Βυζάντιο και ευρωπαϊκή Αναγέννηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βυζάντιο και ευρωπαϊκή Αναγέννηση"

Transcript

1 Βυζάντιο και ευρωπαϊκή Αναγέννηση Κύριος Ερευνητής Στέλιος Λαμπάκης στο ΙΒΕ/ΕΙΕ ο θέμα της συμβολής των Βυζαντινών λογίων στην ιταλική και κατ' επέκτασιν στην ευρωπαϊκή αναγέννηση, γεγονός αναμφισβήτητο, έχει αναλυθεί και αξιολογηθεί ποικιλοτρόπως. Στην παλαιότερη βιβλιογραφία, τουλάχιστον έως τα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα, τονίζεται υπερβολικά η άποψη ότι η Αναγέννηση οφείλεται αποκλειστικά στους βυζαντινούς λογίους, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να καταφύγουν στη Δύση, έχοντας μαζί τους τους θησαυρούς της αρχαιοελληνικής γραμματείας, τους οποίους διέδωσαν, μέσω της Ιταλίας, στην Εσπερία, και προκάλεσαν την στροφή προς την αρχαιότητα, και τελικά την Αναγέννηση. 1 Σε πιο πρόσφατες προσεγγίσεις βεβαίως αποφεύγονται ανάλογες υπερβολικές εκτιμήσεις και το θέμα αναλύεται πιο ισορροπημένα: 2 αφετηρία μπορεί να 1. Η «ελληνοκεντρική» αυτή άποψη σημειωτέον δεν είναι δημιούργημα νεοτέρων ελλήνων λογίων και ιστορικών: οφείλεται στους ίδιους τους ιταλούς ανθρωπιστές του δέκατου πέμπτου αιώνα, που μιλούσαν με θαυμασμό για τους Βυζαντινούς δασκάλους τους και για τους νέους ορίζοντες που ανακάλυψαν από την συνεργασία μαζί τους. 2. Οι απόψεις αυτές, αλλά και άλλες παρεμφερείς, αναλύονται μεταξύ άλλων και σε δύο σχετικά με το θέμα δημοσιεύματα του Διονυσίου Ζακυθηνού, ένα συντομότερο 31

2 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ θεωρηθεί το 1860, οπότε δημοσιεύθηκε σε πρώτη έκδοση το 6ι6λίο του ελβετού ιστορικού Jacob Burckhardt, Die Cultur der Renaissance in Italien? Στο 6ι6λίο αυτό τα βαθύτερα αίτια της Αναγέννησης εντοπίζονται στις αλλαγές που είχαν συντελεσθεί στην ιταλική κοινωνία: συγκεκριμένα, η δημιουργία κρατιδίων-πόλεων, που η ανάπτυξη τους Βασιζόταν σε μεγάλο Βαθμό στο εμπόριο, είχε οδηγήσει σε συσσώρευση υλικών αγαθών και σε οικονομική άνθηση: μέσα σε αυτές τις ευμενείς οικονομικές και πολιτικές συνθήκες αναδείχθηκε η προσωπικότητα του ατόμου και αναζητήθηκαν νέα πρότυπα θεώρησης του Βίου. 4 Και η επιστροφή στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, καθώς και η ανάπτυξη της αρχαιογνωσίας και άλλων συναφών επιστημονικών κλάδων δεν θεωρείται πλέον η αιτία, αλλά ένα από τα επακόλουθα των νέων αυτών συνθηκών, με καθοριστικό ρόλο στην ωρίμανση των αναγεννητικών τάσεων. 5 Επίσης πρέπει («Το πρόβλημα της ελληνικής συμβολής εις την Άναγέννησιν», 'Επιστημονική Έπετηρίς Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών 5, , και σε αναδημοσίευση στην συναγωγή μελετών Μεταβυζαντινά και Νέα Ελληνικά, Αθήνα 1978, ), καθώς και στο εκτενέστερο «Άναγέννησις καί 'Αναγεννήσεις. 'Ελληνικοί ανακεφαλαιώσεις» (Μεταβυζαντινά και Νέα Ελληνικά, ό.π., ). Βλ. και Κ. Setton, To βυζαντινό υπόβαθρο της Ιταλικής Αναγέννησης, Αθήνα 1989 και Ν. Οικονομίδης, Η Αναγέννηση και το Βυζάντιο, στον τόμο Βυζάντιο και Ευρώπη. Α ' Διεθνής Βυζαντινολογική Συνάντηση, Δελφοί, Ιουλίου 1985, Αθήνα 1987, Το οποίο έχει ανατυπωθεί πολλές φορές, έχει μεταφρασθεί σε πάρα πολλές γλώσσες (και στα ελληνικά μόλις προ επτά ετών: Ο πολιτισμός της Αναγέννησης στην Ιταλία, Αθήνα 1997) και αποτελεί έκτοτε σημείο αναφοράς όσων ασχολούνται με την Αναγέννηση, όσο και αν ορισμένα σημεία και επί μέρους λεπτομέρειες έχουν αναθεωρηθεί από την νεότερη έρευνα. 4. Για τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες στα ιταλικά κρατίδια 6λ. τελευταία Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, Ιταλική Αναγέννηση. Τέχνη και κοινωνία-τέχνη και αρχαιότητα, Αθήνα 2004, 17-51, με άφθονη Βιβλιογραφία. 5. Χάριν πληρότητος δεν πρέπει επίσης να παραλείψουμε να σημειώσουμε ότι υπήρξαν και περιπτώσεις ιστορικών που υποτίμησαν τον παράγοντα της ελληνικής συμβολής, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον γερμανό G. Voigt ( ) και το Βιβλίο του «Die Wiederbelebung des classischen Alterthums oder das erste Jahrhundert des Humanismus», που εκδόθηκε για πρώτη φορά στο Βερολίνο το 1859, και γνώρισε πολλές ανατυπώσεις. Και το βιβλίο του Ν. Festa, Umanesimo, Bologna 1935 και , το οποίο προσφάτως κυκλοφόρησε μεταφρασμένο και στα ελληνικά (Ουμανισμός. Τα κλασσικά γράμματα στην Αναγέννηση, Αθήνα 1997), απηχεί εν μέρει παρόμοιες τάσεις. 32

3 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ να σημειωθεί και η επισήμανση ότι 6ε6αίως δεν υπήρξε απότομη μετάβαση από τον «σκοτεινό» Μεσαίωνα στη «φωτεινή» αναγέννηση. Υπήρξε σταδιακή εξελικτική πορεία, και μερικές φορές διευρύνονται τα χρονικά όρια: γίνεται πλέον λόγος και για «αναγέννηση» πριν από την αναγέννηση, του δωδεκάτου και δεκάτου τρίτου αιώνα. 6 Βεβαίως ο παράγοντας της ελληνικής συμβολής δεν αναιρείται από αυτήν την ευρύτερη οριοθέτηση της Αναγέννησης. Το θέμα έχει σχέση και με τη γενικότερη αντιμετώπιση της ελληνικής γλώσσας στον δυτικό Μεσαίωνα. Πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι μία παλαιότερη άποψη, σύμφωνα με την οποία κατά τον Μεσαίωνα η ελληνομάθεια στη Δύση ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, είναι εσφαλμένη και δεν γίνεται πλέον δεκτή. Παρά τις -κατά καιρούς σφοδρότατες- πολιτικές και δογματικές αντιθέσεις μεταξύ Βυζαντίου και Δύσης, τα ελληνικά, όσο και αν η εκμάθηση τους παρουσίαζε δυσκολίες (χαρακτηριστική η έκφραση graeca sunt, non legunhir [=ελληνικά είναι, δεν διαβάζονται]), ποτέ δεν έπαψαν να αποτελούν αντικείμενο μελέτης και σπουδής στον δυτικό Μεσαίωνα. Ο πρώτος λόγος είναι το ότι είχαν περιβληθεί με ιδιαίτερη αίγλη, μαζί με τα εβραϊκά και τα λατινικά, ως μία από τις τρεις ιερές γλώσσες (sacrae linguae τις είχε χαρακτηρίσει ο επίσκοπος Σεβίλλης Ισίδωρος [ ], στο έργο του Etymologiae IX 1,3). Αλλά είναι ευνόητο ότι και λόγοι πρακτικοί ήταν ένας άλλος παράγοντας που παρώθησε προς την σπουδή των ελληνικών, η διευκόλυνση δηλαδή της επικοινωνίας και των επαφών σε ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων: από τις πιο απλές εμπορικές συναλλαγές (για τις οποίες αρκούσαν κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις της «καθομιλουμένης») έως τις επίσημες ανταλλαγές απεσταλμένων και πρέσβεων προς συζήτηση και διακανονισμό των εκκρεμών υποθέσεων και των σημείων τριβής και αντιπαράθεσης στα εκκλησιασπκοπολιτικά θέματα, που είναι ευνόητο ότι προϋπέθεταν συστηματι- 6. Βλ. κυρίως C. Haskins, The Renaissance of the Twelfth Century, Cambridge, Mass To θέμα των ουσιωδών διαφορών της Αναγέννησης από την «ανανέωση» ή «αναβίωση» του ενάτου αιώνα (γνωστή και ως καρολίγγεια Αναγέννηση) και από την αντίστοιχη του δωδεκάτου αιώνα το έχει εξετάσει ο Ε. Panofsky, Renaissance and Renascences in Western Art, New York 1972: 6λ. Δ. Ζακυθηνός, Άναγέννησις καί 'Αναγεννήσεις, ό. π., , και Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα, Ιταλική Αναγέννηση, ό. π.,

4 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ κότερη, αν όχι άριστη, γνώση της γλώσσας, ώστε να κατανοούνται και να διατυπώνονται με ακρίβεια ακόμα και τα πολυπλοκότερα διανοήματα. Και καθώς το Βυζάντιο ήταν η υπερδύναμη της εποχής τουλάχιστον έως τον δωδέκατο αιώνα, είναι ευνόητο ότι οι γείτονες του Βυζαντίου είχαν πολύ περισσότερη ανάγκη να μαθαίνουν ελληνικά 7 - κάτι αντίστοιχο (και τηρουμένων των αναλογιών) με την κυριαρχία της αγγλικής στις μέρες μας. Το πανόραμα των ελληνικών σπουδών στην Δύση για ένα ευρύτατο διάστημα, από τον τέταρτο έως τον δέκατο πέμπτο αιώνα το προσφέρει ο W. Berschin, στο Βιβλίο του Griechischlateinisches Mittelalter: von Hieronymus zu Nikolaus von Kues (Bern-München 1980) : 8 από τη συνθετική αυτή επισκόπηση προκύπτει ότι οι ελληνομαθείς Λατίνοι λόγιοι ήταν πολυάριθμοι, και η εικόνα είναι επιβλητική, ιδίως αν αναλογιστούμε ότι κατά το ίδιο διάστημα η λατινομάθεια των Βυζαντινών μετά τον έκτο αιώνα (ώς τον οποίο τα λατινικά ήταν, όπως και τα ελληνικά, επίσημη 7. Πολλές λεπτομέρειες Βεβαίως για το ποιες ακριβώς μορφές είχε λάβει η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στη Δύση (η οποία συχνά εναπέκεπο σε ατομικές πρωτοβουλίες), δεν διαθέτουμε. Κάποια γενική εικόνα είναι δυνατό να αποκτήσουμε από τα χειρόγραφα ευρήματα, όπως τα διάφορα δίγλωσσα (ελληνολατινικά και λατινοελληνικά) γλωσσάρια, τα ερμηνεύματα (εγχειρίδια που συνήθως αποτελούνταν από Βασικό γλωσσάριο, από λεξιλόγιο ταξινομημένο κατά θεματικές κατηγορίες, από υποδείγματα διαλόγων και από γραμματικές ασκήσεις), καθώς και από διάφορα εγχειρίδια γραμματικής (βλ. Μ. Peri, Neograeca Medii Aevi Romanici, Αρχές της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Πρακτικά τον Β' Διεθνούς Συμποσίου Neograeca Medii Aevi, Βενετία 1993, ). Και βεβαίως σημαντική βοήθεια στην εκμάθηση των ελληνικών προσέφεραν τα πολυάριθμα δίγλωσσα χειρόγραφα της Βίβλου. Το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η περίπτωση του γνωστού ουμανιστή Ambrogio Traversari ( ), μεταφραστή του Διογένους Λαέρτιου, του Διονυσίου του Αρεοπαγίτη και άλλων πατερικών κειμένων: ο ίδιος γράφει ότι άρχισε να μαθαίνει τα ελληνικά με παράλληλη ανάγνωση και αντιπαραβολή ενός ελληνικού ψαλτηρίου και της λατινικής του μετάφρασης: Βλ. Ν. G. Wilson, Από το Βυζάντιο στην Αναγέννηση. Ελληνικές σπουδές κατά την ιταλική Αναγέννηση, Αθήνα 1994, Το οποίο κυκλοφορεί μεταφρασμένο και στα ελληνικά: Ελληνικά γράμματα και λατινικός Μεσαίωνας. Από τον Ιερώνυμο ώς τον Νικόλαο Κουσανό, Θεσσαλονίκη 1998 (για την μετάφραση Βλ. τις παρατηρήσεις του Σ. Λαΐτσου, Byzantinische Zeitschrift 94, 2001, και του Μ. Hinterberger, Jahrbuch der Oesterreichischen Byzantinistik 52, 2002, ). 34

5 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ γλώσσα του Ανατολικού Ρωμαϊκού κράτους), περιορίστηκε, και, με κάποιες μεμονωμένες εξαιρέσεις, χρειάστηκε να φθάσουμε σχεδόν στον δέκατο τρίτο αιώνα για να παρατηρηθεί και πάλι ακμή της σπουδής τους, 9 την εποχή δηλαδή πλέον που το Βυζάντιο, έχοντας αρχίσει να παρακμάζει, στρέφεται προς τη Δυτική Ευρώπη, όπου αναδύονταν νέες πολιτικές δυνάμεις και ηγεμονίες. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπ' όψιν ότι παρά τον χωρισμό σε ανατολικό και δυτικό ρωμαϊκό κράτος (το 495), πάντοτε υπήρχαν ελληνόγλωσσοι θύλακες στην ιταλική χερσόνησο, όπου το Βυζάντιο κατείχε μεγάλες εκτάσεις ώς το Επίσης και πριν, αλλά και μετά την απώλεια των ιταλικών κτήσεων του Βυζαντίου υπήρχε ακμαία επιτόπια παραγωγή και αντιγραφή ελληνικών χειρογράφων σε όλα τα μεγάλα μοναστηριακά κέντρα της Ιταλίας, και κυρίως στην κάτω Ιταλία και την Σικελία. 10 Τα κωδικογραφικά αυτά εργαστήρια αναζητούσαν τα πρότυπα των έργων που επρόκειτο να αντιγραφούν σε χειρόγραφα που έφταναν από το Βυζάντιο, είτε ως δώρα προς τους τοπικούς ηγεμόνες, είτε προερχόμενα από τις αναζητήσεις των ταξιδιωτών εν γένει στην ελληνική ανατολή, οι οποίοι, επιστρέφοντας στον τόπο καταγωγής τους μετέφεραν και τα πολύτιμα αυτά μνημεία της συλλογής τους Για τη λατινομάθεια των Βυζαντινών 6λ. Λ. Μπενάκης, Βυζαντινή Φιλοσοφία. Κείμενα και Μελέτες, Αθήνα 2002, , και του ιδίου, Latin Literature in Byzantium. The Meeting Point of two Cultures, στον τόμο The Idea of European Community in History. Conference Proceedings, vol. I, Athens 2003, Για το θέμα αυτό υποδειγματική είναι η συνθετική εργασία του Ρ. Canari, Le livre grec en Italie meridionale sous les règnes normand et souabe: aspects matériels et sociaux, που είχε παρουσιασθεί στο 15ο Διεθνές Βυζαντινολογικό Συνέδριο των Αθηνών το 1976 και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Scrittura e Civiltà 2, 1978, Βλ. επίσης G. Cavallo, La trasmissione scritta della cultura greca antica in Calabria e in Sicilia tra i secoli X-XV, Scrittura e Civiltà 4, 1980, και J. Irigoin, L' Italie meridionale et la transmission des textes grecs du Vile au Xlle siècle, στον τόμο Ο Ιταλιώτης Ελληνισμός από τον έβδομο στον δωδέκατο αιώνα, Αθήνα 2001, ιταλός λόγιος Φραγκίσκος Φίλελφος ( ), που εκτός των άλλων έχει αφήσει και εκτενή αλληλογραφία στα ελληνικά (εκδεδομένη από τον Ε. Legrand, Cent dix lettres grecques de Francois Filelfo, Paris 1892) όταν το 1427 επέστρεψε στη Βενετία μετά από επταετή παραμονή στην Κωνσταντινούπολη, γράφει χαρακτηριστικά ότι 35

6 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ Ο Φραγκίσκος Φίλελφος Όλα αυτά εξηγούν γιατί οι αναγεννητικές τάσεις της Δύσης συναντήθηκαν με τον βυζαντινό ανθρωπισμό ακριβώς στον χώρο της ιταλικής χερσονήσου. Στα μικρά χρονικά πλαίσια μίας διάλεξης φυσικά δεν είναι δυνατόν να θίξουμε όλες τις γοητευτικές λεπτομέρειες που συνθέτουν τα καθέκαστα του πνευματικού αυτού κινήματος. Θα αρκεστούμε να παραθέσουμε μερικά μόνο και χαρακτηριστικά περιστατικά του ιδιότυπου αυτού διαλόγου, αρχίζοντας από τον δύο ήταν τα πολυτιμότερα πράγματα που ε'φερε μαζί του: η γυναίκα του Θεοδώρα (κόρη του Ιωάννη Χρυσολωρά και ανιψιά του Μανουήλ Χρυσολωρά, στον οποίο θα αναφερθούμε παρακάτω) και η συλλογή των ελληνικών χειρογράφων (6λ. Α. Α. Κύρου, Βησσαρίων ο Έλλην, τόμ. Α', Αθήνα 1947, 175). 36

7 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ Πετράρχη και τον Βοκκάκιο, οι οποίοι κατά κοινή ομολογία ήταν από τους πρωτεργάτες του ουμανισμού. 12 Οι ποιητές αυτοί χρωστούν 6ε6αίως τη φήμη τους στα ποιήματα και τα έργα τους εν γένει στην τοσκανική διάλεκτο: πάντως οι σύγχρονοι τους λόγιοι τους εκτιμούσαν περισσότερο για τα έργα τους στα λατινικά και κυρίως για τον όγκο των εγκυκλοπαιδικών πληροφοριών που μπορούσαν να βρουν στις αρχαιογνωστικές αυτές συνθέσεις τους (τις Epistolae Familiäres του Πετράρχη, και την Genealogia Deorum Gentilium του Βοκκακίου). Όπως και να έχει το πράγμα, σε σχέση με το θέμα μας πρέπει να σημειωθεί ότι σε πρωτοβουλίες τους οφείλεται η πλήρης μετάφραση του Ομήρου στα λατινικά. Ο Πετράρχης είχε γνωριστεί και είχε γόνιμες επιστημονικές συζητήσεις με έναν βυζαντινό λόγιο, πρεσβευτή του αυτοκράτορα Ιωάννη Στ' Καντακουζηνού ( ), τον Νικόλαο Σιγηρό, από τον οποίο έλαβε ως δώρο ένα χειρόγραφο του Ομήρου (που έχει διασωθεί έως τις μέρες μας, σήμερα φυλάσσεται στην Αμβροσιανή Βιβλιοθήκη του Μιλάνου με την ένδειξη Ι 98 inf. και περιέχει την Ιλιάδα). Δυστυχώς όμως ο Πετράρχης δεν μπορούσε να το διαβάσει, παρά το ότι είχε διδαχθεί ελληνικά, όχι επαρκώς όμως, όπως φαίνεται, από τον περίφημο λόγιο και κληρικό Βαρλαάμ τον Καλαβρό 13 στην παπική αυλή της Avignon. Έκρινε λοιπόν ότι ήταν απαραίτητο να μεταφρασθεί ο Όμηρος, και το έργο αυτό το ανέλαβε άλλος περίφημος λόγιος από την Καλαβρία, και αυτός μαθητής του Βαρλαάμ, ο Λεόντιος Πιλάτος: γύρω στο 1358/59 τελείωσε η μετάφραση των πέντε πρώτων ραψωδιών, ενώ για την ολοκλήρωση της μετάφρασης καθοριστικός ήταν ο ρόλος του Βοκκακίου, που ενεθάρρυνε τον Λεόντιο να συνεχίσει το έργο του: η εργασία συμπληρώθηκε μετά από δεκαετία περίπου. 14 Σύμφωνα με την παράδοση ο Πετράρχης πέθανε στις Από την αφθονότατη βιβλιογραφία βλ. ενδεικτικά L. D. Reynolds-N. G. Wilson,/\vnypaç>s/ç και φιλόλογοι. Το ιστορικό της παράδοσης των κλασικών κείμενων, Αθήνα 1981, και G. Highet, H κλασική παράδοση. Ελληνικές και ρωμαϊκές επιδράσεις στη λογοτεχνία της Δύσης, Αθήνα 1998, Για την προσωπικότητα του Βαρλαάμ βλ. τη διάλεξη του M. Hinterberger στον τόμο αυτόν. 14. Τις λεπτομέρειες και τα καθέκαστα τα έχει εξετάσει λεπτομερώς ο Α. Pertusi, Leonzio Pilato fra Petrarca e Boccaccio, Venezia - Roma

8 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ.*.»»,-»,./ ι r y φ».w.».-,'.%> >.»^..;ii4 ~i»"-,v-4,'«., "»'*-';. ^SfTI***'^*'^* Sf**ntfv~T*'l f H4t m ' "»»«'MV>Y*'TtwTr*A'i'- twi» ^fr! iy <w>>gi> ^ 1^^ *ggl»<^f>ve^ «A* Λ ' ' ' k'-i y M _ ' Στίχοι MJ»/»»wp«-'^op β ι tur : της Ομηρικής Ιλιάδος στον»? AK 8»"ίίκ*ςμ7»ΜΚ* *<' αλ *'! Τ*Μ*ϊ β?», κωδ. Ambros. fr 4' wf^iifttvij* \ψ$ jjipaylttf insicj^fiffiw ** Gr. I. 98 inf. Ιουλίου του 1374 σχολιάζοντας αυτόν τον τόμο, έχοντας ολοκληρώσει τα σχόλια στην Ιλιάδα και στις δύο πρώτες ραψωδίες της Οδυσσε/ac. 15 Τα Βήματα των πρωτοπόρων Πετράρχη και Βοκκακίου τα ακολούθησαν και οι μαθητές τους, οι φλωρεντινοί Colluccio Salutati και Giovanni Angelo da Scarperia, οι οποίοι είχαν την ευκαιρία να συνεργαστούν με έλληνα δάσκαλο των ελληνικών, τον διάσημο Μανουήλ Χρυσολωρά. 16 Ο Χρυσολωράς, επιτυχημένος διδάσκαλος στην Κωνσταντινούπολη, έγινε γνωστός στους συναδέλφους του στη Δύση αρχικά ως διπλωμάτης, όταν με τον Δημήτριο Κυδώνη 15. Βλ. R. Pfeiffer, Ιστορία της κλασσικής φιλολογίας από το 1300 μέχρι το 1850, Αθήνα 1980, Για τα καθέκαστα των Βιογραφικών του Χρυσολωρά χρησιμότατη παραμένει η συνθετική επισκόπηση του G. Cammelli, / dotti bizantini e le origini dell'umanesimo, l. Manuele Crisolora, Firenze Βλ. επίσης I. Thomson, Manuel Chrysoloras and the Early Italian Renaissance, Greek, Roman and Byzantine Studies 7, 1966, Wilson, ó. π., Χρύσα Μαλτέζου, Ένας φωτισμένος Βυζαντινός δάσκαλος στη Φλωρεντία: Μανουήλ Χρυσολωράς, στον τόμο Ορθοδοξία και Οικουμένη. Χαριστήριος τόμος προς τιμήν του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου Α ', Αθήνα 2000,

9 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ έφθασαν το 1395 στη Βενετία ως απεσταλμένοι του αυτοκράτορα Μανουήλ Παλαιολόγου, ο οποίος από το 1391 που ανέβηκε στον θρόνο πραγματοποίησε πάμπολλα ταξίδια και προσέγγ ισε του? σημαντικότερους ηγεμόνες της εποχής του, προσπαθώντας να τους παρακινήσει να Βοηθήσουν το Βυζάντιο. Αφήνοντας τις ιστορικές λεπτομέρειες, 17 μας ενδιαφέρει ότι ο Χρυσολωράς επέστρεψε με τον αυτοκράτορα στην Κωνσταντινούπολη συνοδευόμενος από τον Scarperia, ο οποίος εκεί διδάχθηκε συστηματικότερα τα ελληνικά για μια πενταετία και συγχρόνως άρχισε να αναζητεί χειρόγραφα ελλήνων κλασικών, τα οποία μετέφερε στη Δύση. Ακολούθησε επίσημη πρόσκληση εκ μέρους της φλωρεντινής διοίκησης στον Χρυσολωρά να διδάξει στο «Στούδιον» της πόλης, που έγινε δεκτή: από το 1396 ο Χρυσολωράς εγκαταστάθηκε στην Φλωρεντία και άρχισε τα μαθήματα του. Ήταν ο πρώτος της σειράς των βυζαντινών λογίων, που, όπως θα δούμε παρακάτω, έγιναν πλέον περιζήτητοι, το μήλον της έριδος θα μπορούσαμε να πούμε, μεταξύ των ιταλικών πόλεων: η μία μετά την άλλη επεδίωκαν να προσελκύσουν στο δικό τους πανεπιστήμιο κάποιον από αυτούς για να αναλάβει την διδασκαλία των ελληνικών. Ο Leonardo Bruni, ο Poggio Bracciolini, ο Ambrogio Traversari και άλλοι φημισμένοι ουμανιστές ήταν μαθητές του. Ο Χρυσολωράς βεβαίως χρειάστηκε εκτός από δάσκαλος, να λειτουργήσει και πάλι με την αρχική του ιδιότητα, του διπλωμάτη, όταν από το 1400 και για μία τριετία ακολουθεί τους σημαντικότερους σταθμούς του Μανουήλ Παλαιολόγου στην πορεία του στην Δύση και επιστρέφει \ιαζί του στην Κωνσταντινούπολη το Διδάσκει εκεί για πέντε χρόνια, και μεταξύ των μαθητών του ήταν και ο περίφημος Guarino από την Verona της Ιταλίας. 18 Ακολουθεί δεύτερη περίοδος διπλωματικών του ταξιδιών, από την 17. Για τις οποίες βλ. λεπτομερώς J. W. Barker, Manuel II Palaeologus ( ). A Study in Late Byzantine Statesmanship, New Brunswick-New Jersey Αν ο Χρυσολωράς ήταν ο πρώτος έλληνας που δίδαξε ελληνικά στην Ιταλία, φαίνεται ότι ο Guarino ήταν ο πρώτος ιταλός που πήγε στην Κωνσταντινούπολη με αποκλειστικό σκοπό να σπουδάσει τη γλώσσα. Μάλιστα αναφέρει, με τη συνήθη υπερβολή σε τέτοιες περιπτώσεις, ότι κατά το ταξίδι της επιστροφής στην Ιταλία έπεσε σε τρομερή τρικυμία και είχε την ατυχία να δει να αρπάζουν τα κύματα πολλά από τα κιβώτια με τα πολύτιμα χειρόγραφα που είχε μαζί του: αυτό είχε ως συνέπεια μέσα σε μια νύκτα να ασπρίσουν τα μαλλιά του (βλ. Cammelli, ό.π., 139). 39

10 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ ivui-shro.*jwtu*ii<o Aft: Προσωπογραφία του Μανουήλ Χρυσολωρά Βενετία στην Γένοβα, στο Παρίσι, στη Βαρκελώνη, στη Ρώμη, στη Φλωρεντία. Πέθανε το 1415 ενώ παρακολουθούσε τις εργασίες της εκκλησιαστικής Συνόδου της Κωνστάντιας. Αυτό είναι το γενικό πλαίσιο της ζωής του επιφανούς αυτού λογίου: εκτός από τις διδακτικές του δραστηριότητες, για τις οποίες κυρίως επαινείται από τους συγχρόνους του, μετέφρασε την Πολιτεία του Πλάτωνα, απέδωσε στα ελληνικά τη λατινική λειτουργία του πάπα Γρηγορίου του Μεγάλου, και συνέταξε και εγχειρίδιο γραμματικής, γνωστό με τον τίτλο Ερωτήματα, το οποίο είναι ευνόητο ότι βασίζεται στη μορφή ερωταποκρίσεων, και τυπώθηκε το 1471 στη Βενετία σε ελληνολατινική επιτομή του μαθητή του 4 0

11 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ Guarino. 19 Πρέπει να σημειωθεί ακόμα ότι ο Χρυσολωράς είχε την ευκαιρία να διατυπώσει και θεωρία για τον τρόπο της μετάφρασης. Όσοι ελληνομαθείς λόγιοι της Εσπερίας είχαν επιχειρήσει ώς τότε μεταφράσεις αρχαίων ελλήνων συγγραφέων στα λατινικά δεν λάβαιναν υπόψιν τις θεωρητικές αρχές των κλασικών λατίνων συγγραφέων -και ιδίως του Κικέρωνα και του Αγίου Ιερωνύμου 20 - και είχαν τη συνήθεια της κατά λέξιν μετάφρασης (verbum pro verbo). Ο Χρυσολωράς αντιθέτως προσεγγίζει τις απόψεις των κλασικών λατίνων θεωρητικών και τονίζει ότι ο μεταφραστής πρέπει να κατανοεί και να αποδίδει το πνεύμα του κειμένου, μένοντας πιστός στο πρωτότυπο, αλλά και σεβόμενος τις ιδιορρυθμίες της λατινικής, ώστε το μεταφρασμένο κείμενο να είναι ευανάγνωστο και κατανοητό. Τη θεωρία του την εφάρμοσαν οι μαθητές του, από τους οποίους ας αναφερθεί ο Leonardo Bruni, γνωστός και ως Aretino (από τον τόπο καταγωγής του, το Arezzo), μεταφραστής διαλόγων του Πλάτωνα, απικών ρητόρων, αλλά και της πραγματείας του Μ. Βασιλείου προς τους νέους όπως αν έξ ελληνικών ώφελοϊντο λόγων, κάτι που βεβαίως σημαίνει ότι το κλασικό αυτό κείμενο της πατερικής σκέψης έγινε απρόσμενα επίκαιρο και επανήλθε στο προσκήνιο για να δοθεί απάντηση ασφαλώς στους επικριτές αυτής της επανασύνδεσης με την αρχαιότητα. 21 Από τον ίδιο κύκλο προερχόταν και ο περίφημος Lorenzo Valla, 22 μεταφραστής του Θουκυδίδη, προστατευόμενος αρχικά των ποντιφίκων της Ρώμης, ο οποίος όμως κατόπιν έπεσε στη δυσμένεια τους, αφού απέδειξε ότι η περίφημος Κωνοταντίνειος Δωρεά, το έγγραφο δηλαδή βάσει του οποίου δήθεν ο Μέγας Κωνσταντίνος είχε δωρίσει 19. Μαζί με ένα άλλο εγχειρίδιο γραμματικής, την 'Επιτομή των οκτώ του Λόγου μερών (Milano 1476) του Κωνσταντίνου Λάσκαρι, αποτελούν ως γνωστόν τα δύο πρώτα τυπωμένα ελληνικά Βιβλία: 6λ. Evro Layton, The Sixteenth Century Greek Book in Italy. Printers and Publishers for the Greek World, Venice 1994, To ζήτημα αυτό μεταξύ άλλων εξετάστηκε στο Ζ' πανελλήνιο Συμπόσιο λατινικών Σπουδών (Θεσσαλονίκη Οκτ. 2002), με γενικό θέμα «Μεταφραστική θεωρία και πράξη στη λατινική γραμματεία». Τα πρακτικά δημοσιεύθηκαν προσφάτως στην Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης, τόμ. 10 (2002). 21. Για τον Bruni 6λ. Pfeiffer, ό. π., και Wilson, ό. π., Για τον Valla βλ. Pfeiffer, ό.π., 41-48, Reynolds-Wilson, ό.π., και Wilson, ό.π.,

12 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ στον πάπα ΣίλΒεστρο και τους διαδόχους του την Ρώμη και εδάφη της Ιταλίας, ήταν πλαστό. 23 Οι πρώτες αυτές προσπάθειες των κύκλων που προαναφέραμε, συνεχίστηκαν μερικά χρόνια αργότερα στο πλαίσιο της Συνόδου Φερράρας-Φλωρεντίας, το 1439, όπου πέραν των θεολογικών, πραγματοποιήθηκαν ευρύτερες πνευματικές και επιστημονικές συζητήσεις. Μεταξύ άλλων αναζωπυρώθηκε το ενδιαφέρον για τον Πλάτωνα: ο Γεώργιος Γεμιστός Πλήθων 24 είχε την ευκαιρία να συντάξει το δοκίμιο περί ων Αριστοτέλης προς Πλάτωνα διαφέρεται. Ακολούθησε αργότερα το έργο του Βησσαρίωνος 25 Έλεγχοι τών κατά Πλάτωνος βλασφημιών, απάντηση στην αρνητική για τον Πλάτωνα συγγραφή άλλου σημαντικού λογίου, του Γεωργίου Τραπεζουντίου, 26 πολυγραφότατου και αυτού, ο οποίος εκτός των άλλων είχε σφοδρότατη διένεξη με τον μαθητή του Χρυσολωρά Guarino σχετικά με θέματα διδασκαλίας της ρητορικής. Μια παλιά ρομαντική άποψη αναφέρει ότι ο περίφημος Cosimo των Μεδίκων θέλησε να ιδρύσει Ακαδημία παρακινούμενος από την ρητορεία του Γεωργίου Γεμιστού- Πλήθωνος. 27 Σε νέα φάση εισέρχεται η διδασκαλία των ελληνικών στη Φλωρεντία με τη δεκαπενταετή (από το 1457) σχεδόν παραμονή εκεί άλλου διαπρεπούς Κωνστανπνουπολίτη λογίου, του Ιωάννη Αργυρό- 23. Η Κωνσταντίνειος Δωρεά είχε αμφισβητηθεί και παλαιότερα, τον Ιανουάριο του 1001, 6λ. σχετικά την μελέτη του Τ. Λουγγή στον παρόντα τόμο. 24. Για τον φιλόσοφο του Μυστρά βλ. C. Μ. Woodhouse, George Gemistos Plethon. The Last of the Hellenes, Oxford 1976, καθώς και πολύ ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις στα Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου αφιερωμένου στον Πλήθωνα και την εποχή του με την συμπλήρωση 550 ετών από τον θάνατο του, Αθήνα-Μυστράς Βλ. το 6ι6λίο του Α. Α. Κύρου, που σημειώνεται παραπάνω, σημ. 11 και Wilson, ό. π., Ο Γεώργιος Τραπεζουντιος έχει Βιογραφηθεί από τον J. Monfasani, George of Trebizond. A Biography and a Study of his Rhetoric and Logic, Leiden Βλ. και Wilson, ό. π., Η άποψη προέρχεται από τον περίφημο πλατωνιστή Marsilio Ficino και διατυπώθηκε στον πρόλογο της λατινικής του μετάφρασης των Εννεάδωντου Πλωτίνου, που εκδόθηκε στην Φλωρεντία το

13 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ πουλου ( ) 28 που είχε ως θέμα της διδασκαλίας του, εκτός από τον Πλάτωνα, και τον σχολιασμό του Αριστοτέλη. Μαθητής του ήταν και ο Λαυρέντιος ο Μεγαλοπρεπής. Από το 1471 και τουλάχιστον για άλλα δεκαπέντε χρόνια ο Αργυρόπουλος συνέχισε τη διδασκαλία του στη Ρώμη, έχοντας ως μαθητές μεταξύ άλλων τον φιλόλογο και λυρικό ποιητή Angelo Poliziano, 29 αλλά και τον γερμανό διάσημο γερμανό κλασικό φιλόλογο Ιωάννη Reuchlin, 30 ο οποίος, ακολουθώντας προσφιλή συνήθεια των λογίων της Αναγέννησης, είχε εξελληνίσει το όνομα του ως Καπνίων. Αναφέρεται μάλιστα και ως ανέκδοτο ότι ο Αργυρόπουλος κατά την πρώτη συνάντηση τους του έδωσε να διαβάσει και να μεταφράσει Θουκυδίδη, και ενθουσιασμένος τόσο για την προφορά όσο και για την απόδοση αναφώνησε Graecia nostro exilio tansvolavit Alpes (Η Ελλάδα χάρη στην εξορία μας πέρασε τις Αλπεις). 31 Και 6ε6αίως όχι μόνο η Φλωρεντία και η Ρώμη, αλλά και όλες οι ακμαίες τότε ιταλικές πόλεις έγιναν σημαντικά κέντρα ελληνικής παιδείας. Ονόματα, έργα και τίτλοι Βιβλίων θα μπορούσαν να παρατεθούν πολλά. Καθώς όμως εν τω μεταξύ είχε προβάλει δυναμικά στο προσκήνιο η τυπογραφία, κρίνεται προτιμότερο στη συνέχεια να αναφερθούν κάποια στοιχεία σχετικά με την αντίστοιχη δραστηριότητα των ελλήνων λογίων. Η εφεύρεση της τυπογραφίας άνοιξε νέες οδούς και τους έδωσε νέες δυνατότητες, καθώς ήταν φυσικά οι καταλληλότεροι για να επιμε- 28. Για τα Βιογραφικά του Βλ. Σ. Λάμπρος, Αργυροπούλεια, Αθήνα 1910, σελ. ε'- ρκε'.- G. Cammelli, / dotti bizantini e le origini dell'umanesimo. 11. Giovanni Argiropoulo, Firenze 1941 και Wilson, ó. n., Βλ. Pfeiffer, ó. π., 49-54, Reynolds-Wilson, ó. n., και Wilson, ó. n., Βλ. Pfeiffer, ó. π., Το περιστατικό αναφέρεται πρώτα από τον γνωστότατο λόγιο Φίλιππο Schwarzherd, περισσότερο γνωστόν με την εξελληνισμένη μορφή του ονόματος του, «Μελάγχθων» (για τον οποίο 6λ. Pfeiffer, ). Σημειωτέον ότι ο Reuchlin είχε αντιταχθεί στη λεγομένη ερασμιακή προφορά, υποστηρίζοντας την προφορά των συγχρόνων του Βυζαντινών λογίων, εκφράζοντας Βεβαίως ανάλογες σκέψεις και συζητήσεις στους κύκλους του. Βλ. και το κατατοπιστικό λήμμα του M. Hinterberger, Aussprache Ι. (Griechisch), Der Neue Pauly, Enzyklopädie der Antike, τόμ. 13, Stuttgart 1999,

14 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ Ο Ιωάννης Αργυρόπουλος ληθουν και να επιστατήσουν στις εκτυπώσεις Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Ελληνικά 6ι6λία τυπώθηκαν σχεδόν σε όλες τις ιταλικές πόλεις που είχαν τυπογραφεία, αλλά τα πρωτεία βεβαίως τόσο σε ποιότητα, όσο και ποσότητα τα έχει η Βενετία. 32 Θυμίζουμε ότι ο Βησσαρίων έγραφε ότι οι συμπατριώτες του θεωρούσαν τη Βενετία ως άλλο Βυζάντιο {quasi alterum Byzantium), και έτσι απο- 32. Βλ. τη συνθετική επισκόπηση του Δ. Ζακυθηνού, Χαλκοτύποις σελίσιν.,.ύά πεντακόσια ετη του ελληνικού βιβλίου, Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών 1978, (αναδημοσιευμένο στα Μεταβυζαντινά και Νέα Ελληνικά, ό.π., ), με πλούσια βιβλιογραφία. 44

15 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ φάσισε να αφήσει εκεί τα βιβλία του, που απετέλεσαν τον πυρήνα της Μαρκιανής Βιβλιοθήκης. Και στη Βενετία μετατοπίστηκε σταδιακά το κέντρο των ελληνικών σπουδών, καθώς είχε ανοίξει πλέον και άλλη οδός, από τη βενετοκρατούμενη Κρήτη αυτή τη φορά προς τη Βενετία, που διέθετε την πολυπληθέστερη, μεταξύ των μεταναστών ελληνική παροικία και αποτελούσε πόλο έλξης για όσους αποφάσιζαν να αναζητήσουν καλύτερη τύχη μακριά από την υπόδουλη Ελλάδα. Ο πρώτος στη σειρά αυτή ήταν ο Μιχαήλ Αποστόλης, 33 κωνστανπνουπολίτης ο ίδιος, που αιχμαλωτίστηκε κατά την άλωση της πόλης, κατόρθωσε να ελευθερωθεί άγνωστο κάτω από ποιες συνθήκες, κατέφυγε αρχικά στην Κρήτη και κατόπιν ταξίδευε μεταξύ Ρώμης, Βενετίας και Κρήτης, χωρίς να μπορέσει να βρει ιδανικές συνθήκες για μόνιμη εγκατάσταση του. Δεν ήταν τυχερότερος ο γιος του Αρσένιος, 34 ο οποίος συνέπεσε να φτάσει στη Βενετία την εποχή που βρισκόταν στην κορύφωση του η δραστηριότητα του τυπογραφείου του Άλδου Μανουτίου, που πολύ γρήγορα ενέταξε στο εκδοτικό του πρόγραμμα αρχαίους έλληνες συγγραφεί?» αλλά και άλλα ελληνικά κείμενα. Ο Αρσένιος συνεργάστηκε μερικά χρόνια με τον Άλδο, όμως οικονομικές διαφωνίες τον ανάγκασαν να διακόψει τη συνεργασία και να ξαναγυρίσει στην Κρήτη. 35 Πολλοί άλλοι ήταν οι Έλληνες, συνήθως κρητικοί, λόγιοι που συνεργάστηκαν με τον Άλδο: ο περίφημος Μάρκος Μουσούρος, 36 ο Δημήτριος Δούκας, 37 ο Ιανός Αάσκαρις, 38 και πολλοί άλλοι, σε ένα μεγαλεπήβολο εκδοτικό πρόγραμμα. 39 Και το έργο τους βεβαίως δεν περιοριζόταν μόνο στις ανάγκες του τυπο- 33. Για τα βιογραφικά του 6λ. Κ. Γιαννακόπουλος, Ελληνες λόγιοι εις την Βενετίαν, Αθήνα 1965, Βλ. Κ. Γιαννακόπουλος, ό. π., Επανήλθε Βεβαίως στη Βενετία το 1531 και ώς το 1535 που πέθανε συνεργάστηκε και με άλλα τυπογραφεία. 36. Βλ. Κ. Γιαννακόπουλος, ό. π., και Wilson, ό. π., Βλ. Κ. Γιαννακόπουλος, ό. π., Βλ. Wilson, ό. π., Επίσης Α. Πάρδος, Οι άξονες της ιδεολογίας του νέου Ελληνισμού στην άλλη Κωνσταντινούπολη. Η παρακαταθήκη του Βησσαρίωνα: Λάσκαρης και Μουσουρος ανάμεσα στους Έλληνες της Βενετίας, στον τόμο Άνθη χαρίτων, Βενετία 1998, Βλ. Wilson, ό. π.,

16 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ γραφείου, αλλά ορισμένοι, όπως ο Μάρκος Μουσούρος και ο Ιωάννης Γρηγορόπουλος δίδασκαν τα ελληνικά στο πανεπιστήμιο της γειτονικής Padova. Επίσης ο Άλδος ίδρυσε και ένα πνευματικό κέντρο, τη Νεακαδημία, με ευρύτερους επιστημονικούς στόχους, όπου όλοι οι διάσημοι συνεργάτες του συζητούσαν και ανέλυαν φιλολογικά, φιλοσοφικά και άλλα επιστημονικά θέματα. Βεβαίως σε όλες τις πόλεις της Ιταλίας υπήρχαν ανάλογες Ακαδημίες, αλλά η διαφορά ήταν πως ο Άλδος όρισε ότι ήταν αφιερωμένη στις ελληνικές σπουδές, και υποχρεωτικά οι συζητήσεις έπρεπε να γίνονται στα ελληνικά: μάλιστα όποιος παραβίαζε αυτόν τον κανόνα πλήρωνε πρόστιμο. Εκτός των Ελλήνων και των Ιταλών, πρέπει να σημειωθεί ότι συμμετείχαν και λόγιοι από άλλες χώρες της Ευρώπης, όπως ο περίφημος Έρασμος. 40 Το σύνολο της εκδοτικής παραγωγής ο ενδιαφερόμενος μπορεί να το αναζητήσει σε σπουδαία βοηθήματα, όπως η παλαιά, αλλά πάντα πολύτιμη Ελληνική Βιβλιογραφία του Ε. Legrand (4 τόμοι για τη βιβλιοπαραγωγή του 15ου και του 16ου αιώνα), 41 καθώς και ο νεότερος συλλογικός τόμος για το ελληνικό βιβλίο 42 και προσφάτως η Χάρτα της Ελληνικής Τυπογραφίας.^3 Στη συνέχεια θα αρκεστούμε να αναφέρουμε μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα από τους υπέροχους προλόγους που οι έλληνες επιμελητές συνήθιζαν να προτάσσουν στις εκδόσεις τους, τόσο του Άλδου, αλλά και άλλων τυπογραφείων της εποχής, στους οποίους θίγονται πολύ ενδιαφέροντα θέματα. Κάνουν λόγο π.χ. για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν, καθώς γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι δεν αρκούσε η απλή αναπαραγωγή του χειρογράφου, και ότι τα μειονεκτήματα του συνήθως πολλαπλασιάζονταν με την άκριτη στοιχειοθεσία. Και αυτό έχει σχέση με τις συνθήκες της τυπογραφικής τέχνης στα πρώτα εκείνα στάδια της, τελείως διαφορετικές από τις σημερινές, (όπου ο συγγραφέας παραδίδει το κείμενο 40. Βλ. Κ. Γιαννακόπουλος, ό. π., και Wilson, ό. π., Ε. Legrand, Bibliographie Hellénique... XVe etxvie siècles, Paris Αικατερίνη Κουμαριανου-Αουκία Δρούλια-Evro Layton, Το ελληνικό βιβλίο , Αθήνα Κ. Στάικος, Χάρτα της ελληνικής τυπογραφίας. Η εκδοτική δραστηριότητα των Ελλήνων και η συμβολή τους στην πνευματική Αναγέννηση της Δύσης, Αθήνα

17 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ Ο Μάρκος Μουσούρος του έτοιμο στον εκδότη, γραμμένο συνηθέστατα από τον ίδιο στον προσωπικό του ηλεκτρονικό υπολογιστή), αλλά και αρκετά διαφορετικές και από τις παραδοσιακές τεχνικές της τυπογραφίας, που σχεδόν έχουν σβήσει. Σήμερα πάντα ως σημείο αναφοράς υπάρχει το αυτόγραφο του συγγραφέα. Οι λόγιοι εκείνης της εποχής βεβαίως δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα, καθώς δεν σώζονται αυτόγραφα αρχαίων, αλλά και βυζαντινών συγγρ α ψέων της πρωτοβυζαντινής και μεσοβυζαντινής εποχής. Έπρεπε λοιπόν ο επιμελητής ενός βιβλίου να λειτουργήσει ως «κριτικός του κειμένου», να βρει και άλλα χειρόγραφα του ίδιου έργου, να συγκρίνει τις διαφορές και να προσπαθήσει να επιτύχει την καλύτερη δυνατή εικόνα του κειμένου. Χαρακτηριστικά είναι όσα γράφει στην πρώτη πλήρη ελληνική έκδοση του Πλάτωνα (Φλωρεντία 1488) ο Δημήτριος Χαλκο- 47

18 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ κονδυλης: 44 σφόδρα γαρ ήμϊν πλειόνων ένεκα δια σπουδής έγένετο, έφ' όσον οίον τε ην διορθώσασθαι τά τε 'Ομήρου ποιήματα προχρησαμένους καί τοις του Ευσταθίου ύπομνήμασι και τα τών συγγραφέων περί αυτού πεποιημένα, και δεν διστάζει να ομολογήσει τις αδυναμίες του: δια την τών αντιγράφων διαφθοράν ούτε το της διανοίας υγιές απαρτίζεται.^5 Ο ίδιος πάλι στην έκδοση του Δεξικού της Σούδας (1499) επισημαίνει ότι εστί δ' ων ούχ οίος τ' έγένετο της προσηκούσης διορθώσεως τετυχηκέναι.^6 Και παρεμφερή σημειώνουν και άλλοι λόγιοι, π.χ. ο Μάρκος Μουσούρος: μηδέν ημών παρά τα έν άντιγράφοις όνηκέστως ουσι διεφθαρμένοις ριψοκινδύνως καινοτομείν τολμησάντων.^1 Ο Δημήτριος Δούκας στην έκδοση των Ηθικών του Πλουτάρχου το 1509 στιγματίζει τη συνήθεια όσων βρίσκουν τυπογραφικά λάθη σε μια έκδοση και κατακρίνουν: πολλοί μέν απείρως έχοντες της περί το διορθοΰν φιλοπονίας ή, βέλτιον ειπείν, ταλαιπωρίας καί του γνώθι σαυτόν αμνημονοΰντες, όλως τε σοφοί δοκεϊν έφιέμενοι, μεγάλη τιϊ φωνχι λαρυνγίζουσιν: «οξεία αντί βαρείας ετέθη. Παίε, παΐε τον κατάρατον, διέφθαρται γαρ ή βίβλος ην εκείνος έπετέτραπτο κατασκευάσαι τοις φιλολόγοις ολοσχερή τε καί άνενδεά».^ Συχνότατα στους προλόγους διαφημίζεται το περιεχόμενο του έργου και αναζητείται τρόπος ώστε να παρακινηθεί ο πελάτης να αγοράσει το 6ι6λίο. Ευρηματικός είναι ο τρόπος που προλογίζει την έκδοση (Βενετία 1499) του Μεγάλου Ετυμολογικού -βυζαντινής λεξικογραφικής συλλογής του δεκάτου αιώνα- ο Μάρκος Μουσούρος: 44. Ο οποίος δίδαξε ελληνικά στην Padova από το 1463 ώς το 1472 και στη Φλωρεντία από το 1475 ώς το 1491: για τα Βιογραφικά του 6λ. Δ. Καμπούρογλου, Οι Χαλκοκονδύλαι, Αθήνα 1926, G. Cammelli, / dotti bizantini e le origini dell'umanesimo. III. Demetrio Calcondila, Firenze 1954 και Wilson, ó. n., Legrand, ó.n., Legrand, ó.n., Legrand, ó.n., 54 (στην έκδοση Έπιστολαί διαφόρων φιλοσόφων, ρητόρων, σοφιστών..., Βενετία 1499). 48. Legrand, ό.π.,

19 ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΉ ΑΝΑΓΈΝΝΗΣΗ Ο Δημήτριος Χαλκοκονδύλης Κρής γαρ ό τορνεύσας, τα δε χαλκία Κρής ό συνείρας' Κρής ό καθέν στίξας- Κρής ο μολυβδοχύτης' Κρής δαπανφ νίκης ό φερώνυμος' αυτός ό κλείων Κρής τάδε. Κρησίν ό Κρής ήπιος αίγίοχοςα Παραθέτουμε και τη μετάφραση του Λ. Πολίτη, Ποιητική Ανθολογία, τόμ. Β', Αθήνα 1975, 146: Κρητικός είναι αυτός που τα σκάλισε [δηλ. τα τυπογραφικά στοιχεία], Κρητικός κι αυτός που αράδιασε τους χάλκινους τύπους, Κρητικός αυτός που τα κέντησε ένα ένα, Κρητικός αυτός που τα έχυσε στο μολύβι- και Κρητικός κάνει τα έξοδα, εκείνος που έχει το όνομα της νίκης- Κρητικός κι αυτός που γράφει τούτο το εγκώμιο. Στους Κρητικούς παραστέκεται ευνοϊκός ο Δίας ο κρητικός. 49

20 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ Ας σημειωθεί ότι υπάρχει και μία περίπτωση χρησιμοποίησης μονοτονικού, σε έκδοση της Καινής Διαθήκης του 1514, ως τμήμα της περίφημης Πολυγλώπου Βίβλου. 50 Την επιμέλεια των ελληνικών την είχε ο παλιός συνεργάτης του Αλδου Μανουτίου, ο Δημήτριος Δούκας, που ήδη αναφέρθηκε, ο οποίος από την πρώτη δεκαετία του δέκατου έκτου αιώνα είχε μετοικήσει στην Ισπανία. Στον πρόλογο του ο Δούκας εξηγεί γιατί προτίμησε αντί για τόνο να τοποθετήσει κεραία: ου μέντοι τόνος αύτη ελληνικός ύπολαβέσθω, αλλά γνωμόνιόν τι καί σημεϊον ύφ' ου απευθύνοη' αν ό φιλομαθής, ώστε μη διαμαρτάνειν ποτέ εν τη έκφορφ καί εύρυθμίφ των λέξεων. 51 Συχνότατα επανέρχεται επίσης η ιδέα μιας «σταυροφορίας» της Ενωμένης Ευρώπης προς απελευθέρωση της υπόδουλης Ελλάδας. Χαρακτηριστικός ο πρόλογος του Μάρκου Μουσούρου στην έκδοση των 'Απάντων του Πλάτωνα (Βενετία 1513): από την εκτενέστατη (200 στίχοι) ωδή του στον Πλάτωνα 52 θα αναφέρουμε μόνο το σημείο που καλείται ο αρχαίος φιλόσοφος να κατέλθει από τους ουρανούς και να συναντήσει τον πάπα Δέοντα Γ (Δία έπιχθόνιο κατά τον Μουσούρο) και να του ζητήσει να χρησιμοποιήσει το κύρος του ώστε να παύσουν οι εχθροπραξίες μεταξύ των ηγεμόνων της Ιταλίας (παϋσον αναξ χάρμην έμφύλιον) και να τους ζητήσει να στραφούν προς απελευθέρωση της 50. Της τετράτομης έκδοσης δηλαδή της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης σε παράλληλους τόμους με το εβραϊκό και το αραμαϊκό κείμενο, την απόδοση των εβδομήκοντα, το ελληνικό κείμενο της Καινής Διαθήκης και την λατινική τους μετάφραση. Η έκδοση είναι γνωστή και ως Complutensis, από την λατινική ονομασία -Complutum- της ισπανικής πόλης Alcalà, όπου τυπώθηκε με πρωτοβουλία του περίφημου καρδιναλίου Φραγκίσκου Jimenez de Cisneros. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συγκεκριμένος καρδινάλιος είναι ο πρωταγωνιστής του θεατρικού έργου (του 1960) του Henry de Montherlant, O Καρδινάλιος της Ισπανίας, που μεταφράστηκε στα ελληνικά από τον Π. Πρεβελάκη (στο έργο του οποίου, ως γνωστόν, τόσο το λογοτεχνικό, όσο και το επιστημονικό, συναντώνται συχνά θέματα σχετικά με τον αναγεννησιακό πολιτισμό) και δημοσιεύθηκε το Βλ. και Δ. Φίλιας, Συμβολή στη μελέτη του μεταφραστικού έργου του Παντελή Πρεβελάκη. Το γαλλικό θέατρο, στον τόμο Κρήτη και Ευρώπη. Συγκρίσεις, συγκλίσεις και αποκλίσεις στη λογοτεχνία, Βάρβαροι Κρήτης 2001, Legrand, ό.π., Legrand, ό.π., και Γ. Σηφάκης, Μάρκου Μουσούρου του κρητός ποίημα εις τον Πλάτωνα, Κρητικά Χρονικά 8(1954),

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των

1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Οι Ευρωπαίοι της Αναγέννησης Ερώτηση ανάπτυξης 1. Να επισηµάνετε τους παράγοντες που συνετέλεσαν στη µετατροπή της Χριστιανικής Κοινοπολιτείας (Respublica Christiana) σε Πολιτεία των Γραµµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Εκείνη την εποχή όμως κανείς δεν χρησιμοποιούσε τον όρο rinascità ως δηλωτικό μιας συνολικής αναγέννησης ή αναβίωσης όλων των όψεων της κοινωνίας.

Εκείνη την εποχή όμως κανείς δεν χρησιμοποιούσε τον όρο rinascità ως δηλωτικό μιας συνολικής αναγέννησης ή αναβίωσης όλων των όψεων της κοινωνίας. Rinascità Αναβίωση Στα έργα των Φλωρεντινών της εποχής διαπιστώνεται έντονη αίσθηση ζωντάνιας και ενθουσιασμού. Συχνά χρησιμοποιούν τη λέξη rinascità. Η ιδέα της rinascità συνδεόταν για τους φλωρεντινούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 31-08-2015 ΤΡΙΤΗ, 01-09-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 02-09-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 03-09-2015 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Βησσαρίων ο Τραπεζούντιος

Βησσαρίων ο Τραπεζούντιος Βησσαρίων ο Τραπεζούντιος Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Ο Βησσαρίων ο Τραπεζούντιος ή Βασίλειος (κατά κόσμον) Βησσαρίων (κατά Χριστόν) (Τραπεζούντα, 2 Ιανουαρίου 1403 - Ραβέννα, 18 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα: η βασική μέθοδος διδασκαλίας της Νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας ΤΑΤΙΑ ΜΤΒΑΡΕΛΙΤΖΕ Υποψήφια διδάκτωρ του Ινστιτούτου Κλασσικής Φιλολογίας, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

1 Krumbacher 1897, 804 (μετ. από τα γερμανικά).

1 Krumbacher 1897, 804 (μετ. από τα γερμανικά). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Όσο θα υπάρχουν λόγιοι και διανοούμενοι που νομίζουν πως αμείβονται δυσανάλογα με την πραγματική τους αξία, θα παραπονιούνται με τα μέσα της λογιοσύνης τους και όσο θα υπάρχουν κοινοβίτικα μοναστήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτική συνάντηση

Επιμορφωτική συνάντηση Επιμορφωτική συνάντηση Ψηφιακό υλικό (διαδραστικάσχολικά βιβλία, Ψηφίδες, Φωτόδεντρο) και διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Ευγενία Δανιηλίδου Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02 21 Οκτωβρίου2015 Διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών 1 ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας. Γενικοί άξονες όλων των αναλυτικών 2 Εισαγωγή του ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στα Σχολεία Η εισαγωγή του ΝΑΠ στα Αρχαία Ελληνικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Πρόεδρος: Φοίβος-Βασίλειος Γκικόπουλος Τηλ. 2310-997584 Εmail: ghico@itl.auth.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55

Πλάτωνος Βιογραφία Δευτέρα, 23 Μάιος 2011 01:55 Ο Πλάτων (427 π.χ. - 347 π.χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος από την Αθήνα, ο πιο γνωστός μαθητής του Σωκράτη και δάσκαλος του Αριστοτέλη. Το έργο του με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων έχει σωθεί ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 7ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ:

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 7ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ: ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.) Μαρασλή 35 Τ.Κ.:106 76, Αθήνα e-mail: 7synedrioelliepek2014@gmail.com Ηλεκτρονική διεύθυνση: www.elliepek.gr Αθήνα, 4/01/2014

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΜΕ Η/Υ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ανθολόγιο: Αρχαία Ελλάδα, ο τόπος και οι άνθρωποι ΣΧΟΛΕΙΟ: 2 ο Γυμνάσιο Μαλακοπής Θεσσαλονίκης ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ 20-01- 14 ΠΡΟΣΟΧΗ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Η ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΑΣ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 2011 Καθηγήτρια Φιλόλογος. Καθηγήτρια Φιλόλογος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. 2011 Καθηγήτρια Φιλόλογος. Καθηγήτρια Φιλόλογος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Προσωπικές πληροφορίες ATH-5760-THEOD-0 τηλ. επικοινωνίας: 2108210551 Επαγγελματική εμπειρία 2014-2015 Ιδιαίτερα μαθήματα Αρχαία Ελληνικά Γυμνασίου Λυκείου / Νεοελληνική Γλώσσα Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura

Αδαμαντίου Κοραή. De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2013 Αδαμαντίου Κοραή De morborum haereditariorum: existentia, natura, prophylaxi et cura Κωνσταντίνος Ηροδότου (Συντονιστής, Δρ. Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Paris VIII) Διονύσιος

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1

ΚΑΔΗΜΙΑ Λόγου και Τέχνης Κέντρο Δια Βίου Μάθησης 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ- ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (κωδ. 001) Γενικά στοιχεία προγράμματος : Ονομασία προγράμματος : Ελληνικός Πολιτισμός/ Hellenic Culture Οι Επιστημονικά υπεύθυνοι του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

δεκατομο ιστορικο εργο ΠΕΡΙΚΛΗΣ του Παναγιώτη Πασπαλιάρη

δεκατομο ιστορικο εργο ΠΕΡΙΚΛΗΣ του Παναγιώτη Πασπαλιάρη δεκατομο ιστορικο εργο ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΕΝΑΤΟΣ τομοσ του Παναγιώτη Πασπαλιάρη ellines_periklhs.indd 7 13/4/2009 11:28:19 πμ περιεχομενα Πρόλογος έκδοσης - 13 1 2 3 4 Εισαγωγή βιβλίου - 15-44 Προς τον αιώνα του

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΜΑΣ: Στο Γυμνάσιο γίνεται η πρώτη και καθοριστικής σημασίας επαφή των μαθητών με τα Αρχαία Ελληνικά Στο Γυμνάσιο πρέπει να καταφέρουμε να

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α9: Θεολόγοι του τέλους της αυτοκρατορίας Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Εκπαιδευτήριο «ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ» σχολικό έτος 2014-2015 Αγαπητοί Γονείς, Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ Με την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ Τουρανάκου Κατερίνα Ψαλλίδα Δήμητρα Καλαμπαλίκης Παντελής Γεννάτος Άκης Χαλίδας Γιάννης ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Η ΖΩΗ ΤΟΥ Ο Νίκος Εγγονόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης Νεοελληνική Γλώσσα Ε Δημοτικού Τίτλος: «Μουσική» Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα