωγή των ανηλίκων αλλοδαπών στο εκπαιδευτικό σύστηµα γίνεται προσπάθεια για την εκπαίδευση και των ενηλίκων για την αποτελεσµατικότερη ένταξη τους στην κοινωνία της χώρας υποδοχής γιατί η γνώση της γλώσσας της χώρας υποδοχής είναι απαραίτητη για την καθηµερινότητα των µεταναστών. Οι πιο δραστήριοι και ευαισθητοποιηµένοι δήµοι της χώρας στο πλαίσιο του στόχου της κοινωνικής ένταξης, προσφέρουν στους αλλοδαπούς κατοίκους της περιοχής τους ειδικές υπηρεσίες. Οι υπηρεσίες αυτές έχουν ως βασική συνιστώσα την παροχή ενηµέρωσης, συµβουλών και καθοδήγησης για ζητήµατα θεσµικά, νοµικά, εργασιακά κλπ, καθώς επίσης και την ψυχοκοινωνική υποστήριξή τους. εν λείπουν, όµως, και δράσεις µε περιεχόµενο τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας και την εξοικείωση των αλλοδαπών µε τις αντιλήψεις, τις συνήθειες και τις πραγµατικότητες της ελληνικής κοινωνίας, καθώς και δράσεις όπως η δηµιουργία από το ήµο Αθηναίων διαπολιτισµικών παιδικών σταθµών ή του Athens International Radio (104,4 FM), που ενηµερώνει και ψυχαγωγεί τους αλλοδαπούς κατοίκους της Αθήνας µεταδίδοντας προγράµµατα σε δώδεκα γλώσσες. Ωστόσο, πρέπει να επισηµανθεί ότι οι δράσεις αυτές αναπτύσσονται από µία εξαιρετικά µικρή µειοψηφία των ήµων και συχνά έχουν ένα χαρακτήρα πιλοτικό και µάλλον περιστασιακό. Ο ήµος Αθηναίων, ο οποίος, προκειµένου να αντιµετωπίσει τον πολύ µεγάλο αριθµό αλλοδαπών που απευθύνονται στις υπηρεσίες του (υπολογίζεται ότι περίπου 20 % του πληθυσµού που διαµένει στα όρια του ήµου Αθηναίων είναι αλλοδαποί ), υιοθέτησε την αρχή ένα σηµείο πολλαπλή εξυπηρέτηση και λειτουργεί από τον εκέµβριο του 2004 το 58

59 πρώτο «Κέντρο Εξυπηρέτησης Αλλοδαπών» στην Ελλάδα, το οποίο στεγάζεται σε δικό του χώρο µε στόχο να συγκεντρώσει όχι µόνο τις υπηρεσίες διοικητικής διεκπεραίωσης των ζητηµάτων αδειών διαµονής των πολιτών τρίτων χωρών, αλλά και τις υπηρεσίες που αποσκοπούν στην ανάπτυξη δράσεων στον τοµέα της κοινωνικής ένταξης. Επιπλέον ο δήµος Αµαρουσίου µε πρωτοβουλία δηµοτών του οργανώνει µαθήµατα ελληνικής γλώσσας σε αλλοδαπούς από συνταξιούχους εκπαιδευτικούς στα ΚΑΠΗ της περιοχής µε σκοπό την οµαλή ένταξη τους στην ελληνική κοινωνία και στη δηµιουργία συνθηκών αρµονικής συµβίωσης, µέσα από την εκµάθηση της ελληνικής γλώσσας, και την επαφή τους µε τον ελληνικό πολιτισµό και την ιστορία της χώρας µας ενώ ταυτόχρονα στέλνει ένα κοινωνικό µήνυµα ενάντια στην ξενοφοβία και τον ρατσισµό (www.aueb.gr). Ακόµη και σε περιφερειακούς δήµους γίνονται προσπάθειες για την ένταξη του µεταναστευτικού πληθυσµού στην κοινωνία. Ο δήµος Χερσονήσου στην Κρήτη σε συνεργασία µε την Νοµαρχιακή Επιτροπή Λαϊκής Επιµόρφωσης (Ν.Ε.Λ.Ε.) Ηρακλείου υλοποιεί τα τρία τελευταία χρόνια πρόγραµµα εκµάθησης της Ελληνικής Γλώσσας σε αλλοδαπούς µε αξιοσηµείωτη επιτυχία. Σηµαντικό έργο στην κοινωνική ένταξη των µεταναστών προσφέρουν και οι ΜΚΟ στην Ελλάδα µέσα από µια σειρά µαθηµάτων εκµάθησης γλώσσας σε αλλοδαπούς όπως το Στέκι µεταναστών στην Αθήνα και το ίκτυο Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών, το Θέατρο των Αλλαγών,η οργάνωση caritas, το Κυριακάτικο Σχολείο Μεταναστών, η Εθελοντική Εργασία Αθήνας κ.α. Το Υπουργείο Παιδείας µέσω της Γενικής Γραµµατείας Ενηλίκων διοργανώνει µαθήµατα εκµάθησης ελληνικής γλώσσας σε µετανάστες, ωστόσο το προσωπικό δεν επαρκεί και αφορά µόνο εργαζόµενους µετανάστες δηλαδή αποκλείει τους ανέργους, τις γυναίκες κτλ. Τέλος, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι ενώ τα περισσότερα προγράµµατα που υλοποιούνται κατά καιρούς απευθύνονται σε µικρό αριθµό αλλοδαπών τα ποσοστά γνώσης της ελληνικής γλώσσας τουλάχιστον για την Αττική παρουσιάζονται υψηλά. Πιο συγκεκριµένα ύστερα από έρευνα το 34% των µεταναστών δήλωσε ότι κατανοεί άριστα την ελληνική γλώσσα, το 52% καλά, το 13% µέτρια και µόλις το 1% σχεδόν καθόλου.πρέπει να σηµειωθεί εδώ ότι οι µετανάστες που συµµετείχαν στην έρευνα είχαν προχωρήσει στη διαδικασία νοµιµοποίησης και κατά κύριο λόγο διέµεναν στην Ελλάδα περισσότερο από πέντε χρόνια. Τα ποσοστά αλλάζουν αναφορικά µε την ικανότητα ανάγνωσης αφού το 13% δήλωσε ότι διαβάζει άριστα, το 31% καλά, µέτρια το 38% και καθόλου το 18%. ( Καβουνίδου Τζ. σελ ) 59

60 6.6 Θρησκεία Στο Σύνταγµα της Ελλάδας στο αρθ.5 παρ.2 γίνεται αναφορά στην προστασία της ζωής, της τιµής και της ελευθερίας όσων βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας,θρησκευτικών και πολιτικών πεποιθήσεων.επίσης, στο άρθρο 13 κατοχυρώνεται η ελευθερία θρησκευτικής συνείδησης και η τέλεση των σχετικών µε τη λατρεία κάθε γνωστής θρησκείας εφόσον η άσκηση τους δεν προσβάλλει τη δηµόσια τάξη και τα χρηστά ήθη. Η θρησκευτική ελευθερία κατοχυρώνεται και από Ευρωπαϊκές και διεθνείς συµβάσεις που έχει κυρώσει µεταξύ άλλων και η χώρα µας. ( Ευρωπαϊκή Σύµβαση ικαιωµάτων του Ανθρώπου (Αρθ.9), ιεθνές Σύµφωνο για τα Ατοµικά και Πολιτικά ικαιώµατα (Αρθ.18,27)) Η θρησκεία είναι σηµαντικό στοιχείο για την ένταξη των αλλοθρήσκων και τη συνοχή της κοινωνίας µιας χώρας.με την αύξηση των µεταναστευτικών ρευµάτων στην Ελλάδα άρχισε να αλλάζει και το θρησκευτικό προφίλ της χώρας. Υπολογίζεται ότι το 60% των µεταναστών είναι καθολικοί, προτεστάντες, ουνίτες και µουσουλµάνοι. 6.7 Στέγαση Όσον αφορά τη στέγαση, δεν υπάρχουν από το ελληνικό κράτος συγκεκριµένες πολιτικές για τους αλλοδαπούς.οι ίδιοι οι αλλοδαποί φροντίζουν µέσα από άτυπα δίκτυα να επιλύουν το ζήτηµα της στέγασης µε αποτέλεσµα να εξαρτάται ο χώρος διαµονής από την οικονοµική τους κατάσταση. Η διαµονή και οι συνθήκες στέγασης των αλλοδαπών αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τον αποκλεισµό ή την ένταξη τους στην ελληνική κοινωνία. Παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν γκέτο, όπως σε άλλες χώρες, οι ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες έχουν δηµιουργήσει αυξηµένη συγκέντρωση µεταναστών σε υποβαθµισµένες συνοικίες στο κέντρο της Αθήνας. εκάδες «µικρές πόλεις» έχουν, εδώ και καιρό, χαράξει τα «σύνορά» τους µέσα σε λίγα οικοδοµικά τετράγωνα γύρω από την πλατεία Οµονοίας, το Μεταξουργείο, την Κυψέλη, το Παγκράτι: Πολωνοί στη Μιχαήλ Βόδα, Ρώσοι στην Κουµουνδούρου, και Έλληνες Μουσουλµάνοι στο Γκάζι ( Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία - 13/11/2005). Οι περισσότεροι αλλοδαποί αναφέρουν ότι αντιµετωπίζουν την καχυποψία των Ελλήνων όταν ψάχνουν να νοικιάσουν σπίτι και πολλοί αρνούνται να τους νοικιάσουν όταν ακούνε ότι είναι ξένοι. 60

61 Στην Ελλάδα η στεγαστική πολιτική αποτελεί αντικείµενο σχεδιασµού και εφαρµογής της κεντρικής κυβέρνησης και υπάρχει µεγάλη έλλειψη στατιστικών στοιχείων, παρόλα αυτά σύµφωνα µε την απογραφή του 2001, το 68% των µεταναστών είναι ενοικιαστές και το 16% ιδιοκτήτες. 6.8 Οι παράγοντες της κοινωνικής ένταξης των µεταναστών Το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ /Α Ε Υ πραγµατοποίησε το 2004 µια έρευνα στην περιφέρεια Αττικής για τις µορφές κοινωνικής ένταξης των οικονοµικών µεταναστών. Τα στοιχεία της έρευνας για την ένταξη αφορούσαν : το χρόνο παραµονής στη χώρα υποδοχής, τη γλώσσα, το εκπαιδευτικό υπόβαθρο, την ύπαρξη οικογένειας στην Ελλάδα, τον τρόπο εύρεσης κατοικίας,την τέλεση των θρησκευτικών καθηκόντων και την επαφή µε τις δηµόσιες υπηρεσίες. α. Ο Χρόνος Παραµονής στη χώρα Υποδοχής Στο ερώτηµα αν ο χρόνος παραµονής τους στην Ελλάδα επηρεάζει την προσαρµογή τους στην ελληνική κοινωνία, το 65,8% του δείγµατος των µεταναστών απάντησε ότι την επηρεάζει θετικά, το 24,1% ουδέτερα και αρνητικά το 10,1%. Αυτό το στοιχείο σε συνδυασµό µε τη µακρόχρονη και σταθερή παραµονή τους στον ίδιο τόπο αποτελεί ένδειξη της διάθεσής τους να εγκατασταθούν και να ζήσουν στη χώρα για µεγάλο χρονικό διάστηµα. β. Η γλώσσα Οι µετανάστες αντιµετωπίζουν δυσκολίες µε την επικοινωνία στην ελληνική γλώσσα. Η µεγάλη πλειοψηφία των µεταναστών όταν ήρθε στην Ελλάδα δεν γνώριζε τη γλώσσα (89,4%) ενώ µόλις το 6,1% δήλωσε ότι γνώριζε ελάχιστα ελληνικά. Από αυτούς που δήλωσαν ότι η γνώση της ελληνικής γλώσσας τους βοήθησε να προσαρµοστούν στην ελληνική κοινωνία (66,1%), στην ερώτηση πολλαπλών επιλογών «σε ποιους τοµείς σας βοήθησε περισσότερο» απαντούν ότι τους βοήθησε κυρίως στην καθηµερινή ζωή(91,0%), στην οικογενειακή ζωή (89,6%) στην εύρεση εργασίας (82,0%), 61

62 στη συναλλαγή µε τις κρατικές υπηρεσίες (78,2%), στην εκπαίδευση των παιδιών (33,0%) και στη δική του εκπαίδευση (28,6%). Επίσης, οι περισσότεροι µετανάστες προσπάθησαν να ξεπεράσουν τη µη γνώση της ελληνικής γλώσσας κυρίως µε άτυπες ενέργειες (488 από τα 532 άτοµα), στις οποίες περιλαµβάνονται : η επαφή µε Έλληνες (80,3%), τα ΜΜΕ (73,4%) και το διάβασµα βιβλίων και λεξικών (11,3%). Από τα 85 άτοµα που δήλωσαν ότι προέβησαν σε τυπικές ενέργειες για την εκµάθηση της ελληνικής γλώσσας αναφέρονται κυρίως τα µαθήµατα ελληνικών από επίσηµο ελληνικό φορέα (62,5%) γ. Το εκπαιδευτικό υπόβαθρο Στην ερώτηση αν εργάζονται πάνω στην ειδικότητα τους, οι ερωτηθέντες µετανάστες απάντησαν αρνητικά σε ποσοστό 81,3%. Η µη αναγνώριση των δεξιοτήτων των µεταναστών και η εργασία τους σε ειδικότητα διαφορετική από αυτή που απέκτησαν στη χώρα τους λειτουργεί ανασταλτικά στη διαδικασία ένταξής τους. δ. Οικογένεια εγκατεστηµένη στην Ελλάδα (σύζυγος ή παιδιά ή γονείς στην Ελλάδα) Από την έρευνα προκύπτει ότι το 46,8% κατοικεί µαζί µε τον/τη σύζυγο, το 41,8% κατοικεί µαζί µε τα παιδιά, το 15,8% δηλώνει ότι ζει µόνο του ενώ το 14,7% µε τον/τη φίλο/η. Το γεγονός ότι η πλειοψηφία των µεταναστών κατοικούν µε την οικογένεια τους συµβάλλει θετικά στην οµαλή ένταξη τους στην ελληνική κοινωνία. ε. Τρόπος εύρεσης κατοικίας Το 43,7% του δείγµατος βρήκε την κατοικία µέσω φίλων, το 36,1% απευθυνόµενο σε µεσιτικό γραφείο ή µέσω αγγελιών, ενώ το 15,4% µέσω συγγενών. Το 87,1% κατοικεί µε καθεστώς ενοικίασης. Επισηµαίνεται το γεγονός ότι το 96,7% δηλώνει ότι στη διαδικασία ανεύρεσης κατοικίας ο µεταναστευτικός σύλλογος τους δεν συνέβαλε µε κανένα τρόπο. Η απουσία του κράτους και των φορέων των µεταναστών στην εύρεση κατοικίας δηµιουργεί αρνητική εικόνα στους ίδιους για τη χώρα υποδοχής και εµποδίζει την προσαρµογή τους στην κοινωνία. 62

63 ζ. Τέλεση θρησκευτικών καθηκόντων Στην ερώτηση εάν «κάνετε πρακτική του δόγµατος στο οποίο πιστεύετε», το 86,1% απαντά θετικά. εδοµένου ότι η θρησκευτική έκφραση είναι µέρος της πολιτισµικής συµµετοχής τους στην κοινωνία, η άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων είναι ένας παράγοντας που συµβάλλει στην κοινωνική ένταξή τους. η. Επαφή µε τις δηµόσιες υπηρεσίες Ένα πολύ σηµαντικό κεφάλαιο για την ένταξη των µεταναστών είναι ο προσδιορισµός της σχέσης τους µε τον ευρύτερο δηµόσιο τοµέα και δη µε τις δηµόσιες υπηρεσίες, τα σώµατα ασφαλείας και τους τοπικούς φορείς (δήµους, νοµαρχίες, κλπ). εδοµένου ότι ο δηµόσιος διάλογος επικεντρώνεται στην παρουσία και τη σχέση των µεταναστών µε αυτές ακριβώς τις υπηρεσίες και ότι οι συγκεκριµένοι φορείς κατασκευάζουν σε µεγάλο βαθµό την εικόνα των µεταναστών αφού γίνονται εκ των πραγµάτων οι βασικοί δίαυλοι ερµηνείας της ποιότητας και της στάσης των µεταναστών απέναντι στην ελληνική κοινωνία, η καταγραφή του τρόπου που οι µετανάστες εσωτερικεύουν αυτή τη δύσκολη σχέση αποκτά κεντρικό ενδιαφέρον. Στην ερώτηση «Πιστεύετε ότι οι επίσηµες υπηρεσίες στην Ελλάδα βοηθούν τους µετανάστες να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία» οι απαντήσεις είναι στην πλειοψηφία τους αρνητικές. 6.9 Η διοίκηση ως εργαλείο κοινωνικής ένταξης των µεταναστών ; Η πρώτη ουσιαστική εµπλοκή ενός διοικητικού φορέα στη ζωή των µεταναστών, πέρα από τους µηχανισµούς άµεσου κατασταλτικού ελέγχου, συντελέστηκε µε το πρώτο πρόγραµµα νοµιµοποίησης του Οι καθυστερήσεις όµως στην έκδοση των πολλαπλών απαιτούµενων δικαιολογητικών από διάφορους διοικητικούς φορείς (Εφορία, ΙΚΑ κλπ.) αποτέλεσε το βασικό ανασταλτικό παράγοντα για τη µη κατάθεση αίτησης από πλευράς πολλών µεταναστών που πληρούσαν τις προϋποθέσεις. Με την ψήφιση του Ν. 2910/2001, τίθεται για πρώτη φορά ένα ολοκληρωµένο νοµοθετικό πλαίσιο ρύθµισης της µετανάστευσης. Παρόλα αυτά, η όλη προσπάθεια ουσιαστικά περιορίστηκε στο να αποτελέσει το µακροχρόνιο δεύτερο πρόγραµµα νοµιµοποίησης. Το ελληνικό κράτος εισήλθε σε µια νέα φάση προσπάθειας νοµιµοποίησης άρα και καταγραφής του µεταναστευτικού πληθυσµού, στην οποία φάση προστέθηκαν ως εµπλεκόµενοι διοικητικοί φορείς οι Οργανισµοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (νοµαρχίες για την άδεια εργασίας 63

64 και δήµοι για την άδεια παραµονής). Τα προβλήµατα κατά τη διάρκεια της φάσης αυτής υπήρξαν πολλά. Τα πλέον χαρακτηριστικά προβλήµατα που αποτέλεσαν βασικά προσκόµµατα στην προσπάθεια των µεταναστών να οργανώσουν οµαλά τη ζωή τους ήταν : 1) συστηµατικά ληγµένες άδειες παραµονής και 2) το κόστος για την έκδοση της άδειας παραµονής ήταν πολύ υψηλό. Από την άλλη, ενώ οι διοικητικοί µηχανισµοί ανακηρύχθηκαν από το κράτος ως ο προνοµιακός συνοµιλητής των µεταναστών, δεν υπήρξε καµιά απόπειρα συστηµατικής ενηµέρωσης και κατάρτισης των ανθρώπων που τους επανδρώνουν και η έλλειψη προσωπικού καθιστούσε τις συνθήκες από δυσχερείς έως απαγορευτικές για πολλούς µετανάστες. Ο τελευταίος νόµος 3386/2005 επιχείρησε να απλοποιήσει τις διαδικασίες, ενοποιώντας τις δυο άδειες (εργασίας και παραµονής) σε µια. Ωστόσο, παρά το γεγονός αυτό και παρά την σχετική επιτάχυνση στην έκδοση των αδειών παραµονής (ο µέσος όρος του χρόνου απόκτησης του επίσηµου εγγράφου από τη στιγµή της κατάθεσης των δικαιολογητικών ανέρχεται σήµερα στους 3 µε 6 µήνες) το πρόβληµα δεν φαίνεται να έχει λυθεί ολοκληρωτικά. Εννιά χρόνια µετά την εφαρµογή του πρώτου προγράµµατος νοµιµοποίησης και ύστερα από τρεις διαδοχικές προσπάθειες, το αυτονόητο, δηλαδή η έξοδος όλων των µεταναστών από την παρανοµία αποτελεί ακόµα ζητούµενο, σύµφωνα µε τα λεγόµενα του ίδιου του Υπουργού Εσωτερικών κατά τη διάρκεια της συζήτησης στο Κοινοβούλιο επί του τελευταίου νοµοσχεδίου 3536/2007 ( Καθηµερινή, 25/01/2007 ). Από την πλευρά τώρα των µεταναστών, το πρώτο πρόβληµα που επικαλούνται και σχετίζεται µε τις επαφές τους µε τη διοίκηση ακούει στην απλή αλλά περιεκτική λέξη «χαρτιά». «Ταλαιπωρία», «ατέλειωτες ουρές», «χάλι», «ζούγκλα» και άλλες πιο άκοµψες εκφράσεις είναι ορισµένοι από τους χαρακτηρισµούς που επιστρατεύουν οι µετανάστες προκειµένου να περιγράψουν τις εµπειρίες τους από τις επαφές τους µε τους διοικητικούς φορείς. Οι µοναδικές θετικές εµπειρίες που καταγράφονται επαφίενται αποκλειστικά στην καλή θέληση και το ζήλο ορισµένων µεµονωµένων υπαλλήλων. Οι µετανάστες υπόκεινται σε ένα συνεχές καθεστώς ανασφάλειας και το µόνο δικαίωµα που απολαµβάνουν µόνιµα και χωρίς κινδύνους είναι αυτό της παροχής της εργατικής τους δύναµης εντός µιας µερικώς ρυθµισµένης ή εντελώς αρρύθµιστης αγοράς εργασίας. Λαµβάνοντας υπόψη άλλα παραδείγµατα διοικητικής λειτουργίας, όπως π.χ. αυτό των Κέντρων Εξυπηρέτησης Πολιτών, φαίνεται τελικά ότι όταν το κράτος θέλει, η διοίκηση µπορεί αλλά το κράτος δεν έχει ακόµα δώσει σοβαρές ενδείξεις ότι θέλει. Είτε πρόκειται για την ενσωµάτωση κοινοτικών οδηγιών στο εθνικό δίκαιο (π.χ. για το καθεστώς των επί 64

65 µακρόν διαµενόντων ή για τα θύµατα εµπορίας ανθρώπων), των οποίων οι προϋποθέσεις καθιστούν προς το παρόν την εφαρµογή τους σχεδόν απαγορευτική, είτε για την Εθνική Επιτροπή για την Κοινωνική Ένταξη των Μεταναστών όπου απουσιάζει η οποιαδήποτε εκπροσώπηση µεταναστών, είτε για τον Κώδικα Ιθαγένειας που παραµένει προσκολληµένος στην αρχή του δικαίου του αίµατος. Τέλος, ακόµη και για τα παιδιά που έχουν γεννηθεί ή έχουν µεγαλώσει στη χώρα µας, η επαφή µε τη δηµόσια διοίκηση για την έκδοση άδειας παραµονής µάλλον ως εµπειρία αποκλεισµού εκλαµβάνεται παρά ως εµπειρία ενσωµάτωσης. Θα λέγαµε, λοιπόν, ότι η πλήρης και ισότιµη κοινωνική ενσωµάτωση των µεταναστών προϋποθέτει την όσο το δυνατόν µικρότερη και διακριτικότερη παρουσία της δηµόσιας διοίκησης στη ζωή τους. Να πάψουν δηλαδή τα χαρτιά να είναι το υπ αριθµόν ένα πρόβληµα που αντιµετωπίζουν. ( Συµπέρασµα Η µεταναστευτική πολιτική στην Ελλάδα διακρίνεται από τη σταδιακή νοµιµοποίηση των µεταναστών και συγχρόνως από την απουσία ουσιαστικών πολιτικών για την ένταξη των µεταναστευτικών πληθυσµών στην ελληνική κοινωνία. Η κεντρική και η περιφερειακή διοίκηση καθώς και η τοπική αυτοδιοίκηση που υλοποιούν τη µεταναστευτική πολιτική δεν έχουν πετύχει υψηλά επίπεδα αποτελεσµατικής λειτουργίας και εξυπηρέτησης των µεταναστών ( Π.Λινάρδος Ρυλµόν 2003 σελ.10 ). Χαρακτηριστικό της πολιτικής αυτής είναι ότι η πλειοψηφία των µεταναστών δεν είναι εγγεγραµµένοι στην κοινωνική ασφάλιση, οι αµοιβές τους είναι χαµηλές σε σχέση µε ότι προβλέπει ο νόµος και οι συλλογικές συµβάσεις εργασίας και αντιµετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση κατοικίας, εργασίας και στην οικογενειακή επανένωση. 65

66 7.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η µετανάστευση είναι ένα διαχρονικό και πολυσύνθετο φαινόµενο.όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή εµπειρία, από τη µια πλευρά προσφέρει µεγάλες ευκαιρίες προς αξιοποίηση στις χώρες υποδοχής και από την άλλη πλευρά προκαλεί σηµαντικές µεταβολές στο εσωτερικό των χωρών αυτών ανατρέποντας δεδοµένα όπως οι έννοιες της εθνικής ταυτότητας και της κοινωνικής συνοχής. Η ένταση των µεταναστευτικών ρευµάτων και οι πολύπλευρες πτυχές του µεταναστευτικού φαινοµένου απαιτούν από τις χώρες υποδοχής το σχεδιασµό πολιτικών µε στόχο αφενός τη διαχείριση των µεταναστευτικών ροών και αφετέρου την κοινωνική ένταξη των µεταναστών µε σεβασµό στα θεµελιώδη ανθρώπινα δικαιώµατα και στην πολιτιστική τους διαφορετικότητα. Ως χώρες υποδοχής µεγάλου αριθµού µεταναστών, η Ελλάδα και η Ιταλία καλούνται να προστατεύσουν τα δικαιώµατα των µεταναστών και να συµβάλλουν στην επιτυχή ένταξη τους στους κόλπους της κοινωνίας. Το ζήτηµα της προστασίας των δικαιωµάτων των µεταναστών σχετίζεται µε την προστασία του συνόλου των θεµελιωδών ανθρωπίνων δικαιωµάτων και µε την αρχή της ίσης µεταχείρισης.τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία προσπάθησαν µέσα από σειρά νοµοθετηµάτων να εξασφαλίσουν στους αλλοδαπούς τα θεµελιώδη ανθρώπινα δικαιώµατα όµως στην πράξη η κατάσταση παρουσιάζεται πολύ διαφορετική. Οι µετανάστες ενώ αποδεδειγµένα ζουν και εργάζονται στις παραπάνω χώρες δεν αντιµετωπίζονται ισότιµα σε ότι αφορά στους όρους και τις συνθήκες εργασίας, στις αµοιβές και στις ευκαιρίες απασχόλησης. Για παράδειγµα η αναγνώριση των επαγγελµατικών και πανεπιστηµιακών προσόντων αλλά και της εργασιακής εµπειρίας συναντά πολλά διοικητικά εµπόδια και οι µισθοί είναι κατώτεροι από αυτούς που προβλέπει ο νόµος και οι διεθνείς συµβάσεις εργασίας. Προβλήµατα υπάρχουν και στην επανένωση των οικογενειών των µεταναστών (παρόλο ότι συνδέεται µε το θεµελιώδες δικαίωµα δηµιουργίας οικογένειας ) καθώς τα ευρωπαϊκά κράτη -µεταξύ αυτών η Ελλάδα και η Ιταλία - δηµιουργούν εµπόδια στην προσπάθειας τους να ελέγξουν τα σύνορά τους και την είσοδο των αλλοδαπών στο έδαφός τους. 66

67 Χαρακτηριστική επίσης περίπτωση περιορισµού των δικαιωµάτων των µεταναστών είναι η µη συµµετοχή τους στην πολιτική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή και τα περιορισµένα συλλογικά τους δικαιώµατα αφού οι πολιτικοί σύλλογοι ανήκουν στα αυστηρά πολιτικά δικαιώµατα τα οποία αναγνωρίζονται στις περισσότερες χώρες µόνο στους πολίτες. Ανισότητες παρατηρούνται και στην πρόσβαση των µεταναστών στις υγειονοµικές και κοινωνικές υπηρεσίες όπου για παράδειγµα νόµιµοι µετανάστες που έχουν ικανοποιήσει τις φορολογικές και ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις δεν λαµβάνουν επιδόµατα ενίσχυσης εισοδήµατος όπως το επίδοµα για τις πολύτεκνες οικογένειες. Συνεπώς οι χώρες υποδοχής εξασφαλίζουν υπό όρους τα θεµελιώδη δικαιώµατα των µεταναστών και αντιµετωπίζουν τους µετανάστες ως ξεχωριστή κατηγορία ανθρώπων µε αποτέλεσµα να µην απολαµβάνουν τα ίδια δικαιώµατα µε τους υπόλοιπους ή τα απολαµβάνουν µε περιορισµούς. Εκτός από την προστασία των βασικών θεµελιωδών δικαιωµάτων των µεταναστών, οι χώρες υποδοχής έπρεπε να εξασφαλίσουν και την κοινωνική τους ένταξη. Προς το σκοπό αυτό όλες οι ευρωπαϊκές χώρες, όπως αυτές του παραδείγµατός µας, σχεδίασαν και υλοποίησαν πολιτικές σε τοµείς όπως η εκµάθηση της γλώσσας και της ιστορίας της χώρας υποδοχής, η υγεία, η επαγγελµατική εκπαίδευση και κατάρτιση, η εκπαίδευση των παιδιών των µεταναστών και η στέγαση. Πιο συγκεκριµένα στην Ελλάδα όπως και στην Ιταλία οι µετανάστες ακόµη και αυτοί που διαµένουν παράνοµα στη χώρα έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Όσον αφορά τον τοµέα της εκπαίδευσης και οι δύο χώρες υλοποιούν προγράµµατα για την εκµάθηση της γλώσσας. Στην Ελλάδα τα προγράµµατα αυτά έχουν πιλοτικό χαρακτήρα και πραγµατοποιούνται κυρίως στην Αττική ενώ στην Ιταλία είναι περισσότερο οργανωµένα και οργανώνονται σε ολόκληρη τη χώρα. Στην Ιταλία υπάρχουν κέντρα υποδοχής αλλοδαπών µε σκοπό να παρέχουν φιλοξενία στους νόµιµους µετανάστες όταν αυτοί αδυνατούν προσωρινά να εξασφαλίσουν τη στέγαση τους. Αντίθετα στην Ελλάδα οι ίδιοι οι µετανάστες φροντίζουν µέσα από άτυπα δίκτυα να επιλύουν το ζήτηµα της στέγασής τους εξαιτίας της απουσίας συγκεκριµένης στεγαστικής πολιτικής από το ελληνικό κράτος. Η Ελλάδα δεν έχει ακόµη αναλάβει πρωτοβουλίες στον τοµέα της κατάρτισης των µεταναστών ενώ η Ιταλία προωθεί προγράµµατα κατάρτισης, επιλογής και πρόσληψης αλλοδαπών τα οποία συµφωνούνται µεταξύ των ΜΚΟ, των εταιρειών που αναλαµβάνουν την εκπαίδευση και των ενώσεων των εργοδοτών. Τα τελευταία χρόνια το ιταλικό κράτος υποστηρίζει και την κατάρτιση των αλλοδαπών στις χώρες καταγωγής. 67

68 Επιπλέον, σε ολόκληρη την Ιταλία λειτουργεί υπηρεσία πολιτισµικής διαµεσολάβησης.ο πολιτισµικός διαµεσολαβητής γνωρίζει καλά την ιταλική γλώσσα και τη νοµοθεσία ώστε να διευκολύνει τις σχέσεις των µεταναστών µε τις υπηρεσίες και να επιλύει αντιδικίες ανάµεσα στους µετανάστες και τις χώρες υποδοχής. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντίστοιχος θεσµός παρόλο ότι σε ορισµένες περιπτώσεις που δηµιουργούνται αντιδικίες µεταξύ της διοίκησης και των αλλοδαπών το ρόλο του διαµεσολαβητή αναλαµβάνει ο Συνήγορος του µετανάστη. Οι πολιτικές αυτές, κυρίως στις νέες χώρες υποδοχής όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, υλοποιήθηκαν σε τοπικό επίπεδο χωρίς κεντρικό σχεδιασµό και απευθύνονταν σε µικρό αριθµό µεταναστών. Μέσα βέβαια από τις πρωτοβουλίες αυτές βελτιώθηκαν ως ένα βαθµό οι συνθήκες ζωής των µεταναστών αλλά δεν δόθηκαν λύσεις σε καθηµερινά ζητήµατα όπως οι αβέβαιες συνθήκες εργασίας και οι διοικητικές καθυστερήσεις. Η ένταξη όµως δεν επιτυγχάνεται µόνο µε πρωτοβουλίες σε τοµείς όπως η εκπαίδευση, η εργασία, η υγεία κ.α. αλλά και µε την ενεργή ανάµειξη και συµµετοχή των µεταναστών στην κοινωνία πολιτών. Απαιτείται λοιπόν η λήψη µέτρων για την ενθάρρυνση της συµµετοχής αυτής π.χ. σε αθλητικά σωµατεία, σχολικά συµβούλια ή άλλες πτυχές της ζωής της τοπικής κοινότητας. Το να συναναστρέφονται οι µετανάστες µε το γηγενή πληθυσµό είναι ένα σηµαντικό βήµα για την εγκατάσταση και την πλήρη συµµετοχή τους στην κοινωνία υποδοχής ενώ ταυτόχρονα η αλληλεπίδραση µεταξύ διαφόρων πολιτισµών και θρησκειών θα αυξήσει την ανεκτικότητα και το σεβασµό. Για να µπορέσουν να αντιµετωπίσουν οι κοινωνίες υποδοχής αυτές τις προκλήσεις θα πρέπει να συνεργαστούν και να ανταλλάξουν καλές πρακτικές. Η συνεργασία αυτή θα επιτευχθεί τουλάχιστον για τις χώρες της Ευρώπης όπως η Ελλάδα και η Ιταλία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής µεταναστευτικής πολιτικής. Τα πρώτα βήµατα έχουν ήδη γίνει µετά την υπογραφή της συνθήκης του Άµστερνταµ και τη µεταφορά του τοµέα της µεταναστευτικής πολιτικής από τον τρίτο πυλώνα της ΕΕ στον πρώτο 7. 7 Ο πρώτος πυλώνας καλύπτει τις περισσότερες από τις κοινές πολιτικές, όπου οι αποφάσεις λαµβάνονται µε την "κοινοτική µέθοδο".αυτό σηµαίνει όσον αφορά τη λήψη των αποφάσεων ότι η Επιτροπή υποβάλλει πρόταση στο Συµβούλιο και το Κοινοβούλιο τα οποία την συζητούν, προτείνουν τροπολογίες και εν συνεχεία την θεσπίζουν ως µέρος της νοµοθεσίας της ΕΕ. Εν τω µεταξύ, ζητούν συχνά τη γνώµη και άλλων σωµάτων, όπως της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής και της Επιτροπής των Περιφερειών. 68

69 Η ευρωπαϊκή πολιτική για τη µετανάστευση εκτός από τη διαχείριση των µεταναστευτικών ροών περιλαµβάνει τώρα και µέτρα για τη ένταξη των µεταναστών και τη χορήγηση σε αυτούς δικαιωµάτων και υποχρεώσεων συγκρίσιµων µε των ευρωπαίων πολιτών. Η πορεία όµως για µια κοινή ευρωπαϊκή µεταναστευτική πολιτική δεν έχει ακόµη ολοκληρωθεί και οι µετανάστες δεν είναι σαν «εµάς» και δεν έχουν δικαιώµατα όπως «εµείς»! 69

70 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Πρωτογενείς Πηγές Οικουµενική ιακήρυξη των Ανθρωπίνων ικαιωµάτων (1948) ιεθνές Σύµφωνο για τα Οικονοµικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά ικαιώµατα (1966) ιεθνές Σύµφωνο Ατοµικών και Κοινωνικών ικαιωµάτων (1966) Σύµβαση των ΗΕ για την προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών και των µελών των οικογενειών τους (1990) ιεθνής Σύµβαση για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων (1966) Ευρωπαϊκή Σύµβαση για τα ικαιώµατα του ανθρώπου (ΕΣ Α) Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης (1961) Ευρωπαϊκή Σύµβαση για το νοµικό καθεστώς των µεταναστών εργαζοµένων (1977) Ευρωπαϊκή Σύµβαση για την ιθαγένεια Ευρωπαϊκός Κώδικας Κοινωνικής Ασφάλισης (1964) Ευρωπαϊκή Συνθήκη για την Κοινωνική Ασφάλιση (1972) Χάρτης Θεµελιωδών ικαιωµάτων της ΕΕ (2000) Ν.4310/1929 ( αναθεωρηµένος το 1948) Ν.1975/1991 Ν.2910/2001 Ν.3386/2005 Ν.3536/2007 Προεδρικά ιατάγµατα & 359/1997 Rules on immigration and alien s status, Law no 40/ Consolidated Act of the provisions concerning rules on immigration and alien s status Legislative Decree no 286/ as amended by the Law no 189/ L no 189/ amending rules on immigration and asylum no 359/92 L no 431/98 Regulation of rents and quitting of dwellings L no 21/2001 Measures to solve housing problems and interventions to increase the supply of dwellings to rent 70

71 Decree of the President of the Republic no 432/57 Decree of the Prime minister no 535/99 Civil code, articles L no 285/97 Provisions for the promotion of the rights and opportunities for children and adolescents Legislative Decree no 112/98 L no 328/2 Law to implement the integrated system of social interventions and services L no 962/52 Scelba Act L no 962/67 L no 654/75 L 205/93 Mancino Act L no 448/98 L no 53/2000 Legislative Decree 15/ 01, 112/98, 345/99,452/00 L no 1204/00 Worker masters safeguard Interministerial Decree 278/00 Circular 1/00, 11/99, 43/00, 52/02 Ministry of Labor and Social Policy Council Directive 200/43/ EC, June 2000 Βιβλία Γαβρόγλου Σ. Μετανάστευση και ακροδεξιά αντίδραση στην Ευρώπη, συγκριτική επισκόπηση στο Ναξάκης Χρ., Χλέτσος Μιχ. (2001) (επιµ.) Μετανάστες και Μετανάστευση : Οικονοµικές,πολιτικές και κοινωνικές πτυχές.σελ.85 Αθήνα, εκδόσεις Πατάκη Καρύδη Β (1996) Η εγκληµατικότητα των µεταναστών στην Ελλάδα σελ. 157 Αθήνα, εκδόσεις Παπαζήση Μουσούρου Λ.( 1991) Μετανάστευση και Μεταναστευτική Πολιτική στην Ελλάδα και την Ευρώπη, Αθήνα, Εκδόσεις Gutenberg Μπάκαβος Χ. και Παπαδοπούλου. (2006) (επιµ.) Μετανάστευση και ένταξη των µεταναστών στην ελληνική κοινωνία Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg 71

72 Παπαδοπούλου. Μορφές Κοινωνικής Ένταξης και Κοινωνικής Ενσωµάτωσης των Μεταναστών,Το παράδειγµα της περιφέρειας Αττικής στο Μπάκαβος Χ. και Παπαδοπούλου. (2006) (επιµ.) Μετανάστευση και ένταξη των µεταναστών στην ελληνική κοινωνία σελ.347 Αθήνα, εκδόσεις Gutenberg Παπασιώπη-Πασιά Ζωή (1995) Τα δικαιώµατα των αλλοδαπών, όπως πηγάζουν από το νόµο 1975/1991 Αθήνα-Κοµοτηνή, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα Παύλου Μ. Οι µετανάστες «σαν κι εµάς» όψεις της απόκρισης στο µεταναστευτικό φαινόµενο στην Ελλάδα και στην Ευρώπη στο Παύλου Μ.,Χριστόπουλος. (2004) (επιµ.) Η Ελλάδα της µετανάστευσης : κοινωνική συµµετοχή, δικαιώµατα, ιδιότητα του πολίτη Αθήνα,εκδόσεις Κριτική Χατζή Χ. Ο αλλοδαπός ως υποκείµενο δικαιωµάτων στην ελληνική έννοµη τάξη στο Παύλου Μ.,Χριστόπουλος. (2004) (επιµ.) Η Ελλάδα της µετανάστευσης : κοινωνική συµµετοχή, δικαιώµατα, ιδιότητα του πολίτη Αθήνα,Εκδόσεις Κριτική Χλέτσος, Μ. Η πολιτική οικονοµία της µετανάστευσης, στο Ναξάκης, Χ. και Χλέτσος, Μ. (2001) (επιµ.) Μετανάστες και Μετανάστευση: Οικονοµικές, Πολιτικές και Κοινωνικές Πτυχές Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκης χschnapper D.(1992) L Europe des immigrés, essai sur les politiques d immigration Paris, éditions François Bourin.ρες από τις οποίες προέρχονται οι µετανάστες, µε στόχο την βελτίωση των συνθηκών εκείνων Μελέτες/Εκθέσεις/Άρθρα Baldwin-Edwards M.(2005) Η ένταξη των µεταναστών στην Αθήνα : είκτες ανάπτυξης και στατιστικές µέθοδοι µέτρησης Αθήνα, Πάντειο Πανεπιστήµιο Baldwin-Edwards M. (2004) Στατιστικά δεδοµένα για τους µετανάστες στην Ελλάδα : Αναλυτική µελέτη για τα διαθέσιµα στοιχεία και προτάσεις για τη συµµόρφωση µε τα standards της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μεσογειακό Παρατηρητήριο Μετανάστευσης Ι.Α.Π.Α.. Πάντειο Πανεπιστήµιο-ΙΜΕΠΟ Campanni Giovanna, De Bonis Andrea ( 2005) Migpol Italy : Migration policies in Italy Libro Caritas : «Immigrati e participazione» από την ιστοσελίδα Chaloff Jonathan and Flavia Piperno (May 2004) International migration and relations with third countries: European and US approaches Supported by the German Marshall Fund of the United States Migration Policy Group, ITALY Chaloff Jonathan (September 2005) Current Immigration Debates in Europe : Α publication of the European Migration Dialogue-Italy, Migration Policy Group 72

73 Chaloff Jonathan, Censis, Flavia Piperno, Cespi International migration and relations with third countries European and US approaches Italy ( Italy foreign relations - full report ) Entzinger H, Biezeveld R. (2003) Benchmarking in Immigration Integration, European Research Center on Migration and Ethnic Relations,University of Rotterdam Pennix Rinus (2003) Policy Brief prepared for and presented at the Greek Presidency Conference on Managing Migration for the Benefit of Europe, Athens Καβουνίδου Τζ.(2003) Έρευνα για την οικονοµική και κοινωνική ένταξη των µεταναστών Παρατηρητήριο Απασχόλησης Ερευνητική Πληροφορική Α.Ε., Αθήνα Κατρούγκαλος Γ. (επιµ.) (2004) Νοµικές, θεσµικές και διοικητικές του καθεστώτος εισόδου και παραµονής µεταναστών στην Ελλάδα. Προκλήσεις και προοπτικές Αθήνα ΙΜΕΠΟ Μαράτου-Αλιπράντη Λ. (2005), Γκαζόν Ε. (επιµ.) Έκθεση : Μετανάστευση και υγεία πρόνοια. Αποτίµηση της υπάρχουσας κατάστασης Προκλήσεις και Προοπτικές βελτίωσης Αθήνα, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Σκούρτου Ε., Βράτσάλης Κ., Γκόβαρης Χ. (2004) Μετανάστευση στην Ελλάδα και Εκπαίδευση: Αποτίµηση της υπάρχουσας κατάστασης Προκλήσεις και Προοπτικές βελτίωσης Πανεπιστήµιο Αιγαίου - ΙΜΕΠΟ Έκθεση Censis και Caritas (2006 ) Τhe Longest Journey, A survey of Migration Έρευνα του περιοδικού Economist Νοέµβριος 2002 Π. Παυλόπουλος «Η κυβέρνηση δεν θα αφήσει κανένα µετανάστη στην παρανοµία», Καθηµερινή (25/01/2007) Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής µε τίτλο «Μετανάστευση, ένταξη και απασχόληση» (2003) OΟΣΑ (2001) : Στατιστικά στοιχεία για την απασχόληση αλλοδαπών κατά τοµέα οικονοµικής δραστηριότητας ως ποσοστό της συνολικής απασχόλησης στον αντίστοιχο τοµέα ( Μέσος ) Commission staff working document (30/6/2006) Second annual report on migration and integration, Brussels 73

74 ιαδικτυακές πηγές µε πληροφορίες για τη µετανάστευση στην Ιταλία από το Migration Policy Institute Τελευταία επίσκεψη 3 Νοεµβρίου 2006» & «Επίσηµη ιστοσελίδα της Εθνικής στατιστικής υπηρεσίας στην Ιταλία, Τελευταία επίσκεψη 6 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα µε πληροφορίες για τους µετανάστες, δηµιουργήθηκε από την περιφέρεια της Βενετίας Τελευταία επίσκεψη 8 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα µε πληροφορίες για τους µετανάστες στην Ιταλία» «Επίσηµη ιστοσελίδα της Αστυνοµικής Υπηρεσίας στην Ιταλία, Τελευταία επίσκεψη 7 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα της Associazione per i Diritti degli Utenti e Consumatori ( οργάνωσης για την προστασία των καταναλωτών και των πολιτών) Τελευταία επίσκεψη 10 Νοεµβρίου 2006» «Επίσηµη ιστοσελίδα των περιφερειών της βόρειας Ιταλίας Τελευταία επίσκεψη 3 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα µε εκδόσεις σχετικές µε τη µετανάστευση της οργάνωσης Caritas Τελευταία επίσκεψη 9 Νοεµβρίου 2006» 74

75 «Επίσηµη ιστοσελίδα του ιταλικού Υπουργείου Εσωτερικών, Τελευταία επίσκεψη 2 Νοεµβρίου 2006» ( I Consigli Territoriali per l'immigrazione Ricerca per regione ) «Επίσηµη ιστοσελίδα της µη κυβερνητικής οργάνωσης CIES(Centro Informazione e Educazione allo Sviluppo) Τελευταία επίσκεψη 10 Νοεµβρίου 2006» «Επίσηµη ιστοσελίδα του ιταλικού Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Πολιτικής, Τελευταία επίσκεψη 2 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα για την ενηµέρωση των µεταναστών που δηµιουργήθηκε από το ιταλικό ταχυδροµικό ταµιευτήριο σε συνεργασία µε το Υπουργείο εσωτερικών και την Ιταλική Ένωση ήµων και Κοινοτήτων Τελευταία επίσκεψη 2 Νοεµβρίου 2006» «Επίσηµη ιστοσελίδα του Εθνικού Συµβουλίου Οικονοµίας και Εργασίας στην Ιταλία, Τελευταία επίσκεψη 1 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα της οργάνωσης ANOLF µε δραστηριότητα στην προστασία των δικαιωµάτων των µεταναστών Τελευταία επίσκεψη 5 Νοεµβρίου 2006» ««Επίσηµη ιστοσελίδα του ιταλικού Υπουργείου ικαιοσύνης, Τελευταία επίσκεψη 5 Νοεµβρίου 2006» «Επίσηµη ιστοσελίδα του FIERI ( ιεθνές και Ευρωπαϊκό Φόρουµ ερευνών για τη µετανάστευση Τελευταία επίσκεψη 11 Νοεµβρίου 2006» 75

76 (Dossier statistico immigrazione 2006) «Ιστοσελίδα της οργάνωσης Μigrantes για τους µετανάστες Τελευταία επίσκεψη 1 Νοεµβρίου 2006» «Ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής Τελευταία επίσκεψη 8 Αυγούστου 2007» «Επίσηµη ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης Τελευταία επίσκεψη 25 Ιουλίου 2007» «Ιστοσελίδα µε πληροφορίες για τη µετανάστευση Τελευταία επίσκεψη 26 Αυγούστου 2007» «Ιστοσελίδα µε πληροφορίες για τη µετανάστευση Τελευταία επίσκεψη 22 Αυγούστου 2007» «Επίσηµη ιστοσελίδα του Mediterranean Migration Observatory Τελευταία επίσκεψη 27 Ιουλίου 2007» «Ιστοσελίδα µε πληροφορίες για το ρατσισµό, την ειρήνη και την καταπολέµηση των διακρίσεων Τελευταία επίσκεψη 20 Αυγούστου 2007» ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ αµανάκης, Μ. (1997) Η εκπαίδευση των Παλιννοστούντων και Αλλοδαπών µαθητών στην Ελλάδα. ιαπολιτισµική Προσέγγιση Αθήνα Εκδόσεις Gutenberg αµανάκης Μ. (1987) Μετανάστευση και εκπαίδευση Αθήνα Εκδόσεις Gutenberg Παπαφιλίππου. (1998) Η ευρωπαϊκή σύµβαση των δικαιωµάτων του ανθρώπου και η προστασία των προσφύγων και των µεταναστών στο Ίδρυµα Σάκη Καράγιωργα, Κοινωνικές ανισότητες και αποκλεισµός Αθήνα: Εκδόσεις Εξάντας Ρούκουνας Εµµ. (1995) ιεθνής προστασία ανθρωπίνων δικαιωµάτων Αθήνα,εκδόσεις Εστία Τσιτσελίκης Κ.,Χριστοπουλος.(1997) (επιµ.) Το µειονοτικό φαινόµενο στην Ελλάδα Μια συµβολή των κοινωνικών επιστηµών Αθήνα, εκδόσεις Κριτική 76

77 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 77

78 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Μετανάστες σε ειδικευµένες θέσεις, Συµφωνία Ελλάδας κρατών για νόµιµη «εισαγωγή» τους και για συγκεκριµένο χρονικό διάστηµα ( Καθηµερινή, 23/1/07, Γιώτα Μυρτσιώτη ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Κίνητρα για τη νόµιµη «εισαγωγή» µεταναστών αναζητούν οι αρµόδιοι φορείς σε µια προσπάθεια να περιορίσουν το παράνοµο µεταναστευτικό κύµα στη χώρα µας.τον στόχο αυτό έχει ένα πιλοτικό πρόγραµµα που δροµολογεί το Ινστιτούτο Μεταναστευτικής Πολιτικής σε συνεργασία µε την Παγκόσµια Τράπεζα και τον ιεθνή Οργανισµό Μεταναστών. Πιλοτικό Πρόγραµµα Η εφαρµογή του προβλέπει τη νόµιµη είσοδο ενός αριθµού µεταναστών οι οποίοι θα εργαστούν στη χώρα µας για ορισµένο χρονικό διάστηµα και σε συγκεκριµένες θέσεις που θα προκύψουν µετά την εκδήλωση ενδιαφέροντος από τις ελληνικές επιχειρήσεις. «Το πιλοτικό πρόγραµµα που επεξεργαζόµαστε, σαφώς δεν θα µειώσει την παράνοµη είσοδο µεταναστών και όσα προβλήµατα αυτή συνεπάγεται σε θέµατα υγείας και ασφάλειας.αποτελεί όµως ένα κίνητρο για τη νόµιµη µετανάστευση στη χώρα µας» ανέφερε στην Καθηµερινή ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής κ. Αλέξανδρος Ζαβός που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη, µε αφορµή εκδήλωση που διοργάνωσε το ίκτυο Γυναικών Μεταναστριών. Στη δοκιµαστική του εφαρµογή ( ενδεχοµένως το ερχόµενο έτος ), το πιλοτικό πρόγραµµα προβλέπει αρχικά ένα µικρό αριθµό µεταναστών ( περίπου 500) που θα προέρχονται κυρίως από χώρες της Αφρικής και της Ασίας.Βάσει της διακρατικής συµφωνίας, εξηγεί ο κ. Ζαβός, οι νόµιµοι οικονοµικοί µετανάστες θα απασχοληθούν ως ειδικευµένοι εργάτες σε διάφορους τοµείς µεταποίησης ( όχι απαραίτητα χειρωνακτικές ) ή σε ειδικευµένες θέσεις (ανάλογα µε τις ανάγκες των επιχειρήσεων ) οι οποίες, ωστόσο, δεν µπορούν να καλυφθούν από το ελληνικό εργατικό δυναµικό. Ασφαλιστικές δικλίδες Η συµφωνία µεταξύ των κρατών θα περιλαµβάνει ταυτόχρονα ασφαλιστικές δικλίδες τόσο για την είσοδο όσο και για την έξοδο του εργατικού δυναµικού από τη χώρα µας.μία από αυτές είναι η καταβολή µισθού.ένα µέρος των χρηµάτων, επισηµαίνει ο κ. Ζαβός, θα το εισπράττουν στην Ελλάδα και το υπόλοιπο θα καταβάλλεται στο τέλος του προγράµµατος 78

79 και µετά την επιστροφή τους στη χώρα από την οποία προέρχονται.σε περίπτωση που οι οικονοµικοί µετανάστες παραµείνουν στην Ελλάδα χάνουν το δικαίωµα είσπραξης του µισού χρηµατικού ποσού. Οι µετανάστες τονώνουν την οικονοµία Έρευνα για την απασχόλησή τους στην Ελλάδα ( Καθηµερινή, 26/1/07, Μαρία εληθανάση ) Οι µετανάστες αυξάνουν την ευηµερία της χώρας. Η παρουσία τους µεταφράζεται σε αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,5% περίπου και δηµιουργία µέχρι στιγµής νέων θέσεων εργασίας ( για τους Έλληνες και για του µετανάστες ).Συγχρόνως, η ένταξή τους στη νόµιµη αγορά εργασίας σηµαίνει περισσότερα φορολογικά έσοδα και ασφαλιστικές εισφορές. Στην έρευνα «Οι οικονοµικές επιπτώσεις της απασχόλησης των µεταναστών κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν» των κ. Α.Κόντη ( επίκουρου καθηγητή στο Πανεπιστήµιο Αθηνών ), Σ.Ζωγραφάκη ( λέκτορος στο Πανεπιστήµιο Πατρών ) και Θ.Μητράκου ( Τράπεζα της Ελλάδος ), που παρουσίασε χθες ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής κ. Αλέξανδρος Ζαβός, εξετάζονται οι κοινωνικές και οικονοµικές επιπτώσεις της έλευσης των µεταναστών στην Ελλάδα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο γίνεται επεξεργασία τριών υποθετικών σεναρίων : τι θα συνέβαινε εάν οι µετανάστες αποφάσιζαν να µην καταναλώνουν, τι θα συµβεί εάν αυξηθεί ο αριθµός τους και τι εάν εγκατέλειπαν τη χώρα. Εάν οι µετανάστες σταµατούσαν να καταναλώνουν, το ΑΕΠ θα µειωνόταν 1,3-1,5%.Θα χάνονταν περίπου θέσεις εργασίας για Έλληνες και θα µειώνονταν τα πραγµατικά εισοδήµατα των ελληνικών νοικοκυριών και κυρίως των φτωχότερων.άρα, συµπεραίνουν οι ερευνητές, είναι µύθος ότι οι µετανάστες αυξάνουν την ανεργία.μελλοντική αύξηση των µεταναστών στη χώρα µας κατά περίπου άτοµα, συνεπάγεται επιπλέον αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,7%, µείωση των τιµών κατά 2%, µικρή βελτίωση του ισοζυγίου πληρωµών, δηµιουργία θέσεων εργασίας για τους Έλληνες και για τους µετανάστες ( οι υπόλοιποι µένουν άνεργοι ).Οι πραγµατικοί µισθοί θα µειωθούν κατά 2,5% για τους Έλληνες µε λίγες δεξιότητες και κατά 30% - 50% για τους µετανάστες. Συνεπώς, η ελληνική οικονοµία µπορεί να κερδίσει σε ευηµερία, περισσότεροι µετανάστες θα βρουν εργασία όµως θα µειωθεί η ευηµερία µέσα στους µετανάστες. 79

80 Οι νέοι µετανάστες θα δυσκολέψουν τη θέση των παλιότερων, οι οποίοι θα αναγκαστούν να αποδεχθούν χαµηλότερους µισθούς. Θα µειωθεί το ΑΕΠ Εάν υποθέσουµε ότι αποχωρούν οι µετανάστες από την Ελλάδα, θα µειωθεί το ΑΕΠ, θα αυξηθούν οι τιµές και θα επιδεινωθεί το ισοζύγιο πληρωµών.οι θέσεις απασχόλησης που αφήνουν οι µετανάστες δεν θα καλυφθούν σε αναλογία ένα προς ένα.οι µεγαλύτερες αυξήσεις θα καταγραφούν στους µισθούς των Ελλήνων µε λιγότερες δεξιότητες.τα µεσαία και πλούσια νοικοκυριά θα έχουν µικρές αυξήσεις ή και µειώσεις των πραγµατικών εισοδηµάτων τους.όπως σηµειώνουν οι ερευνητές, η µεταναστευτική πολιτική θα πρέπει να αναγνωρίσει τη θετική συµβολή των µεταναστών στην ελληνική οικονοµία. Επειδή όµως δηµιουργούνται και σηµαντικές αναδιανεµητικές επιδράσεις, θα πρέπει οι ασκούντες την οικονοµική πολιτική να λαµβάνουν πρόνοια για τις οµάδες που πλήττονται.οι οµάδες αυτές εντοπίζονται κυρίως στα φτωχά νοικοκυριά, τα µέλη των οποίων έχουν χαµηλές δεξιότητες. εν είναι τυχαίο ότι σε άλλη έρευνα των κ. Ζωγραφάκη και Μητράκου (ΕΚΚΕ) διαπιστώνεται ότι παρά τις σηµαντικές διαφορές στα µέσα εισοδήµατα των ηµεδαπών και αλλοδαπών, η συνολική ανισότητα στους δύο πληθυσµούς προκύπτει κυρίως από διαφορές «εντός» των οµάδων και όχι από διαφορές «µεταξύ» των οµάδων. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ Οι πίνακες που ακολουθούν προτείνουν κατευθύνσεις για τις πολιτικές ένταξης της ΕΕ και των κρατών µελών. Οι υποδεικνυόµενες δράσεις (που περιγράφονται σε παράρτηµα) εµπνέονται από το Εγχειρίδιο για την Ένταξη, τις προπαρασκευαστικές ενέργειες INTI και το προταθέν Ευρωπαϊκό Ταµείο για την Ένταξη. Η απασχόληση αποτελεί βασικό στοιχείο της διαδικασίας ένταξης, ουσιαστικής σηµασίας για τη συµµετοχή και τις συνεισφορές των µεταναστών στην κοινωνία υποδοχής καθώς και την προβολή των συνεισφορών αυτών Εθνικό επίπεδο Ανάπτυξη καινοτόµων προσεγγίσεων για την πρόληψη των διακρίσεων στην αγορά εργασίας Συµµετοχή των κοινωνικών εταίρων στην εκπόνηση και εφαρµογή µέτρων ένταξης Ενηµέρωση των εργοδοτών και των εκπαιδευτικών ιδρυµάτων σχετικά µε τα πιστοποιητικά παρακολούθησης των Eπίπεδο ΕΕ Παρακολούθηση των επιπτώσεων των εθνικών µεταρρυθµιστικών προγραµµάτων για την ένταξη των µεταναστών στην αγορά εργασίας Eνθάρρυνση των κρατών µελών για τη θέσπιση πολιτικών ένταξης στην αγορά εργασίας Έλεγχος της εφαρµογής των οδηγιών σχετικά 80

81 εισαγωγικών µαθηµάτων, για την προώθηση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας ή τις δυνατότητες κατάρτισης µε τις διακρίσεις στον τοµέα της απασχόλησης και το καθεστώς των επί µακρόν διαµενόντων υπηκόων τρίτων χωρών Πρόβλεψη νέων τρόπων αναγνώρισης των επαγγελµατικών προσόντων, της κατάρτισης και/ή της επαγγελµατικής εµπειρίας των νεοαφιχθέντων, µε βάση την ισχύουσα νοµοθεσία Ενίσχυση των δυνατοτήτων κατάρτισης των µικρών επιχειρήσεων, των επαγγελµατικών οργανώσεων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων στους οικονοµικούς τοµείς που απασχολούν σηµαντικό αριθµό µεταναστών Προώθηση της απασχόλησης των γυναικών µεταναστριών, ιδίως διασφαλίζοντας οι περιορισµοί στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας να είναι µικρής έκτασης και να µην αποτελούν φραγµό στην ένταξη, κατά τη µεταφορά της οδηγίας σχετικά µε το δικαίωµα οικογενειακής επανένωσης Ενθάρρυνση της πρόσληψης µεταναστών µέσω δράσεων ευαισθητοποίησης, µέτρων που παρέχουν οικονοµικά κίνητρα και άλλων µέτρων που εστιάζονται στους εργοδότες Υποστήριξη της δηµιουργίας επιχειρήσεων εκ µέρους των µεταναστών, για παράδειγµα διευκολύνοντάς τους στην πρόσβαση στις τραπεζικές και πιστωτικές υπηρεσίες Bασικές γνώσεις της γλώσσας, της ιστορίας και των θεσµών της κοινωνίας υποδοχής είναι απαραίτητες για την ένταξη σηµαντική προϋπόθεση της επιτυχίας της ένταξής τους είναι το να επιτραπεί στους µετανάστες να αποκτήσουν τις βασικές αυτές γνώσεις Εθνικό επίπεδο Ενίσχυση της πτυχής «ένταξη» των διαδικασιών εισδοχής, για παράδειγµα µε µέτρα που προηγούνται της αναχώρησης, όπως η προσφορά πακέτων πληροφοριών και µαθηµάτων γλώσσας καθώς και πολιτικής αγωγής στη χώρα προέλευσης Οργάνωση εισαγωγικών προγραµµάτων και δραστηριοτήτων στη χώρα υποδοχής για τους νεοαφιχθέντες υπηκόους τρίτων χωρών για την απόκτηση βασικών γνώσεων όσον αφορά τη γλώσσα, την ιστορία, τους θεσµούς, τις κοινωνικο-οικονοµικές πτυχές, την Eπίπεδο ΕΕ Ενθάρρυνση διεθνικών δράσεων, όπως για παράδειγµα η προσαρµογή ορθών πρακτικών σε διάφορα πλαίσια, οι ανταλλαγές προσωπικού, η από κοινού υλοποίηση προγραµµάτων, η από κοινού διάδοση αποτελεσµάτων Στήριξη καινοτόµων προγραµµάτων ή προτύπων ένταξης περιλαµβανοµένης µιας γλωσσικής εκπαίδευσης και κατάρτισης στον τοµέα της επικοινωνίας, καθώς επίσης και στον τοµέα των πολιτιστικών, πολιτικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών της χώρας 81

82 πολιτιστική ζωή και τις θεµελιώδεις αξίες ιδασκαλία σε διάφορα επίπεδα µαθηµάτων λαµβάνοντας υπόψη την παιδεία των ενδιαφεροµένων και τις προηγούµενες γνώσεις τους σχετικά µε τη χώρα Ανάπτυξη εισαγωγικών προγραµµάτων και δραστηριοτήτων για τα εξαρτώµενα µέλη των οικογενειών των προσώπων που αποτελούν αντικείµενο διαδικασιών εισδοχής, τις γυναίκες, τα παιδιά, τους ηλικιωµένους, τους αναλφάβητους και τους αναπήρους Βελτίωση της ευελιξίας των εισαγωγικών προγραµµάτων µε µαθήµατα µε µερική απασχόληση και νυχτερινά µαθήµατα, εντατικά µαθήµατα, καθώς και µαθήµατα εξ αποστάσεως και µέσω διαδικτύου Εστίαση των εισαγωγικών δραστηριοτήτων στους νέους υπηκόους τρίτων χωρών µε ειδικά κοινωνικά και πολιτιστικά προβλήµατα που συνδέονται µε θέµατα ταυτότητας, ιδίως προγράµµατα που προβλέπουν εκπαιδευτή/υπεύθυνο ή ένα «πρότυπο» Συγκέντρωση πόρων που θα επιτρέπουν σε όµορες κοινότητες να προσφέρουν διάφορα είδη µαθηµάτων υποδοχής Η πρόσβαση των µεταναστών στους θεσµούς καθώς και στα δηµόσια και ιδιωτικά αγαθά και υπηρεσίες, ίσοις όροις µε τους εθνικούς υπηκόους και χωρίς καµία διάκριση, αποτελεί βασική προϋπόθεση για µία καλύτερη ένταξη Εθνικό επίπεδο Ενίσχυση της ικανότητας των παρεχόντων δηµόσιες και ιδιωτικές υπηρεσίες να συνεργάζονται µε τους υπηκόους τρίτων χωρών µέσω διαπολιτισµικής διερµηνείας και µετάφρασης, εποπτείας, διαµεσολάβησης των κοινοτήτων των µεταναστών, λειτουργίας ειδικών γραφείων εξυπηρέτησης Εκπόνηση κατανοητών µέσων ενηµέρωσης, π.χ. εγχειριδίων, ιστοσελίδων στο διαδίκτυο, µητρώων, ικανοτήτων του προσωπικού όσον αφορά την ποικιλοµορφία Θέσπιση διαρκών οργανωτικών δοµών για την ένταξη και τη διαχείριση της πολυµορφίας και εκπόνηση µεθόδων συνεργασίας µεταξύ των ενδιαφεροµένων Eπίπεδο ΕΕ Έλεγχος της εφαρµογής των οδηγιών σχετικά µε το καθεστώς των επί µακρόν διαµενόντων υπηκόων τρίτων χωρών και σχετικά µε την ίση µεταχείριση ανεξαρτήτως φυλετικής ή εθνικής προέλευσης Βελτίωση της συνεργασίας στην εφαρµογή του κοινοτικού δικαίου στον τοµέα της µετανάστευσης και των ορθών πρακτικών στον τοµέα της ένταξης Στήριξη της εκπόνησης µελετών και της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών Προώθηση της ανάπτυξης µεταβιβάσιµης διαπολιτισµικής κατάρτισης για υπαλλήλους 82

83 κυβερνητικών υπηρεσιών, ώστε να επιτραπεί στους υπαλλήλους να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να αξιοποιούν από κοινού τους πόρους τους Θέσπιση προγραµµάτων για τη συλλογή και ανάλυση πληροφοριών σχετικά µε τις ανάγκες των διαφόρων κατηγοριών υπηκόων τρίτων χωρών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, µέσω πλατφορµών διαβούλευσης, ανταλλαγής πληροφοριών µεταξύ των ενδιαφεροµένων µερών και ερευνών για τις κοινότητες των µεταναστών Έναρξη συζήτησης µε τις επιχειρήσεις σχετικά µε την ένταξη και σύνδεση των κυβερνητικών προγραµµάτων µε τα κοινωνικά προγράµµατα των επιχειρήσεων Ενσωµάτωση της διαπολιτιστικής αρµοδιότητας στις πολιτικές πρόσληψης και κατάρτισης Η άσκηση των διαφόρων πολιτισµικών και θρησκευτικών πρακτικών την οποία εγγυάται ο χάρτης των θεµελιωδών δικαιωµάτων πρέπει να προστατευθεί, µε την επιφύλαξη ότι δεν θα παραβιάζει άλλα απαραβίαστα ευρωπαϊκά δικαιώµατα ή δεν θα αντίκειται στην εθνική νοµοθεσία Εθνικό επίπεδο Ανάπτυξη ενός δηµιουργικού διαπολιτισµικού διαλόγου και ενός δηµόσιου προβληµατισµού Προώθηση πλατφορµών διαλόγου µεταξύ θρησκευτικών κοινοτήτων και/ή µεταξύ κοινοτήτων και αρχών λήψης αποφάσεων Eπίπεδο ΕΕ ιευκόλυνση του διαπολιτισµικού και διαθρησκευτικού διαλόγου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, µε τα διάφορα ενδιαφερόµενα µέρη Περαιτέρω ανάπτυξη του διαλόγου της Επιτροπής µε θρησκευτικές και ανθρωπιστικές οργανώσεις Η συµµετοχή των µεταναστών στη δηµοκρατική διαδικασία και στη δηµιουργία πολιτικών και µέτρων ένταξης, ιδίως σε τοπικό επίπεδο, ευνοεί την ένταξή τους Εθνικό επίπεδο Ενίσχυση της συµµετοχής στα κοινά, καθώς και στα πολιτιστικά και πολιτικά δρώµενα πολιτικών τρίτων χωρών στην κοινωνία υποδοχής και βελτίωση του διαλόγου µεταξύ των διαφόρων οµάδων υπηκόων τρίτων χωρών, της κυβέρνησης και της κοινωνίας των πολιτών για την προώθηση της ενεργού Eπίπεδο ΕΕ Εκπόνηση µελέτης για την καταγραφή των δικαιωµάτων και των υποχρεώσεων των υπηκόων τρίτων χωρών στα κράτη µέλη Ενθάρρυνση του ανοίγµατος των οργανώσεων γενικού χαρακτήρα στους µετανάστες και της σύστασης οργανώσεων που θα εκπροσωπούν τα συµφέροντά τους σε 83

84 άσκησης της ιδιότητας του πολίτη Υποστήριξη σε πλατφόρµες παροχής συµβουλών σε διάφορα επίπεδα για τη διαβούλευση των υπηκόων τρίτων χωρών Eνθάρρυνση του διαλόγου και ανταλλαγή εµπειριών και ορθών πρακτικών µεταξύ οµάδων και γενεών µεταναστών Ενίσχυση της συµµετοχής των υπηκόων τρίτων χωρών στη δηµοκρατική διαδικασία, προώθηση µιας ισορροπηµένης εκπροσώπησης των φύλων µέσω δράσεων ευαισθητοποίησης, ενηµερωτικών εκστρατειών και ενίσχυσης των ικανοτήτων Μείωση των φραγµών στην άσκηση των εκλογικών δικαιωµάτων, όπως τα διοικητικά τέλη ή οι γραφειοκρατικές διαδικασίες ιευκόλυνση της συµµετοχής των µεταναστών στις οργανώσεις γενικού χαρακτήρα, ιδίως µε την υποστήριξη των προγραµµάτων εθελοντισµού και των σεµιναρίων Ενίσχυση της συµµετοχής των υπηκόων τρίτων χωρών στις κοινωνικές απαντήσεις στη µετανάστευση Σύσταση σωµατείων µεταναστών που θα είναι σε θέση να δίνουν συµβουλές στους νεοαφιχθέντες και συµµετοχή των εκπροσώπων τους στα προγράµµατα υποδοχής ως εκπαιδευτών και «προτύπων» Eκπόνηση εθνικών προγραµµάτων προετοιµασίας για ενεργό συµµετοχή στα κοινά και πολιτογράφηση θέµατα ΕΕ Ενθάρρυνση της δηµιουργίας µιας πλατφόρµας οργανώσεων µεταναστών και οργανώσεων που εκπροσωπούν τα συµφέροντά τους σε επίπεδο ΕΕ Μελέτη του ενδιαφέροντος για τον ορισµό της έννοιας του πολίτη ως µέσο προώθησης της ένταξης των υπηκόων τρίτων χωρών, περιλαµβανοµένων των δικαιωµάτων και υποχρεώσεων που είναι απαραίτητα για να γίνει κατανοητή στους µετανάστες η έννοια της συµµετοχής στα κοινά στο πλαίσιο της κοινωνίας Προώθηση της έρευνας και του διαλόγου σχετικά µε ζητήµατα ταυτότητας και συµµετοχής στα κοινά 84

85 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΕΠΙΠΕ Α ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ ΕΕ A1 Α2 Β1 Β2 C1 Κατανόηση / Παραγωγή γραπτού λόγου Στοιχειώδης ικανότητα να επικοινωνεί και να ανταλλάσσει πληροφορίες µε απλό τρόπο. Παράδειγµα : µπορεί να εκφράζει απλές ερωτήσεις σχετικά µε έναν κατάλογο εστιατορίου και να καταλαβαίνει απλές απαντήσεις. Ικανότητα να χειρίζεται απλές, ξεκάθαρες πληροφορίες και να αρχίζει να εκφράζεται σε οικεία περικείµενα.παράδειγµα : µπορεί να πάρει µέρος σε µια συνηθισµένη συνοµιλία σχετικά µε απλά προβλέψιµα θέµατα Ικανότητα να εκφράζεται µε περιορισµένο τρόπο σε οικίες περιστάσεις και να αντιµετωπίζει µε γενικό τρόπο µη συνηθισµένες πληροφορίες. Παράδειγµα : µπορεί να ζητήσει ν ανοίξει έναν τραπεζικό λογαριασµό εφόσον η διαδικασία είναι ξεκάθαρη. Ικανότητα να επιτυγχάνει τους περισσότερους στόχους του και να εκφράζεται σε ένα ευρύ φάσµα θεµάτων. Παράδειγµα : µπορεί να ξεναγήσει επισκέπτες και να δώσει λεπτοµερή περιγραφή ενός τόπου Ικανότητα να επικοινωνεί µε έµφαση στο πόσο καλά το κάνει από την άποψη της καταλληλότητας, ευαισθησίας και της ικανότητας να αντιµετωπίζει θέµατα που δεν του είναι οικεία. Παράδειγµα : µπορεί να αντιµετωπίσει επιθετικές ερωτήσεις µε αυτοπεποίθηση,µπορεί να πάρει το λόγο και να τον διατηρήσει. C2 Ικανότητα να ασχολείται µε υλικό ακαδηµαϊκής φύσης ή µε γνωσιακά απαιτητικό υλικό και να χρησιµοποιεί τη γλώσσα αποτελεσµατικά σε επίπεδο επίδοσης που µπορεί από κάποιες απόψεις να είναι προχωρηµένο απ αυτό του µέσου φυσικού οµιλητή. Κατανόηση / Παραγωγή προφορικού λόγου Α1 Μπορεί να καταλάβει στοιχειώδεις οδηγίες ή να πάρει µέρος σε µια στοιχειώδη συνοµιλία µε συγκεκριµένο προβλέψιµο θέµα Α2 Μπορεί να εκφράσει απλές απόψεις ή απαιτήσεις σε οικείο περικείµενο. Β1 Μπορεί να εκφράσει απόψεις πάνω σε αφηρηµένα πολιτισµικά ζητήµατα µε περιορισµένο τρόπο ή να δώσει συµβουλές σε πεδία που του είναι οικεία και να καταλάβει οδηγίες ή δηµόσιες ανακοινώσεις. Β2 Μπορεί να παρακολουθήσει ή να κάνει µια οµιλία πάνω σε οικείο θέµα ή να διατηρήσει µια συνοµιλία σε αρκετά ευρύ φάσµα θεµάτων. C1 Μπορεί να συνεισφέρει αποτελεσµατικά σε συναντήσεις και σεµινάρια στο δικό του επαγγελµατικό χώρο ή να διατηρήσει µια άτυπη συζήτηση µε υψηλό βαθµό ευχέρειας και να χειρίζεται αφηρηµένες εκφράσεις. C2 Μπορεί να δώσει συµβουλές ή να συζητήσει σύνθετα ή ευαίσθητα κατανοώντας αναφορές της καθοµιλουµένης και αντιµετωπίζοντας µε αυτοπεποίθηση εχθρικές ερωτήσεις. 85

86 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV ιαγραµµατική απεικόνιση στατιστικών αποτελεσµάτων από την έρευνα του ΙΝΕ ( Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ-Α Ε Υ) την περίοδο ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 ΗΛΙΚΙΑΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ 86

87 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 2 ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ 87

88 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 3 ΠΟΤΕ ΗΡΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 88

89 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 4 ΓΙΑΤΙ ΦΥΓΑΤΕ ΑΠΟ ΤΗ ΧΩΡΑ ΣΑΣ 89

90 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 5 ΣΕ ΠΟΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΑΓΕΣΤΕ 90

91 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 6 OTAN ΗΡΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΓ 91

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης ως δημόσια πολιτική

Η καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης ως δημόσια πολιτική EXPOSEC 2015 5-6 Μαΐου 2015 Η καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης ως δημόσια πολιτική Δρ Ελένη-Ανδριανή Σαμπατάκου Εργαστήριο για τη Μελέτη της Μετανάστευσης και της Διασποράς Εθνικό και Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ιταλίας

Εφαρμογές Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ιταλίας Εφαρμογές Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ιταλίας ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Κωνσταντίνος Αργυρός, Δημοτικός Σύμβουλος Rivalta Τορίνο, Ιταλία Ελευθέριος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Για μια Ευρώπη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Για μια Ευρώπη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Για μια Ευρώπη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Μανιφέστο της AEDH και των μελών της ενόψει των εκλογών του 2014 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Βρυξέλλες, 11 Νοεμβρίου 2013 1. Ιθαγένεια, δημοκρατία και σεβασμός

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ... 9 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... 11 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 27 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορική εξέλιξη της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από την αρχαιότητα μέχρι τη δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΡΗΣ Ε.Κ.Κ.Ε.

ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΡΗΣ Ε.Κ.Κ.Ε. ΤΑ ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Συνθήκη Αμστερνταμ 1997 Τάμπερε 1999 Πρόγραμμα Χάγης 2004-2010 Συνθήκη Λισσαβώνας Χάρτης Θεμελιωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Τη ιακήρυξη και το Πρόγραµµα ράσης της Κοπεγχάγης που υιοθετήθηκε στην

Τη ιακήρυξη και το Πρόγραµµα ράσης της Κοπεγχάγης που υιοθετήθηκε στην ιακήρυξη των Αρχών για την Ανοχή * Προοίµιο Έχοντας κατά νου πως ο Χάρτης των Ηνωµένων Εθνών αναφέρει ότι «εµείς οι λαοί των Ηνωµένων Εθνών, αποφασισµένοι να σώσουµε τις ερχόµενες γενεές από τη µάστιγα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 30.3.2010 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 83/389 ΧΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (2010/C 83/02) 30.3.2010 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης C 83/391 Το Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Το Μανιφέστο των Δικαιωμάτων του Παιδιού

Το Μανιφέστο των Δικαιωμάτων του Παιδιού Το Μανιφέστο των Δικαιωμάτων του Παιδιού Τα παιδιά αποτελούν το μισό του πληθυσμού στις αναπτυσσόμενες χώρες. Περίπου 100 εκατομμύρια παιδιά ζουν μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ζωή των παιδιών σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

Νο 85 (XLIX) Διεθνής Προστασία των Προσφύγων *

Νο 85 (XLIX) Διεθνής Προστασία των Προσφύγων * Νο 85 (XLIX) Διεθνής Προστασία των Προσφύγων * Η Εκτελεστική Επιτροπή, Η κατάσταση προστασίας των προσφύγων α) Καλωσορίζει τα κράτη που, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ : 8-9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΘΕΜΑ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ : 8-9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΘΕΜΑ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ : 8-9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΘΕΜΑ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Σκοπός του σεμιναρίου που διεξήχθη στο κεντρικό κτίριο του Ε.Κ.Κ.Α., στις 8-9 Ιουλίου, ώρες 17:00-20:00, ήταν η πληροφόρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ Στην Ειδική Επιτροπή για την επεξεργασία και εξέταση του Σχεδίου Νόµου "Κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας που τροποποιεί τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ευπαθείς Κοινωνικές Ομάδες Δικαιώματα - Υποχρεώσεις

Ευπαθείς Κοινωνικές Ομάδες Δικαιώματα - Υποχρεώσεις Ευπαθείς Κοινωνικές Ομάδες Δικαιώματα - Υποχρεώσεις ΤΟΜΕΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δράση 4: Καμπάνια ενημέρωσης σχετικά με τα δικαιώματα των φτωχών και κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων στην υγεία, την παιδεία και την εργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση της ιαφορετικότητας και Ίσων Ευκαιριών στον Εργασιακό Χώρο

ιαχείριση της ιαφορετικότητας και Ίσων Ευκαιριών στον Εργασιακό Χώρο ιαχείριση της ιαφορετικότητας και Ίσων Ευκαιριών στον Εργασιακό Χώρο ΠρόκλησηγιατηνΑγοράΕργασίας Οικονοµική Ευκαιρία για τις Επιχειρήσεις Αθήνα, 16.12.2009 Ερευνητικό πρόγραµµα πουχρηµατοδοτήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC) σε συνεργασία με το Ινστιτούτο της Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ETUI) με θέμα Μετανάστευση και κοινωνική ένταξη στις πρωτεύουσες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά δικαιώµατα που ισχύουν για µετανάστες σε αντικανονική κατάσταση

Βασικά δικαιώµατα που ισχύουν για µετανάστες σε αντικανονική κατάσταση Βασικά δικαιώµατα που ισχύουν για µετανάστες σε αντικανονική κατάσταση Έγγραφο θέσης της Κάριτας Ευρώπης (ΚΕ) για τα δικαιώµατα των µεταναστών σε αντικανονική κατάσταση Εισαγωγή Η Κάριτας Ευρώπης (ΚΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών: ένας νέος θεσμός ένταξης των μεταναστών στις τοπικές κοινωνίες

Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών: ένας νέος θεσμός ένταξης των μεταναστών στις τοπικές κοινωνίες Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών: ένας νέος θεσμός ένταξης των μεταναστών στις τοπικές κοινωνίες Απόστολος Λιναρδής Ερευνητής Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών Πρόγραμμα: «Διαδράσεις Πολιτισμού» Προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα των φύλων. http://www.esfhellas.gr/images/upcontent/documents/new/odefarm.zip

Ισότητα των φύλων. http://www.esfhellas.gr/images/upcontent/documents/new/odefarm.zip Ισότητα των φύλων Πηγή: http://www.esfhellas.gr/index.asp?node=111 ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΙΑ ΡΟΜΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΟΙ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΟ Γ' ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Β: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ ΕΕ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΠΕΣΚΕ) Μονάδα Α1 Προγραμματισμού & Αξιολόγησης Προγράμματος

Περιφερειακή Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΠΕΣΚΕ) Μονάδα Α1 Προγραμματισμού & Αξιολόγησης Προγράμματος Περιφερειακή Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΠΕΣΚΕ) Μονάδα Α1 Προγραμματισμού & Αξιολόγησης Προγράμματος Δημήτρης Κοντογιαννόπουλος τι είναι η ΠΕΣΚΕ; προώθηση κοινωνικής ένταξης καταπολέμηση της φτώχειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργαζόμαστε για μια

Συνεργαζόμαστε για μια NEWSLETTER 2 ο Ειδικό Αφιέρωμα Συνεργαζόμαστε για μια ανοιχτή, πολυπολιτισμική κοινωνία ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ Με μεγάλη επιτυχία και ουσιαστικά αποτελέσματα ολοκληρώθηκε το Έργο 4.1.β/12: «Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία

Ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία 1 Ένα όραμα για την επόμενη δεκαετία Εφαρμόζοντας τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία την περίοδο της κρίσης Εισαγωγή Εμείς, οι πάνω από 400 εκπρόσωποι των οργανώσεων των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013.

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Βασιλική Τσεκούρα, Διευθύντρια Κατάρτισης του ΔΑΦΝΗ ΚΕΚ, Υπεύθυνη Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ «Πλαίσιο Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Ηνωμένο Βασίλειο» ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Διακίδης Ισίδωρος, Αντιδήμαρχος Haringey Λονδίνο Ηνωμένο Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η πολυπολιτισµική βιβλιοθήκη - µια πύλη σε µία πολιτιστικά ποικιλόµορφη κοινωνία ανοιχτή στο διάλογο Translation in Greek: Antonia Arahova Librarian

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής:

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Περίληψη Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Το προοίμιο της Σύμβασης Υπενθυμίζει τις Βασικές αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τις σχετικές με τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

H κυκλική µετανάστευση στην Ευρώπη. Μια συγκριτική επισκόπηση

H κυκλική µετανάστευση στην Ευρώπη. Μια συγκριτική επισκόπηση H κυκλική µετανάστευση στην Ευρώπη. Μια συγκριτική επισκόπηση Prof. Anna Triandafyllidou European University Institute, Robert Schuman Centre for Advanced Studies Ερευνητικό Πρόγραµµα ΜΕΤΟΙΚΟΣ Αθήνα, 12

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Στόχος µας η ουσιαστική ισότητα των φύλων ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ 2010-2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.-

Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ΠΡΟΟΙΜΙΟ Άρθρο 1.- Άρθρο 2.- Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Υιοθετήθηκε με την από 10.12.1948 υπ αριθμ. 217 Α(ΙΙΙ) απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Κείμενο: UN Document A/810, p. 71 (1948) ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***)

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 1. Περιφέρεια Αττικής Γενική ιεύθυνση Περιφέρειας ιεύθυνση Αλλοδαπών & Μετανάστευσης υτ. Αττικής & Πειραιά

Διαβάστε περισσότερα

MARKT/2094/01 EL Orig. EN E-ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

MARKT/2094/01 EL Orig. EN E-ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ MARKT/2094/01 EL Orig. EN E-ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σκοπός του εγγράφου Το παρόν έγγραφο περιγράφει την τρέχουσα κατάσταση όσον αφορά το ηλεκτρονικό εµπόριο και τις χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων

Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων Οµιλία Υπουργού Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων ηµήτρη Ρέππα στο διεθνές Συνέδριο µε θέµα: Εργαλεία για την εφαρµογή των ευρωπαϊκών οδηγιών στον τοµέα της υγείας στην εργασία το παράδειγµα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Η ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΟΗΕ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ 1. Ταυτότητα, Παιδική Ηλικία, Ελευθερία Έκφρασης. Άρθρο 1 : Ορισμός του Παιδιού Άρθρο 7 : Όνομα και εθνικότητα Άρθρο 8 : Κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία Η Συνθήκη του Άµστερνταµ εξουσιοδοτεί την ΕΕ να λάβει µέτρα κατά των διακρίσεων για λόγους αναπηρίας.

Αναπηρία Η Συνθήκη του Άµστερνταµ εξουσιοδοτεί την ΕΕ να λάβει µέτρα κατά των διακρίσεων για λόγους αναπηρίας. Γλωσσάριο Το γλωσσάριο σας προσφέρει ορισµούς βασικών όρων που σχετίζονται µε θέµατα διακρίσεων και διαφορετικότητας στην ΕΕ. Α Άµεση διάκριση Άµεση διάκριση συντρέχει όταν ένα πρόσωπο υφίσταται λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7)

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) C 326/266 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 26.10.2012 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΕΠΕΙΔΗ τα άρθρα 343 της Συνθήκης για τη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2001

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2001 Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Κείµενο Εργαζόµενοι από το σπίτι Στην εποχή της ταχύτητας που ζούµε οι αλλαγές είναι αναµενόµενες σε πολλούς τοµείς. Έτσι και στον εργασιακό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Ευρωπαϊκή Επιτροπή European Commission Enterprise publication ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την εφαρμογή των

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Μητροπόλεως 42, 105 63 Αθήνα τηλ.: 210 3259200, fax: 210 3259209 Ανταγωνιστικότητα Πρώτα Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την απασχόληση και την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ 1 ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ prosopiko@ypakp.gr Είναι αρμόδια για τα θέματα προσωπικού, την προώθηση νομοθετικών κειμένων και τον Κοινοβουλευτικό έλεγχο του Υπουργείου 2 ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ, ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ & ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΟΣ Είδος: ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ Αριθµός: 233 Έτος: 2003 ΦΕΚ: Α 204 20030828 Τέθηκε σε ισχύ: 28.08.2003 Ηµ.Υπογραφής: 26.08.2003 Προστασία και αρωγή στα θύµατα

Διαβάστε περισσότερα

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης»

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» Προς τη Βουλή των Ελλήνων Το εν θέµατι Πρωτόκολλο υπογράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1: Πεδίο Εφαρμογής

Άρθρο 1: Πεδίο Εφαρμογής ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΔΟΜΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ (ΔΑΣΤΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΠΡΑΞΕΩΝ (ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ)

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για τη λειτουργία των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ήμος: 1 / 16. 1.Ιδιότητα ερωτώµενου Δήµαρχος Πρόεδρος ΣΕΜ µέλος ΣΕΜ άλλο

Ερωτηματολόγιο για τη λειτουργία των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ήμος: 1 / 16. 1.Ιδιότητα ερωτώµενου Δήµαρχος Πρόεδρος ΣΕΜ µέλος ΣΕΜ άλλο 1 / 16 Ερωτηματολόγιο για τη λειτουργία των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ήμος: 1.Ιδιότητα ερωτώµενου Δήµαρχος Πρόεδρος ΣΕΜ µέλος ΣΕΜ άλλο 2.Συγκροτήθηκε στο Δήµο σας ΣΕΜ; ΝΑΙ ΟΧΙ (αν όχι συνεχίστε

Διαβάστε περισσότερα