ΥΓΕΙΑ, ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΥΓΕΙΑ, ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥΣ"

Transcript

1 ΥΓΕΙΑ, ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ ΤΟΥΣ Κάθε σημαντικό γεγονός της ανθρώπινης ύπαρξης απαιτεί μια ερμηνεία: οφείλουμε να κατανοήσουμε τη φύση του και να αναζητήσουμε τα αίτια του. Η ασθένεια δεν αποτελεί εξαίρεση σ' αυτή την απαίτηση. Το άτομο που έρχεται αντιμέτωπο με μια δυσάρεστη και ασυνήθιστη σωματική αίσθηση πρέπει να την «αποκωδικοποιήσει», να την συνδέσει πιθανώς με άλλες εκδηλώσεις, να αποφασίσει αν υπάρχει λόγος να δώσει ιδιαίτερη σημασία σ' ένα ανησυχητικό σημάδι για το οποίο επιβάλλεται μια απόφαση. Πρέπει επίσης να μπορεί να κοινοποιήσει, δηλαδή να εξηγήσει στους άλλους αυτό που αισθάνεται, αν επιθυμεί να λάβει βοήθεια. Μια παρόμοια διαδικασία δεν είναι αποκλειστικά ατομική αλλά συνδέεται με την κοινωνική και την πολιτιστική σφαίρα, δηλαδή τα πολιτιστικά πρότυπα που ισχύουν σε μια συγκεκριμένη κοινωνία. Εδώ και πολύ καιρό, διάφορες ψυχο-κοινωνιολογικές μελέτες έ δειξαν ότι φυσιολογικές καταστάσεις, όπως η πείνα και ο πόνος, δεν είναι απόλυτα αντικειμενικά δεδομένα: ερμηνεύονται σε σχέση με το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργούνται 1. Ο κοινωνιολόγος Howard Becker έδειξε επίσης σ' ένα περίφημο άρθρο με τον τίτλο Comment on devient fumeur de marijuana? 2, ότι η ευχαρίστηση από το κάπνισμα αυτής της ουσίας δεν είναι άμεση: είναι το αποτέλεσμα μιας εκμάθησης η οποία συντελείται χάρη στην ένταξη σε μια ομάδα καπνιστών. Σταδιακά, με την επαφή των άλλων, οι αντιλήψεις του αρχάριου αλλάζουν. Και μ' αυτό τον τρόπο μόνο, αρχίζει να νιώθει κανείς ευχαρίστηση για σωματικές αισθήσεις οι οποίες αυτές καθεαυτές είναι διφορούμενες. Σε γενικότερο επίπεδο, η ένταξη σε ένα πολιτιστικό πρότυπο προσφέρει στο άτομο το πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννιούνται οι ερμηνείες οι οποίες αφορούν στα σωματικά φαινόμενα, και ειδικότερα στην ασθένεια και τα συμπτώματα της. 1. Η πολιτισηκή μορφοποίηση της ασθένειας 1.1 Η εμπειρία τον πόνου Μια από τις πρώτες μελέτες με θέμα αυτά τα προβλήματα είναι εκείνη του Mark 1. Η πρώτη μελέτη που ασχολήθηκε με to θέμα αυτό είναι των S. Schachter et J. Singer, «Cognitive, Social and Psychological Determinants of Emotional States», Psychological Review, 1962, τόμος LXIX, σ Η. Becker, Outsiders, New York, The Free Press of Glencoe, 1963, γαλλ. μετάφραση με τον ίδιο τίτλο, Editions Metailie, Paris, 1985.

2 Zborowski 3, η οποία χρονολογείται από το 1952, και που αναφέρεται στις πολιτιστικές συνιστώσες της εμπειρίας του πόνου σε τρεις εθνότητες των Ηνωμένων Πολιτειών: Αμερικάνους ιταλικής καταγωγής, Αμερικάνους εβραϊκής καταγωγής και Αμερικανούς που προέρχονται από προτεσταντικές οικογένειες εγκατεστημένες από παλιά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ οι Αμερικανοί εβραϊκής και ιταλικής καταγωγής αντιδρούν στον πόνο με πολύ συναισθηματικό τρόπο και είναι ευάλωτοι ακόμη και στα πλέον χαμηλής έντασης συναισθήματα οδύνης, οι «καθαρόαιμοι» Αμερικανοί έχουν την τάση να τον ελαχιστοποιούν. Ο Zborowski αναλύει επίσης τη σημασία που αποδίδεται στον πόνο απ' αυτές τις διαφορετικές ομάδες. Για τους «Ιταλούς» η εμπειρία έχει κυρίως άμεσο νόημα, τα παράπονα τους είναι πολύ έντονα αλλά ηρεμούν μόλις περάσει ο πόνος, ο οποίος τους αφήνει ελάχιστες αναμνήσεις. Αντιθέτως, οι ανησυχίες των Αμερικανών εβραϊκής καταγωγής αφορούν στις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Το άγχος τους επικεντρώνεται στο μέλλον και δεν περνάει με την εξαφάνιση του πόνου. Η ίδιας έντασης αντίδραση αυτών των δύο ομάδων δεν αντιστοιχεί σε μια ίδια συμπεριφορά απέναντι στην εμπειρία του πόνου. Όσον αφορά στους από παλιά καταγωγή Αμερικανούς, η ισχυρή τους στωϊκότητα απέναντι στον πόνο συνοδεύεται από μια ανησυχία επικεντρωμένη στο μέλλον. Η στάση τους είναι επίσης πολύ πραγματιστική: αποδέχονται καλύτερα την εισαγωγή τους στο νοσοκομείο απ' ό,τι τα μέλη των άλλων ομάδων και πιστεύουν ότι οφείλουν να συνεργαστούν με το νοσηλευτικό προσωπικό. 1.2 Η διάκριση των συμπτωμάτων Λίγα χρόνια αργότερα, μια μελέτη του Irving Zola 4 έδειξε, σχετικά με τις εθνικές ομάδες των Αμερικανών ιταλικής και ιρλανδικής καταγωγής, ότι μπορούσαμε να επεκτείνουμε αυτή την ανάλυση και στο γενικότερο πρόβλημα της διάκρισης των σωματικών συμπτωμάτων. Ο συγγραφέας μελέτησε με ποιο τρόπο οι ασθενείς περιέγραφαν τα συμπτώματα τους στον γιατρό, κατά την επίσκεψη τους στον παθολόγο, τον οφθαλμίατρο και τον ωτορινολαρυγγολόγο και συνέκρινε λεπτομερώς την έκφραση των παραπόνων σε ζεύγη ασθενών, όπου ο ένας ήταν ιταλικής και ο άλλος ιρλανδικής καταγωγής και στους οποίους είχε γίνει η ίδια διάγνωση. Οι Ιρλανδοί υποδεικνύουν πιο συχνά τις ακριβείς θέσεις των συμπτωμάτων τους, περιγράφουν πάντα συγκεκριμένα μια δυσλειτουργία και ελαχιστοποιούν τον πόνο. Οι Ιταλοί παραπονούνται για περισσότερα συμπτώματα, αλλά αυτά είναι περισσότερο αόριστα εμμένουν στον πόνο που αισθάνονται και υπογραμμίζουν ότι η διάθεση τους και οι σχέσεις τους με τους άλλους έχουν αναστατωθεί. Έτσι, προκειμένου για την ί δια οπτική διαταραχή, στην ερώτηση «Από τι υποφέρετε;» ένας Αμερικανός ιρλανδικής 3. Μ. Zborowski, «Cultural Components in Responses to Pain», Journal of Social Issues, 1952, n 8, σ μετάφραση στο F. Steudler, Sociologie medicale, Paris, Armand Colin, I.K. Zola, «Culture and Symptoms. An Analysis of Patients' Presenting Complaints*, American Sociological Review, 1966, τόμος XXXI, σ γαλλ. μετάφραση στο C. Herzlich, Medecine, maladie et societe, Paris-La Haye, Mouton, 1969, σ

3 καταγωγής απαντά: «Δεν μπορώ να δω για να περάσω μια κλωστή στο βελόνι ούτε να διαβάσω την εφημερίδα», ενώ ο ασθενής ιταλικής καταγωγής λέει: «Πονάει συνεχώς το κεφάλι μου, τα μάτια μου δακρύζουν και γίνονται κόκκινα». Οι διαφορές αντίδρασης ανά πολιτιστικό πρότυπο δεν αφορούν μόνο στο ύφος του παράπονου ή τη φύση του άγχους που συνδέεται με τα διάφορα συμπτώματα. Ανάλογα με τις κοινωνίες, ενδιαφερόμαστε λιγότερο ή περισσότερο για ορισμένα όργανα και ορισμένα μέρη του σώματος. Στις δυτικές κοινωνίες η καρδιά έχει συγκεκριμένη συμβολική σημασία. Στην Ιαπωνία, από παράδοση, η μεγαλύτερη σημασία αποδίδεται στην κοιλιακή χώρα (ham). Αυτή θεωρείται η πηγή της ζωής και συγκεντρώνει τη συμβολική σημασία που ε μείς αποδίδουμε συγχρόνως στην καρδιά και τον εγκέφαλο. Επίσης, στις μέρες μας, και ε νώ η δυτική ιατρική κυριαρχεί στην Ιαπωνία, οι Ιάπωνες διακρίνουν ωστόσο έναν μεγάλο αριθμό κοιλιακών διαταραχών, τις οποίες εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε και ενδιαφέρονται ιδιαίτερα γι' αυτές. 1.3 Τα ερμηνευτικά μοντέλα της ασθένειας Η πολιτιστική μορφοποίηση περιλαμβάνει επίσης, εκτός από την πρόσληψη και την έκφραση των συμπτωμάτων, αυτό το οποίο ορίζεται ως ασθένεια σε μια δεδομένη κοινωνία. Γνωρίζουμε ότι σε ορισμένες κοινωνίες φαινόμενα τα οποία η δυτική ιατρική θεωρεί παθολογικά εκεί δεν θεωρούνται συμπτώματα νόσου: οι παρασιτικοί μικρο-οργανισμοί των εντέρων τα οποία ορισμένες εθνότητες θεωρούν ως απαραίτητα στοιχεία για τη χώνευση αποτελούν ένα παράδειγμα. Όμως, το πιο ενδιαφέρον, αντιθέτως, είναι ό,τι οι ανθρωπολόγοι ονομάζουν «σύνδρομα των πολιτιστικών μορφωμάτων». Ένα από τα πλέον γνωστά και πλέον μελετημένα ανήκει σε μια ασθένεια την οποία η επιστημονική ιατρική δεν αναγνωρίζει και δεν μπορεί να εξηγήσει: το σούστο αυτό θερίζει όλη τη Λατινική Αμερική, τους πληθυσμούς ισπανικής όπως και ινδιάνικης καταγωγής. Όσοι υποφέρουν από σούστο παρουσιάζουν τα ίδια συμπτώματα: είναι ανήσυχοι στον ύπνο τους και, αντίθετα, όταν είναι ξύπνιοι δείχνουν άτονοι, χωρίς δύναμη, καταβεβλημένοι, αδιάφοροι για την υγιεινή και την εμφάνιση τους. Η εξήγηση που αποδίδεται στο σούστο από τους ασθενείς, τις οικογένειες και τους παραδοσιακούς θεραπευτές, είναι ότι μετά από ένα τρομακτικό γεγονός (η λέξη σούστο σημαίνει τρόμος), ένα ουσιώδες, μη οργανικό τμήμα του ατόμου αποχωρίζεται από το σώμα του. Μια διεπιστημονική ομάδα η οποία αποτελείται από γιατρούς και εθνολόγους μελέτησε προσεκτικά το σούστο σε τρία μεξικάνικα χωριά 5. Αρχικά έδειξαν ότι δεν πρόκειται για μια ασθένεια γνωστή στη δυτική ιατρική, μια διανοητική πάθηση για παράδειγμα, στην οποία απλώς δόθηκε, στη Λατινική Αμερική, ένα διαφορετικό όνομα. Για τους συγγραφείς της μελέτης, το σούστο έχει μια ιδιαιτερότητα, «δείχνει με ποιο τρόπο πολιτιστικές 5. A.J. Rubel, C.W. O'Nell, R. Collado-Ardon, Susto, a Foil-Illness, Berkeley, University of California Press, 1984.

4 και οργανικές διεργασίες αλληλεπιδρούν για να σχηματίσουν μια ολότητα άγνωστη στη δυτική ιατρική». Επίσης, απέδειξαν ότι το σούστο προσβάλλει εκείνα τα άτομα που έχουν δυσκολίες να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα και τις πιέσεις της καθημερινής ζωής και να υποδυθούν με αποτελεσματικότητα τους κοινωνικούς τους ρόλους. Ωστόσο, το σούστο δεν είναι μόνο ένας τρόπος για να γλυτώσει κανείς απ' αυτή την κατάσταση με το να αισθάνεται και να αναγνωρίζεται από τους άλλους ως άρρωστος. Οι ιατρικές εξετάσεις των ασθενών που έχουν προσβληθεί από τη νόσο, συγκριτικά με άλλους συγχωριανούς τους, δείχνουν ένα αρκετά υψηλότερο αριθμό διαφορετικών και συχνά σοβαρών οργανικών διαταραχών. Πρέπει λοιπόν να συλλάβουμε αυτή την ασθένεια σε όλη της την πολυπλοκότητα: ως την οργανική και ψυχική αντίδραση ενός ατόμου μπροστά σε κοινωνικές δυσκολίες και απαιτήσεις, μια αντίδραση που έχει τυποποιηθεί και οριστεί με συγκεκριμένη μορφή στο εσωτερικό μιας κοινωνίας και ενός πολιτιστικού μορφώματος (culture). Άλλοι ανθρωπολόγοι, όπως ο Byron Good και η Marie-Jo Delvecchio-Good 6, εξέθεσαν με ποιο τρόπο, κατά τη γνώμη τους, οφείλουμε να αντιληφθούμε τις σχέσεις ανάμεσα σε πολιτιστικό μόρφωμα και σωματικά φαινόμενα. Ειδικότερα, ανέλυσαν τις δυσκολίες που αναφύονται όταν άτομα μη δυτικών κοινωνιών έρχονται σε επαφή με την επιστημονική ιατρική. Αυτοί οι συγγραφείς συνεργάζονται με ιατρούς ειδικευμένους στην «οικογενειακή ιατρική» 7, σ' ένα αμερικάνικο νοσοκομείο όπου έρχονται για εξέταση ασθενείς διαφόρων πολιτιστικών προελεύσεων. Το μοντέλο που προτείνουν έχει λοιπόν, εν μέρει, και πρακτικό σκοπό: να βοηθήσει τους ιατρούς να κατανοήσουν καλύτερα αυτό τον τύπο ασθενών και τα συμπτώματα που αυτοί εκδηλώνουν. Γι' αυτούς τους δύο ερευνητές, κάθε ασθένεια είναι ένα φαινόμενο σημαίνουσας τάξης και η ιατρική δραστηριότητα αποτελεί πάντα μια ερμηνευτική. Ο γιατρός ερμηνεύει τα συμπτώματα που αισθάνεται ο ασθενής του και τα μεταφράζει με βάση τις κατηγορίες της ιατρικής γνώσης, οι οποίες θεμελιώνονται σε βιολογικές έννοιες. Ο ασθενής, από την πλευρά του, έχει τη δική του άποψη για την υγεία του και έχει κατασκευάσει για τον εαυτό του ένα «ερμηνευτικό μοντέλο» αυτό μπορεί να είναι, κατά ένα μέρος, ατομικό αλλά είναι επίσης ριζωμένο μέσα στο δικό του πολιτιστικό μόρφωμα. Οι ερευνητές μιλούν ακόμη για «σημασιολογικό πλέγμα της ασθένειας» προκειμένου να δηλώσουν το σύνολο των νοημάτων και των συμβόλων που συνδέονται μ' αυτή και της προσδίδουν νόημα. Οι γιατροί, λένε, έχουν συναίσθηση της ποικιλίας στην αντίληψη και έκφραση των συμπτωμάτων ανάλογα με τις διάφορες μορφές πολιτιστικών μορφωμάτων αλλά θεωρούν ότι αυτή η διαφοροποίηση είναι επιφανειακή: τα άτομα αντιλαμβάνονται και ερμηνεύουν διαφορετικά μια πραγματικότητα η οποία είναι πάντα η ίδια και την οποία η δυτική ιατρική αναλύει με τρόπο αντικειμενικό. Αντίθετα, για τους ανθρωπολόγους, το ερμηνευτικό μοντέλο του ασθενή 6. Βλέπε B.J. Good και M.-J. Delvecchio-Good, «The Meaning of Symptoms: a Cultural Hermeneutic Model for Medical Practice*, στο L. Eisenberg et A. Kleinmann (eds), The Relevance of Social Science for Medicine, D. Reidel, 1980, σ Στις Ηνωμένες Πολιτείες η «οικογενειακή ιατρική» συνιστά ειδικότητα.

5 δεν είναι μόνο η μετάφραση μιας πραγματικότητας: η σηματοδότηση της ασθένειας αποτελεί μέρος της ίδιας της πραγματικότητας και της δίνει μορφή. Πολλά παραδείγματα δικαιώνουν αυτό το μοντέλο, όπως εκείνο μιας κινέζας που μετανάστευσε από το Βιετνάμ στις Ηνωμένες Πολιτείες το Επισκέπτεται ένα γιατρό για μια πολύ επίπονη αίσθηση ενός «βάρους στο στήθος». Ο Αμερικανός γιατρός υποψιάζεται καρδιακά προβλήματα αλλά αυτά δεν επιβεβαιώνονται από τις εξετάσεις και καμιά θεραπεία δεν καλυτερεύει την κατάσταση της ασθενούς. Με την ενθάρρυνση των ανθρωπολόγων, ώστε να αναζητήσει «το ερμηνευτικό μοντέλο» της ασθενούς, ο γιατρός μαθαίνει από την ίδια κάποια γεγονότα, τα οποία, σύμφωνα μ' αυτήν, είναι τα αίτια της ασθένειας της: είχε μια πολύ σκληρή ζωή, κουβαλούσε πολύ βαριά φορτία στα νιάτα της και μια μέρα ο άντρας της την ξυλοκόπησε άγρια. Νιώθει επίσης θλίψη που άφησε το Βιετνάμ και τους δικούς της. Μετά απ' αυτή τη συζήτηση, η διάγνωση του γιατρού προσανατολίζεται προς την κατάθλιψη. Αλλά όμως αυτή δεν αντιστοιχεί, ως προς τα συμπτώματα, στην κατάθλιψη ενός Αμερικανού - η «πολιτιστική μορφοποίηση» δεν αφορά λοιπόν μόνο στην έκφραση της ασθένειας. Στην Κίνα, τα ψυχιατρικά νοσήματα οδηγούν πράγματι πιο συχνά απ' ό,τι στη Δύση σε σωματικά συμπτώματα και το αίσθημα της κατάθλιψης μεταφράζεται συχνά σε καρδιακές ενοχλήσεις, ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο στις Ηνωμένες Πολιτείες ή στη Γαλλία. 2. Η «έννοια τον Κακού» στις σύγχρονες κοινωνίες Στις κοινωνίες όπου επικράτησε η σύγχρονη επιστημονική ιατρική, η ιατρική γνώση προσφέρει στον καθένα μας κάποιες έννοιες και ερμηνείες σχετικά με τη φύση και τα αίτια του Κακού. Ο Luc Boltanski 8 έδειξε καλά τις συνθήκες που ευνοούν την απόκτηση μιας παρόμοιας «ιατρικής δεξιότητας» από τον ασθενή: τα μέλη των περισσότερο προνομιούχων τάξεων είναι αυτά που εσωτερικεύουν καλύτερα τις διανοητικές κατηγορίες της ιατρικής γνώσης. Οι λόγοι είναι φανεροί: είναι ότι αυτοί επισκέπτονται συχνότερα τον γιατρό - κοντινοί σ' αυτόν λόγω κοινωνικής καταγωγής, μοιράζονται τις απόψεις του για τον κόσμο και επικοινωνούν ευκολότερα μαζί του τέλος, το υψηλό τους επίπεδο μόρφωσης κάνει ευκολότερη τη μετάδοση γνώσεων από τον γιατρό στον ασθενή. Είναι λοιπόν οι καταλληλότεροι να αποκρυπτογραφούν τις ασθένειες τους και να επικοινωνούν ως προς αυτές μέσα από τις αντίστοιχες κατηγορίες της ιατρικής. Γενικότερα, η σχέση με το σώμα τυποποιείται ανάλογα με την εγγύτητα μιας κοινωνικής ομάδας προς τον κυρίαρχο επιστημονικό λόγο στις βιομηχανικές κοινωνίες. Ωστόσο, αυτό δεν είναι αρκετό για να δοθεί απάντηση σε όλες τις ερωτήσεις που θέτει ο ασθενής. Για το εμπλεκόμενο άτομο, η απαίτηση κατανόησης της κατάστασης του, κυρίως αν του φαίνεται ανησυχητική, πηγαίνει ακόμη πιο μακριά: η ασθένεια δεν είναι μόνο 8. L. Boltanski, «Les usages sociaux du corps», Annales, Economies, Societes, Civilisations, Ιαν.-Φεβρ. 1971, σ

6 ένα σύνολο συμπτωμάτων που οδηγεί το άτομο στον γιατρό, αλλά αποτελεί ένα ατυχές γεγονός το οποίο απειλεί και, αρκετές φορές, αλλάζει ριζικά τη ζωή του. Απ' αυτή την άποψη, γεννά μια σειρά ερωτήσεων που συνδέονται με το ίδιο το νόημα αυτού του γεγονότος: «γιατί συμβαίνει αυτό;», «γιατί σ' εμένα;», «γιατί τώρα;». Όπως με τους ασθενείς που μελέτησε ο Byron Good, η ιατρική διάγνωση δεν επαρκεί για την απάντηση σ' αυτές τις ερωτήσεις και «η άποψη του ασθενή» δεν είναι μόνο μια απομίμηση, λιγότερο ή περισσότερο πιστή, της ιατρικής γνώσης 9. Στην κοινωνία μας, όπως και στις άλλες, οι ασθένειες, και ιδιαίτερα ορισμένες ανάμεσα τους, ερμηνεύονται μ' ένα συγκεκριμένο τρόπο και στοιχειώνουν το συλλογικό φαντασιακό - αλλά η ίδια η έννοια της ασθένειας χρησιμεύει ως υπόβαθρο για την έκφραση ευρύτερων πεποιθήσεων και αξιών. Η συλλογική ερμηνεία της ασθένειας πραγματοποιείται πάντα με όρους που θέτουν σε αμφισβήτηση την κοινωνία και τους κανόνες της, καθώς και την εικόνα που έχουμε γιά την ασθένεια: μέσα απ' τις αντιλήψεις μας γι'αυτήν, μιλούμε ε πίσης για τη σχέση μας με την τάξη και τη δομή μιας κοινωνίας. 2.1 Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις της υγείας και της ασθένειας Στη Γαλλία, η Claudine Herzlich προσέγγισε αυτό το πρόβλημα, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '60 10, μέσα απ' τη μελέτη των κοινωνικών αναπαραστάσεων της υγείας και της ασθένειας. Η έρευνα στηρίχθηκε σε συνεντεύξεις σε βάθος ατόμων που ανήκαν στις μεσαίες και ανώτερες τάξεις. Η υπόθεση εργασίας της συγγραφέως ήταν πώς να αποδείξει την ύπαρξη, σχετικά με τις ίδιες τις έννοιες της υγείας και της ασθένειας, αντιλήψεων ανεξάρτητων από την ιατρική γνώση. Το ζητούμενο ήταν να διαπιστωθεί με ποιο τρόπο, μέσα από ποιες έννοιες και αξίες, τα μέλη της κοινωνίας μας δίνουν μορφή και νόημα στις ατομικές, οργανικές τους εμπειρίες και να γίνει κατανοητό πώς, πάνω σ' αυτή τη βάση, διαμορφώνεται μια κοινωνική πραγματικότητα συλλογικά εσωτερικευμένη. Η μελέτη δείχνει καθαρά ότι η γλώσσα μέσα από την οποία εκφραζόμαστε για την υ γεία και την ασθένεια, μέσα από την οποία ερμηνεύουμε τα αίτια, τις εκδηλώσεις και τις συνέπειες της, δεν είναι μια γλώσσα του σώματος πρόκειται για τη γλώσσα της σχέσης του ατόμου με την κοινωνία. Η ασθένεια αντικειμενικοποιεί μια σχέση σύγκρουσης με το κοινωνικό. Έτσι, τα άτομα που ερωτήθησαν ανέπτυξαν μια θεωρία περί αιτιότητας, μορφώνοντας ένα ερμηνευτικό μοντέλο της ασθένειας. Πίστευαν ότι οι απαρχές της οφείλονται στις βλαβερές συνέπειες ενός «νοσηρού τρόπου ζωής», ο οποίος εκλαμβάνεται, ο ί διος, ως έκφραση μιας «επιθετικής κοινωνίας». Ο υπερβολικά γρήγορος ρυθμός ζωής, ο 9. Βλ. C. Herzlich, «Medecine moderne et quete de sens: la maladie signifiant social», στο Μ. Auge, C. Herzlich, Le Sens du mal. Anthropologic, histoire, sociologie de la maladie, Paris, Archives contemporaines, C. Herzlich, Sante et maladie, analyse d'une representation sociale, Paris-La Haye, Mouton, 1969, 2η έκδ., Paris, Editions de l'ehess, 1992.

7 μολυσμένος αέρας, οι «χημικές» τροφές, ο θόρυβος, ερμηνεύονται ως βλαβεροί παράγοντες που παραβιάζουν μια φύση κατ' ουσία καλή και φιλική στον άνθρωπο. Απέναντι στην κοινωνία, ο άνθρωπος, με τη σειρά του, χαρακτηρίζεται από την ικανότητα του να προβάλλει αντίσταση στην επιθετικότητα αυτή. Το άτομο είναι ουσιαστικά υγιές και η υγεία του εξαρτάται ολοκληρωτικά απ' αυτό. Η αντίθεση της υγείας και της ασθένειας αναπαράγει, αντικειμενικοποιώντας την, την αντίθεση που αισθάνονται τα ερωτηθέντα άτομα α νάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Επίσης τα κοινωνικά κριτήρια, η δραστηριότητα ή η αδράνεια, η κοινωνική συμμετοχή ή ο αποκλεισμός χρησιμοποιούνται για τον ορισμό του ασθενή και του υγιούς. Το να είναι κανείς άρρωστος, για τους ερωτηθέντες, σημαίνει «να σταματήσει», δηλαδή να διακόψει την εργασία του. Αυτή η νοηματική ισοδυναμία -στην οποία μπορούμε να αντιληφθούμε ό,τι ο Β. Good αποκαλεί το «σημασιολογικό πλέγμα» της ασθένειας-την ορίζει καλύτερα από κάθε σωματική κατάσταση. Ο συλλογικός λόγος δεν είναι λοιπόν ένα αντίγραφο, λιγότερο ή περισσότερο ακριβές, του ιατρικού λόγου, μια απαρίθμηση των συμπτωμάτων και των σωματικών διεργασιών. Αντιθέτως, τα συμπτώματα, οι δυσλειτουργίες, δεν οργανώνονται σε «ασθένεια» παρά μόνο στο μέτρο όπου εισάγουν μια αλλαγή στη ζωή του α σθενή και της κοινωνικής του ταυτότητας. Αντιστοίχως, οι αντιλήψεις για την υγεία διαμορφώνονται σ' ένα επίπεδο που εκκινά από το καθαρώς οργανικό, η υγεία ως απλή «απουσία ασθένειας», και καταλήγει στο κοινωνικό. Αυτοί που συμμετείχαν στην έρευνα είχαν αναπτύξει επί μεγάλο διάστημα μια αντίληψη της υγείας ως «ισορροπίας». Αυτή η τελευταία αντιστοιχεί στη δυνατότητα του ατόμου να ελέγξει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις πιέσεις και τις απαιτήσεις της κοινωνικής ζωής. Συνοδεύεται από το αίσθημα της φυσικής και ψυχικής ευημερίας, της αποτελεσματικότητας στην επαγγελματική δραστηριότητα, της ολοκλήρωσης και αρμονίας στις σχέσεις με τους άλλους. Η αντίληψη της υγείας ως ισορροπίας αντιστοιχεί ακριβώς στην ανάλυση του Canguilhem 11, για τον οποίο η υγεία είναι μια κανονιστική έννοια η οποία ξεπερνάει την απλή οργανική κατάσταση. Σε συνάρτηση πάντα προς αυτές τις έννοιες, εκφράζονται οι σχέσεις του ατόμου με τον κοινωνικά περιβάλλοντα χώρο, ορίζεται το ίδιο το νόημα της εμπειρίας του ασθενή και προσανατολίζονται οι συμπεριφορές του. Ο ασθενής βιώνει την ασθένεια ως «καταστρεπτική» αν, λόγω της στέρησης της δραστηριότητας την οποία προκαλεί η ασθένεια και που συνοδεύεται τόσο από την καταστροφή των δεσμών με τους άλλους όσο και από τις διάφορες απώλειες στις δεξιότητες και τους ρόλους του, δεν βλέπει καμία πιθανότητα αποκατάστασης της ταυτότητας του, η οποία είχε πλήρως εξομοιωθεί με την κοινωνική ολοκλήρωση. Προσπαθεί λοιπόν ν' αγωνισθεί μ' όλες του τις δυνάμεις ενάντια σε μια τέτοια κατάσταση, μέσα στην ανάγκη του ν' αρνηθεί την ύπαρξη της ασθένειας, όσο αυτό του είναι δυνατό. Αντίθετα, η ασθένεια βιώνεται ως «απελευθερωτική», αν ο ασθενής την εκλαμβάνει ως ευκαιρία να ξεφύγει από έναν κοινωνικό ρόλο που καταδυναστεύει την ατομικότητα 11. G. Canguilhem, ό.π. (βλέπε την Εισαγωγή).

8 του. Σ' αυτή την περίπτωση, η ασθένεια, αντί να αντιπροσωπεύει μια σειρά καταστροφών, του επιτρέπει να ξαναβρεί το «πραγματικό νόημα της ζωής», το οποίο δεν ενυπήρχε στην κοινωνική του διάσταση. Αυτή προσφέρει τη δυνατότητα μιας αποκάλυψης, ακόμη και μιας υπέρβασης του εαυτού. Για άλλους, τέλος, που είχαν συχνά την εμπειρία μιας σοβαρής α σθένειας, η ασθένεια αποτελεί «επάγγελμα». Δεν επιφέρει κάποια ριζική μεταβολή στην εικόνα που το άτομο έχει για τον εαυτό του - αυτό κατέχει έναν άξιο κοινωνικό ρόλο και διατηρεί την κοινωνική του ταυτότητα μέσα απ' τη μάχη ενάντια στην ασθένεια. Αυτός ο α γώνας γίνεται το κεντρικό στοιχείο της ζωής του, το ισοδύναμο μιας επαγγελματικής δραστηριότητας και η βάση μιας κοινωνικής ολοκλήρωσης, ιδιαίτερης αλλά ωστόσο επίμονης. 2.2 Τα πλαίσια διαμόρφωσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων Ανακαλύπτουμε, υπολανθάνον μέσα σ' αυτές τις αναπαραστάσεις, ένα σχήμα την ύ παρξη του οποίου απέδειξαν οι ανθρωπολόγοι σε πολλές παραδοσιακές κοινωνίες: το σχήμα της «εξωγενούς» ασθένειας. Η υγεία είναι φυσική, είναι μέσα στην «τάξη των πραγμάτων», εφόσον οι άνθρωποι βρίσκονται σε αρμονία με το κοινωνικό και θρησκευτικό τους περιβάλλον. Η ασθένεια, αντιθέτως, δεν είναι φυσική, δεν προέρχεται από το ίδιο το άτομο αλλά προκαλείται με την πραγματική ή συμβολική εισαγωγή στο σώμα βλαβερών στοιχείων, που υλοποιούν έτσι, συχνά, μια θέληση πρόκλησης του κακού που προέρχεται από ένα μέλος της κοινότητας, έναν μάγο, μια θεότητα ή έναν πρόγονο. Για τους ερωτηθέντες της έρευνας που έκανε η C. Herzlich, η ασθένεια είναι το ίδιο ε ξωγενής. Μια από τις έννοιες-κλειδιά που εξηγούν τη γένεση της είναι η έννοια της «δηλητηρίασης», η οποία εκφράζει την αργή αλλά συνεχή ενσωμάτωση «νοσηρών» στοιχείων που συνδέονται με ένα βλαβερό τρόπο ζωής, όπως είναι η μόλυνση του αέρα ή η παρουσία χημικών προϊόντων στη διατροφή. Η ερμηνεία της ασθένειας στις σύγχρονες κοινωνίες είναι λοιπόν απόρροια ενός οικουμενικού σχήματος. Ωστόσο, σε αντίθεση προς τις παραδοσιακές κοινωνίες, δεν είναι οι σχέσεις μεταξύ των μελών της ίδιας μικρής κοινότητας ή οι σχέσεις των ανθρώπων με υπερφυσικά όντα, που θεωρούνται ως πρώτη αιτία της ασθένειας αλλά η ανταγωνιστική σχέση με όλο το κοινωνικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένων και των υλικών συνεπειών της πάνω στο φυσικό περιβάλλον. Αυτές οι αναπαραστάσεις είναι άλλωστε άρρηκτα συνδεδεμένες με τον τύπο των σχέσεων που έχουν θεσμοθετηθεί ως προς την ασθένεια στις βιομηχανικές κοινωνίες ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Εξαιτίας της συλλογικής περίθαλψης των ασθενών από την κοινωνική ασφάλιση, δημιουργήθηκε μια αυστηρή εξομοίωση ανάμεσα στην υγεία και την ι κανότητα για εργασία, και ανάμεσα στην ασθένεια και την ανικανότητα. Η νοηματική ισοδυναμία που εξέφρασαν οι ερωτώμενοι ανάμεσα στο «να είναι κανείς άρρωστος» και «να έχει σταματήσει» είναι ιστορικά προσδιορισμένη: πήρε οριστική μορφή στη Γαλλία, το 1945, με τη δημιουργία των Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Τέλος, θεωρούμε ότι το νόημα που αποδίδεται στην ασθένεια, η οποία εκλαμβάνεται ως το υπόβαθρο μιας διφορούμενης σχέσης προς το κοινωνικό, είναι τυπικό τόσο της σύγχρονης εποχής όσο και της ένταξης

9 των ανθρώπων, που ανταποκρίθηκαν σ' αυτή την έρευνα, στις μεσαίες και ανώτερες τάξεις: ειδικότερα, η απόρριψη μιας συντηρητικής κοινωνικής ένταξης που εκφράζει η αντίληψη της «απελευθερωτικής ασθένειας», είναι η απόδειξη ενός ατομικισμού, χαρακτηριστικού, στην εποχή μας, αυτών των κοινωνικών κατηγοριών. 2.3 Αναπαραστάσεις και κοινωνικές ομάδες Κάποιες άλλες κοινωνιολογικές έρευνες εμπνεύστηκαν από μια παραπλήσια προβληματική, ιδίως στην Αγγλία. Ειδικότερα, πολλές από αυτές πραγματοποιήθηκαν με βάση τα «αιτιολογικά μοντέλα», δηλαδή τις αντιλήψεις που εκφράζουν τα μέλη διαφόρων κοινωνικών ομάδων σχετικά με τα αίτια της ασθένειας 12. Με βάση αυτές τις μελέτες, γίνεται αποδεκτή πλέον η ιδέα ότι υπάρχει μια «μη ειδικευμένη» σκέψη 13 πάνω στην υγεία και την α σθένεια, η οποία αντιστοιχεί σε μια λογική ανεξάρτητη από τη γνώση των «επαγγελματιών» (γιατροί). Αυτές οι μελέτες δείχνουν, σύμφωνα με όσα γράφει ο Rory Williams 14, ό τι τα άτομα, περιγράφοντας και ερμηνεύοντας τις ασθένειες τους, στηρίζονται πάνω σε υ πολανθάνουσες απόψεις για τον κόσμο, αναφορικά με το τι «προξενεί υγεία» ή «προξενεί ασθένεια» σύμφωνα με το κοινωνικό τους περιβάλλον. Ωπωσδήποτε, αυτές οι μελέτες έδειξαν ακόμη τις διάφορες εκδοχές των κοινωνικών α ναπαραστάσεων, ανάλογα με τις διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Η βασικότερη διαφορά αφορά στον τρόπο πρόσληψης της ασθένειας. Στις λαϊκές αγγλικές τάξεις, σε αντίθεση με τα μέλη των μεσαίων γαλλικών τάξεων της δεκαετίας του '60, η επιθυμία για μια «Υγεία-Ισορροπία», που εξομοιώνεται με την πραγμάτωση του εγώ και με την ευτυχία, δεν εμφανίζεται διόλου. Η υγεία ταυτίζεται είτε με την απουσία ασθένειας, είτε με την ι κανότητα για εργασία. Μια γαλλική έρευνα της Janine Pierret σχετικά με «τις λογικές χρήσεις της υγείας», η οποία πραγματοποιήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70, με βάση άτομα διαφόρων κοινωνικοοικονομικών επιπέδων που κατοικούσαν σε αστικό ή αγροτικό περιβάλλον, έδωσε ανάλογα αποτελέσματα: στη Γαλλία επίσης, για τα μέλη των λαϊκών τάξεων η υγεία είναι ένα «εργαλείο», το σημαντικότερο απ' όλα: «Όταν έχουμε υγεία, μπορούμε να κάνουμε τα πάντα - όλα είναι δυνατά και κυρίως η δουλειά» 15. Από την άλλη 12. Βλ., παραδείγματος χάρη, Μ. Blaxter, «The Causes of Disease: Women Talking», Social Science and Medicine, 1983, τόμος XVII, σ Ο όρος profane, που μεταφράσαμε ως «μη ειδικευμένος», προέρχεται από το θρησκευτικό λεξιλόγιο -σημαίνει επίσης «ανίερος»- όπου η αντίθεση ιερός/ανίερος είναι ουσιώδης. Οι κοινωνιολόγοι της ασθένειας και της ιατρικής χρησιμοποιούν αυτό τον όρο σε αντίθεση με τον όρο «επαγγελματικός». Προτιμούν αυτούς τους όρους από περισσότερο περιοριστικές κατηγορίες όπως η αντίθεση ανάμεσα σε «γνώση του γιατρού» και «γνώση του ασθενή» ή «λόγιος λόγος» και «λαϊκή σκέψη». " ""~ΙΑ. R. Williams, A Protestant Legacy: Attitudes to Death and Illness Among Older Aberdonians, Oxford, Clarendon Press, Janine Pierret, «Les siginifications sociales de la sante: Paris, l'essonne, l'herault», στο Μ. Auge, C. Herzlich, Le Sens du mal, a

10 πλευρά, ανάμεσα στα μέλη των μεσαίων τάξεων, η υγεία άλλοτε θεωρείται ατομική αξία, βάσει της οποίας οργανώνουμε τη συμπεριφορά μας, κι άλλοτε συλλογικό αποτέλεσμα δημόσιων, πολιτικών και κρατικών ενεργειών. Αυτή η μελέτη δείχνει ακόμη ότι μια πιο δυσδιάκριτη μεταβλητή, η ένταξη στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα στην αγορά εργασίας, μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο πάνω στις συλλογιστικές κατασκευές, αντικείμενο των οποίων είναι η υγεία. Έτσι, οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα διακρίνονται για περισσότερο ατομικιστικές απόψεις απ' ό,τι οι δημόσιοι υπάλληλοι. Η έρευνα του Rory Williams που εξετάζει «τις στάσεις ζωής απέναντι στην ασθένεια, τα γηρατειά και τον θάνατο» στους Σκωτσέζους των λαϊκών τάξεων του Aberdeen, ηλικίας άνω των 60 ετών, επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα σύμφωνα με ποια ερμηνευτικά μοντέλα χτίζονται οι κοινωνικές αναπαραστάσεις. Γι' αυτά τα ηλικιωμένα άτομα, τα οποία έχουν την εμπειρία μιας δύσκολης ζωής σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από σημαντικές οικονομικές δυσκολίες, η υγεία ταυτίζεται με την ανάγκη της εργασίας για επιβίωση. Θεωρείται ως «μια δύναμη αντίστασης» και μια «ικανότητα λειτουργίας», όπου στην οργανική πλευρά προστίθεται η ηθική διάσταση. Τόσο στο πρακτικό όσο και στο ηθικό επίπεδο, οι γέροι κάτοικοι του Aberdeen φοβούνται την «αδυναμία», η οποία συνδέεται με την ασθένεια και τα γηρατειά. Γι' αυτούς, δουλειά και δραστηριότητα προφυλάσσουν την υγεία, αποτελούν τις πηγές της και, συγχρόνως, είναι συστατικά στοιχεία της ιδανικής εικόνας που έχουν σχηματίσει για τον εαυτό τους. Η ηθική της εργασίας όπως και οι θρησκευτικές καλβινιστικές επιρροές, ένας «ασκητικός ακτιβισμός» ο οποίος εμμένει, ακόμη κι όταν έχει χαθεί κάθε θρησκευτική πίστη, αποτελούν τα βασικά θεμέλια όπου στηρίζονται τα ερωτηθέντα άτομα για να αποδώσουν νόημα στην περατότητα του σώματος των και για να μπορέσουν να την αντιμετωπίσουν. 2.4 Μια ερμηνευτική εργασία σε ποικίλα πλαίσια Βλέπουμε λοιπόν ότι για να ερμηνεύσουν σωματικά φαινόμενα, τα άτομα βασίζονται σε έννοιες, σύμβολα και σχήματα εσωτερικευμένων αναφορών, που προέρχονται από τις κοινωνικές και πολιτιστικές τους καταβολές. Σε περιπτώσεις ασθενειών με ισχυρή παρουσία στο συλλογικό φαντασιακό, τα νοηματικά σύνολα που έχουν διαμορφωθεί μ' αυτόν τον τρόπο έχουν ιδιαίτερη δύναμη και επιβάλλονται κυρίως στα άτομα που έχουν προσβληθεί από κάποια από αυτές. Η Susan Sontag χρησιμοποίησε την έκφραση «ασθένεια ως μεταφορά» 16 για να περιγράψει αυτό το φαινόμενο, σε σχέση με τον καρκίνο: αυτός θεωρείται συχνά ως η σωματική έκφραση της άρνησης των ορμών και της απώθησης στα άτομα με ελλιπή ζωτική ενέργεια. Η Susan Sontag, που υποφέρει και η ίδια από καρκίνο, έδειξε καλά με ποιο τρόπο οι ασθενείς μπορούν να αισθανθούν δέσμιοι παρόμοιων αρνητικών κοινωνικών εικόνων που δημιουργούνται γύρω από μια ασθένεια. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν πρέπει να δούμε μέσα στις κοινωνικές αναπαραστάσεις της ασθένειας ή της υγείας την μηχανική επανάληψη από τα άτομα ενός συλλο- 16. S. Sontag, La maladie comme metaphore, Paris, Seuil, 1979.

11 γικού λόγου δεν είναι απλοί φορείς αναπαραστάσεων με απόλυτη συνοχή που έχουν διαμορφωθεί ερήμην τους. Η επεξεργασία που κάνουν τα άτομα πηγάζει από συλλογικές νοηματοδοτήσεις, οι οποίες όμως χρησιμοποιούνται και μορφοποιούνται με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με τις εμπειρίες του καθενός και τα πλαίσια μέσα στα οποία πραγματοποιείται το ερμηνευτικό του έργο. Στη μελέτη του Rory Williams, για παράδειγμα, μπορούμε να δούμε με ποιο τρόπο τα άτομα, όταν προσβάλλονται από μια ασθένεια, προσπαθούν να διατηρήσουν τη συνοχή των προηγούμενων αναπαραστάσεων τους, οι οποίες είναι ταυτόσημες με εκείνες της ομάδας τους. Όμως μερικές φορές οδηγούνται να μεταβάλουν τις απόψεις τους και να δημιουργήσουν νέες αναπαραστάσεις, σε άλλες βάσεις, ανάλογα με τις νέες τους εμπειρίες. Έτσι, ορισμένα άτομα που προσβάλλονται από σοβαρές ασθένειες και δεν μπορούν να συνεχίσουν τις προηγούμενες δραστηριότητες τους, καταλήγουν να απαρνηθούν τις ηθικές κρίσεις τους, οι οποίες βασίζονται πάνω στην απόρριψη κάθε αδυναμίας απέναντι στην ασθένεια. Η αποδοχή ορίων στην «ικανότητα τους να λειτουργήσουν», που συνδέονται με τα γηρατειά το ίδιο όπως και με την ασθένεια, παίρνει κάποτε τον χαρακτήρα «απελευθέρωσης». Μια μελέτη της Denise Jodelet 17 δείχνει ακόμη ότι το ερμηνευτικό έργο εξαρτάται από το σύστημα των σχέσεων που παράγει ενώ συγχρόνως το εκφράζει. Η έρευνα της, η οποία στηρίζεται σε συνεντεύξεις και μακρόχρονη παρατήρηση, ασχολείται με τις κοινωνικές αναπαραστάσεις για τους ψυχικά ασθενείς, όπως αυτές εκφράζονται από τους κατοίκους μιας αγροτικής γαλλικής επαρχίας, της Ainay-le-Chateau, όπου εφαρμόζεται από παλιά η τοποθέτηση ανά οικογένειες αυτών των ασθενών. Οι κάτοικοι του χωριού, οι οποίοι πληρώνονται για να ασχολούνται μ' αυτούς τους αρρώστους, έχουν οφέλη αλλά προσπαθούν σε καθημερινή βάση να ξεχωρίζουν τα όρια, υλικά και συμβολικά, ανάμεσα στους ίδιους και τους «τρελούς». Το ζητούμενο είναι να τους κρατούν εκτός κοινωνικής ομάδας, παρ' όλη τη συνύπαρξη μαζί τους. Αυτή η επιθυμία για διαφοροποίηση εκφράζεται με πρακτικές, όπως η α ποφυγή της φυσικής επαφής με τους αρρώστους, και ιδιαίτερα με τα υγρά στοιχεία που προέρχονται απ' αυτούς ή έχουν έρθει σε επαφή μαζί τους: για παράδειγμα, δεν πλένουν μαζί τα ρούχα του ασθενή και της οικογένειας. Σχετικά μ' αυτό, τα μοντέλα στα οποία ανατρέχουμε για να ερμηνεύσουμε την τρέλα, δίνουν μεγάλη σημασία σε παλαιές θεωρίες περί συστήματος διαθέσεων, όπου η έννοια του σωματικού υγρού είναι πολύ σημαντική 18. Επίσης, διάφορες εκδηλώσεις εννοιών όπως βρωμιά, κυκλοφορία των μιασμάτων και μόλυνση, που γίνονται αντιληπτές στη βάση του οργανικού μολύσματος, είναι σημαντικές για τις εν λόγω αναπαραστάσεις και δικαιολογούν τις αποστάσεις που τηρούνται από τους ασθενείς. 3. Αναπαραστάσεις, πληροφόρηση, πεποιθήσεις και δράση Το πρόβλημα των σχέσεων ανάμεσα στην αναπαράσταση και τη δράση, ανάμεσα στο 17. D. Jodelet, Folie et representations sociales, Paris, PUF, Βλ. κεφ. 2.

12 «Λεω» και το «κάνω», όσον αφορά στην ασθένεια και την υγεία έχει τεθεί κατ' επανάληψη. Σ' ένα προηγούμενο κεφάλαιο, δείξαμε τον καθοριστικό ρόλο κάποιων συμπεριφορών στην εμφάνιση των ασθενειών. Είναι, λοιπόν, συχνά οι γιατροί και οι υπεύθυνοι της δημόσιας υγείας εκείνοι που ανακινούν αυτό το θέμα με την ελπίδα ότι μπορεί να υπάρχει μια σχέση απλή και άμεση μεταξύ πληροφόρησης και πεποιθήσεων από τη μια μεριά και συμπεριφορών από την άλλη. Επιθυμούν, σ' αυτή τη βάση, να μπορούσαν να κατευθύνουν δραστηριότητες πρόληψης. Ένα μοντέλο που προτίθεται να ερμηνεύσει, μέσω των «πεποιθήσεων», την υιοθέτηση μιας «συμπεριφοράς υγείας» (για παράδειγμα, την αλλαγή της διατροφής ή τη διακοπή του καπνίσματος) εφαρμόστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες στα πλαίσια εκστρατείας περί της δημόσιας υγείας. Πρόκειται για το «μοντέλο των πεποιθήσεων περί υγείας» (Health Belief Model) 19. Σε ιδανικό επίπεδο, σύμφωνα μ' αυτό το μοντέλο, οι αλλαγές συμπεριφοράς συνδέονται με δύο παράγοντες: από τη μια πλευρά, την αντίληψη μιας απειλής για την υγεία και από την άλλη την αντίληψη ότι η υιοθέτηση μιας ειδικής συμπεριφοράς μπορεί να μειώσει αυτή την απειλή. Καθένας απ' αυτούς τους παράγοντες στηρίζεται σε υπολανθάνουσες πεποιθήσεις, αλλά στην πραγματικότητα στη συναίνεση σε πληροφορίες που προέρχονται από το ιατρικό σώμα: πίστη στην πραγματικότητα της απειλής και των συνεπειών της, πίστη στην αποτελεσματικότητα των προληπτικών μέτρων. Ωστόσο, έγινε κάποια στιγμή αντιληπτό ότι ένα παρόμοιο μοντέλο έχει ελάχιστα προληπτικό χαρακτήρα. Οι πρόσφατες εκστρατείες για το AIDS αποτελούν ένα παράδειγμα γι' αυτό: οι έρευνες οι επονομαζόμενες ΚΑΒΡ 20 δείχνουν ότι, στο σύνολο του, ο πληθυσμός, μέσα σε διάστημα λίγων χρόνων, έτυχε ιδιαίτερα καλής πληροφόρησης ώστε να θεωρεί το AIDS ως μεγάλο κίνδυνο. Ωστόσο, οι αλλαγές της σεξουαλικής συμπεριφοράς είναι πολύ δύσκολο να συντελεστούν. Ένα παρόμοιο μοντέλο προϋποθέτει κατ' αρχάς ότι τα άτομα είναι απόλυτα ορθολογικά και ότι, γι' αυτά, η αποφυγή των κινδύνων για την υγεία αποτελεί πάντα έναν πρωταρχικό στόχο. Έπειτα, δεν θεωρεί σημαντική παρά μόνο μια πεποίθηση ή μια απομονωμένη πληροφορία χωρίς να αναρωτιέται πώς αυτή ενσωματώνεται σε σύνθετα σύνολα που συνιστούν κοινωνικές αναπαραστάσεις. Αυτές ωστόσο ενεργούν ως φίλτρα μέσα από τα οποία τα άτομα ερμηνεύουν, αποδέχονται ή απορρίπτουν καινούριες πληροφορίες. Τέλος, το μοντέλο αυτό αντιμετωπίζει τις σχέσεις ανάμεσα σε πληροφορίες, πεποιθήσεις και συμπεριφορές σ' ένα καθαρά ατομικό επίπεδο και σε κατάσταση κοινωνικού κενού. Σε σχέση πάντα με το AIDS, κάποιες έρευνες έδειξαν ότι η πληροφόρηση μετράει λιγότερο για την υιοθέτηση προληπτικών συμπεριφορών απ' ό,τι η αίσθηση της προσωπικής επαφής με την 19. I. Rosenstock, «Why People Use Health Services*, Milbank Memorial Fund Quarterly, 1966, τόμος XLIV, α KABP= Knowledge, Attitudes, Beliefs and Practices (Γνώση, Συμπεριφορές, Πεποιθήσεις και Πρακτικε'ς). Βλ. σχετικά με αυτό το θέμα: Jean-Paul Moatti, William Dab, Michael Pollak κ.ά., «Les attitudes et comportements des Frangais face au sida», La Recherche, no 223, Ιούλιος-Αύγουστος 1990, σ

13 ασθένεια και το γεγονός ότι γνωρίζει κανείς άτομα τα οποία έχουν προσβληθεί. Η πληροφόρηση λαμβάνει σημασία και αξία προτροπής σε δράση λόγω της ένταξης σ' ένα πλέγμα κοινωνικών σχέσεων. Εξάλλου, η μεγάλη αξία που αποδίδεται στις μέρες μας στην υγεία, όπως αυτό μεταφέρεται συνήθως μέσα από τα μέσα ενημέρωσης, δεν βρίσκει ισοδύναμη ανταπόκριση σε ό λα τα κοινωνικά στρώματα. Στις ανεπτυγμένες βιομηχανικά κοινωνίες, σε αντίθεση προς εκείνες του Τρίτου κόσμου, για τις οποίες η έννοια της υγείας είναι παραπλήσια μ' αυτήν της επιβίωσης, η υγεία εγγράφεται μεταξύ των ποικίλων σημασιολογικών συστημάτων, χάρη στα οποία αναπαριστούμε τον κόσμο μέσα στον οποίο ζούμε. Στο βαθμό που οδηγεί σε μεγάλα ιατρικά, αλλά επίσης διατροφικά, αθλητικά και ενδυματολογικά έξοδα, βλέπουμε να διευρύνεται το πεδίο δραστηριοτήτων, αντικειμένων και καταστάσεων σε σχέση με τις οποίες η έννοια της υγείας μπορεί να είναι λειτουργική. Ορίζουμε και αξιολογούμε υπό ό ρους υγείας έναν όλο και αυξανόμενο αριθμό ατομικών ή συλλογικών φαινομένων. Το σώμα έγινε σημείο αναφοράς η υγεία βρίσκεται μέσα σ' όλα και όλα είναι μέσα στην υ γεία. Για το άτομο -και ακόμη περισσότερο όταν αυτό ανήκει σε υψηλή κοινωνική κατηγορία- η υγεία εγγράφεται στη θεματική της ελεύθερης έκφρασης και της ατομικής ολοκλήρωσης. Αλλά πολλές έρευνες δείχνουν ότι όσο κατεβαίνουμε την κοινωνική κλίμακα, ο λόγος για την αξία της υγείας είναι λιγότερο παρών και είναι περισσότερο διακριτός από την πραγματικότητα των καταστάσεων και των συμπεριφορών 21. Αν θέλουμε πραγματικά να αντιληφθούμε με ποιο τρόπο γνώσεις, αναπαραστάσεις και λόγοι αποκτούν ένα νόημα για τη δράση, πρέπει πάντα να τα συνδέουμε με τις καθημερινές δυσκολίες της ζωής των ανθρώπων από τη μια μεριά, και με τα χαρακτηριστικά των κοινωνικών τους σχέσεων από την άλλη. Τα στοιχεία της κοινωνικής δομής όπως και τα συστήματα αξιών και οι πολιτιστικές αναφορές παίζουν επίσης ένα ρόλο. Το να φροντίζει κανείς την υγεία του και τη διατροφή του για παράδειγμα, είναι, κατά ένα μεγάλο μέρος, υπόθεση πόρων και διαφόρων δυσκολιών που συνδέονται με τη δουλειά, το εισόδημα ή την οικογενειακή ζωή. Η διακοπή του ποτού ή του τσιγάρου μπορεί να αποτελεί ατομική απόφαση, η οποία στηρίζεται πάνω σε μια πληροφορία ή έναν κανόνα, αλλά πρέπει, για να εκτιμήσουμε τη δυσκολία, να κατανοήσουμε τις σχετικές εμπλοκές που δημιουργούνται από τη μορφή του πολιτιστικού μορφώματος στο οποίο ανήκει το άτομο. 21. Βλ., παραδείγματος χάρη, Μ. Calnan et S. Williams, «Styles of life and the salience of health», 1991, τόμος XIII, σ

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Ηρακλής Κατσούλης, MD, PhD, FEBS Χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Eπιμελητής Α ΕΣΥ, Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας»

Δρ Ηρακλής Κατσούλης, MD, PhD, FEBS Χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Eπιμελητής Α ΕΣΥ, Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας» Δρ Ηρακλής Κατσούλης, MD, PhD, FEBS Χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Eπιμελητής Α ΕΣΥ, Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας» Υγεία είναι «η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας

Διαβάστε περισσότερα

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ Ένα από τα δύσκολα καθήκοντα του γιατρού είναι και η αναγγελία δυσάρεστων ειδήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Στον χρόνιο αλκοολισμό, παρουσιάζονται διαταραχές ποικίλου βαθμού του νευρικού συστήματος (τρεμούλιασμα, πολυνευρίτιδα, διανοητική σύγχυση,

Στον χρόνιο αλκοολισμό, παρουσιάζονται διαταραχές ποικίλου βαθμού του νευρικού συστήματος (τρεμούλιασμα, πολυνευρίτιδα, διανοητική σύγχυση, Αλκοολισμός ΟΡΙΣΜΟΣ Ο όρος αναφέρεται για πρώτη φορά από έναν Ολλανδό γιατρό στα τέλη της δεκαετίας του 1840, ενώ αναλύθηκε σε νόσο το 1972 από το γιατρό John Coakley Lettson. Αλκοολισμός σημαίνει δηλητηρίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ γνώση + ικανότητα επικοινωνίας χρήσιμη & απαραίτητη αποτελεσματικότητα στον επαγγελματικό χώρο αποτελεσματικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις Περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD. Ποιότητα ζωής. Είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε (Spirduso, 1995)

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD. Ποιότητα ζωής. Είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι καταλαβαίνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ορίσουμε (Spirduso, 1995) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Μάθημα: Ψυχολογική Υποστήριξη σε Κλινικούς Πληθυσμούς Γνωστικοί & συναισθηματικοί παράγοντες Γνωστική Ψυχική ευεξία λειτουργία Υγεία & fittness

Διαβάστε περισσότερα

«STORI» Stages of Recovery Instrument. Andresen, R., Caputi, P., & Oades, L., 2006 (μτφ. Ζήνδρος Ι., Μήλιου Α. & Παπανικολοπούλου Π.

«STORI» Stages of Recovery Instrument. Andresen, R., Caputi, P., & Oades, L., 2006 (μτφ. Ζήνδρος Ι., Μήλιου Α. & Παπανικολοπούλου Π. «STORI» Stages of Recovery Instrument Andresen, R., Caputi, P., & Oades, L., 2006 (μτφ. Ζήνδρος Ι., Μήλιου Α. & Παπανικολοπούλου Π., 2012) Το ερωτηματολόγιο που ακολουθεί διερευνά το πώς αισθάνεστε για

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Αποδεδειγμένα από ειδικούς και έρευνες, η καλύτερη προστασία απέναντι στο άγχος και την πίεση της καθημερινότητας είναι η άσκηση. Η προσωπική άσκηση

Αποδεδειγμένα από ειδικούς και έρευνες, η καλύτερη προστασία απέναντι στο άγχος και την πίεση της καθημερινότητας είναι η άσκηση. Η προσωπική άσκηση 1. 2. 3. 4. 5. Αποδεδειγμένα από ειδικούς και έρευνες, η καλύτερη προστασία απέναντι στο άγχος και την πίεση της καθημερινότητας είναι η άσκηση. Η προσωπική άσκηση του καθενός μειώνει την ένταση του άγχους

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Τσοκανάρη, Κοινωνική Λειτουργός, Δ.Π.Θ. Μονάδα Αντιμετώπισης Προβλημάτων Νόσου Alzheimer «Αγία Ελένη»

Ιωάννα Τσοκανάρη, Κοινωνική Λειτουργός, Δ.Π.Θ. Μονάδα Αντιμετώπισης Προβλημάτων Νόσου Alzheimer «Αγία Ελένη» Ιωάννα Τσοκανάρη, Κοινωνική Λειτουργός, Δ.Π.Θ. Μονάδα Αντιμετώπισης Προβλημάτων Νόσου Alzheimer «Αγία Ελένη» Η Παγκόσμια Ημέρα των Ηλικιωμένων, γνωστή και ως «Παγκόσμια Ημέρα για την Τρίτη Ηλικία» εορτάζεται

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η μεθαμφεταμίνη είναι συνθετική ουσία και αποτελεί εξέλιξη μιας προγενέστερης ουσίας, της αμφεταμίνης. Για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες

Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Διαπολιτισμική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες Πολιτισμική επίγνωση Διαπολιτισμική ενσυναίσθηση Πολιτισμική επάρκεια Πολιτισμική ενδυνάμωση Διαπολιτισμική διαμεσολάβηση Παράγοντες κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις πανικού!!!! Η διαταραχή πανικού κρίσεις πανικού

Κρίσεις πανικού!!!! Η διαταραχή πανικού κρίσεις πανικού Κρίσεις πανικού!!!! Η διαταραχή πανικού (ΔΠ) είναι μια αγχώδης διαταραχή που εκδηλώνεται με ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα. Είναι μια από τις πιο συχνές ψυχικές παθήσεις κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Ιδεοψυχαναγκασμός;

Τι είναι ο Ιδεοψυχαναγκασμός; Τι είναι ο Ιδεοψυχαναγκασμός; Ο Ιδεοψυχαναγκασμος, ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές και είναι μια κατάσταση που μερικές φορές μπορεί να είναι αρκετά σοβαρή και να επιμένει για χρόνια. Το άτομο που πάσχει

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Δρ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΧΗΣ (ΥΝ), 404 ΓΣΝ Λάρισας

Δρ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΧΗΣ (ΥΝ), 404 ΓΣΝ Λάρισας Δρ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΧΗΣ (ΥΝ), 404 ΓΣΝ Λάρισας «Ο θάνατος είναι μεγάλος. Είμαστε οι δικοί του. με στόμα που γελά. Όταν νομίσουµε πως ξεχειλίζουμε από ζωή. Αυτός τολμά να κλάψει στο κέντρο της καρδιάς µας».

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Η Έκθεση του Π.Ο.Υ για την πρόληψη των αυτοκτονιών με στοιχεία και για την Ελλάδα.

Η Έκθεση του Π.Ο.Υ για την πρόληψη των αυτοκτονιών με στοιχεία και για την Ελλάδα. Η Έκθεση του Π.Ο.Υ για την πρόληψη των αυτοκτονιών με στοιχεία και για την Ελλάδα. Στόχος του Σχεδίου Δράσης για την Ψυχική Υγεία 2013-2020 του Παγκοσμίου Οργανισμού Υγείας(Π.Ο.Υ) ήταν η μείωση του ποσοστού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Η σύγχρονη αγορά εργασίας Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και διευρύνεται Η εργασία οργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ

ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΑΛΤΣΧΑΪΜΕΡ ΣΤΟΝ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ Δρ. Κωνσταντίνος Ν. Φελλάς Αντιπρύτανης Έρευνας καιακαδημαϊκού Προσωπικού Πανεπιστήμιο Λευκωσίας Χριστιάνα Δίπλη Ερευνήτρια- Ψυχολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

"Μάθηση της επιστήμης του πόνου"

Μάθηση της επιστήμης του πόνου "Μάθηση της επιστήμης του πόνου" Η μάθηση της επιστήμης του πόνου, μπορεί να ανακουφίσει τον πόνο ή ακόμα και να μας κάνει να τον αποφύγουμε, αναφέρουν σε άρθρο τους οι Lorimer Moseley, Professor of Clinical

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010 www.vima-asklipiou.gr Σελίδα 394 ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ανάγκες νοσηλευομένων ασθενών με στεφανιαία νόσο Κ ατά τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου της επιβίωσης των ασθενών με στεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η περίπτωση έφηβης, 16 χρονών, με άγχος υγείας

Η περίπτωση έφηβης, 16 χρονών, με άγχος υγείας Η περίπτωση έφηβης, 16 χρονών, με άγχος υγείας Το κρίσιμο ζήτημα της εμπιστευτικότητας και της τήρησης του απορρήτου στη θεραπεία εφήβων Ευτυχία Αργαλιά, Ψυχολόγος, MSc Κλινικής Ψυχολογίας Επόπτρια: Δρ

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Η Συναισθηματική Νοημοσύνη είναι η σύνθεση όλων εκείνων των παραγόντων που κάνουν έναν άνθρωπο να πετυχαίνει στη ζωή του Αυτοεπίγνωση (αναγνώριση των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΝΤΟΓΟΥΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΝΤΟΓΟΥΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ Η ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΝΤΟΓΟΥΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΑΝΑ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ ΤΟ 56% ΤΩΝ ΘΕΡΑΠΟΝΤΩΝ ΔΕΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΕΙ ΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΤΙΣ ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογοι Σελίδα.1

Διάλογοι Σελίδα.1 Διάλογοι 2012-2013 Σελίδα.1 Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο Η ουσία της έννοιας Νοημοσύνη Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα πράγματα τα ρυθμίζουν οι Αρχές και όχι οι επιθυμίες και οι στόχοι μας. Τα γεγονότα με σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα!

«Ο ξεχωριστός κόσμος των διδύμων», η Εύη Σταθάτου μιλά στο Mothersblog, για το πρώτο της συγγραφικό εγχείρημα! Ημερομηνία 14/02/2017 Μέσο Συντάκτης Link www.mothersblog.gr Κατερίνα Ηλιάκη http://www.mothersblog.gr/synenteyxeis/item/43377-o-ksexoristos-kosmos-tondidymon--i-eyi-stathatou-mila-sto-mothersblog--gia-to-proto-tis-syggrafikoegxeirima

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D.

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Μάθημα 5 ο Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες Κοινωνική μάθηση (Bandura) Κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

«Η Διατήρηση της Σεξουαλικότητας μετά τον Γυναικολογικό Καρκίνο»

«Η Διατήρηση της Σεξουαλικότητας μετά τον Γυναικολογικό Καρκίνο» «Η Διατήρηση της Σεξουαλικότητας μετά τον Γυναικολογικό Καρκίνο» Βασιλική Κουμαντάκη Ψυχολόγος Εθελόντρια & Μέλος Εξελεγκτικής Επιτροπής Συλλόγου «Κ.Ε.Φ.Ι.» Αθηνών Επιστημονικός Συνεργάτης «ΚΕΝΤΡΟ ΜΑΣΤΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Ακούγοντας φωνές: Στρατηγικές αντιμετώπισης

Ακούγοντας φωνές: Στρατηγικές αντιμετώπισης Ακούγοντας φωνές: Στρατηγικές αντιμετώπισης Οι άνθρωποι που ακούνε φωνές έχουν αρχίσει να μαθαίνουν ο ένας από τον άλλο πώς να αντιμετωπίζουν τις δυσάρεστες φωνές. Κατά βάση μαθαίνουμε ότι δεν είναι αναπόφευκτο

Διαβάστε περισσότερα

Α) Η Αγωγή της Υγείας. Η αγωγή της υγείας στοχεύει στην Ανάπτυξη δεξιοτήτων για την υιοθέτηση υγιεινών στάσεων και συμπεριφορών.

Α) Η Αγωγή της Υγείας. Η αγωγή της υγείας στοχεύει στην Ανάπτυξη δεξιοτήτων για την υιοθέτηση υγιεινών στάσεων και συμπεριφορών. Α) Η Αγωγή της Υγείας Η αγωγή της υγείας στοχεύει στην Ανάπτυξη δεξιοτήτων για την υιοθέτηση υγιεινών στάσεων και συμπεριφορών. Α) Η Αγωγή της Υγείας Η αγωγή υγείας είναι μια διαδικασία που στηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Διάταξη Θεματικής Ενότητας PYS623 / Νομικά και Ηθικά Θέματα στην Υγεία Σχολή ΣΟΕΔ Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Πρόγραμμα Σπουδών PYS Πολιτική Υγείας και Σχεδιασμός Υπηρεσιών Υγείας Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 12: Συναισθήματα Θεματική Ενότητα 12 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις διαστάσεις των συναισθημάτων, στο μηχανισμό λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

QOL-E V. 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΕΛΟΔΥΣΠΛΑΣΤΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ

QOL-E V. 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΕΛΟΔΥΣΠΛΑΣΤΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ QOL-E V. 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΕΛΟΔΥΣΠΛΑΣΤΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Το παρόν είναι μια καλά οργανωμένη μελέτη σε ασθενείς με μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο (ΜΔΣ), στόχος της οποίας

Διαβάστε περισσότερα

Γηγενείς Ψυχολογίες.

Γηγενείς Ψυχολογίες. Γηγενείς Ψυχολογίες. Πολλές φορές χρειάζεται να εξετάζουµε διάφορες αξίες, συναισθήµατα ή συµπεριφορές τοπικά, γιατί αυτές παρατηρούνται µόνο σε συγκεκριµένα πολιτισµικά πλαίσια. Οι περισσότερες µελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα