1.1 Εισαγωγή Η κυριότερη πηγή οξειδίων του θείου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.1 Εισαγωγή Η κυριότερη πηγή οξειδίων του θείου"

Transcript

1 1 Θεωρητικό µέρος 1

2 1.1 Εισαγωγή Μια από τις πιο σηµαντικές ο µάδες ρύπων σχετίζεται µε το θείο. Περιλαµβάνει οξείδια του θείου, υδρόθειο και άλλες ενώσεις του θείου, που είναι κατά κανόνα δύσοσµες, όπως CS 2, OCS, CH 3 SH, CH 3 SSCH 3, CH 3 SOCH 3. Η κυριότερη πηγή οξειδίων του θείου είναι οι καύσεις ορυκτών καυσίµων µε µεγάλες περιεκτικότητες σε θείο. Το θείο υπάρχει στον άνθρακα και το πετρέλαιο σε οργανικές ενώσεις οι οποίες σε συνθήκες καύσης δίνουν SO 2. Θείο επίσης υπάρχει στα µεταλλεύµατα υπό µορφή σουλφιδίων από όπου ελευθερώνεται σαν SO 2 κατά την φρύξη των ορυκτών. Οι µεγαλύτερες εκποµπές SO 2 προέρχονται από την καύση άνθρακα στις µονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, από τις καύσεις πετρελαίου για κίνηση και θέρµανση, από τις εγκαταστάσεις διύλισης του πετρελαίου και από τις µεταλλουργικές βιοµηχανίες. Οξείδια του θείου και άλλες ενώσεις του θείου ελευθερώνονται και από τις εκρήξεις ηφαιστείων. Μεγάλο πλήθος βιοµηχανιών εκπέµπουν ποσότητες SO 2 κυρίως από τη χρήση καυσίµων για παραγωγή ενέργειας και θερµότητας. Πρέπει εποµένως να καταβάλλονται προσπάθειες για µείωση της κατανάλωσης ενέργειας και όπου είναι δυνατό χρήση καθαρότερων καυσίµων. Τα οξείδια του θείου και άλλες ενώσεις του θείου περιέχεται στον κατάλογο που υπάρχει στο Παράρτηµα III της Οδηγίας 96/61/ΕΚ, σχετικά µε την Ολοκληρωµένη Πρόληψη και Έλεγχο της Ρύπανσης (Integrated Prevention Pollution Control, IPPC), και περιλαµβάνει τις σηµαντικότερες ρυπογόνες ουσίες, που πρέπει να λαµβάνονται υποχρεωτικά υπόψη, για τον καθορισµό των οριακών τιµών εκποµπής. Στις παραγράφους που ακολουθούν παρατίθενται στοιχεία σχετικά µε τη σύσταση του πετρελαίου, την αποθείωση του πετρελαίου και τις αρνητικές επιπτώσεις των θειούχων ενώσεων. 2

3 1.2 Σύσταση του πετρελαίου Το αργό πετρέλαιο είναι µίγµα πολλών χηµικών ενώσεων. Οι περισσότερες είναι υδρογονάνθρακες αλλά σε µικρότερες ποσότητες περιέχονται και άλλες ενώσεις, οι οποίες είναι ανεπιθύµητες, και χαρακτηρίζονται σαν προσµίξεις. Οι προσµίξεις υπάρχουν είτε σε ίχνη (όπως µέταλλα και τα άλατά τους) ή και σε σηµαντικές ποσότητες (όπως το θείο). Οι προσµίξεις είναι ανεπιθύµητες στα τελικά προϊόντα και προκαλούν προβλήµατα στις διεργασίες επεξεργασίας του αργού πετρελαίου όπως διαβρώσεις, δηλητηριάσεις καταλυτών κ.λπ. Στοιχειακή σύσταση του αργού πετρελαίου Στοιχείο Ποσοστό % w/w άνθρακας υδρογόνο οξυγόνο 0-1,5 άζωτο 0,01-0,9 θείο 0,1-7 3

4 1.2.1 Υδρογονάνθρακες Οι κυριότεροι υδρογονάνθρακες του πετρελαίου είναι: αλκάνια (παραφίνες) κυκλοαλκάνια (ναφθένια) αρωµατικοί υδρογονάνθρακες. Ακόρεστοι υδογονάνθρακες υπάρχουν µόνο σε ίχνη στο αργό πετρέλαιο αλλά περιέχονται σε ορισµένα κλάσµατα επειδή προκύπτουν κατά τις διεργασίες διύλισης (πυρόλυση, αναµόρφωση κ.α) Τα αλκάνια (C ν Η 2ν+2 ) που συναντώνται στο πετρέλαιο έχουν από 1 µέχρι 33 άτοµα άνθρακα στα µόριά τους. Σε µεγαλύτερες ποσότητες περιέχονται τα ευθύγραµµης αλυσίδας (nαλκάνια). Τα διακλαδισµένα αλκάνια έχουν συνήθως την οµάδα CH 3 - στο δεύτερο άτοµα άνθρακα. Τα κυκλοαλκάνια (C ν Η 2ν ) είναι συνήθως υποκατεστηµένα (κυρίως µε CH 3 ) κυκλοπεντάνια και κυκλοεξάνια. Σε µικρές ποσότητες περιέχονται υδρογονάνθρακες µε δακτυλίους όπως η δεκαλίνη (C 10 H 18 ). περισσότερους κυκλοπεντάνιο κυκλοεξάνιο δεκαλίνη 4

5 CH 3 CH 3 Οι αρωµατικοί υδρογονάνθρακες είναι το βενζόλιο, µεθυλοβενζόλιο (τολουόλιο), αιθυλοβενζόλιο, προπυλοβενζόλιο, ισοπροπυλοβενζόλιο, 1,3-διµεθυλοβενζόλιο (ξυλόλιο), 1,2,4- τριµεθυλοβενζόλιο. CH 3 CH 2 CH 3 CH 2 CH 2 CH 3 βενζόλιο µεθυλοβενζόλιο αιθυλοβενζόλιο προπυλοβενζόλιο CH 3 CH 3 CHCH 3 CH 3 CH 3 CH 3 ισοπροπυλοβενζόλιο 1,3-διµεθυλοβενζόλιο CH 1,2,4-τριµεθυλοβενζόλιο 3 Σε µικρές ποσότητες περιέχουν ναφθαλίνιο, 1-µεθυλοναφθαλίνιο και 2-µεθυλοναφθαλίνιο. ναφθαλίνιο 1-µεθυλοναφθαλίνιο 2-µεθυλοναφθαλίνιο Σε βαριά κλάσµατα πετρελαίου περιέχονται πολυπυρηνικοί αρωµατικοί υδρογονάνθρακες όπως ανθρακένιο και 1,2- βενζανθρακένιο. ανθρακένιο 1,2-βενζαθρακένιο 5

6 1.2.2 Προσµίξεις Οι κυριότερες προσµίξεις που περιέχονται στο πετρέλαιο είναι: το νερό και οι ενώσεις των αλογόνων ενώσεις του αζώτου ενώσεις του οξυγόνου οργανοµεταλλικές ενώσεις ενώσεις του θείου Νερό µε διαλυµένα άλατα (Cl -, Br -, I -, SO 4 2-, Na +, Mg 2+, Ca 2+ ) υπάρχει πάντα στα κοιτάσµατα πετρελαίου. Το νερό µπορεί να αιωρείται µέσα στο πετρέλαιο ή να σχηµατίζει γαλάκτωµα. Η αφυδάτωση και αφαλάτωση πραγµατοποιείται κατά τις διεργασίες διύλισης. Το άζωτο περιέχεται στο πετρέλαιο σε ποσοστό 0,1-0,2% w/w αλλά σε ορισµένα πετρέλαια φτάνει µέχρι και 1% w/w. Οι συνηθέστερες ενώσεις του αζώτου είναι η πυριδίνη, κινολίνη, πυρρόλη, ινδόλη, καρβαζόλη και τα παράγωγά τους. N N N H πυριδίνη κινολίνη πυρρόλη N H N H ινδόλη καρβαζόλη 6

7 Το οξυγόνο περιέχεται στο πετρέλαιο σε ποσοστού µέχρι και 1,5% w/w. Οι συνηθέστερες ενώσεις που περιέχουν οξυγόνο είναι λιπαρά και ναφθενικά καρβοξυλικά οξέα αλλά απαντώνται και φαινολικά παράγωγα και ενώσεις µε αιθερική οµάδα. Το µεγαλύτερο µέρος του οξυγόνου βρίσκεται στα οξέα. Τα λιπαρά οξέα περιέχουν µέχρι και εννέα άτοµα άνθρακα ενώ τα ναφθενικά οξέα είναι παράγωγα του κυκλοπεντανίου και σπάνια του κυκλοεξανίου. Τα οξέα αποµακρύνονται υπό µορφή αλάτων µε εκχύλιση µε NaOH. CH 3 (CH 2 ) x COOH H 2 C (CH 2 ) x COOH COOH CH 3 CH 3 x = 2-5 2,2,6-τριµέθυλο- µονοκυκλικά δικυκλικά κυκλοεξανικό οξύ Οι οργανοµεταλλικές ενώσεις ανήκουν συνήθως σε παράγωγα της πορφίνης και τα µέταλλα που περιέχουν είναι Si, Fe, Al, Ca, Mg, Ni, Na, V. Η περιεκτικότητα του αργού πετρελαίου σε µέταλλα είναι µικρή και µπορεί να φτάσει µέχρι 0,05% w/w. H 3 CH 2 C CH 3 N H N H 3 C N V O N CH 2 CH 3 N H N H 3 C H 2 C N CH 2 COOH N H 2 C CH 2 HOOC CH 3 πορφίνη βαναδιο-πορφυρίνη 7

8 1.2.3 Θειούχες ενώσεις Οι ενώσεις του θείου αποτελούν την µεγαλύτερη οµάδα προσµίξεων. Το ποσοστό του θείου στο πετρέλαιο κυµαίνεται από 0,1 µέχρι και 7%. Φτωχά σε θείο πετρέλαια (περιεκτικότητα µέχρι 1%) είναι της Αυστρίας, Βόρειας Αφρικής και Νιγηρίας. Του Μεξικού περιέχουν 5% ενώ τα υψηλότερα ποσοστά, µέχρι 7%, παρατηρούνται στα πετρέλαια του Ιράκ. Οι πιο συνηθισµένες ενώσεις του θείου είναι: οι µερκαπτάνες ή θειοαλκοόλες RSH οι θειοαιθέρες ή µονοσουλφίδια R-S-R τα δισουλφίδια R-SS-R το θειο-κυκλοπεντάνιο, το θειοφαίνιο και τα παράγωγά του S θειο-κυκλοπεντάνιο S θειοφαίνιο τα βενζοθειοφαίνιο, διβενζοθειοφαίνιο και τα παράγωγά τους S βενζοθειοφαίνιο S διβενζοθειοφαίνιο Σπάνια υπάρχει στο πετρέλαιο θείο σε στοιχειακή µορφή µπορεί όµ ως σε ορισµένα κοιτάσµατα να περιέχεται σε ποσοστό µέχρι και 1%. 8

9 Όσο βαρύτερο είναι το κλάσµα του πετρελαίου τόσο περισσότερες θειούχες ενώσεις περιέχει: Ø Στην περιοχή βρασµού ο C κυριαρχούν οι µερκαπτάνες ενώσεις µε πολύ δυσάρεστη οσµή. Ø Στην περιοχή βρασµού ο C υπάρχουν τα σουλφίδια και το θειοφαίνιο. Ø Σε περιοχή βρασµού πάνω από 250 ο C απαντώνται οι ενώσεις του βενζοθειοφαίνιου και σε µικρό ποσοστό άλλες, πολύπλοκης δοµής, θειο-κυκλικές ενώσεις. 9

10 1.3 Αποθείωση του πετρελαίου Η αποµάκρυνση των ενώσεων του θείου µπορεί να γίνει µε υδρογόνωση (υδρογονοθεραπεία). Η αποθείωση είναι τόσο πιο δύσκολη όσο υψηλότερη είναι η περιοχή βρασµού του κλάσµατος. Γι αυτό το βαρύ πετρέλαιο θέρµανσης (µαζούτ) συµβάλει περισσότερο στη ρύπανση του περιβάλλοντος µε SO 2 ενώ τα ελαφρότερα κλάσµατα λιγότερο. Κατά τις διεργασίες τ ης υδρογόνωσης αποµακρύνεται το θείο από τις θειούχες ενώσεις υπό µορφή H 2 S. Από τις µερκαπτάνες και τα σουλφίδια, που απαντώνται στα ελαφρότερα κλάσµατα, αποσπάται σχετικά εύκολα υδρόθειο: R-SH + H 2 RH + H 2 S R-S-S-R + 3H 2 RH + R H + 2H 2 S Πιο δύσκολα διασπώνται οι θειοφαινικοί δακτύλιοι και πολύ δύσκολα το βενζοθειοφαίνιο και διβενζοθειοφαίνιο που περιέχονται στα βαριά κλάσµατα: S + 4H 2 C 4 H 10 + H 2 S + 2Η 2 + Η 2 S S 10

11 Μηχανισµός διάσπασης του θειοφαίνιου S + 2H 2 CH 2 =CHCH=CH 2 + H 2 S CH 2 =CHCH=CH 2 + H 2 CH 3 CH=CHCH 3 CH 3 CH=CHCH 3 + H 2 CH 3 CH 2 CH 2 CH 3 Το H 2 S που παράγεται από την αποθείωση µετατρέπεται στη συνέχεια σε στοιχειακό θείο: Μέρος του H 2 S καίγεται προς SO 2 το οποίο στη συνέχεια αντιδρά µε το υπόλοιπο H 2 S και τελικά παράγεται θείο σε στερεά µορφή. 2H 2 S + SO 2 (3/x)S x + 2H 2 O Με την υδρογόνωση, εκτός από την αποµάκρυνση του θείου, επιτυγχάνεται η αποµάκρυνση του οξυγόνου και του αζώτου από τις οξυγονούχες και αζωτούχες ενώσεις υπό µορφή Η 2 Ο και ΝΗ 3 αντίστοιχα. Τα ναφθενικά οξέα διασπώνται και δίνουν υδρογονάνθρακες και νερό ενώ οι αζωτούχες ενώσεις υδρογονάνθρακες και αµµωνία. N C 3 H 7 + 4Η 2 + NΗ 3 Επίσης πραγµατοποιείται πλήρης υδρογόνωση των ολεφινών και µετατροπή των αρωµατικών υδρογονανθράκων σε ναφθενικούς. 11

12 Οι καταλύτες, που χρησιµοποιούνται για την υδρογόνωση, αποτελούνται από φορέα που έχει εµποτιστεί µε ένα ή περισσότερα µέταλλα τα οποία αποτελούν τα ενεργά συστατικά των καταλυτών. Ο φορέας είναι συνήθως Al 2 O 3 στο οποίο προστίθενται µικρές ποσότητες AlCl 3 ή SiO 2. Τα µέταλλα είναι κοβάλτιο (Co), µολυβδαίνιο (Mo), νικέλιο (Ni), και σπανιότερα λευκόχρυσος (Pt). Η αποθείωση ελαφρών κλασµάτων πετρελαίου µε τη µέθοδο της υδρογόνωσης είναι σχετικά εύκολη, πραγµατοποιείται σε ήπιες συνθήκες και µπορεί να αποµακρύνει µέχρι και το 99,9% της ποσότητας του θείου. Στα βαριά κλάσµατα ό µως πρέπει να γίνεται σε έντονες συνθήκες και η αποτελεσµατικότητά της περιορίζεται στο 70%. Οι συµπυκνωµένες πολυαρωµατικές ενώσεις (ασφαλτένια) που περιέχονται στα βαριά κλάσµατα µπλοκάρουν και απενεργοποιούν την δραστική επιφάνεια των καταλυτών οι οποίοι µπορεί και να δηλητηριάζονται από ίχνη µετάλλων που περιέχονται στα κλάσµατα αυτά. Επιπλέον η διάχυση, µέσω των πόρων του καταλύτη, των µεγάλων µορίων πραγµατοποιείται αργά µε αποτέλεσµα η όλη διεργασία να εξελίσσεται µε χαµηλή ταχύτητα. Επίσης, όπως αναφέρθηκε, οι θειούχες ενώσεις που περιέχονται στα βαριά κλάµατα (βενζοθειοφαίνιο και διβενζοθειοφαίνιο) διασπώνται δύσκολα. Οι ερευνητές πειραµατίζονται µε µεθόδους αποθείωσης πιο αποτελεσµατικές που να πραγµατοποιούνται µε όσο το δυνατόν λιγότερο ρυπογόνες διαδικασίες. Η βιοαποθείωση είναι µία πράσινη διαδικασία κατά την οποία χρησιµοποιούνται βακτηρίδια ως καταλύτες. Κατά τη διαδικασία αυτή οργανοθειϊκές ενώσεις, όπως διβενζοθειοφαίνιο και τα αλκυλοπαράγωγά του, οξειδώνονται από µικρόβια και το θείο αποµακρύνεται υπό µορφή θειούχων αλάτων. Τα µειονεκτήµατα της µεθόδου είναι ότι είναι δαπανηρή, η διαδικασία παρουσιάζει ευαισθησία στις συνθήκες περιβάλλοντος και υπάρχουν προβλήµατα σχετικά µε την αναγέννηση των βακτηριδίων. 12

13 1.4 Αρνητικές επιπτώσεις των θειούχων ενώσεων Επιπτώσεις στις µηχανές Οι θειούχες ενώσεις που υπάρχουν στα καύσιµα σχηµατίζουν κατά την καύση τους SO 2 και SO 3. Ποσότητες υδρατµών που παράγονται από την καύση των υδρογονανθράκων υγροποιούνται στα κρύα τµήµατα των µηχανών, κυρίως κατά την εκκίνησή τους. Τα σταγονίδια του νερού αντιδρούν µε τα οξείδια του θείου και παράγεται θειικό οξύ: SO 3 + H 2 O D H 2 SO 4 Ø Το οξύ είναι ισχυρά διαβρωτικό και προκαλεί βλάβες στις µεταλλικές επιφάνειες. Ø Διάβρωση επίσης προκαλεί και το SO 2 : SO 2 + 2H 2 O +3Fe FeS + 2Fe(OH) 2 Ø Οι θειούχες ενώσεις επηρεάζουν την αντικροτικότητα των καυσίµων. Ø Δηλητηριάζουν τους καταλύτες στις µονάδες επεξεργασίας του πετρελαίου. Για ν α περιορίζονται οι διαβρωτικές επιπτώσεις και µε δεδοµένο ότι τα οξείδια του θείου είναι ισχυρά ρυπογόνα αέρια η Ελληνική νοµοθεσία επιτρέπει για το πετρέλαιο κίνησης περιεκτικότητα σε θείο µέχρι 0,3% w/w. 13

14 1.4.2 Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία Ø Τα οξείδια του θείου δηµιουργούν σοβαρά αναπνευστικά προβλήµατα. Ø Το SO 2 έχει δυσάρεστη πνιγηρή οσµή και προκαλεί ερεθισµό στα µάτια. Ø Το SO 2 είναι πολύ διαλυτό, προσροφάται στις υγρές περιοχές του αναπνευστικού συστήµατος προκαλώντας έκκριση βλέννας και οιδήµατα, που έχουν σαν αποτέλεσµα την στένωση των αεραγωγών. Ø Σε µεγάλες συγκεντρώσεις τα οξείδια του θείου είναι τοξικά και προκαλούν τον θάνατο Επιπτώσεις στο περιβάλλον Ø Οι θειούχες ενώσεις προσδίδουν δυσάρεστη οσµή στο πετρέλαιο (κυρίως οι µερκαπτάνες). Ø Το SO 2 έχει σοβαρές αρνητικές επιδράσεις στη χλωρίδα. v Σε περιοχές που λειτουργούν µονάδες φρύξης ορυκτών για παραγωγή µετάλλων παράγονται µεγάλες ποσότητες SO 2 και η βλάστηση καταστρέφεται εντελώς. Ø Τα οξείδια του θείου συµβάλλουν στη δηµιουργία της όξινης βροχής. 14

15 1.5 Όξινη βροχή Είναι η βροχή που µεταφέρει θειικό οξύ, νιτρικό οξύ, θειικά και νιτρικά άλατα υπό µορφή αερολυµάτων (αεροζόλ) και έχει ph<5,6. Τα οξέα H 2 SO 4 και HNO 3 µπορεί να δηµιουργηθούν στην ατµόσφαιρα από την αντίδραση οξειδίων του θείου και αζώτου µε το νερό της βροχής. Η όξινη βροχή παράγεται από τα οξείδια του αζώτου και του θείου: H 2 S + 2/3 O 2 SO 2 + H 2 O SO 2 + ½ O 2 SO 3 NO + ½ O 2 NO 2 SO 3 + H 2 O H 2 SO 4 4HNO 3 4NO 2 + 2H 2 O + O 2 Τα οξέα µπορεί να αντιδράσουν µε άλλες ουσίες που βρίσκονται στην ατµόσφαιρα και να σχηµατίσουν άλατα συνήθως αµµωνιακά NH 4 NO 3, (NH 4 ) 2 SO 4, NH 4 HSO 4. οξείδωση πηγές εκποµπής αέρια εναπόθεση φυσική αµµωνία υγρή εναπόθεση 15

16 Αποτελέσµατα της όξινης βροχής Ø Προκαλεί καταστροφές στη βλάστηση και τα δάση. v Ελαττώνει το ph του εδάφους µε αποτέλεσµα να αναστέλλονται λειτουργίες µικροοργανισµών και να µειώνεται η γονιµότητα των εδαφών. v Το όξινο νερό διαλύει θρεπτικά συστατικά του εδάφους µε αποτέλεσµα το έδαφος να γίνεται φτωχότερο και να καθυστερεί η ανάπτυξη της βλάστησης. Ø Μειώνει την ικανότητα των φυτών και δένδρων να αντιµετωπίζουν άλλες περιβαλλοντικές καταπονήσεις όπως ξηρασία, τα έντοµα και άλλους ρύπους όπως το όζον. v Αφαιρεί από τα φύλλα των φυτών προστατευτικές ουσίες µε αποτέλεσµα να ελαττώνεται η άµυνά τους και να καθίστανται ευάλωτα σε ασθένειες. Ø Διευκολύνει την διάλυση των µετάλλων που βρίσκονται στο έδαφος, µε αποτέλεσµα το πέρασµά τους στις τροφικές αλυσίδες. v Διαλύει άλατα και προκαλεί ρωγµές στα σκληρά πετρώµατα µε αποτέλεσµα να διαλύονται βαρέα µέταλλα και άλλες τοξικές ουσίες του εδάφους οι οποίες µέσω της τροφικής αλυσίδας 16

17 φτάνουν τελικά στο άνθρωπο και δηµιουργούν εγκεφαλικές βλάβες, κυρίως στα παιδιά. Ø Μπορεί να προκαλέσει µείωση του ph των λιµνών µε αποτέλεσµα ακόµη και την εξαφάνιση κάποιων ειδών. v Νερά χαµηλής οξύτητας δηµιουργούν βλέννα που επικαλύπτει τα βράγχια των ψαριών µε αποτέλεσµα να δυσχεραίνεται η πρόσληψη οξυγόνου. v Διαταράσσεται το ισοζύγιο ασβεστίου µε αποτέλεσµα να προκαλούνται προβλήµατα στην ποιότητα και ανθεκτικότητα του κελύφους των αβγών οπότε παρεµποδίζεται η οµαλή διαιώνιση των ειδών. v Τα νιτρικά και αµµωνιακά που περιέχονται στη όξινη βροχή προκαλούν αύξηση του φυτοπλαγκτού µε αποτέλεσµα την µείωση του διαλυµένου οξυγόνου. Στατιστικά στοιχεία αναφέρουν ότι στη Σουηδία, Νορβηγία, τις Ανατολικές ΗΠΑ και τον Καναδά µεγάλος αριθµός λιµνών έχουν χαµηλή οξύτητα και αρκετές από αυτές έχουν νεκρωθεί. Ø Διαβρώνει και καταστρέφει, ανεπανόρθωτα, αναντικατάστατα αρχαία έργα τέχνης όπως αγάλµατα, µνηµεία και τοιχογραφίες που επιβίωσαν εκατοντάδες χρόνια [µετατρέπει το ανθρακικό ασβέστιο (CaCO 3 ) των µαρµάρων σε γύψο (CaSO 4.2H 2 O)]. CaCO 3 + SO 3 + 2H 2 O CaSO 4.2H 2 O + CO 2 CaCO 3 + H 2 SO 4 CaSO 4 + H 2 O + CO 2 17

18 Φθορές στα µαρµάρινα έργα τέχνης προκαλούνται και από το CO 2 το οποίο παρουσία υγρασίας δίνει ανθρακικό οξύ. Το ανθρακικό οξύ µετατρέπει τον ασβεστόλιθο στο ευδιάλυτο διανθρακικό άλας. CaCO 3 + CO 2 + H 2 O Ca(HCO 3 ) 2 Ø Διαβρώνει και καταστρέφει βαθµιαία ατσάλινες κατασκευές, καλώδια, υφάσµατα, ασβεστόλιθο, οικοδοµικές πέτρες, τσιµέντο, κεραµικά, βαφές κ.α. Τα αποτελέσµατα της όξινης βροχής δεν πρέπει να αγνοούνται και να υποβαθµίζονται. Βραχυπρόθεσµα ή µακροπρόθεσµα µπορεί να µας βλάψουν. Οι αρνητικές επιπτώσεις της όξινης βροχής τα τελευταία 25 χρόνια είναι περισσότερες από αυτές που προκλήθηκαν επί 2500 χρόνια. Η αποθείωση των ορυκτών καυσίµων πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσµατική και όπου είναι δυνατό να χρησιµοποιούνται καθαρότερα καύσιµα. Ø Σε επίπεδο ατοµικής ευθύνης ο περιορισµός της χρήσης του ιδιωτικού αυτοκινήτου, µε περισσότερο περπάτηµα ή περισσότερη χρήση των µέσων µαζικής µεταφοράς, θα απαλλάξει την ατµόσφαιρα από µεγάλες ποσότητες οξειδίων του θείου και του αζώτου. 18

19 2 Πειραµατικό µέρος 19

20 2.1 Σκοποί των πειραµάτων Καύση καθαρού στοιχειακού θείου και διαβίβαση των καυσαερίων: α) σε υδατικό διάλυµα NaOH παρουσία δείκτη φαινολοφθαλεΐνης β) σε υδατικό διάλυµα στο οποίο έχει προστεθεί οξειδοαναγωγικός δείκτης ιωδίου/αµύλου. Καύση ντίζελ και διαβίβαση των καυσαερίων: α) σε υδατικό διάλυµα NaOH παρουσία δείκτη φαινολοφθαλεΐνης β) σε υδατικό διάλυµα στο οποίο έχει προστεθεί οξειδοαναγωγικός δείκτης ιωδίου/αµύλου. Καύση αιθανόλης και διαβίβαση των καυσαερίων: α) σε υδατικό διάλυµα NaOH παρουσία δείκτη φαινολοφθαλεΐνης β) σε υδατικό διάλυµα στο οποίο έχει προστεθεί οξειδοαναγωγικός δείκτης ιωδίου/αµύλου. Εφαρµογή ειδικής µεθόδου ανίχνευσης του αέριου SO 2 που στηρίζεται στη µετατροπή πράσινου πολτού Ni(OH) 2 σε µαύρο Ni(OH) 3 από αέριο µίγµα SO 2 και Ο 2. Αρχικά πραγµατοποιείται καύση στοιχειακού θείου έτσι ώστε να γίνει σύγκριση των πειραµατικών παρατηρήσεων µε στόχο τη διαπίστωση ότι και κατά την καύση του ντίζελ συµβαίνουν παρόµοια φαινόµενα. 20

21 2.2 Στόχοι των πειραµάτων Από την καύση των ορυκτών καυσίµων, εκτός του όξινου CO 2, παράγεται και SO 2. Το SO 2 που ελευθερώνεται στην ατµόσφαιρα οξειδώνεται προς SO 3 το οποίο στη συνέχεια αντιδρά µε το νερό. Το H 2 SO 4 που σχηµατίζεται συµβάλλει στο σχηµατισµό της όξινης βροχής. Το SO 2 είναι αναγωγική ουσία οπότε µπορεί να οξειδωθεί από οξειδωτικά όπως το KMnO 4 και το ιώδιο. Στα πειράµατα που παρουσιάζονται επιτυγχάνεται ταυτοποίηση του όξινου και του αναγωγικού χαρακτήρα των καυσαερίων που προκύπτουν από την καύση ενός συνηθισµένου ορ υκτού καυσίµου όπως το ντίζελ. Επίσης καταγράφονται και συσχετίζονται τα πειραµατικά αποτελέσµατα που λαµβάνονται από την καύση της αιθανόλης και την καύση του ντίζελ. Στόχοι Ø Κατανόηση του φαινοµένου σχηµατισµού της όξινης βροχής. Ø Ανάδειξη πλεονεκτηµάτων των καθαρών «πράσινων» καυσίµων όπως η βιοαιθανόλη. Ø Ευαισθητοποίηση για την ανάγκη σωστής συντήρησης των καυστήρων ώστε να επιτυγχάνονται βέλτιστες συνθήκες καύσης και να περιορίζεται η ρύπανση του περιβάλλοντος, µε ρύπους, όπως η αιθάλη και το µονοξείδιο του άνθρακα. Ø Μελέτη των αντιδράσεων εξουδετέρωσης και οξειδοαναγωγής µε βάση καθηµερινά, υπαρκτά φυσικοχηµικά φαινόµενα που εξελίσσονται στο περιβάλλον. Αυτό είναι ιδιαίτερα σηµαντικό για τη σύνδεση της διδασκαλίας της χηµείας µε ζητήµατα της καθηµερινότητας. 21

22 2.3 Η Χηµεία των πειραµάτων Ø Η παρουσία των όξινων οξειδίων στα καυσαέρια, που προκύπτουν από την καύση του ντίζελ, διαπιστώνεται από την αλλαγή του χρώµατος του δείκτη φαινολοφθαλεΐνη µετά τη διαβίβαση των καυσαερίων σε υδατικό διάλυµα NaOH. Τα SO 2, CO 2 που περιέχονται στα καυσαέρια καθώς διαβιβάζονται στο υδατικό διάλυµα δίνουν H 2 SO 3 και H 2 CO 3 : SO 2 + H 2 O D H 2 SO 3 CO 2 + H 2 O D H 2 CO 3 Τα SO 2, H 2 SO 3, CO 2, H 2 CO 3 εξουδετερώνουν τη βάση µε αποτέλεσµα την ελάττωση του ph και αλλαγή του χρώµατος του δείκτη: SO 2 + 2NaOH Na 2 SO 3 + H 2 O H 2 SO 3 + 2NaOH Na 2 SO 3 + 2H 2 O CO 2 + 2NaOH Na 2 CO 3 + H 2 O H 2 CO 3 + 2NaOH Na 2 CO 3 + 2H 2 O Ø Η παρουσία των αναγωγικών οξειδίων στα καυσαέρια, που προκύπτουν από την καύση του ντίζελ, διαπιστώνεται από την αλλαγή του χρώµατος οξειδοαναγωγικού δείκτη ιωδίου/αµύλου µετά τη διαβίβαση των καυσαερίων σε διάλυµα που περιέχει τον δείκτη. Ο οξειδοαναγωγικός δείκτης προκύπτει µε ανάµειξη διαλύµατος ιωδίου, σε υδατικό διάλυµα KI, µε διάλυµα αµύλου. Το ιώδιο σχηµατίζει µε το άµυλο σύµπλοκο έγκλεισης µε χαρακτηριστικό µπλε χρώµα. I 2 + I - D I 3-22

23 + άµυλο σύµπλοκο µπλε χρώµατος Τα SO 2, H 2 SO 3 οξειδώνονται, προκαλώντας αναγωγή του I 2, µε αποτέλεσµα την καταστροφή του συµπλόκου ιωδίου-αµύλου και τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος ιωδίου-αµύλου: I 3 - SO 2 + I 2 + 2H 2 O H 2 SO 4 + 2HI H 2 SO 3 + I 2 + H 2 O H 2 SO 4 + 2HI Η ταυτοποίηση των SO 2, H 2 SO 3 µπορεί πραγµατοποιηθεί και µε αποχρωµατισµό διαλύµατος KMnO 4 : 5SO 2 + 2KMnO 4 + 2H 2 O 2H 2 SO 4 + K 2 SO 4 + 2MnSO 4 5H 2 SO 3 + 2KMnO 4 2H 2 SO 4 + K 2 SO 4 + 2MnSO 4 + 3H 2 O Ø Κατά την διαβίβαση των καυσαερίων που προκύπτουν από την καύση της αιθανόλης σε διάλυµα NaOH/φαινολοφθαλεΐνης παρατηρείται αποχρωµατισµός λόγω του CO 2 που παράγεται από την καύση. Αντίθετα αν διαβιβαστούν τα καυσαέρια σε διάλυµα ιωδίου/αµύλου δεν παρατηρείται αποχρωµατισµός δεδοµένου ότι δεν παράγεται το αναγωγικό SO 2. Ø Για την εφαρµογή τ ης ειδικής µεθόδου ανίχνευσης του αέριου SO 2 παρασκευάζουµε πολτό Ni(OH) 2 µε διήθηση του διαλύµατος που προκύπτει από την ανάµιξη διαλύµατος NiCl 2 µε διάλυµα NaOH οπότε παράγεται το δυσδιάλυτο Ni(OH) 2. NiCl 2 + 2NaOH 2NaCl + Ni(OH) 2 Δηµιουργούµε µία επίστρωση του πολτού Ni(OH) 2 σε διηθητικό χαρτί. Διαβιβάζουµε τα καυσαέρια από την καύση του ντίζελ σε αποσταγµένο νερό και στη συνέχεια κρατάµε αιωρούµενο το διηθητικό χαρτί πάνω από το διάλυµα SO 2 /H 2 SO 3. Στην ατµόσφαιρα SO 2, O 2 ο πράσινος πολτός Ni(OH) 2 µετατρέπεται στο µαύρο Ni(OH) 3. SO 2, O 2, H 2 O Ni(OH) 2 Ni(OH) 3 23

24 2.4 Απαιτούµενα σκεύη-όργανα Ηλεκτρονικός ζυγός Ποτήρια ζέσεως των 100 ml και 50 ml Κωνικές φιάλες των 100 και 250 ml Σπάτουλα Δοκιµαστικοί σωλήνες Στήριγµα δοκιµαστικών σωλήνων Λαβίδα Σιφώνια των 5 ml Ογκοµετρικός κύλινδρος των 25 ml Κάψα πορσελάνης Καµινέτο Αναπτήρας ή σπίρτα Χωνιά Διηθητικό χαρτί Λεπτοί γυάλινοι σωλήνας Πώµατα Σφιγκτήρες Κατακόρυφα στηρίγµατα 2.5 Απαιτούµενα αντιδραστήρια I 2 KI Άµυλο NaOH Δείκτης φαινολοφθαλεΐνης NiCl 2.6H 2 O KMnO 4 Na 2 SO 3 Στοιχειακό θείο Ντίζελ Αιθανόλη 24

25 2.6 Υγιεινή και ασφάλεια Φοράµε εργαστηριακή µπλούζα. Αποµακρύνουµε από το χώρο του πειράµατος υλικά που αναφλέγονται εύκολα. Ρυθµίζουµε τη φλόγα ώστε να µη υπερθερµανθούν και σπάσουν γυάλινα τµήµατα της διάταξης καύσης και να µη λειώσουν πλαστικά µέρη. Να µην αγγίζουµε τα τµήµατα της πειραµατικής διάταξης, µέσω των οποίων διοχετεύονται τα καυσαέρια, διότι αναπτύσσονται υψηλές θερµοκρασίες και υπάρχει κίνδυνος εγκαυµάτων. Αποφεύγουµε να εισπνέουµε τα καυσαέρια ιδίως κατά την καύση του στοιχειακού θείου. Καθαρίζουµε και πλένουµε καλά µε σαπούνι κάθε σκεύος και επιφάνεια που έρχεται σε επαφή µε το ντίζελ γιατί η έντονη δυσάρεστη οσµή παραµένει για µακρό χρονικό διάστηµα. Κατά τη χρήση των αντιδραστηρίων προσέχουµε να µην έρθουν σε επαφή µε το δέρµα µας. Είµαστε σε όλοι τη διάρκεια του πειράµατος προσεκτικοί και συγκεντρωµένοι για να αποφευχθεί η πρόκληση πυρκαγιάς. Πληροφορίες για την ασφάλεια των αντιδραστηρίων περιέχονται στα φύλλα δεδοµένων ασφαλείας υλικών (Παράρτηµα). 25

26 2.7 Παρασκευή των απαιτούµενων διαλυµάτων Παρασκευή διαλύµατος του δείκτη φαινολοφθαλεΐνης 0,1% w/v 1. Τοποθετούµε στον ζυγό ογκοµετρικό κύλινδρο των 50 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στον κύλινδρο 0,05 g φαινολοφθαλεΐνης. 3. Αποµακρύνουµε τον κύλινδρο από τον ζυγό, προσθέτουµε 35 ml αιθανόλης και αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 50 ml. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα του δείκτη σε (35.100)/50=70% v/v διάλυµα αλκοόλης. H περιεκτικότητα του διαλύµατος του δείκτη είναι: (100.0,05)/50 = 0,1% w/v Παρασκευή διαλύµατος I 2 /KI 1% w/v 1. Τοποθετούµε στον ζυγό ογκοµετρικό κύλινδρο των 20 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και εισάγουµε στον κύλινδρο 0,2 g KI και 0,1g I Αποµακρύνουµε τον κύλινδρο από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 10 ml. Παρασκευάζεται έτσι υδατικό διάλυµα περιεκτικότητας 2% w/v σε KI και 1% w/v σε I 2. 26

27 2.7.3 Παρασκευή διαλύµατος αµύλου 0,1% w/v 1. Ζυγίζουµε 0,5 g αµύλου. 2. Σε καθαρό ποτήρι των 100 ml εισάγουµε 50 ml αποσταγµένου νερού. 3. Θερµαίνουµε το νερό µέχρι βρασµού και στη συνέχεια προσθέτουµε σταδιακά το άµυλο υπό συνεχή ανάδευση. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα αµύλου περιεκτικότητας: (100.0,5)/50 = 0,1% w/v Παρασκευή υδατικού διαλύµατος NaOH 0,1 M 1. Τοποθετούµε στον ζυγό καθαρό στεγνό ποτήρι των 100 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στο ποτήρι 0,2 g στερεού NaOH. 3. Αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 50 ml. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα συγκέντρωσης: c = (0,2/40)/0,05 = 0,1 M 27

28 2.7.5 Παρασκευή πολτού Ni(OH) 2 1. Τοποθετούµε στον ζυγό καθαρό στεγνό ποτήρι των 50 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στο ποτήρι 0,238 g (0,001 mol) στερεού NiCl 2.6H 2 O. 3. Αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 10 ml. Αναδεύουµε το διάλυµα µέχρι να διαλυθεί το άλας. 4. Τοποθετούµε στον ζυγό καθαρό στεγνό ποτήρι των 50 ml. 5. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στο ποτήρι 0,044 g (0,0011 mol) στερεού NaOH. 6. Αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 10 ml. 7. Αναµιγνύουµε το διάλυµα της βάσης µε το διάλυµα του άλατος και στη συνέχεια διηθούµε το διάλυµα της ανάµιξης. πολτός Ni(OH) 2 + διάλυµα NaOH διάλυµα NiCl 2 Ο πολτός του Ni(OH) 2 που παραµένει στο διηθητικό χαρτί χρησιµοποιείται για την εφαρµογή της ειδικής µεθόδου ανίχνευσης του αέριου SO 2. 28

29 2.8 Συναρµολόγηση πειραµατικής διάταξης 1. Με τη βοήθεια µεταλλικού σφιγκτήρα προσαρµόζουµε γυάλινο χωνί (ανεστραµµένο) σε κατακόρυφο στήριγµα. 2. Διαµορφώνουµε λεπτό γυάλινο σωλήνα σε σχήµα Π. Συνδέουµε, µε κατάλληλο σύνδεσµο, το ένα άκρο του σωλήνα Π µε το λεπτό άκρο του χωνιού. Το άλλο άκρο του σωλήνα Π διαπερνά φελλό µετρίου µεγέθους. Διαµορφώνουµε λεπτό γυάλινο σωλήνα σε σχήµα Γ. Το ένα άκρο του σωλήνα Γ διαπερνά και αυτό τον φελλό ενώ το άλλο συνδέεται µε αντλία. 3. Με τη βοήθεια µεταλλικού σφιγκτήρα προσαρµόζουµε, σε κατακόρυφο στήριγµα, κωνική ή κυλινδρική φιάλη των 50 ml (φιάλη υποδοχής των καυσαερίων). 4. Προσαρµόζουµε τον φελλό στο στόµιο της φιάλης ( θα πρέπει ο φελλός να προσαρµόζεται µε το στόµιο της φιάλης αεροστεγώς). Στην διάταξη η καύση πραγµατοποιείται κάτω από το άνοιγµα του χωνιού. Με τη βοήθεια της αντλίας τα καυσαέρια απάγονται και µέσω του σωλήνα Π διοχετεύονται στο διάλυµα υποδοχής που περιέχεται στη φιάλη υποδοχής. 29

30 Η πειραµατική διάταξη στο εργαστήριο 30

31 2.9 Πειράµατα επίδειξης Στα πειράµατα που περιγράφονται εφαρµόζονται αντιδράσεις εξουδετέρωσης και οξειδοαναγωγής. Δεδοµένου ότι οι ταυτοποιήσεις στηρίζονται σε χρωµατικές αλλαγές πρωτολυτικών και οξειδοαναγωγικών δεικτών, ενδείκνυνται, ως πειράµατα επίδειξης, εξουδετερώσεις οξέων από βάσεις και αναγωγές οξειδωτικών από αναγωγικά. Προτείνεται τέλος ένα πείραµα στο οποίο να παρατηρούνται οι αρνητικές επιπτώσεις των οξειδίων του θείου. 1. Εξουδετέρωση διαλύµατος NaOH, στο οποίο έχει προστεθεί δείκτης φαινολοφθαλεΐνη, µε ένα διάλυµα οξέος π.χ HCl ή H 2 SO 4. Σε δοκιµαστικό σωλήνα εισάγουµε 3 ml αποσταγµένο νερό, 3-4 σταγόνες διαλύµατος NaOH 0,1M και 2 σταγόνες δείκτη διαλύµατος φαινολαφθαλεΐνης 0,1 % w/v. Εξουδετερώνουµε το διάλυµα της βάσης προσθέτοντας σταγόνες διαλύµατος HCl 0,1 Μ µέχρι να αποχρωµατιστεί ο δείκτης. 2. Αναγωγή διαλύµατος ιωδίου, στο οποίο έχει προστεθεί άµυλο, µε διάλυµα θειοθειικού νατρίου. Σε δοκιµαστικό σωλήνα εισάγουµε 3 ml αποσταγµένο νερό, 3-4 σταγόνες διαλύµατος I 2 1% w/v και 2 σταγόνες διαλύµατος αµύλου 0,1 % w/v. Προσθέτουµε στο διάλυµα ιωδίου/αµύλου σταγόνες διαλύµατος Na 2 S 2 O 3 0,05M µέχρις ότου αποχρωµατιστεί. 3. Αναγωγή διαλύµατος υπερµαγγανικού καλίου από διάλυµα θειώδους νατρίου. Σε δοκιµαστικό σωλήνα εισάγουµε 3 ml αποσταγµένο νερό και 3-4 σταγόνες διαλύµατος KMnO 4 0,01M. Προσθέτουµε στο διάλυµα του οξειδωτικού σταγόνες διαλύµατος Na 2 SO 3 0,5 % w/v µέχρις ότου αποχρωµατιστεί το KMnO 4. 31

32 4. Συνίσταται ένα πείραµα επίδειξης που να σχετίζεται µε τις αρνητικές επιπτώσεις του SO 2 στη χλωρίδα. Αυτό µπορεί να υλοποιηθεί αν εκθέσουµε ένα έγχρωµο λουλούδι σε αέριο SO 2. Τοποθετούµε το λουλούδι στη φιάλη υποδοχής της πειραµατικής διάταξης. Σε κάψα πορσελάνης καίµε µικρή ποσότητα θείου, οπότε, στη φιάλη υποδοχής διοχετεύεται SO 2 (Εικόνα 1). Εικόνα 1 Καθώς εξελίσσεται το πείραµα παρατηρούµε τις αλλαγές που υφίσταται το λουλούδι. (Εικόνες 2,3). Εικόνα 2 Εικόνα 3 32

33 Τελικά διαπιστώνουµε ότι οι αλλαγές δεν περιορίζονται µόνο στο χρώµα του λουλουδιού αλλά επεκτείνονται και σε άλλα χαρακτηριστικά του (Εικόνα 4). πριν µετά Εικόνα 4 33

34 2.10 Περιγραφή της πειραµατικής διαδικασίας Καύση θείου Ταυτοποίηση του όξινου χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος NaOH 0,1 Μ και 3 σταγόνες διαλύµατος φαινολοφθαλεΐνης 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένο στο διάλυµα υποδοχής. 3. Με τη βοήθεια σπάτουλας προσθέτουµε σε κάψα πορσελάνης µικρή ποσότητα θείου και προκαλούµε ανάφλεξη (είναι προτιµότερο να χρησιµοποιήσουµε φλόγιστρο παρά αναπτήρα). 4. Τοποθετούµε την κάψα κάτω από το χωνί. Μετά από λίγο παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος υποδοχής. 34

35 Ταυτοποίηση του αναγωγικού χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος I 2 1% w/v και 3 σταγόνες διαλύµατος αµύλου 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένο στο διάλυµα υποδοχής. 3. Με τη βοήθεια σπάτουλας προσθέτουµε σε κάψα πορσελάνης µικρή ποσότητα θείου και προκαλούµε ανάφλεξη. 4. Τοποθετούµε την κάψα κάτω από το χωνί. Μετά από λίγο παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος υποδοχής. 35

36 Καύση ντίζελ Ταυτοποίηση του όξινου χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος NaOH 0,1 Μ και 3 σταγόνες διαλύµατος φαινολοφθαλεΐνης 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένο στο διάλυµα υποδοχής. 3. Σε καµινέτο προσθέτουµε ορισµένη ποσότητα ντίζελ, ανάβουµε το φυτίλι, και τοποθετούµε το καµινέτο κάτω από το χωνί. 4. Παρατηρούµε το διάλυµα υποδοχής και διαπιστώνουµε την σταδιακή µεταβολή του χρώµατος και τελικά τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος. 36

37 Ταυτοποίηση του αναγωγικού χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος I 2 1% w/v και 3 σταγόνες διαλύµατος αµύλου 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένος στο διάλυµα υποδοχής. 3. Σε καµινέτο προσθέτουµε ορισµένη ποσότητα ντίζελ, ανάβουµε το φυτίλι, και τοποθετούµε το καµινέτο κάτω από το χωνί. 4. Παρατηρούµε το διάλυµα υποδοχής και διαπιστώνουµε την σταδιακή µεταβολή του χρώµατος και τελικά τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος Καύση της αιθανόλης Πραγµατοποιούµε τα πειράµατα καύσης της αιθανόλης όπως και του ντίζελ χρησιµοποιώντας καµινέτο µε αιθανόλη. Διαπιστώνουµε ότι αποχρωµατίζεται το διάλυµα NaOH/φαινολοφθαλεΐνης ενώ δεν αποχρωµατίζεται το διάλυµα I 2 /αµύλου. Τα αποτελέσµατα είναι τα αναµενόµενα δεδοµένου ότι παράγεται το όξινο CO 2 αλλά δεν παράγεται το αναγωγικό SO 2. 37

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ !Unexpected End of Formula l ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γεώργιος Α. Καπούλας Ανδρέας Φλαμουράκης Π ρ ό λ ο γ ο ς Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Έντυπο εργαστηριακής αναφοράς ΑΝΑΦΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ Επώνυµο : Όνοµα : Ηµεροµηνία : 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3.1 Εργαστηριακή αναφορά Επώνυµο: Όνοµα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΣΗ - ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΣΗΜΑΝΣΗ - ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΗΜΑΝΣΗ - ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σε περίπτωση έκθεσης εργαζοµένων σε χηµικούς παράγοντες, ο εργοδότης οφείλει να γνωρίζει τους κινδύνους τους οποίους αυτή συνεπάγεται για την υγεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν)

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Μεταθετικές Αντιδράσεις (είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) l Αντιδράσεις εξουδετέρωσης Χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μέρος Ι: Μέτρηση του ΡΗ της βροχής από τρεις διαφορετικές περιοχές (βιομηχανική περιοχή, κέντρο αστικής πόλης, βουνό) και επίδραση των νερών αυτών σε μάρμαρο και μέταλλο.

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο Επίδραση των οξέων στα μέταλλα Τα μέταλλα που είναι πιο δραστικά από το υδρογόνο (εκτός από το Pb) αντικαθιστούν το υδρογόνο στα οξέα (με εξαίρεση το HNO 3

Διαβάστε περισσότερα

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη

ph< 8,2 : άχρωμη ph> 10 : ροζ-κόκκινη ΤΟΠΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΦΕ ΣΥΡΟΥ για το EUSO 2016 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ - ΧΗΜΕΙΑ Μαθητές: Σχολείο 1. 2. 3. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΟΞΕΟΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2. ΟΓΚΟΜΕΤΡΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας

Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας 3.9. Κριτήρια αξιολόγησης Παράδειγµα κριτηρίου σύντοµης διάρκειας ΟΜΑ Α Α Αντικείµενο εξέτασης: Οξέα - βάσεις (ιδιότητες - ονοµατολογία) Στοιχεία µαθητή: Επώνυµο:... Όνοµα:... Τάξη:... Τµήµα:...Μάθηµα:...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ. ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΧΡΗΣΙΜΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΧΡΟΝΟΣ: 2,5 ώρες ΤΑΞΗ: Β Ενιαίου Λυκείου ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ:. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Τμήμα: Aρ.:.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ονόματα διαγωνιζομένων: 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: 1 η ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Μάθημα 2 ο Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηρισμός Ποιότητας Αργού Πετρελαίου Κριτήρια Επιλογής Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Χαρακτηριστικά Αργού Πετρελαίου Το

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ /ΝΣΗΣ ΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΕΚΦΕ /ΝΣΗΣ ΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΚΦΕ /ΝΣΗΣ ΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ (ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ) Συνεργάτες Χηµικοί: Ερρίκος Γιακουµάκης Γιώργος Καπελώνης Μπάµπης Καρακώστας Ιανουάριος 2005 2 ΑΝΤΙ ΡΑΣΕΙΣ ΙΠΛΗΣ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Οι αντιδράσεις

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΠΕΘ (με Αρ. Πρωτ. 150022/Δ2/15-9-2016) Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. 1.1 Γνωριμία με το εργαστήριο του Χημικού Από τον εργαστηριακό οδηγό να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ Styccobond B95

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ Styccobond B95 Ημερομηνία αναθεώρησης 30/01/13 Aναθεώρηση 8 Ημερομηνία αντικατάστασης 10/02/12 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ 1: ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΟΥΣΊΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΆΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ/ΕΠΙΧΕΊΡΗΣΗΣ 1.1. Αναγνωριστικός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος B1601 (alpha)-bungarotoxin *from Bungarus Στοιχείατηςεταιρείας/επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα

Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα Στοιχειμετρικοί υπολογισμοί σε διαλύματα 23-1. Τι εκφράζουν οι συντελεστές μιας χημικής αντίδρασης; Οι συντελεστές σε μία χημική εξίσωση καθορίζουν την αναλογία mol των αντιδρώντων και προϊόντων στην αντίδραση.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος INS1005125 IonProton ICleaningTablet Στοιχείατηςεταιρείας/επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα:

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα: 2 ος Εργαστηριακός Διαγωνισμός των Γυμνασίων ΕΚΦΕ Ν.Ιωνίας στις Φυσικές Επιστήμες Σχολείο: Γυμνάσιο Ονοματεπώνυμα: 1 2 3 1 3 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Πείραμα 1 ο : Α. Θεωρητικό μέρος Το κιτρικό οξύ

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο δεδομένων ασφαλείας

Δελτίο δεδομένων ασφαλείας Δελτίο δεδομένων ασφαλείας Σελίδα: 1/7 1. Στοιχεία ουσίας / μίγματος και εταιρείας /επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Hydropalat WE 3918 (old Hydropalat P) Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας

Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας Προσδιορισμός της διαλυτότητας στο νερό στερεών ουσιών - Φύλλο εργασίας Γνωστικό αντικείμενο: Τάξη Διδακτική ενότητα Απαιτούμενος χρόνος Διαλυτότητα ουσιών σε υγρούς διαλύτες B Γυμνασίου Ενότητα 2: ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ Σχολική χρονιά 008-009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 009 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ (επιλογής) ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δευτέρα, 1/6/009 ΧΡΟΝΟΣ:,5 ώρες ΒΑΘΜΟΣ Αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή: Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τις οξειδοαναγωγικές και τις μεταθετικές. Α. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αλκοολών. Όργανα και αντιδραστήρια. Πειραµατική διαδικασία. Αντιδραστήρια. Όργανα

Φύλλο εργασίας. Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αλκοολών. Όργανα και αντιδραστήρια. Πειραµατική διαδικασία. Αντιδραστήρια. Όργανα Εργαστηριακή άσκηση: Οξείδωση αλκοολών Φύλλο εργασίας Όργανα και αντιδραστήρια Ονοµατεπώνυµο:.. Οµάδα: Τµήµα: Ηµεροµηνία: Όργανα Αντιδραστήρια Στήριγµα δοκιµαστικών σωλήνων οκιµαστικοί σωλήνες (αριθµηµένοι)

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτική Χημεία Ι (Θ) Ερωτήσεις Πιστοποίησης

Αναλυτική Χημεία Ι (Θ) Ερωτήσεις Πιστοποίησης Αναλυτική Χημεία Ι (Θ) Ερωτήσεις Πιστοποίησης Ερώτηση 1η: (Ομάδα 2.3.89) Πότε η φλόγα λέγεται αναγωγική και πότε οξειδωτική; Πολλά χημικά πειράματα για να γίνουν απαιτούν θέρμανση που γίνεται συνήθως με

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ορισµένων ιδιοτήτων των οξέων (I) & βάσεων (Ι), εξουδετέρωση

Μελέτη ορισµένων ιδιοτήτων των οξέων (I) & βάσεων (Ι), εξουδετέρωση Μελέτη ορισµένων ιδιοτήτων των οξέων (I) & βάσεων (Ι), εξουδετέρωση Τα πειράµατα αυτά µπορούν να πραγµατοποιηθούν στην ίδια διδακτική ώρα, µε τον τρόπο που περιγράφεται παρακάτω: Αλλαγή χρώµατος δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

60 61 62 63 64 65 Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η Σ Τ Ω Ν Κ Ο Υ Φ Ω Μ Α Τ Ω Ν Ι Ν S T R U C T I N O N S C O N C E R N I N G Τ Η Ε C A S E M E N T S M A I N T E N A N C E Ο τακτικός καθαρισμός των βαμμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ πρωτονίων. ηλεκτρονίω Γ Αµυραδάκη 20, Νίκαια (210-4903576) ΘΕΜΑ 1 Ο : 1. Ποια είναι η δοµή του ατόµου; ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 2. Ποιος αριθµός ονοµάζεται ατοµικός και ποιος µαζικός; Ποιος από τους δύο αποτελεί την ταυτότητα του χηµικού

Διαβάστε περισσότερα

Α + Β - + Γ + Δ - Α + Δ - + Γ + Β - Στις αντιδράσεις αυτές οι Α.Ο όλων των στοιχείων παραμένουν σταθεροί.

Α + Β - + Γ + Δ - Α + Δ - + Γ + Β - Στις αντιδράσεις αυτές οι Α.Ο όλων των στοιχείων παραμένουν σταθεροί. 1. Στόχοι του μαθήματος 4 o Μάθημα : Μεταθετικές αντιδράσεις Οι μαθητές να γνωρίσουν: i) ποιες είναι οι σπουδαιότερες κατηγορίες των μεταθετικών αντιδράσεων. ii) τις μορφές των αντιδράσεων διπλής αντικατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Φύλλου Εργασίας για την εργαστηριακή άσκηση «Μελετώντας το περιεχόμενο τού χυμού του πορτοκαλιού»

Πρόταση Φύλλου Εργασίας για την εργαστηριακή άσκηση «Μελετώντας το περιεχόμενο τού χυμού του πορτοκαλιού» Πρόταση Φύλλου Εργασίας για την εργαστηριακή άσκηση «Μελετώντας το περιεχόμενο τού χυμού του πορτοκαλιού» Χαραλαμπάτου Λιάνα, υπεύθυνη Ε.Κ.Φ.Ε. Νίκαιας Αποστολόπουλος Κωνσταντίνος, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ04,

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίσεις ταυτοποιήσεις οργανικών ενώσεων.

Διακρίσεις ταυτοποιήσεις οργανικών ενώσεων. Διακρίσεις ταυτοποιήσεις οργανικών ενώσεων. Διάκριση μιας οργανικής ένωσης σημαίνει ότι δίνεται μια οργανική ένωση η οποία μπορεί να είναι η ένωση Α ή η ένωση Β και ζητείται να βρεθεί μια δοκιμασία (αντίδραση)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΟΛΙΧΝΗΣ Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΛΚΑΝΙΑ ΑΛΚΕΝΙΑ ΑΛΚΙΝΙΑ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ eclass.sch.gr users.sch.gr/dtouloupas/moodle Γενικός Τύπος: C ν H ν+, ν 1 Χημικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων.

Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων. Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων. Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος. Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος. Στην οργανική οξείδωση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα

Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Εισαγωγή Ποιοτική ανάλυση ιόντων 1 ο Πείραμα Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα καίρια περιβαλλοντικά προβλήματα της εποχής μας. Ειδικά η απόρριψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Οξείδωση της αιθανόλης

Οξείδωση της αιθανόλης 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Οξείδωση της αιθανόλης Από

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015 1 ο Θέμα. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Ο αριθμός οξείδωσης του μαγγανίου (Mn) στην ένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1

ΜΕΡΟΣ Α: (μονάδες 4) Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με δύο (2) μονάδες. Ερώτηση 1 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (20/100) ΤΑΞΗ: Γ Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Βιολογία) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ - ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΘΕΜΑ 1ο Για τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α3 να μεταφέρετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα μόνο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ.3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΚΕΦ.3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΕΦ.3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 3.1 Τί είναι «χημική αντίδραση»; Αναφέρατε 5 φαινόμενα της καθημερινής ζωής που εκδηλώνονται με χημικές αντιδράσεις. (Εδώ σημειώνετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΘΕΜΑ 1 ο (7+8+10=25 μονάδες) 1) 2 mol HNO 3 (νιτρικού οξέος) περιέχουν: α) 6 άτομα οξυγόνου, β) 28g αζώτου, γ) 96g οξυγόνου, δ) 6 mol

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ÖñïíôéóôÞñéï Ì.Å ÅÐÉËÏÃÇ ÊÁËÁÌÁÔÁ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1

ÖñïíôéóôÞñéï Ì.Å ÅÐÉËÏÃÇ ÊÁËÁÌÁÔÁ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 008 1 ΘΕΜΑ 1 Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ Για τις ερωτήσεις 1.1 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ BOSTIK OPF GREY

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ BOSTIK OPF GREY ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ According to Regulation (EC) No 1907/2006 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ/ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΟΝΟΜΑΣIΑ ΠΡΟIOΝΤΟΣ ΑΡ. ΠΡΟIOΝΤΟΣ 068865 ΕΦΑΡΜΟΓH ΠΡΟΜΗΘΕΥΤHΣ 2 ΠPOΣΔIOPIΣMOΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ B ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΗ: ΟΡΙΣΜΟΊ ΟΞΕΊΔΩΣΗΣ ΟΡΙΣΜΟΊ ΑΝΑΓΩΓΉΣ Οξείδωση είναι η ένωση ενός στοιχείου με οξυ Αναγωγή είναι η ένωση ενός στοιχείου με υδρο γόνο ή η αφαίρεση υδρογόνου από μία χημική γόνο ή η αφαίρεση

Διαβάστε περισσότερα

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml.

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2009 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ 1. 2. 3. Μαθητές: Σχολείο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ - ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1. Χρησιµοποιούµενα όργανα Προχοϊδα: Μετράει

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011

Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011 Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011 Τάξη: Γ Γενικού Λυκείου Μάθημα: Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ 1:Ταυτοποίησηουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρησης Ταυτοποίησηουσίαςήμείγματος Ταυτοποίησηεταιρείας/επιχείρησης Life Technologies 5791 Van Allen Way PO Box 6482

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Οξέα Βάσεις Αλατα, και Χημικές αντιδράσεις. Θέμα 1 ο...

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Οξέα Βάσεις Αλατα, και Χημικές αντιδράσεις. Θέμα 1 ο... Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Οξέα Βάσεις Αλατα, και Χημικές αντιδράσεις. Θέμα 1 ο.... Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε καθεμία από τις επόμενες ερωτήσεις, 1.1. Από τις ενώσεις: HCl, H 2 O, NH 3, H 2 SO

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017

1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2017 Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2017 Διαγωνισμός στη Χημεία (Διάρκεια 1 ώρα) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΩΝ 1)... ΣΧΟΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 17 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Για την αντίδραση: Fe (s) + 2HCl (aq) FeCl 2(aq)

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών

Άσκηση 7η. Χημική Ισορροπία. Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Άσκηση 7η Χημική Ισορροπία Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Η έννοια της Χημικής Ισορροπίας Υπάρχουν χηµικές αντιδράσεις που εξελίσσονται προς µία µόνο μόνο κατεύθυνση, όπως π.χ. η σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

AΝΑΛΟΓΙΑ ΜΑΖΩΝ ΣΤΟΧΕΙΩΝ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 2 ο Γυμνάσιο Καματερού 1 ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ 1. Πόσα γραμμάρια είναι: ι) 0,2 kg, ii) 5,1 kg, iii) 150 mg, iv) 45 mg, v) 0,1 t, vi) 1,2 t; 2. Πόσα λίτρα είναι: i) 0,02 m 3, ii) 15 m 3, iii) 12cm

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε

1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1 o ΓΕΛ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ-ΣΩΜΑΤΙΔΙΑ - Τι πρέπει να γνωρίζουμε 1. Βασικά μεγέθη και μονάδες αυτών που θα χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα