In: Craighead, L.- Craighead, W.- Kazdin, A. - Mohoney, M. (1994). Cognitive and Behavioral Interventions. Massachusetts: Allyn and Bacon, σελ. 169.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "In: Craighead, L.- Craighead, W.- Kazdin, A. - Mohoney, M. (1994). Cognitive and Behavioral Interventions. Massachusetts: Allyn and Bacon, σελ. 169."

Transcript

1 Θεραπεία Ζεύγους Σηµειώσεις για το 2ο έτος Κωνσταντίνος Ευθυµίου, MSc. Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Ι.Ε.Θ.Σ. (2002). Πακέτο σηµειώσεων 12 Εκδόσεις του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς

2 Στις σηµειώσεις χρησιµοποιήθηκε υλικό εργασίας της σπουδάστριας του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Μιράντας Βλαβιανού, για το tutorial: "Συµπεριφοριστικές Τεχνικές" 2002 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...σελ. 3 ΙΙ. ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΖΕΥΓΟΥΣ... 5 Α. Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ... 5 Β. Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΟΤΙΒΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΗΣ... 6 Γ. Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΣΤΗ ΣΧΕΣΗ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ... 9 Ε. Η ΕΠΙΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΙΙΙ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ IV. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ V. ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

3 Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τον Stuart, "ο γάµος είναι ένα ισοζύγιο ανταλλαγής και ενισχύσεων". Στο ξεκίνηµα µιας κοινής πορείας όλα τα νιόπαντρα ζευγάρια δεν επιθυµούν τίποτα παραπάνω από έναν επιτυχηµένο και ευτυχισµένο γάµο, όπου θα κυριαρχούν η αγάπη, ο αιώνιος έρωτας, ο αλληλοσεβασµός, η ειλικρίνεια, η αλληλοϋποστήριξη, η εµπιστοσύνη και ο ροµαντισµός. Πεποίθηση των περισσοτέρων είναι ότι η δική τους σχέση, ο δικός τους γάµος θα είναι διαφορετικός από των άλλων και ότι το µέλλον τους µαζί θα είναι αρµονικό. Η πραγµατικότητα όµως δηλώνει πως ο θεσµός του γάµου διέρχεται κρίση και ένα ποσοστό µεταξύ 40 και 50 τοις εκατό των γάµων είναι πιθανό να καταλήξουν σε διαζύγιο (Newsweek, 15 Ιουλίου 1987, σελ. 15). 1 Πολλοί σύζυγοι κάποια στιγµή συνειδητοποιούν ότι δεν µπορούν να αντιµετωπίσουν τα προβλήµατα και τις συγκρούσεις του γάµου τους, συναισθήµατα όπως η απογοήτευση, η δυσαρέσκεια, η υπερένταση έρχονται στην επιφάνεια, οδηγούν σε δυσλειτουργικές συµπεριφορές και ο κάποτε ευτυχισµένος γάµος αρχίζει να καταρρέει (Beck, 1996). Από τη στιγµή που ο λόγος γίνεται για τη σχέση δύο ατόµων, είναι εµφανές ότι η συµπεριφορά του καθενός επηρεάζει και επηρεάζεται άµεσα από τον άλλο σύντροφο. Στα µεν ευτυχισµένα ζευγάρια, η επίδραση αυτή είναι σε γενικές γραµµές θετική οδηγώντας σε ενίσχυση των θετικών συµπεριφορών και από τις δύο πλευρές, ενώ στα δυστυχισµένα ζευγάρια επικρατεί η αρνητική ενίσχυση και η τιµωρία (Jacobson και Margolin, 1975). 2 Πολλοί είναι οι λόγοι που θα οδηγήσουν τελικά ένα ζευγάρι σε θεραπεία. Μπορεί να υφίστανται συχνοί και έντονοι τσακωµοί, να υπάρχει έλλειψη εγγύτητας µεταξύ των συντρόφων, απουσία ικανοποίησης του ενός από τον άλλον, προβλήµατα στην επικοινωνία ανάµεσά τους, σεξουαλικά προβλήµατα. Μπορεί, επίσης, να ζητή-σουν θεραπεία για συµπτώµατα όπως το άγχος και η κατάθλιψη, ενώ το υποβόσκον πρόβληµα αφορά στη σχέση τους (Craighead, Craighead, Kazdin, Mahoney, 1994). Κατά τον Beck (Beck, 1996) τα πιο συνηθισµένα προβλήµατα ενός γάµου είναι τα ακόλουθα: α. η δύναµη του αρνητικού τρόπου σκέψης. το πώς δηλαδή οι αρνητικές πεποιθήσεις είναι δυνατόν να επισκιάσουν τις θετικές πλευρές ενός γάµου. β. η µετάβαση από την εξιδανίκευση στην αποµυθοποίηση του συντρόφου γ. η σύγκρουση των διαφορετικών αντιλήψεων των δύο συντρόφων δ. η επιβολή αυστηρών προσδοκιών και κανόνων. οι υποχρεώσεις και τα "πρέπει" που επιβάλλει ο ένας στον άλλον περιλαµβάνουν και µια µορφή τιµωρίας σε περίπτωση 1 2 In: Beck, A. (1996). εν αρκεί µόνο η αγάπη. Αθήνα: Εκδ. Πατάκη, σελ. 18. In: Craighead, L.- Craighead, W.- Kazdin, A. - Mohoney, M. (1994). Cognitive and Behavioral Interventions. Massachusetts: Allyn and Bacon, σελ

4 που ο σύντροφος δεν "συµµορφωθεί" εξολοκλήρου ε. η στασιµότητα στην επικοινωνία στ. οι συγκρούσεις σχετικά µε τη λήψη σηµαντικών αποφάσεων. Ένα ζευγάρι το οποίο αντιµετωπίζει πρόβληµα σε κάποιο από τα παραπάνω σηµεία, είτε είναι παντρεµένο είτε όχι, παρουσιάζει ορισµένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στη συµπεριφορά του (Craighead, Craighead, Kazdin, Mahoney, 1994): - Στη µεταξύ τους σχέση οι σύντροφοι συµπεριφέρονται µε περισσότερο αρνητισµό, τόσο λεκτικά όσο και µη λεκτικά. Σε λεκτικό επίπεδο είναι εµφανής µια έντονη µείωση, κριτική, αποδοκιµασία και δηλώσεις ασυµφωνίας του ενός προς τον άλλον. Η ίδια κατάσταση σε µη λεκτικό επίπεδο φαίνεται από την ύπαρξη ελάχιστων χαµόγελων ανάµεσά τους, από τη σωµατική απόσταση που τείνουν να διατηρούν µεταξύ τους και από τις αρνητικές συµπεριφορές τους κατά τη διαδικασία επίλυσης προβληµάτων. - Οι σύντροφοι σε µια σχέση που διέρχεται κρίση τείνουν να αποδίδουν τα αρνητικά γεγονότα της σχέσης και τις αρνητικές συµπεριφορές του συντρόφου τους στο άλλο άτοµο και πιο συγκεκριµένα στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του. Αντίθετα, ενδεχόµενες θετικές συµπεριφορές του συντρόφου τους τείνουν να τις αποδίδουν σε εξωτερικούς παράγοντες, που δεν ήταν εσκεµµένοι και άρα δεν έχουν µεγάλη πιθανότητα να επαναληφθούν στο µέλλον. - Οι σύντροφοι σε µια σχέση που αντιµετωπίζει πρόβληµα, συνήθως, ανταποκρίνονται µε αρνητισµό ο ένας απέναντι στον άλλον. Είναι πιθανό, δηλαδή, σε µια αρνητική φράση του ενός να απαντήσει και ο άλλος αρνητικά µε αποτέλεσµα αυτό να έχει σηµαντική επίπτωση στο πώς τελικά οι σύντροφοι καταλήγουν να αισθάνονται ο ένας για τον άλλον αλλά και για τη σχέση τους. Μέσα σε τέτοιου είδους συνθήκες και παρουσία ενός κινήτρου για διάσωση της σχέσης, είτε και από τους δύο συντρόφους είτε από τον έναν από τους δύο, ένα ζευγάρι µπορεί να ζητήσει τη βοήθεια ενός θεραπευτή. 4

5 ΙΙ. ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΖΕΥΓΟΥΣ Η συµπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται µε ορισµένες τεχνικές, οι οποίες βασίζονται στη συµπεριφορική θεωρία και εφαρµόζονται σε προβλήµατα που προκαλούν συγκρούσεις και δυστυχία στο ζευγάρι. Βασική προϋπόθεση για την εφαρµογή των τεχνικών αυτών είναι η δηµιουργία µιας σωστής και συνεργατικής θεραπευτικής σχέσης, στην οποία ο θεραπευτής αφού κατανοήσει ακριβώς ποιο είναι το πρόβληµα και ποιο το ζητούµενο, είναι σε θέση να εκπαιδεύσει το ζευγάρι σε κάποιες τεχνικές µε τρόπο ευέλικτο παρακολουθώντας πάντα τις ιδιαίτερες ανάγκες των δύο ατόµων. Α. Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο πρωταρχικός και πιο σηµαντικός σε πρώτη φάση στόχος της συµπεριφορικής θεραπείας ζεύγους είναι να παρακινήσει το ζευγάρι προς µια αρχή συνεργασίας (collaborative set) (Craighead, Craighead, Kazdin, Mahoney), 1994). Συνήθως, οι "δυστυχισµένοι" σύντροφοι σε µια σχέση που δεν πάει καλά επικεντρώνονται σε αυτά που λέει ή κάνει ο σύντροφός τους και δεν τους αρέσουν. εν εστιάζουν, δηλαδή, την προσοχή τους καθόλου στο τι µπορούν να κάνουν οι ίδιοι, ώστε να βελτιωθεί η σχέση τους. Έτσι, η αρχή της συνεργασίας βασίζεται στην πεποίθηση ότι το κάθε µέλος ενός ζευγαριού πρέπει να ενδιαφερθεί κυρίως για την αλλαγή της δικής του συµπεριφοράς, παρά να περιµένει πρώτα απ' τον σύντροφό του να αλλάξει. Είναι βασικό, µε άλλα λόγια, ο καθένας να αναλάβει την προσωπική του ευθύνη τόσο απέναντι στον άλλον όσο και απέναντι στη σχέση. Ο θεραπευτής συζητά άµεσα το θέµα αυτό µε το ζευγάρι, ρωτά τους συντρόφους κατά πόσο συµφωνούν και τους ζητά να υιοθετήσουν αυτή τη νέα αντίληψη για την αλλαγή της σχέσης τους. Ο θεραπευτής επαναλαµβάνει τις αναφορές του στην "αρχή της συνεργασίας" και αργότερα κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Β. Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΜΟΤΙΒΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙ ΡΑΣΗΣ Αν παρατηρήσουµε και περιγράψουµε βήµα-βήµα τον τσακωµό ενός ζευγαριού, από τη στιγµή που πυροδοτείται, έως ότου κορυφωθεί και λήξει θα οδηγηθούµε στην αναγνώριση ενός µοτίβου αρνητικής αλληλεπίδρασης που εµφανίζεται ξανά και ξανά µέσα στη σχέση (Craighead, Craighead, Kazdin, Mahoney, 1994). Αυτό το µοτίβο αλληλεπίδρασης µας περιγράφει µια τυπική διαδικασία που επαναλαµβάνεται σε καβγάδες του ζευγαριού, ανεξάρτητα από το ποιο είναι κάθε φορά το περιεχόµενο της διαµάχης. 5

6 Για παράδειγµα, ένα µοτίβο µπορεί να περιλαµβάνει τα ακόλουθα βήµατα: 1. η σύντροφος παραπονείται για κάτι στον σύντροφο 2. ο σύντροφος την αγνοεί 3. η σύντροφος επαναλαµβάνει το παράπονό της 4. ο σύντροφος απαντά µε θυµό 5. η σύντροφος αποσύρεται και σταµατά προς το παρόν να παραπονείται. Αφού ο θεραπευτής αναγνωρίσει τέτοιου είδους µοτίβα στον τρόπο µε τον οποίο το ζευγάρι αλληλεπιδρά, είναι καλό να τους τα περιγράψει και να τους καθοδηγήσει να τα εντοπίσουν και οι ίδιοι, αναθέτοντάς τους παρατήρηση και καταγραφή της καθηµερινής τους διάδρασης. Σε ορισµένες περιπτώσεις και µόνο η αναγνώριση από το ζευγάρι του µοτίβου, είναι αρκετή ώστε να το διακόψει. Οταν η περίπτωση είναι πιο σύνθετη, ο θεραπευτής θα δουλέψει µε το ζευγάρι προς την ανεύρεση εναλλακτικών τρόπων συµπεριφοράς που θα ικανοποιούν τις ανάγκες και των δύο συντρόφων "σπάζοντας" όµως το µοτίβο της αρνητικής αλληλεπίδρασης. Γ. Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ ΣΤΗ ΣΧΕΣΗ 'Ένας από τους βασικούς στόχους που είχε ο Beck στη θεραπεία µε ζευγάρια ήταν να ενθαρρύνει τους συντρόφους να δίνουν σηµασία στις ευχάριστες πλευρές της σχέσης τους προσπαθώντας να ανακαλύψουν ξανά τη γοητεία που έβρισκε κάποτε ο ένας στον άλλον (Beck, 1996). Η βασική λογική πίσω από τον στόχο αυτό είναι ότι κάθε φορά που η σχέση τους διέρχεται µια κρίση, οι σύντροφοι τείνουν να ξεχνούν τα θετικά στοιχεία που βρίσκει ο ένας στον άλλον. Πολλά προβληµατικά ζευγάρια, σύµφωνα µε τον Beck, αναπτύσσουν κάποια "τυφλά" σηµεία απέναντι σε ό,τι είναι καλό στη σχέση τους. Προσέχουν µόνο τα στοιχεία που τους δυσαρεστούν και δεν καταφέρνουν να δουν εκείνα που τους αρέσουν. Μιλώντας για την ενίσχυση της σχέσης, ο Beck τονίζει ότι η βασική αρχή είναι η εξής: Αν ο κάθε σύντροφος νιώσει τις ανάγκες του συντρόφου του και τις ικανοποιήσει, όσο δύναται, τότε η σχέση θα αναζωογονηθεί σε µεγάλο βαθµό. Η εκπλήρωση των αναγκών του ενός συντρόφου από τον άλλον δεν απαιτεί µεγάλη προσπάθεια. Πιο δύσκολη είναι η κατανόηση των αναγκών αυτών, οι οποίες συνήθως δεν εκφράζονται µε τον σωστό τρόπο ανάµεσα στο ζευγάρι. Μέσα στο πλαίσιο της ενίσχυσης, η κυριότερη στρατηγική είναι οι σύντροφοι να δώσουν έµφαση στα θετικά στοιχεία της σχέσης τους. Αυτό σε καµιά περίπτωση δεν συνεπάγεται ανοχή και συµβιβασµό µε τα αρνητικά στοιχεία. Η εξάλειψη των αρνητικών στοιχείων, η οποία είναι ιδιαίτερα σηµαντική, επιτυγχάνεται καλύτερα µόνο µετά τη δηµιουργία µιας πιο θετικής ατµόσφαιρας. Στην αρχή της θεραπείας, λοιπόν, ο θεραπευτής συχνά αναθέτει στο ζευγάρι ασκήσεις για το σπίτι µε στόχο την αύξηση των θετικών σηµείων στη σχέση τους. 6

7 Πρώτος ο Stuart (1980) 3 περιέγραψε µε λεπτοµέρεια αυτόν τον τύπο συµπεριφορικής τεχνικής χρησιµοποιώντας τον όρο "ηµέρες φροντίδας" ("caring days"). Σε αυτή την παρέµβαση κάθε µέλος του ζευγαριού γράφει µια λίστα θετικών, µικρών, συγκεκριµένων συµπεριφορών που θα ήθελε ο σύντροφός του να εκδηλώσει γι' αυτόν. Σε αυτές τις συµπεριφορές δεν πρέπει να περιλαµβάνονται εκείνες που προκαλούν συγκρούσεις. Αφού τις εξετάσουν µαζί µε τον θεραπευτή, οι σύντροφοι ανταλλάσσουν τις λίστες και συµφωνούν ότι ο καθένας θα κάνει τουλάχιστον πέντε πράγµατα από τη λίστα για το σύντροφό του σε καθηµερινή βάση. Οι "Ηµέρες φροντίδας" είναι ένα πείραµα, ώστε οι σύντροφοι να δουν τι συµβαίνει όταν αυξηθούν οι θετικές συµπεριφορές στη σχέση τους. Είναι πάρα πολύ σηµαντικό δε αυτές οι θετικές συµπεριφορές να υλοποιούνται, ακόµα και όταν οι σύντροφοι δεν το αισθάνονται ή είναι θυµωµένοι ο ένας µε τον άλλον. Με αυτή την άσκηση φαίνεται κατά πόσο οι θετικές συµπεριφορές είναι σε θέση από µόνες τους να αποκαταστήσουν µια θετική βάση στη σχέση, υποδεικνύοντας στους συντρόφους ότι αξίζει να λύσουν τα προβλήµατά τους µαζί. Το συγκεκριµένο συµπεριφορικό πείραµα βοηθά στο σχηµατισµό µιας θετικής προσδοκίας για αλλαγή στη σχέση. Τα περισσότερα ζευγάρια ύστερα από 1-2 εβδοµάδες άσκησης συνειδητοποιούν ότι νιώθουν πιο θετικά ο ένας για τον άλλον, και ανακαλούν και άλλες καλές στιγµές της σχέσης τους. Πολλοί µάλιστα συνεχίζουν τις "ηµέρες φροντίδας" ακόµα και όταν παύει να τους ανατίθεται ως εργασία για το σπίτι από τον θεραπευτή.. Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Ενα από τα κύρια παράπονα των δυσαρεστηµένων συντρόφων στις σχέσεις που αντιµετωπίζουν προβλήµατα, είναι ότι οι σύντροφοί τους δεν συζητούσαν µαζί τους αρκετά συχνά (Terman, 1938). 4 Ερευνες µάλιστα έχουν δείξει ότι τόσο η ποσότητα (Terman, Locke, 1951) 5 όσο και η ποιότητα (Hobart και Klausner, Navran, 1967) 6 της επικοινωνίας σχετίζονται µε την καλή προσαρµογή στο γάµο. Έτσι, πρόσφατα έχει δοθεί µεγάλη έµφαση στη βελτίωση της συζυγικής επικοινωνίας, µε την άποψη ότι η βελτίωση της επικοινωνίας µπορεί να οδηγήσει σε βελτίωση της συζυγικής προσαρµογής. Μιλώντας για "καλή επικοινωνία" εννοούµε "συζήτηση και ακρόαση µε τρόπο που να προωθεί την αµοιβαία κατανόηση και, στην ιδανική περίπτωση, την αµοιβαία λύση προβληµάτων όταν υπάρξει ασυµφωνία" (Dattilio και Padesky, 1995). Κατά συνέπεια, 3 4, 5, 6 In: Dattilio, F.M.- Padesky, C.A. (1995). Συµβουλευτική ζευγαριών. Αθήνα: εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, σελ In: Guerney, B.G. (1996). Βελτίωση Σχέσεων. Αθήνα: εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, σελ

8 ένα βασικό µέληµα του θεραπευτή είναι να δώσει στο ζευγάρι να καταλάβει ότι η καλή επικοινωνία δεν συνεπάγεται απαραίτητα τη συµφωνία. Εποµένως, ο πρώτος στόχος θεραπευτικά είναι το ζευγάρι να δει την επικοινωνία ως µια διαδικασία από την οποία θα ωφεληθούν και οι δύο σύντροφοι. Η άσκηση στην επικοινωνία βοηθά τους συντρόφους να αποκτήσουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του καλού οµιλητή και του καλού ακροατή (Beck, 1996). Ο θεραπευτής µιλά στο ζευγάρι για τις διαφορές ανάµεσα στον ρόλο του οµιλητή και του ακροατή και περιγράφει τι είδους ικανότητες απαιτεί ο κάθε ρόλος. Ο ακροατής πρέπει να ξέρει να ακούει, να µπορεί να παρακολουθεί τον οµιλητή τόσο λεκτικά όσο και µη λεκτικά, να µην τον διακόπτει και να χρησιµοποιεί παραφράσεις, ώστε να του δείχνει ότι τον προσέχει και να διευκρινίζει τυχόν παρανοήσεις. Ο οµιλητής πρέπει να είναι ακριβής, ξεκάθαρος, άµεσος, να εκφράζει τα συναισθήµατά του και να αποφεύγει τα γνωσιακά λάθη (διάβασµα σκέψης, υπεργενίκευση, αυθαίρετο συµπέρασµα κ.ά.). Ο Beck δίνει κάποιες οδηγίες που µπορούν να κάνουν τις συζητήσεις ενός ζευγαριού πιο αποτελεσµατικές (Beck, 1996): Κανόνας 1 ος : Συντονιστείτε στο κανάλι του/της συντρόφου σας Κανόνας 2 ος : είξτε ότι ακούτε αυτά που σας λέει Κανόνας 3 ος : Μη διακόπτετε Κανόνας 4 ος : Κάντε αποτελεσµατικές ερωτήσεις Κανόνας 5 ος : Χρησιµοποιήστε διπλωµατία και διακριτικότητα. Η οδηγία που δίνεται αρχικά στο ζευγάρι για την άσκηση στην επικοινωνία είναι ο κάθε σύντροφος µε τη σειρά να πάρει το ρόλο του οµιλητή συζητώντας κάτι απλό, όπως για π.χ. ένα χόµπυ, ή πώς πέρασε τη µέρα του, ενώ ο άλλος σύντροφος γίνεται ακροατής χρησιµοποιώντας παραφράσεις. Οσο προχωράει η άσκηση, τόσο τα θέµατα προς συζήτηση γίνονται πιο συναισθηµατικά φορτισµένα και σχετιζόµενα µε τη σχέση, όπως για παράδειγµα κάτι που συνέβη και ενόχλησε έναν από τους δύο συντρόφους (Craighead, Craighead, Kazdin, Mahoney, 1994). Κατά τη διάρκεια της άσκησης, ο θεραπευτής µπορεί να παρεµβαίνει και να καθοδηγεί το ζευγάρι σε σηµεία που χρειάζονται βελτίωση. Μετά, µπορεί να ζητήσει από τους συντρόφους ανατροφοδότηση. να του περιγράψουν, δηλαδή, κατά πόσο η εµπειρία τους αυτή ήταν παρόµοια ή διαφορετική µε τις συνηθισµένες τους συζητή-σεις, τι τους άρεσε και τι τους δυσκόλεψε στην άσκηση αυτή. Μέσα από αυτή τη δια-δικασία µπορεί να µάθουν πώς να κατανοούν καλύτερα τα προβλήµατα ο ένας του άλλου και να µάθουν περισσότερα πράγµατα για τον σύντροφό τους. Αυτό µπορεί να συµβάλει και στην αµοιβαία επίλυση προβληµάτων (Dattilio και Padesky, 1995). Παράγοντες που εµποδίζουν την απόκτηση δεξιοτήτων επικοινωνίας Οι τρεις πιο συνηθισµένοι παράγοντες που ενδέχεται να παρακωλύσουν την 8

9 προσπάθεια των συντρόφων για καλύτερη επικοινωνία είναι οι εξής (Dattilio και Padesky, 1995): α. ιαπροσωπικές δυσκολίες Ορισµένα άτοµα δεν διαθέτουν βασικές διαπροσωπικές δεξιότητες. Καλό είναι να διερευνήσει ο θεραπευτής κατά πόσο οι σύντροφοι έχουν δυσκολίες στην επικοινωνία τους και µε άλλα άτοµα στην καθηµερινή ζωή. Εάν υπάρχουν δυσκολίες µάθησης ψυχολογικών µεταβλητών (π.χ. δυσκολία στην αναγνώριση των συναισθηµάτων) ίσως χρειαστούν αρκετές ατοµικές συνεδρίες για εκπαίδευση στις δεξιότητες που ο σύντροφος δεν διαθέτει. β. Έντονο συναίσθηµα Η µεγάλη συναισθηµατική φόρτιση οδηγεί σε γνωσιακές παραποιήσεις. Είναι βασικό, λοιπόν, το ζευγάρι να µάθει να µειώνει το έντονο αρνητικό συναίσθηµα (π.χ. θυµός, άγχος, κατάθλιψη) πριν εξασκηθεί σε νέες στρατηγικές επικοινωνίας. Πρέπει ο θεραπευτής να δείξει στο ζευγάρι µεθόδους αµοιβαίας "παύσης" όταν π.χ. ο θυµός γίνεται έντονος, ώστε η επικοινωνία να γίνεται χαοτική και να επιδρά καταστροφικά στη σχέση. Ο Beck (1996) περιγράφει τις "χρωµατιστές ζώνες" για να προσδιορίσει το επίπεδο θυµού του ζευγαριού και να τον ελέγξει: Η µπλε ζώνη 'Ηρεµο εύρος συναισθήµατος Η κίτρινη ζώνη Επίπεδο θυµού, όπου υπάρχει έλεγχος σε σκέψεις, λέξεις, πράξεις Η κόκκινη ζώνη Απώλεια ελέγχου σε λέξεις, ίσως σωµατική επίθεση, υψηλός βαθµός γνωσιακών παραποιήσεων. Αρχικά, τα ζευγάρια καθοδηγούνται να εφαρµόζουν την άσκηση στην επικοινωνία µόνο όταν είναι στη µπλε ζώνη. Οταν ασκηθούν αρκετά, µπορούν να δουλέψουν και στην κίτρινη ζώνη. Κάθε σύζυγος µπορεί να φωνάξει "παύση" οποιαδήποτε στιγµή. Οι παύσεις αυτές είναι σύντοµες και βοηθούν τους συντρόφους να ηρεµήσουν. Για κάποια ζευγάρια, µπορεί να χρειάζεται ο ένας σύντροφος να φύγει για λίγη ώρα από το σπίτι, αν υφίσταται κίνδυνος σωµατικής επίθεσης. γ. Παρεµβαλλόµενες αντιλήψεις Οι παρεµβαλλόµενες αντιλήψεις είναι στην ουσία αντιστάσεις στην αλλαγή. Μια από αυτές είναι η απελπισία που βιώνουν οι σύντροφοι και που µπορεί να περιλαµβάνει γνωσίες του τύπου "Ο σύντροφός µου δεν πρόκειται να αλλάξει", 'Ενας άλλος τύπος αντίληψης που µπορεί να εµποδίζει την επικοινωνία είναι ο 9

10 φόβος της συναισθηµατικής οικειότητας που περιλαµβάνει πεποιθήσεις του τύπου "αν εκφράσω τα αληθινά µου συναισθήµατα, θα γελοιοποιηθώ", "είµαι καλύτερα, όταν είµαι µόνος" κ.ά. Ο τρίτος τύπος παρεµβαλλόµενης αντίληψης είναι η έλλειψη ανοχής για τις συναισθηµατικές δυσκολίες των άλλων, που περιλαµβάνει την πεποίθηση ότι η προέκταση αρνητικών συναισθηµάτων πάνω σε άλλους προκαλεί πόνο, ένταση, ενοχές και οδηγεί τα άτοµα να µην εκφράζουν, αρνητικά συναισθήµατα τελικά. Αν ο θεραπευτής εντοπίσει τέτοιου είδους πεποιθήσεις, µπορεί να καθοδηγήσει τους συντρόφους, ώστε να τις ελέγξουν, και να γίνει γνωσιακή αναδόµηση. Ε. Η ΕΠΙΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Αφού το ζευγάρι µάθει να επικοινωνεί συζητώντας και ακούγοντας µε τον τρόπο που περιγράφτηκε προηγουµένως, τότε αυτές οι δεξιότητες µπορούν να εφαρ-µοστούν στην επίλυση προβληµάτων. Οι Jacobson και Margolin (1979) 7 εξέδωσαν ένα εγχειρίδιο στο οποίο αναφέρονται στρατηγικές για µια αποτελεσµατική επίλυση των συγκρούσεων. Η επιτυχής λύση προβληµάτων περιλαµβάνει την οριοθέτηση των θεµάτων που πρέπει να συζητηθούν, την περιγραφή των προβληµάτων µε συγκεκριµένο και θετικό τρόπο, τη συζήτηση ενός θέµατος κάθε φορά, την ανεύρεση λύσεων για το συγκεκριµένο πρόβληµα και όχι την απόδοση ευθυνών καθώς και τον αµοιβαίο συµβιβασµό. Πρακτικά στο πλαίσιο της θεραπείας, ο θεραπευτής συµβουλεύει το ζευγάρι να ξεκινήσει την άσκηση στην επίλυση προβληµάτων από ένα πρόβληµα όχι και τόσο σηµαντικό. Ο ίδιος παρεµβαίνει στις πρώτες προσπάθειες καθοδηγώντας τους συντρόφους και ενισχύοντας τις επιθυµητές συµπεριφορές. Η επίλυση προβληµάτων περιλαµβάνει δύο µέρη: τον προσδιορισµό του προβλήµατος και την επίλυση του προβλήµατος (Craighead, Craighead, Kazdin, Mahoney, 1994). Στην πρώτη φάση, ο ένας σύντροφος αναφέρει ένα πρόβληµα, περιγράφοντας τι τον ενοχλεί σε αυτό, αναγνωρίζοντας τον δικό του ρόλο ή το µερίδιο ευθύνης του στο πρόβληµα και αποφεύγοντας τις κατηγορίες και την απόδοση ευθυνών. Ο άλλος σύντροφος ακούει προσεκτικά, κάνει παραφράσεις και εκφράζει την προθυµία του να δουλέψει πάνω στο συγκεκριµένο πρόβληµα. Το ζευγάρι συνεργάζεται, ώστε να ορίσει το πρόβληµα µε σαφήνεια και έπειτα να το καταγράψει. Η φάση της επίλυσης του προβλήµατος ξεκινά µε ένα καταιγισµό πιθανών λύσεων (brainstorming), που επίσης καταγράφονται. Οι σύντροφοι παροτρύνονται να είναι όσο το δυνατόν πιο δηµιουργικοί στο στάδιο αυτό. Αφού σχηµατιστεί µια λίστα πιθανών λύσεων, συζητώνται τα υπέρ και τα κατά της κάθε µιας και το ζευγάρι από κοινού αποφασίζει να υιοθετήσει κάποια ή 7 In: Craighead, L, - Craighead, W. - Kazdin, A. - Mahoney, M. (1994) Cognitive and Behavioral Interventions. Massachusetts: Allyn and Bacon, σελ

11 κάποιες από αυτές. Μπορεί για παράδειγµα, σ' ένα δεδοµένο πρόβληµα να βρεθούν έξι λύσεις, εκ των οποίων οι τέσσερεις πρώτες βρίσκουν σύµφωνο τον σύντροφο και οι λύσεις 4, 5 και 6 βρίσκουν σύµφωνη τη σύντροφο. Σε αυτή την περίπτωση θα υιοθετηθεί η λύση µε το νούµερο 4 στην οποία συµφωνούν και οι δύο σύντροφοι. Σε ορισµένες περιπτώσεις ένα πρόβληµα µπορεί να έχει µεγαλύτερη σηµασία για τον έναν από τους δύο συντρόφους. Τότε είναι καλό να βρεθεί µια λύση που να ικανοποιεί αυτόν που ενδιαφέρεται περισσότερο, ακόµα και αν ο άλλος δεν συµφωνεί. Επίσης, σε περιπτώσεις, όπου δεν βρίσκεται λύση κοινής αποδοχής, το ζευγάρι αποφασίζει ποιος από τους δύο συντρόφους θα ικανοποιηθεί στο συγκεκριµένο πρόβληµα, µε αντάλλαγµα την ικανοποίηση του άλλου κάποια άλλη φορά, "θα γίνει το δικό µου αυτή τη φορά και την επόµενη θα γίνει το δικό σου" (Datillio και Padesky, 1995). Ζητήµατα που παρεµποδίζουν την επιτυχή επίλυση προβληµάτων Στη θεραπεία κατά τη διάρκεια της επίλυσης προβληµάτων, µπορεί να προκύ-ψουν θέµατα που αφορούν και τους δύο συντρόφους και που µπορεί να παρα-κωλύουν την εποικοδοµητική λύση των συγκρούσεων (Dattilio και Padesky, 1995). α. ιαφορές ισχύος στη σχέση Σε όλες τις σχέσεις υπάρχουν διαφορές ισχύος ανάµεσα στα µέλη. 'Αλλα ζευγάρια µπορεί να διαχωρίζουν τις αποφάσεις ανά τοµείς (ο ένας αποφασίζει για οικονοµικά ζητήµατα και ο άλλος για ζητήµατα νοικοκυριού), άλλα ζευγάρια µοιράζουν τις αποφάσεις ισότιµα, σε άλλα ζευγάρια ο ένας σύντροφος έχει πάντα την τελευταία λέξη. Καθώς οι στρατηγικές επίλυσης προβληµάτων βασίζονται στο συνεργατικό µοντέλο της ίσης δύναµης, ο θεραπευτής πρέπει να διακρίνει κατά πόσο το ζευγάρι θα δεχτεί να υιοθετήσει ένα µοντέλο αµοιβαιότητας. Εάν υφίσταται µεγάλη διαφορά ισχύος στη σχέση, είναι καλό να δείξει στους συντρόφους ότι θα έχουν αµοιβαίο όφελος από τη λήψη αποφάσεων από κοινού. Μπορεί για παράδειγµα να τους ρωτήσει τα υπέρ και τα κατά του δικού τους τρόπου λήψης αποφάσεων και να τονίσει τα οφέλη της αµοιβαίας λύσης προβληµάτων. Εάν οι σύντροφοι είναι προσκολληµένοι στο σύστηµα µονόπλευρης δύναµης, τότε ο θεραπευτής πρέπει να διερωτηθεί κατά πόσο µπορεί να έχει αποτέλεσµα η θεραπεία ζεύγους και να προσφέρει εναλλακτικά ατοµική θεραπεία ή βοήθεια ώστε οι σύντροφοι να προσαρµοστούν στην ήδη υπάρχουσα κατάσταση. β. Αντιλήψεις που µπορεί να εµποδίσουν την επίλυση προβληµάτων Είναι πιθανό να υφίστανται αντιλήψεις σχετικά µε την αλλαγή, του τύπου "Μια 11

12 µικρή αλλαγή δεν είναι αρκετή" ή αντιλήψεις επιδίωξης της τέλειας λύσης. Σε αυτή την περίπτωση είναι καλό να εξεταστούν τα υπέρ και τα κατά της αδράνειας έναντι της ελλιπούς δράσης, ώστε οι σύντροφοι να µειώσουν τις τελειοθηρικές απαιτήσεις τους. Επίσης, µπορεί ο ένας σύντροφος να θεωρεί ότι έχει ήδη συµµορφωθεί αρκετά κατά το παρελθόν και να µην επιθυµεί τώρα να διαπραγµατευτεί. Σε αυτή την περίπτωση είναι καλό να γίνει µια ανασκόπηση του ιστορικού, γιατί συχνά οι άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν τις παραχωρήσεις του συντρόφου τους και πιστεύουν ότι οι ίδιοι µόνο συµβιβάζονται. Επιπλέον, πρέπει να διερευνηθούν τα πλεονεκτήµατα και τα µειονεκτήµατα των "ίσων παραχωρήσεων". Εάν όντως υπάρχει µεγάλη ανισορροπία, µπορεί οι σύντροφοι να συµφωνήσουν να αποκατασταθεί συµβολικά αυτός που αισθάνεται αδικηµένος µε το να αναλάβει για παράδειγµα κάποια δραστηριότητα που τον ευχαριστεί, αναθέτοντας στον άλλον λίγο περισσότερες ευθύνες για ένα ορισµένο χρονικό διάστηµα. 12

13 ΙΙΙ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Στo παρόν άρθρο συγκεκριµένες συµπεριφορικές τεχνικές, οι οποίες εφαρµόζονται στη θεραπεία ζεύγους. Παρόλο που οι τεχνικές αυτές µπορεί να είναι αποτελεσµατικές, δεν κατορθώνουν από µόνες τους να επιφέρουν τις απαραίτητες γνωσιακές αλλαγές ή τις αλλαγές στις στάσεις των ατόµων (Patterson, 1986). 8 Κατά συνέπεια, ένα µειονέκτηµα της αποκλειστικής Θεραπείας Συµπεριφοράς σε Ζευγάρια είναι ότι δίνει λίγη έµφαση στον τρόπο µε τον οποίο τα άτοµα σκέφτονται για τον εαυτό και για τους συντρόφους τους. Το γνωσιακό στοιχείο στη θεραπεία ζεύγους προστέθηκε ως αποτέλεσµα µελετών, όπως εκείνης των Margolin και Weiss (1978), 9 η οποία έκανε µια σύγκριση της Συµπεριφορικής Θεραπείας σε Ζευγάρια µε µια παρόµοια θεραπεία συµπληρωµένη µε τεχνικές γνωσιακής αναδόµησης. Οι ερευνητές βρήκαν ότι η θεραπεία που περιελάµβανε και τη γνωσιακή αναδόµηση ήταν πιο αποτελεσµατική σε σηµαντικό βαθµό σε διάφορα επίπεδα µετρήσεων από τη θεραπεία σε ζευγάρια, όπου χρησιµοποιήθηκαν µόνο συµπεριφορικές τεχνικές. 'Άλλωστε, και η βιβλιογραφία υποδεικνύει χαρακτηριστικά ζευγαριών που µπορούν να προβλέψουν κατά πόσο ένα ζεύγος θα ωφεληθεί από µια συµπεριφορική θεραπεία. Για παράδειγµα, τα νεότερα ζευγάρια πετυχαίνουν καλύτερα αποτελέσµατα µε τη Θεραπεία Συµπεριφοράς απ' ό,τι τα µεγαλύτερα (Baucom, 1984; Hahlweg, Schindler, Revenstorf, Brengelmann, 1984). 10 Επίσης, ζευγάρια στα οποία οι σύντροφοι δεν έχουν τρυφερότητα ο ένας για τον άλλον πριν τη θεραπεία, ανεξάρτητα από την ικανότητά τους για επίλυση προβληµάτων, δεν ωφελούνται τόσο από τη Θεραπεία Συµπεριφοράς (Hahlweg et al., 1984). 11 Συνεπώς, ο θεραπευτής πρέπει να διαθέτει ευελιξία, ώστε να είναι σε θέση να προσαρµόζει τις θεωρητικές του γνώσεις ανάλογα µε τις ανάγκες του ζευγαριού µε το οποίο συνεργάζεται κάθε φορά, συνδυάζοντας άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο τις συµπεριφορικές τεχνικές µε τη γνωσιακή αναδόµηση. 8, 9 10, 11 In: Dattilio, F.M. - Padesky, C.A. (1995) Συµβουλευτική ζευγαριών. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα, σελ. 38. Craighed, L. - Craighead, W. - Kazdin, A. - Mahoney, M. (1994). Cognitive and Behavioral Interventions. Massachusetts: Allyn and Bacon, σελ

14 IV. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Beck, A. (1996). εν αρκεί µόνο η αγάπη. Αθήνα: εκδ. Πατάκη. Craighead, L. - Craighead, W. - Kazdin, A. - Mahoney, M. (1994). Congnitive and Behaivoral Interventions - An Empirical Approach to Mental Health Problems. Massachusetts: Allyn and Bacon. Dattilio, F.M. - Padesky, C.A. (1995). Συµβουλευτική ζευγαριών. Επιµέλεια: Καλαντζή- Αζιζι, Α. Αθήνα: εκδ. Ελληνικά Γράµµατα. Guerney, B.G. (1996). Βελτίωση σχέσεων. Επιµέλεια: Χάιντς, Ε. Αθήνα: εκδ. Ελληνικά Γράµµατα. 14

15 ιαφάνεια 1 Θεραπεία Ζεύγους Γ. Ευσταθίου Κλινικός Ψυχολόγος 15

16 ιαφάνεια 2 Ιστορική αναδροµή Stuart: Θεωρία Θετικών Ανταλλαγών Ellis: Μη ορθολογικές αντιλήψεις Beck: Γνωσιακή θεραπεία Έµφαση στα συστήµατα αντιλήψεων (σχέσεις γενικά, σχέση ειδικά, ρόλους) εξιότητες Συµπεριφορά: δυσλειτουργικές αλληλεπιδράσεις 16

17 ιαφάνεια 3 ιαµόρφωση βασικών αντιλήψεων Πρώιµα στάδια της ζώής Γονείς Πολιτισµικές αξίες Μέσα µαζικής ενηµέρωσης Πρώτες εµπειρίες Ασαφώς: «Πώς θα έπρεπε να είναι τα πράγµατα» Έµφαση στις αντιλήψεις που ευθύνονται για την έλλειψη ικανοποιήσης και όχι σε τραύµατα παιδικής ηλικίας 17

18 ιαφάνεια 4 Μορφές δυσλειτουργικών γνωσιακών κατασκευών Μη ρεαλιστικές προσδοκίες Παραποιηµένες αντιλήψεις Λανθασµένη απόδοση ευθύνης Παραποιηµένη αξιολόγηση εµπειριών Σε επίπεδο: Αυτοµάτων σκέψεων Βασικών αντιλήψεων Σχηµάτων 18

19 ιαφάνεια 5 Παραδείγµατα «Όλοι οι άντρες είναι ίδιοι» «Για να είµαι καλός σύζυγος, πρέπει να βοηθώ τη γυναίκα µου να λύνει όλα της τα προβλήµατα» «Η αγάπη ξυπνά αυθόρµητα» «Αν αγαπάς τον άλλον δε χρειάζεται να προσπαθήσεις» «Αφού έχουµε δυσκολίες σηµαίνει ότι δεν αγαπιόµαστε» «Είµαι ανήµπορη και αδύναµη σαν παιδί» «Ο σύντροφός µου δεν µπορεί να αλλάξει» 19

20 ιαφάνεια 6 Αρχές θεραπείας Κοινή αποδοχή ευθύνης για τα προβλήµατα στη σχέση Αποδοχή ότι το πρόβληµα µπορεί να λυθεί µόνο µέσα από κοινή προσπάθεια Ουδετερότητα θεραπευτή ιαφορές ισχύος αµοιβαιότητα Τρόπος επιρροής στη σχέση 20

21 ιαφάνεια 7 Αξιολόγηση Κοινές συνεντεύξεις Αλληλεπίδραση ζευγαριού Ορισµός προβλήµατος Ατοµικές συνεντεύξεις Θέµατα που δεν έχουν συζητηθεί στην κοινή Αλληλεπίδραση µε κάθε σύντροφο ξεχωριστά Σκέψεις που δεν εκφράζονται µπροστά στον άλλο σύντροφο Ερωτηµατολόγια Αυξηµένη διάρκεια συνεδριών Προειδοποίηση ότι οι άµεσες αλλαγές θα αργήσουν 21

22 ιαφάνεια 8 Πορεία θεραπείας Αναγνώριση προβληµατικών τοµέων Εκπαίδευση στο γνωσιακό µοντέλο Αύξηση θετικών ανταλλαγών Εντοπισµός αυτοµάτων σκέψεων Αναγνώριση γνωσιακών παραποιήσεων εξιότητες επικοινωνίας εξιότητες επίλυσης προβληµάτων Ανακάλυψη βασικών αντιλήψεων Πρόληψη υποτροπής 22

23 ιαφάνεια 9 Ειδικά θέµατα Εξωσυζυγική σχέση Ο ένας σύντροφος έχει αποφασίσει να διακόψει τη σχέση «Απελπιστικό σηµείο» Ψυχοπαθολογία στον ένα σύντροφο «Αδικηµένος» σύντροφος Καταστάσεις κρίσεως Πολιτιστικά θέµατα Οµοφυλόφιλα ζευγάρια AIDS Βία 23

24 ιαφάνεια 10 Ειδική υπηρεσία Κέντρο Κακοποιηµένης Γυναίκας Ψυχολογική υποστήριξη και νοµικές συµβουλές. ευτέρα - Παρασκευή, 9 π.µ. έως 10 µ.µ. Τηλ: (9 π.µ. - 6 µ.µ.) (6 µ.µ µ.µ.)

25 ιαφάνεια 11 Τεχνικές Παιγνίδια ρόλων Επαναβιώσεις στη φαντασία Θετικές αλληλεπιδράσεις Ηµέρες φροντίδας 25

26 ιαφάνεια 12 Αρνητικό πλαίσιο Αρχικά ελκυστικά χαρακτηριστικά: Τωρινή αρνητική αξιολόγηση: Επιφυλακτικός Ξέρει τι θέλει Ακριβής Ανέµελος Ερωτικός Φοβισµένος Απαιτητικός Κολληµένος Αφηρηµένος Θέλει συνέχεια σεξ 26

27 ιαφάνεια 13 Εκπαίδευση στην επικοινωνία Η καλή επικοινωνία δεν συνεπάγεται απαραίτητα συµφωνία Όχι αγώνας δύναµης Εναλλαγή στους ρόλους του ακροατή και του οµιλητή Οµιλητής: συντοµία, συγκεκριµένο θέµα, επιθυµία θέση, συναίσθηµα Ακροατής: να καταλάβει όσο το δυνατόν καλύτερα τον οµιλητή, µόνο ερωτήσεις, όχι σχόλια, σύνοψη λεγοµένων υσκολίες: γενικές διαπροσωπικές δεξιότητες, θυµός 27

28 ιαφάνεια 14 Επίλυση προβληµάτων (Ι) Οριοθέτηση θεµάτων προς συζήτηση Καθορισµός προβληµάτων µε θετικό συγκεκριµένο τρόπο Συζήτηση ενός µόνο προβλήµατος Εστίαση στη λύση και όχι στην απόδοση ευθυνών Αµοιβαίος συµβιβασµός 28

29 ιαφάνεια 15 Επίλυση προβληµάτων (ΙΙ) Καθορισµός προβλήµατος Αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων Επιλογή βέλτιστης λύσης Σχεδιασµός εφαρµογής Εφαρµογή Αξιολόγηση 29

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΡΦΙΚΟΙ ΚΑΒΓΑ ΕΣ! της Σίλειας Γ. Οικονόµου

Α ΕΡΦΙΚΟΙ ΚΑΒΓΑ ΕΣ! της Σίλειας Γ. Οικονόµου 1 Α ΕΡΦΙΚΟΙ ΚΑΒΓΑ ΕΣ! της Σίλειας Γ. Οικονόµου Αγαπιούνται αλλά τσακώνονται σαν το σκύλο µε τη γάτα; Μαζί δεν κάνουνε και χώρια δεν µπορούνε; Σε µικρότερο ή µεγαλύτερο βαθµό οι εντάσεις και οι συγκρούσεις

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ( σελίδες σχολικού βιβλίου 135 139, έκδοση 2014 : σελίδες 130 134 ) 3.3.3 υναµική Οµάδων 3.3.3.1 Βασικές έννοιες - Ορισµοί Η οµάδα αποτελεί έννοια και όρο που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΨΙΕΣ ΜΙΡΑΝΤΑ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ & ΝΤΙΑΝΑ ΧΑΡΙΛΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΙΚΗ, 19 ΕΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΖΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ 1 Οι ασθενείς θέλουν να ερωτηθούν; Nakopoulou et al. J Sex Med 2010;7:700 711. Είµαι επαρκής; εν χρειάζεται να είστε ειδικοί σεξολόγοι Είµαι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη

Οι γυναίκες μπορεί να περάσουν ώρες ή ακόμα και μέρες χωρίς να έχουν οποιαδήποτε σεξουαλική σκέψη Ο ανδρικός και ο γυναικείος εγκέφαλος διαφέρουν χημικά και θυμικά, με αποτέλεσμα οι άνδρες και οι γυναίκες να βλέπουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Τα διαφορετικά συναισθήματα των δύο φύλων

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών

4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών. Περίπτωση έφηβης 14 χρονών με έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις και εκδραματίσεις: Η σημασία της συνεργασίας με τους γονείς για την αποτελεσματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περιστατικών (case studies) στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικόµοντέλο:παρουσίαση και ανάλυση περιπτώσεων Οργανωτής: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας τηςσυµπεριφοράς, Αθήνα Πρόεδρος: Κ. Ευθυµίου Συζητητής:

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ιαδικασία ενθάρρυνσης, έµπνευσης και βοήθειας στους άλλους για να δουλέψουν µε ενθουσιασµό ως προς κάποιους στόχους.

ιαδικασία ενθάρρυνσης, έµπνευσης και βοήθειας στους άλλους για να δουλέψουν µε ενθουσιασµό ως προς κάποιους στόχους. ΗΓΕΣΙΑ Η φύση της ηγεσίας ιαδικασία ενθάρρυνσης, έµπνευσης και βοήθειας στους άλλους για να δουλέψουν µε ενθουσιασµό ως προς κάποιους στόχους. Βοηθάει την οµάδα να εντοπίσει «που πηγαίνει» και προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Πως Αντιμετωπίζουμε την Άρνηση Διαβάσματος

Πως Αντιμετωπίζουμε την Άρνηση Διαβάσματος 13o ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΑΒΒΑΤΟ 6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2012 Πως Αντιμετωπίζουμε την Άρνηση Διαβάσματος Στέφανος Δημητρίου Σχολικός Ψυχολόγος Οδηγίες Εργαστηρίου Παρακαλώ κάντε ομάδες των 3-5 ατόμων. Βάλτε

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr οµή και οδηγίες για την γραπτή παρουσίαση (case study) της θεραπείας ενός περιστατικού 1 Κωνσταντίνος Ευθυµίου Κλινικός Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής (επόπτης Ι.Ε.Θ.Σ.) Παπαδιαµαντοπούλου 14, Αθήνα. Τηλ.210-6136075,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΣυμπεριφορικήΥγεία» Θέματα Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και Ψυχολογίας της Υγείας Απομάκρυνση από το κλασικό πρότυπο παροχής υπηρεσιών ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα;

ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ΗΓΕΣΙΑ & ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ: Πολυτέλεια ή Αναγκαιότητα; ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA Επισκόπηση της παρούσας οµιλίας Έχει το

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΜΟΙΒΕΣ, ΠΟΙΝΕΣ ΚΑΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο

2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο 2.3 Επικοινωνία, Χειρισμός Τηλεφώνου και Κοινωνικές Σχέσεις 2.3.1 Χρήση των ικανοτήτων επιχειρησιακής επικοινωνίας με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο Να είναι σε θέση να ανακαλεί τις βασικές αρχές της αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα