1.1 Εισαγωγή Η κυριότερη πηγή οξειδίων του θείου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.1 Εισαγωγή Η κυριότερη πηγή οξειδίων του θείου"

Transcript

1 1 Θεωρητικό µέρος 1

2 1.1 Εισαγωγή Μια από τις πιο σηµαντικές ο µάδες ρύπων σχετίζεται µε το θείο. Περιλαµβάνει οξείδια του θείου, υδρόθειο και άλλες ενώσεις του θείου, που είναι κατά κανόνα δύσοσµες, όπως CS 2, OCS, CH 3 SH, CH 3 SSCH 3, CH 3 SOCH 3. Η κυριότερη πηγή οξειδίων του θείου είναι οι καύσεις ορυκτών καυσίµων µε µεγάλες περιεκτικότητες σε θείο. Το θείο υπάρχει στον άνθρακα και το πετρέλαιο σε οργανικές ενώσεις οι οποίες σε συνθήκες καύσης δίνουν SO 2. Θείο επίσης υπάρχει στα µεταλλεύµατα υπό µορφή σουλφιδίων από όπου ελευθερώνεται σαν SO 2 κατά την φρύξη των ορυκτών. Οι µεγαλύτερες εκποµπές SO 2 προέρχονται από την καύση άνθρακα στις µονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, από τις καύσεις πετρελαίου για κίνηση και θέρµανση, από τις εγκαταστάσεις διύλισης του πετρελαίου και από τις µεταλλουργικές βιοµηχανίες. Οξείδια του θείου και άλλες ενώσεις του θείου ελευθερώνονται και από τις εκρήξεις ηφαιστείων. Μεγάλο πλήθος βιοµηχανιών εκπέµπουν ποσότητες SO 2 κυρίως από τη χρήση καυσίµων για παραγωγή ενέργειας και θερµότητας. Πρέπει εποµένως να καταβάλλονται προσπάθειες για µείωση της κατανάλωσης ενέργειας και όπου είναι δυνατό χρήση καθαρότερων καυσίµων. Τα οξείδια του θείου και άλλες ενώσεις του θείου περιέχεται στον κατάλογο που υπάρχει στο Παράρτηµα III της Οδηγίας 96/61/ΕΚ, σχετικά µε την Ολοκληρωµένη Πρόληψη και Έλεγχο της Ρύπανσης (Integrated Prevention Pollution Control, IPPC), και περιλαµβάνει τις σηµαντικότερες ρυπογόνες ουσίες, που πρέπει να λαµβάνονται υποχρεωτικά υπόψη, για τον καθορισµό των οριακών τιµών εκποµπής. Στις παραγράφους που ακολουθούν παρατίθενται στοιχεία σχετικά µε τη σύσταση του πετρελαίου, την αποθείωση του πετρελαίου και τις αρνητικές επιπτώσεις των θειούχων ενώσεων. 2

3 1.2 Σύσταση του πετρελαίου Το αργό πετρέλαιο είναι µίγµα πολλών χηµικών ενώσεων. Οι περισσότερες είναι υδρογονάνθρακες αλλά σε µικρότερες ποσότητες περιέχονται και άλλες ενώσεις, οι οποίες είναι ανεπιθύµητες, και χαρακτηρίζονται σαν προσµίξεις. Οι προσµίξεις υπάρχουν είτε σε ίχνη (όπως µέταλλα και τα άλατά τους) ή και σε σηµαντικές ποσότητες (όπως το θείο). Οι προσµίξεις είναι ανεπιθύµητες στα τελικά προϊόντα και προκαλούν προβλήµατα στις διεργασίες επεξεργασίας του αργού πετρελαίου όπως διαβρώσεις, δηλητηριάσεις καταλυτών κ.λπ. Στοιχειακή σύσταση του αργού πετρελαίου Στοιχείο Ποσοστό % w/w άνθρακας υδρογόνο οξυγόνο 0-1,5 άζωτο 0,01-0,9 θείο 0,1-7 3

4 1.2.1 Υδρογονάνθρακες Οι κυριότεροι υδρογονάνθρακες του πετρελαίου είναι: αλκάνια (παραφίνες) κυκλοαλκάνια (ναφθένια) αρωµατικοί υδρογονάνθρακες. Ακόρεστοι υδογονάνθρακες υπάρχουν µόνο σε ίχνη στο αργό πετρέλαιο αλλά περιέχονται σε ορισµένα κλάσµατα επειδή προκύπτουν κατά τις διεργασίες διύλισης (πυρόλυση, αναµόρφωση κ.α) Τα αλκάνια (C ν Η 2ν+2 ) που συναντώνται στο πετρέλαιο έχουν από 1 µέχρι 33 άτοµα άνθρακα στα µόριά τους. Σε µεγαλύτερες ποσότητες περιέχονται τα ευθύγραµµης αλυσίδας (nαλκάνια). Τα διακλαδισµένα αλκάνια έχουν συνήθως την οµάδα CH 3 - στο δεύτερο άτοµα άνθρακα. Τα κυκλοαλκάνια (C ν Η 2ν ) είναι συνήθως υποκατεστηµένα (κυρίως µε CH 3 ) κυκλοπεντάνια και κυκλοεξάνια. Σε µικρές ποσότητες περιέχονται υδρογονάνθρακες µε δακτυλίους όπως η δεκαλίνη (C 10 H 18 ). περισσότερους κυκλοπεντάνιο κυκλοεξάνιο δεκαλίνη 4

5 CH 3 CH 3 Οι αρωµατικοί υδρογονάνθρακες είναι το βενζόλιο, µεθυλοβενζόλιο (τολουόλιο), αιθυλοβενζόλιο, προπυλοβενζόλιο, ισοπροπυλοβενζόλιο, 1,3-διµεθυλοβενζόλιο (ξυλόλιο), 1,2,4- τριµεθυλοβενζόλιο. CH 3 CH 2 CH 3 CH 2 CH 2 CH 3 βενζόλιο µεθυλοβενζόλιο αιθυλοβενζόλιο προπυλοβενζόλιο CH 3 CH 3 CHCH 3 CH 3 CH 3 CH 3 ισοπροπυλοβενζόλιο 1,3-διµεθυλοβενζόλιο CH 1,2,4-τριµεθυλοβενζόλιο 3 Σε µικρές ποσότητες περιέχουν ναφθαλίνιο, 1-µεθυλοναφθαλίνιο και 2-µεθυλοναφθαλίνιο. ναφθαλίνιο 1-µεθυλοναφθαλίνιο 2-µεθυλοναφθαλίνιο Σε βαριά κλάσµατα πετρελαίου περιέχονται πολυπυρηνικοί αρωµατικοί υδρογονάνθρακες όπως ανθρακένιο και 1,2- βενζανθρακένιο. ανθρακένιο 1,2-βενζαθρακένιο 5

6 1.2.2 Προσµίξεις Οι κυριότερες προσµίξεις που περιέχονται στο πετρέλαιο είναι: το νερό και οι ενώσεις των αλογόνων ενώσεις του αζώτου ενώσεις του οξυγόνου οργανοµεταλλικές ενώσεις ενώσεις του θείου Νερό µε διαλυµένα άλατα (Cl -, Br -, I -, SO 4 2-, Na +, Mg 2+, Ca 2+ ) υπάρχει πάντα στα κοιτάσµατα πετρελαίου. Το νερό µπορεί να αιωρείται µέσα στο πετρέλαιο ή να σχηµατίζει γαλάκτωµα. Η αφυδάτωση και αφαλάτωση πραγµατοποιείται κατά τις διεργασίες διύλισης. Το άζωτο περιέχεται στο πετρέλαιο σε ποσοστό 0,1-0,2% w/w αλλά σε ορισµένα πετρέλαια φτάνει µέχρι και 1% w/w. Οι συνηθέστερες ενώσεις του αζώτου είναι η πυριδίνη, κινολίνη, πυρρόλη, ινδόλη, καρβαζόλη και τα παράγωγά τους. N N N H πυριδίνη κινολίνη πυρρόλη N H N H ινδόλη καρβαζόλη 6

7 Το οξυγόνο περιέχεται στο πετρέλαιο σε ποσοστού µέχρι και 1,5% w/w. Οι συνηθέστερες ενώσεις που περιέχουν οξυγόνο είναι λιπαρά και ναφθενικά καρβοξυλικά οξέα αλλά απαντώνται και φαινολικά παράγωγα και ενώσεις µε αιθερική οµάδα. Το µεγαλύτερο µέρος του οξυγόνου βρίσκεται στα οξέα. Τα λιπαρά οξέα περιέχουν µέχρι και εννέα άτοµα άνθρακα ενώ τα ναφθενικά οξέα είναι παράγωγα του κυκλοπεντανίου και σπάνια του κυκλοεξανίου. Τα οξέα αποµακρύνονται υπό µορφή αλάτων µε εκχύλιση µε NaOH. CH 3 (CH 2 ) x COOH H 2 C (CH 2 ) x COOH COOH CH 3 CH 3 x = 2-5 2,2,6-τριµέθυλο- µονοκυκλικά δικυκλικά κυκλοεξανικό οξύ Οι οργανοµεταλλικές ενώσεις ανήκουν συνήθως σε παράγωγα της πορφίνης και τα µέταλλα που περιέχουν είναι Si, Fe, Al, Ca, Mg, Ni, Na, V. Η περιεκτικότητα του αργού πετρελαίου σε µέταλλα είναι µικρή και µπορεί να φτάσει µέχρι 0,05% w/w. H 3 CH 2 C CH 3 N H N H 3 C N V O N CH 2 CH 3 N H N H 3 C H 2 C N CH 2 COOH N H 2 C CH 2 HOOC CH 3 πορφίνη βαναδιο-πορφυρίνη 7

8 1.2.3 Θειούχες ενώσεις Οι ενώσεις του θείου αποτελούν την µεγαλύτερη οµάδα προσµίξεων. Το ποσοστό του θείου στο πετρέλαιο κυµαίνεται από 0,1 µέχρι και 7%. Φτωχά σε θείο πετρέλαια (περιεκτικότητα µέχρι 1%) είναι της Αυστρίας, Βόρειας Αφρικής και Νιγηρίας. Του Μεξικού περιέχουν 5% ενώ τα υψηλότερα ποσοστά, µέχρι 7%, παρατηρούνται στα πετρέλαια του Ιράκ. Οι πιο συνηθισµένες ενώσεις του θείου είναι: οι µερκαπτάνες ή θειοαλκοόλες RSH οι θειοαιθέρες ή µονοσουλφίδια R-S-R τα δισουλφίδια R-SS-R το θειο-κυκλοπεντάνιο, το θειοφαίνιο και τα παράγωγά του S θειο-κυκλοπεντάνιο S θειοφαίνιο τα βενζοθειοφαίνιο, διβενζοθειοφαίνιο και τα παράγωγά τους S βενζοθειοφαίνιο S διβενζοθειοφαίνιο Σπάνια υπάρχει στο πετρέλαιο θείο σε στοιχειακή µορφή µπορεί όµ ως σε ορισµένα κοιτάσµατα να περιέχεται σε ποσοστό µέχρι και 1%. 8

9 Όσο βαρύτερο είναι το κλάσµα του πετρελαίου τόσο περισσότερες θειούχες ενώσεις περιέχει: Ø Στην περιοχή βρασµού ο C κυριαρχούν οι µερκαπτάνες ενώσεις µε πολύ δυσάρεστη οσµή. Ø Στην περιοχή βρασµού ο C υπάρχουν τα σουλφίδια και το θειοφαίνιο. Ø Σε περιοχή βρασµού πάνω από 250 ο C απαντώνται οι ενώσεις του βενζοθειοφαίνιου και σε µικρό ποσοστό άλλες, πολύπλοκης δοµής, θειο-κυκλικές ενώσεις. 9

10 1.3 Αποθείωση του πετρελαίου Η αποµάκρυνση των ενώσεων του θείου µπορεί να γίνει µε υδρογόνωση (υδρογονοθεραπεία). Η αποθείωση είναι τόσο πιο δύσκολη όσο υψηλότερη είναι η περιοχή βρασµού του κλάσµατος. Γι αυτό το βαρύ πετρέλαιο θέρµανσης (µαζούτ) συµβάλει περισσότερο στη ρύπανση του περιβάλλοντος µε SO 2 ενώ τα ελαφρότερα κλάσµατα λιγότερο. Κατά τις διεργασίες τ ης υδρογόνωσης αποµακρύνεται το θείο από τις θειούχες ενώσεις υπό µορφή H 2 S. Από τις µερκαπτάνες και τα σουλφίδια, που απαντώνται στα ελαφρότερα κλάσµατα, αποσπάται σχετικά εύκολα υδρόθειο: R-SH + H 2 RH + H 2 S R-S-S-R + 3H 2 RH + R H + 2H 2 S Πιο δύσκολα διασπώνται οι θειοφαινικοί δακτύλιοι και πολύ δύσκολα το βενζοθειοφαίνιο και διβενζοθειοφαίνιο που περιέχονται στα βαριά κλάσµατα: S + 4H 2 C 4 H 10 + H 2 S + 2Η 2 + Η 2 S S 10

11 Μηχανισµός διάσπασης του θειοφαίνιου S + 2H 2 CH 2 =CHCH=CH 2 + H 2 S CH 2 =CHCH=CH 2 + H 2 CH 3 CH=CHCH 3 CH 3 CH=CHCH 3 + H 2 CH 3 CH 2 CH 2 CH 3 Το H 2 S που παράγεται από την αποθείωση µετατρέπεται στη συνέχεια σε στοιχειακό θείο: Μέρος του H 2 S καίγεται προς SO 2 το οποίο στη συνέχεια αντιδρά µε το υπόλοιπο H 2 S και τελικά παράγεται θείο σε στερεά µορφή. 2H 2 S + SO 2 (3/x)S x + 2H 2 O Με την υδρογόνωση, εκτός από την αποµάκρυνση του θείου, επιτυγχάνεται η αποµάκρυνση του οξυγόνου και του αζώτου από τις οξυγονούχες και αζωτούχες ενώσεις υπό µορφή Η 2 Ο και ΝΗ 3 αντίστοιχα. Τα ναφθενικά οξέα διασπώνται και δίνουν υδρογονάνθρακες και νερό ενώ οι αζωτούχες ενώσεις υδρογονάνθρακες και αµµωνία. N C 3 H 7 + 4Η 2 + NΗ 3 Επίσης πραγµατοποιείται πλήρης υδρογόνωση των ολεφινών και µετατροπή των αρωµατικών υδρογονανθράκων σε ναφθενικούς. 11

12 Οι καταλύτες, που χρησιµοποιούνται για την υδρογόνωση, αποτελούνται από φορέα που έχει εµποτιστεί µε ένα ή περισσότερα µέταλλα τα οποία αποτελούν τα ενεργά συστατικά των καταλυτών. Ο φορέας είναι συνήθως Al 2 O 3 στο οποίο προστίθενται µικρές ποσότητες AlCl 3 ή SiO 2. Τα µέταλλα είναι κοβάλτιο (Co), µολυβδαίνιο (Mo), νικέλιο (Ni), και σπανιότερα λευκόχρυσος (Pt). Η αποθείωση ελαφρών κλασµάτων πετρελαίου µε τη µέθοδο της υδρογόνωσης είναι σχετικά εύκολη, πραγµατοποιείται σε ήπιες συνθήκες και µπορεί να αποµακρύνει µέχρι και το 99,9% της ποσότητας του θείου. Στα βαριά κλάσµατα ό µως πρέπει να γίνεται σε έντονες συνθήκες και η αποτελεσµατικότητά της περιορίζεται στο 70%. Οι συµπυκνωµένες πολυαρωµατικές ενώσεις (ασφαλτένια) που περιέχονται στα βαριά κλάσµατα µπλοκάρουν και απενεργοποιούν την δραστική επιφάνεια των καταλυτών οι οποίοι µπορεί και να δηλητηριάζονται από ίχνη µετάλλων που περιέχονται στα κλάσµατα αυτά. Επιπλέον η διάχυση, µέσω των πόρων του καταλύτη, των µεγάλων µορίων πραγµατοποιείται αργά µε αποτέλεσµα η όλη διεργασία να εξελίσσεται µε χαµηλή ταχύτητα. Επίσης, όπως αναφέρθηκε, οι θειούχες ενώσεις που περιέχονται στα βαριά κλάµατα (βενζοθειοφαίνιο και διβενζοθειοφαίνιο) διασπώνται δύσκολα. Οι ερευνητές πειραµατίζονται µε µεθόδους αποθείωσης πιο αποτελεσµατικές που να πραγµατοποιούνται µε όσο το δυνατόν λιγότερο ρυπογόνες διαδικασίες. Η βιοαποθείωση είναι µία πράσινη διαδικασία κατά την οποία χρησιµοποιούνται βακτηρίδια ως καταλύτες. Κατά τη διαδικασία αυτή οργανοθειϊκές ενώσεις, όπως διβενζοθειοφαίνιο και τα αλκυλοπαράγωγά του, οξειδώνονται από µικρόβια και το θείο αποµακρύνεται υπό µορφή θειούχων αλάτων. Τα µειονεκτήµατα της µεθόδου είναι ότι είναι δαπανηρή, η διαδικασία παρουσιάζει ευαισθησία στις συνθήκες περιβάλλοντος και υπάρχουν προβλήµατα σχετικά µε την αναγέννηση των βακτηριδίων. 12

13 1.4 Αρνητικές επιπτώσεις των θειούχων ενώσεων Επιπτώσεις στις µηχανές Οι θειούχες ενώσεις που υπάρχουν στα καύσιµα σχηµατίζουν κατά την καύση τους SO 2 και SO 3. Ποσότητες υδρατµών που παράγονται από την καύση των υδρογονανθράκων υγροποιούνται στα κρύα τµήµατα των µηχανών, κυρίως κατά την εκκίνησή τους. Τα σταγονίδια του νερού αντιδρούν µε τα οξείδια του θείου και παράγεται θειικό οξύ: SO 3 + H 2 O D H 2 SO 4 Ø Το οξύ είναι ισχυρά διαβρωτικό και προκαλεί βλάβες στις µεταλλικές επιφάνειες. Ø Διάβρωση επίσης προκαλεί και το SO 2 : SO 2 + 2H 2 O +3Fe FeS + 2Fe(OH) 2 Ø Οι θειούχες ενώσεις επηρεάζουν την αντικροτικότητα των καυσίµων. Ø Δηλητηριάζουν τους καταλύτες στις µονάδες επεξεργασίας του πετρελαίου. Για ν α περιορίζονται οι διαβρωτικές επιπτώσεις και µε δεδοµένο ότι τα οξείδια του θείου είναι ισχυρά ρυπογόνα αέρια η Ελληνική νοµοθεσία επιτρέπει για το πετρέλαιο κίνησης περιεκτικότητα σε θείο µέχρι 0,3% w/w. 13

14 1.4.2 Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία Ø Τα οξείδια του θείου δηµιουργούν σοβαρά αναπνευστικά προβλήµατα. Ø Το SO 2 έχει δυσάρεστη πνιγηρή οσµή και προκαλεί ερεθισµό στα µάτια. Ø Το SO 2 είναι πολύ διαλυτό, προσροφάται στις υγρές περιοχές του αναπνευστικού συστήµατος προκαλώντας έκκριση βλέννας και οιδήµατα, που έχουν σαν αποτέλεσµα την στένωση των αεραγωγών. Ø Σε µεγάλες συγκεντρώσεις τα οξείδια του θείου είναι τοξικά και προκαλούν τον θάνατο Επιπτώσεις στο περιβάλλον Ø Οι θειούχες ενώσεις προσδίδουν δυσάρεστη οσµή στο πετρέλαιο (κυρίως οι µερκαπτάνες). Ø Το SO 2 έχει σοβαρές αρνητικές επιδράσεις στη χλωρίδα. v Σε περιοχές που λειτουργούν µονάδες φρύξης ορυκτών για παραγωγή µετάλλων παράγονται µεγάλες ποσότητες SO 2 και η βλάστηση καταστρέφεται εντελώς. Ø Τα οξείδια του θείου συµβάλλουν στη δηµιουργία της όξινης βροχής. 14

15 1.5 Όξινη βροχή Είναι η βροχή που µεταφέρει θειικό οξύ, νιτρικό οξύ, θειικά και νιτρικά άλατα υπό µορφή αερολυµάτων (αεροζόλ) και έχει ph<5,6. Τα οξέα H 2 SO 4 και HNO 3 µπορεί να δηµιουργηθούν στην ατµόσφαιρα από την αντίδραση οξειδίων του θείου και αζώτου µε το νερό της βροχής. Η όξινη βροχή παράγεται από τα οξείδια του αζώτου και του θείου: H 2 S + 2/3 O 2 SO 2 + H 2 O SO 2 + ½ O 2 SO 3 NO + ½ O 2 NO 2 SO 3 + H 2 O H 2 SO 4 4HNO 3 4NO 2 + 2H 2 O + O 2 Τα οξέα µπορεί να αντιδράσουν µε άλλες ουσίες που βρίσκονται στην ατµόσφαιρα και να σχηµατίσουν άλατα συνήθως αµµωνιακά NH 4 NO 3, (NH 4 ) 2 SO 4, NH 4 HSO 4. οξείδωση πηγές εκποµπής αέρια εναπόθεση φυσική αµµωνία υγρή εναπόθεση 15

16 Αποτελέσµατα της όξινης βροχής Ø Προκαλεί καταστροφές στη βλάστηση και τα δάση. v Ελαττώνει το ph του εδάφους µε αποτέλεσµα να αναστέλλονται λειτουργίες µικροοργανισµών και να µειώνεται η γονιµότητα των εδαφών. v Το όξινο νερό διαλύει θρεπτικά συστατικά του εδάφους µε αποτέλεσµα το έδαφος να γίνεται φτωχότερο και να καθυστερεί η ανάπτυξη της βλάστησης. Ø Μειώνει την ικανότητα των φυτών και δένδρων να αντιµετωπίζουν άλλες περιβαλλοντικές καταπονήσεις όπως ξηρασία, τα έντοµα και άλλους ρύπους όπως το όζον. v Αφαιρεί από τα φύλλα των φυτών προστατευτικές ουσίες µε αποτέλεσµα να ελαττώνεται η άµυνά τους και να καθίστανται ευάλωτα σε ασθένειες. Ø Διευκολύνει την διάλυση των µετάλλων που βρίσκονται στο έδαφος, µε αποτέλεσµα το πέρασµά τους στις τροφικές αλυσίδες. v Διαλύει άλατα και προκαλεί ρωγµές στα σκληρά πετρώµατα µε αποτέλεσµα να διαλύονται βαρέα µέταλλα και άλλες τοξικές ουσίες του εδάφους οι οποίες µέσω της τροφικής αλυσίδας 16

17 φτάνουν τελικά στο άνθρωπο και δηµιουργούν εγκεφαλικές βλάβες, κυρίως στα παιδιά. Ø Μπορεί να προκαλέσει µείωση του ph των λιµνών µε αποτέλεσµα ακόµη και την εξαφάνιση κάποιων ειδών. v Νερά χαµηλής οξύτητας δηµιουργούν βλέννα που επικαλύπτει τα βράγχια των ψαριών µε αποτέλεσµα να δυσχεραίνεται η πρόσληψη οξυγόνου. v Διαταράσσεται το ισοζύγιο ασβεστίου µε αποτέλεσµα να προκαλούνται προβλήµατα στην ποιότητα και ανθεκτικότητα του κελύφους των αβγών οπότε παρεµποδίζεται η οµαλή διαιώνιση των ειδών. v Τα νιτρικά και αµµωνιακά που περιέχονται στη όξινη βροχή προκαλούν αύξηση του φυτοπλαγκτού µε αποτέλεσµα την µείωση του διαλυµένου οξυγόνου. Στατιστικά στοιχεία αναφέρουν ότι στη Σουηδία, Νορβηγία, τις Ανατολικές ΗΠΑ και τον Καναδά µεγάλος αριθµός λιµνών έχουν χαµηλή οξύτητα και αρκετές από αυτές έχουν νεκρωθεί. Ø Διαβρώνει και καταστρέφει, ανεπανόρθωτα, αναντικατάστατα αρχαία έργα τέχνης όπως αγάλµατα, µνηµεία και τοιχογραφίες που επιβίωσαν εκατοντάδες χρόνια [µετατρέπει το ανθρακικό ασβέστιο (CaCO 3 ) των µαρµάρων σε γύψο (CaSO 4.2H 2 O)]. CaCO 3 + SO 3 + 2H 2 O CaSO 4.2H 2 O + CO 2 CaCO 3 + H 2 SO 4 CaSO 4 + H 2 O + CO 2 17

18 Φθορές στα µαρµάρινα έργα τέχνης προκαλούνται και από το CO 2 το οποίο παρουσία υγρασίας δίνει ανθρακικό οξύ. Το ανθρακικό οξύ µετατρέπει τον ασβεστόλιθο στο ευδιάλυτο διανθρακικό άλας. CaCO 3 + CO 2 + H 2 O Ca(HCO 3 ) 2 Ø Διαβρώνει και καταστρέφει βαθµιαία ατσάλινες κατασκευές, καλώδια, υφάσµατα, ασβεστόλιθο, οικοδοµικές πέτρες, τσιµέντο, κεραµικά, βαφές κ.α. Τα αποτελέσµατα της όξινης βροχής δεν πρέπει να αγνοούνται και να υποβαθµίζονται. Βραχυπρόθεσµα ή µακροπρόθεσµα µπορεί να µας βλάψουν. Οι αρνητικές επιπτώσεις της όξινης βροχής τα τελευταία 25 χρόνια είναι περισσότερες από αυτές που προκλήθηκαν επί 2500 χρόνια. Η αποθείωση των ορυκτών καυσίµων πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσµατική και όπου είναι δυνατό να χρησιµοποιούνται καθαρότερα καύσιµα. Ø Σε επίπεδο ατοµικής ευθύνης ο περιορισµός της χρήσης του ιδιωτικού αυτοκινήτου, µε περισσότερο περπάτηµα ή περισσότερη χρήση των µέσων µαζικής µεταφοράς, θα απαλλάξει την ατµόσφαιρα από µεγάλες ποσότητες οξειδίων του θείου και του αζώτου. 18

19 2 Πειραµατικό µέρος 19

20 2.1 Σκοποί των πειραµάτων Καύση καθαρού στοιχειακού θείου και διαβίβαση των καυσαερίων: α) σε υδατικό διάλυµα NaOH παρουσία δείκτη φαινολοφθαλεΐνης β) σε υδατικό διάλυµα στο οποίο έχει προστεθεί οξειδοαναγωγικός δείκτης ιωδίου/αµύλου. Καύση ντίζελ και διαβίβαση των καυσαερίων: α) σε υδατικό διάλυµα NaOH παρουσία δείκτη φαινολοφθαλεΐνης β) σε υδατικό διάλυµα στο οποίο έχει προστεθεί οξειδοαναγωγικός δείκτης ιωδίου/αµύλου. Καύση αιθανόλης και διαβίβαση των καυσαερίων: α) σε υδατικό διάλυµα NaOH παρουσία δείκτη φαινολοφθαλεΐνης β) σε υδατικό διάλυµα στο οποίο έχει προστεθεί οξειδοαναγωγικός δείκτης ιωδίου/αµύλου. Εφαρµογή ειδικής µεθόδου ανίχνευσης του αέριου SO 2 που στηρίζεται στη µετατροπή πράσινου πολτού Ni(OH) 2 σε µαύρο Ni(OH) 3 από αέριο µίγµα SO 2 και Ο 2. Αρχικά πραγµατοποιείται καύση στοιχειακού θείου έτσι ώστε να γίνει σύγκριση των πειραµατικών παρατηρήσεων µε στόχο τη διαπίστωση ότι και κατά την καύση του ντίζελ συµβαίνουν παρόµοια φαινόµενα. 20

21 2.2 Στόχοι των πειραµάτων Από την καύση των ορυκτών καυσίµων, εκτός του όξινου CO 2, παράγεται και SO 2. Το SO 2 που ελευθερώνεται στην ατµόσφαιρα οξειδώνεται προς SO 3 το οποίο στη συνέχεια αντιδρά µε το νερό. Το H 2 SO 4 που σχηµατίζεται συµβάλλει στο σχηµατισµό της όξινης βροχής. Το SO 2 είναι αναγωγική ουσία οπότε µπορεί να οξειδωθεί από οξειδωτικά όπως το KMnO 4 και το ιώδιο. Στα πειράµατα που παρουσιάζονται επιτυγχάνεται ταυτοποίηση του όξινου και του αναγωγικού χαρακτήρα των καυσαερίων που προκύπτουν από την καύση ενός συνηθισµένου ορ υκτού καυσίµου όπως το ντίζελ. Επίσης καταγράφονται και συσχετίζονται τα πειραµατικά αποτελέσµατα που λαµβάνονται από την καύση της αιθανόλης και την καύση του ντίζελ. Στόχοι Ø Κατανόηση του φαινοµένου σχηµατισµού της όξινης βροχής. Ø Ανάδειξη πλεονεκτηµάτων των καθαρών «πράσινων» καυσίµων όπως η βιοαιθανόλη. Ø Ευαισθητοποίηση για την ανάγκη σωστής συντήρησης των καυστήρων ώστε να επιτυγχάνονται βέλτιστες συνθήκες καύσης και να περιορίζεται η ρύπανση του περιβάλλοντος, µε ρύπους, όπως η αιθάλη και το µονοξείδιο του άνθρακα. Ø Μελέτη των αντιδράσεων εξουδετέρωσης και οξειδοαναγωγής µε βάση καθηµερινά, υπαρκτά φυσικοχηµικά φαινόµενα που εξελίσσονται στο περιβάλλον. Αυτό είναι ιδιαίτερα σηµαντικό για τη σύνδεση της διδασκαλίας της χηµείας µε ζητήµατα της καθηµερινότητας. 21

22 2.3 Η Χηµεία των πειραµάτων Ø Η παρουσία των όξινων οξειδίων στα καυσαέρια, που προκύπτουν από την καύση του ντίζελ, διαπιστώνεται από την αλλαγή του χρώµατος του δείκτη φαινολοφθαλεΐνη µετά τη διαβίβαση των καυσαερίων σε υδατικό διάλυµα NaOH. Τα SO 2, CO 2 που περιέχονται στα καυσαέρια καθώς διαβιβάζονται στο υδατικό διάλυµα δίνουν H 2 SO 3 και H 2 CO 3 : SO 2 + H 2 O D H 2 SO 3 CO 2 + H 2 O D H 2 CO 3 Τα SO 2, H 2 SO 3, CO 2, H 2 CO 3 εξουδετερώνουν τη βάση µε αποτέλεσµα την ελάττωση του ph και αλλαγή του χρώµατος του δείκτη: SO 2 + 2NaOH Na 2 SO 3 + H 2 O H 2 SO 3 + 2NaOH Na 2 SO 3 + 2H 2 O CO 2 + 2NaOH Na 2 CO 3 + H 2 O H 2 CO 3 + 2NaOH Na 2 CO 3 + 2H 2 O Ø Η παρουσία των αναγωγικών οξειδίων στα καυσαέρια, που προκύπτουν από την καύση του ντίζελ, διαπιστώνεται από την αλλαγή του χρώµατος οξειδοαναγωγικού δείκτη ιωδίου/αµύλου µετά τη διαβίβαση των καυσαερίων σε διάλυµα που περιέχει τον δείκτη. Ο οξειδοαναγωγικός δείκτης προκύπτει µε ανάµειξη διαλύµατος ιωδίου, σε υδατικό διάλυµα KI, µε διάλυµα αµύλου. Το ιώδιο σχηµατίζει µε το άµυλο σύµπλοκο έγκλεισης µε χαρακτηριστικό µπλε χρώµα. I 2 + I - D I 3-22

23 + άµυλο σύµπλοκο µπλε χρώµατος Τα SO 2, H 2 SO 3 οξειδώνονται, προκαλώντας αναγωγή του I 2, µε αποτέλεσµα την καταστροφή του συµπλόκου ιωδίου-αµύλου και τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος ιωδίου-αµύλου: I 3 - SO 2 + I 2 + 2H 2 O H 2 SO 4 + 2HI H 2 SO 3 + I 2 + H 2 O H 2 SO 4 + 2HI Η ταυτοποίηση των SO 2, H 2 SO 3 µπορεί πραγµατοποιηθεί και µε αποχρωµατισµό διαλύµατος KMnO 4 : 5SO 2 + 2KMnO 4 + 2H 2 O 2H 2 SO 4 + K 2 SO 4 + 2MnSO 4 5H 2 SO 3 + 2KMnO 4 2H 2 SO 4 + K 2 SO 4 + 2MnSO 4 + 3H 2 O Ø Κατά την διαβίβαση των καυσαερίων που προκύπτουν από την καύση της αιθανόλης σε διάλυµα NaOH/φαινολοφθαλεΐνης παρατηρείται αποχρωµατισµός λόγω του CO 2 που παράγεται από την καύση. Αντίθετα αν διαβιβαστούν τα καυσαέρια σε διάλυµα ιωδίου/αµύλου δεν παρατηρείται αποχρωµατισµός δεδοµένου ότι δεν παράγεται το αναγωγικό SO 2. Ø Για την εφαρµογή τ ης ειδικής µεθόδου ανίχνευσης του αέριου SO 2 παρασκευάζουµε πολτό Ni(OH) 2 µε διήθηση του διαλύµατος που προκύπτει από την ανάµιξη διαλύµατος NiCl 2 µε διάλυµα NaOH οπότε παράγεται το δυσδιάλυτο Ni(OH) 2. NiCl 2 + 2NaOH 2NaCl + Ni(OH) 2 Δηµιουργούµε µία επίστρωση του πολτού Ni(OH) 2 σε διηθητικό χαρτί. Διαβιβάζουµε τα καυσαέρια από την καύση του ντίζελ σε αποσταγµένο νερό και στη συνέχεια κρατάµε αιωρούµενο το διηθητικό χαρτί πάνω από το διάλυµα SO 2 /H 2 SO 3. Στην ατµόσφαιρα SO 2, O 2 ο πράσινος πολτός Ni(OH) 2 µετατρέπεται στο µαύρο Ni(OH) 3. SO 2, O 2, H 2 O Ni(OH) 2 Ni(OH) 3 23

24 2.4 Απαιτούµενα σκεύη-όργανα Ηλεκτρονικός ζυγός Ποτήρια ζέσεως των 100 ml και 50 ml Κωνικές φιάλες των 100 και 250 ml Σπάτουλα Δοκιµαστικοί σωλήνες Στήριγµα δοκιµαστικών σωλήνων Λαβίδα Σιφώνια των 5 ml Ογκοµετρικός κύλινδρος των 25 ml Κάψα πορσελάνης Καµινέτο Αναπτήρας ή σπίρτα Χωνιά Διηθητικό χαρτί Λεπτοί γυάλινοι σωλήνας Πώµατα Σφιγκτήρες Κατακόρυφα στηρίγµατα 2.5 Απαιτούµενα αντιδραστήρια I 2 KI Άµυλο NaOH Δείκτης φαινολοφθαλεΐνης NiCl 2.6H 2 O KMnO 4 Na 2 SO 3 Στοιχειακό θείο Ντίζελ Αιθανόλη 24

25 2.6 Υγιεινή και ασφάλεια Φοράµε εργαστηριακή µπλούζα. Αποµακρύνουµε από το χώρο του πειράµατος υλικά που αναφλέγονται εύκολα. Ρυθµίζουµε τη φλόγα ώστε να µη υπερθερµανθούν και σπάσουν γυάλινα τµήµατα της διάταξης καύσης και να µη λειώσουν πλαστικά µέρη. Να µην αγγίζουµε τα τµήµατα της πειραµατικής διάταξης, µέσω των οποίων διοχετεύονται τα καυσαέρια, διότι αναπτύσσονται υψηλές θερµοκρασίες και υπάρχει κίνδυνος εγκαυµάτων. Αποφεύγουµε να εισπνέουµε τα καυσαέρια ιδίως κατά την καύση του στοιχειακού θείου. Καθαρίζουµε και πλένουµε καλά µε σαπούνι κάθε σκεύος και επιφάνεια που έρχεται σε επαφή µε το ντίζελ γιατί η έντονη δυσάρεστη οσµή παραµένει για µακρό χρονικό διάστηµα. Κατά τη χρήση των αντιδραστηρίων προσέχουµε να µην έρθουν σε επαφή µε το δέρµα µας. Είµαστε σε όλοι τη διάρκεια του πειράµατος προσεκτικοί και συγκεντρωµένοι για να αποφευχθεί η πρόκληση πυρκαγιάς. Πληροφορίες για την ασφάλεια των αντιδραστηρίων περιέχονται στα φύλλα δεδοµένων ασφαλείας υλικών (Παράρτηµα). 25

26 2.7 Παρασκευή των απαιτούµενων διαλυµάτων Παρασκευή διαλύµατος του δείκτη φαινολοφθαλεΐνης 0,1% w/v 1. Τοποθετούµε στον ζυγό ογκοµετρικό κύλινδρο των 50 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στον κύλινδρο 0,05 g φαινολοφθαλεΐνης. 3. Αποµακρύνουµε τον κύλινδρο από τον ζυγό, προσθέτουµε 35 ml αιθανόλης και αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 50 ml. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα του δείκτη σε (35.100)/50=70% v/v διάλυµα αλκοόλης. H περιεκτικότητα του διαλύµατος του δείκτη είναι: (100.0,05)/50 = 0,1% w/v Παρασκευή διαλύµατος I 2 /KI 1% w/v 1. Τοποθετούµε στον ζυγό ογκοµετρικό κύλινδρο των 20 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και εισάγουµε στον κύλινδρο 0,2 g KI και 0,1g I Αποµακρύνουµε τον κύλινδρο από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 10 ml. Παρασκευάζεται έτσι υδατικό διάλυµα περιεκτικότητας 2% w/v σε KI και 1% w/v σε I 2. 26

27 2.7.3 Παρασκευή διαλύµατος αµύλου 0,1% w/v 1. Ζυγίζουµε 0,5 g αµύλου. 2. Σε καθαρό ποτήρι των 100 ml εισάγουµε 50 ml αποσταγµένου νερού. 3. Θερµαίνουµε το νερό µέχρι βρασµού και στη συνέχεια προσθέτουµε σταδιακά το άµυλο υπό συνεχή ανάδευση. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα αµύλου περιεκτικότητας: (100.0,5)/50 = 0,1% w/v Παρασκευή υδατικού διαλύµατος NaOH 0,1 M 1. Τοποθετούµε στον ζυγό καθαρό στεγνό ποτήρι των 100 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στο ποτήρι 0,2 g στερεού NaOH. 3. Αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 50 ml. Παρασκευάζεται έτσι διάλυµα συγκέντρωσης: c = (0,2/40)/0,05 = 0,1 M 27

28 2.7.5 Παρασκευή πολτού Ni(OH) 2 1. Τοποθετούµε στον ζυγό καθαρό στεγνό ποτήρι των 50 ml. 2. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στο ποτήρι 0,238 g (0,001 mol) στερεού NiCl 2.6H 2 O. 3. Αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 10 ml. Αναδεύουµε το διάλυµα µέχρι να διαλυθεί το άλας. 4. Τοποθετούµε στον ζυγό καθαρό στεγνό ποτήρι των 50 ml. 5. Μηδενίζουµε τον ζυγό και προσθέτουµε στο ποτήρι 0,044 g (0,0011 mol) στερεού NaOH. 6. Αποµακρύνουµε το ποτήρι από τον ζυγό και προσθέτουµε αποσταγµένο νερό µέχρις ότου προκύψει διάλυµα όγκου 10 ml. 7. Αναµιγνύουµε το διάλυµα της βάσης µε το διάλυµα του άλατος και στη συνέχεια διηθούµε το διάλυµα της ανάµιξης. πολτός Ni(OH) 2 + διάλυµα NaOH διάλυµα NiCl 2 Ο πολτός του Ni(OH) 2 που παραµένει στο διηθητικό χαρτί χρησιµοποιείται για την εφαρµογή της ειδικής µεθόδου ανίχνευσης του αέριου SO 2. 28

29 2.8 Συναρµολόγηση πειραµατικής διάταξης 1. Με τη βοήθεια µεταλλικού σφιγκτήρα προσαρµόζουµε γυάλινο χωνί (ανεστραµµένο) σε κατακόρυφο στήριγµα. 2. Διαµορφώνουµε λεπτό γυάλινο σωλήνα σε σχήµα Π. Συνδέουµε, µε κατάλληλο σύνδεσµο, το ένα άκρο του σωλήνα Π µε το λεπτό άκρο του χωνιού. Το άλλο άκρο του σωλήνα Π διαπερνά φελλό µετρίου µεγέθους. Διαµορφώνουµε λεπτό γυάλινο σωλήνα σε σχήµα Γ. Το ένα άκρο του σωλήνα Γ διαπερνά και αυτό τον φελλό ενώ το άλλο συνδέεται µε αντλία. 3. Με τη βοήθεια µεταλλικού σφιγκτήρα προσαρµόζουµε, σε κατακόρυφο στήριγµα, κωνική ή κυλινδρική φιάλη των 50 ml (φιάλη υποδοχής των καυσαερίων). 4. Προσαρµόζουµε τον φελλό στο στόµιο της φιάλης ( θα πρέπει ο φελλός να προσαρµόζεται µε το στόµιο της φιάλης αεροστεγώς). Στην διάταξη η καύση πραγµατοποιείται κάτω από το άνοιγµα του χωνιού. Με τη βοήθεια της αντλίας τα καυσαέρια απάγονται και µέσω του σωλήνα Π διοχετεύονται στο διάλυµα υποδοχής που περιέχεται στη φιάλη υποδοχής. 29

30 Η πειραµατική διάταξη στο εργαστήριο 30

31 2.9 Πειράµατα επίδειξης Στα πειράµατα που περιγράφονται εφαρµόζονται αντιδράσεις εξουδετέρωσης και οξειδοαναγωγής. Δεδοµένου ότι οι ταυτοποιήσεις στηρίζονται σε χρωµατικές αλλαγές πρωτολυτικών και οξειδοαναγωγικών δεικτών, ενδείκνυνται, ως πειράµατα επίδειξης, εξουδετερώσεις οξέων από βάσεις και αναγωγές οξειδωτικών από αναγωγικά. Προτείνεται τέλος ένα πείραµα στο οποίο να παρατηρούνται οι αρνητικές επιπτώσεις των οξειδίων του θείου. 1. Εξουδετέρωση διαλύµατος NaOH, στο οποίο έχει προστεθεί δείκτης φαινολοφθαλεΐνη, µε ένα διάλυµα οξέος π.χ HCl ή H 2 SO 4. Σε δοκιµαστικό σωλήνα εισάγουµε 3 ml αποσταγµένο νερό, 3-4 σταγόνες διαλύµατος NaOH 0,1M και 2 σταγόνες δείκτη διαλύµατος φαινολαφθαλεΐνης 0,1 % w/v. Εξουδετερώνουµε το διάλυµα της βάσης προσθέτοντας σταγόνες διαλύµατος HCl 0,1 Μ µέχρι να αποχρωµατιστεί ο δείκτης. 2. Αναγωγή διαλύµατος ιωδίου, στο οποίο έχει προστεθεί άµυλο, µε διάλυµα θειοθειικού νατρίου. Σε δοκιµαστικό σωλήνα εισάγουµε 3 ml αποσταγµένο νερό, 3-4 σταγόνες διαλύµατος I 2 1% w/v και 2 σταγόνες διαλύµατος αµύλου 0,1 % w/v. Προσθέτουµε στο διάλυµα ιωδίου/αµύλου σταγόνες διαλύµατος Na 2 S 2 O 3 0,05M µέχρις ότου αποχρωµατιστεί. 3. Αναγωγή διαλύµατος υπερµαγγανικού καλίου από διάλυµα θειώδους νατρίου. Σε δοκιµαστικό σωλήνα εισάγουµε 3 ml αποσταγµένο νερό και 3-4 σταγόνες διαλύµατος KMnO 4 0,01M. Προσθέτουµε στο διάλυµα του οξειδωτικού σταγόνες διαλύµατος Na 2 SO 3 0,5 % w/v µέχρις ότου αποχρωµατιστεί το KMnO 4. 31

32 4. Συνίσταται ένα πείραµα επίδειξης που να σχετίζεται µε τις αρνητικές επιπτώσεις του SO 2 στη χλωρίδα. Αυτό µπορεί να υλοποιηθεί αν εκθέσουµε ένα έγχρωµο λουλούδι σε αέριο SO 2. Τοποθετούµε το λουλούδι στη φιάλη υποδοχής της πειραµατικής διάταξης. Σε κάψα πορσελάνης καίµε µικρή ποσότητα θείου, οπότε, στη φιάλη υποδοχής διοχετεύεται SO 2 (Εικόνα 1). Εικόνα 1 Καθώς εξελίσσεται το πείραµα παρατηρούµε τις αλλαγές που υφίσταται το λουλούδι. (Εικόνες 2,3). Εικόνα 2 Εικόνα 3 32

33 Τελικά διαπιστώνουµε ότι οι αλλαγές δεν περιορίζονται µόνο στο χρώµα του λουλουδιού αλλά επεκτείνονται και σε άλλα χαρακτηριστικά του (Εικόνα 4). πριν µετά Εικόνα 4 33

34 2.10 Περιγραφή της πειραµατικής διαδικασίας Καύση θείου Ταυτοποίηση του όξινου χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος NaOH 0,1 Μ και 3 σταγόνες διαλύµατος φαινολοφθαλεΐνης 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένο στο διάλυµα υποδοχής. 3. Με τη βοήθεια σπάτουλας προσθέτουµε σε κάψα πορσελάνης µικρή ποσότητα θείου και προκαλούµε ανάφλεξη (είναι προτιµότερο να χρησιµοποιήσουµε φλόγιστρο παρά αναπτήρα). 4. Τοποθετούµε την κάψα κάτω από το χωνί. Μετά από λίγο παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος υποδοχής. 34

35 Ταυτοποίηση του αναγωγικού χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος I 2 1% w/v και 3 σταγόνες διαλύµατος αµύλου 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένο στο διάλυµα υποδοχής. 3. Με τη βοήθεια σπάτουλας προσθέτουµε σε κάψα πορσελάνης µικρή ποσότητα θείου και προκαλούµε ανάφλεξη. 4. Τοποθετούµε την κάψα κάτω από το χωνί. Μετά από λίγο παρατηρούµε τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος υποδοχής. 35

36 Καύση ντίζελ Ταυτοποίηση του όξινου χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος NaOH 0,1 Μ και 3 σταγόνες διαλύµατος φαινολοφθαλεΐνης 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένο στο διάλυµα υποδοχής. 3. Σε καµινέτο προσθέτουµε ορισµένη ποσότητα ντίζελ, ανάβουµε το φυτίλι, και τοποθετούµε το καµινέτο κάτω από το χωνί. 4. Παρατηρούµε το διάλυµα υποδοχής και διαπιστώνουµε την σταδιακή µεταβολή του χρώµατος και τελικά τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος. 36

37 Ταυτοποίηση του αναγωγικού χαρακτήρα των καυσαερίων 1. Στη φιάλη υποδοχής των καυσαερίων εισάγουµε 20 ml αποσταγµένο νερό, 3 σταγόνες διαλύµατος I 2 1% w/v και 3 σταγόνες διαλύµατος αµύλου 0,1% w/v. 2. Προσαρµόζουµε καλά το φελλό στο στόµιο της φιάλης υποδοχής και θέτουµε σε λειτουργία την αντλία. Θα πρέπει το άκρο του σωλήνα, από τον οποίο εξέρχονται τα καυσαέρια, να είναι βυθισµένος στο διάλυµα υποδοχής. 3. Σε καµινέτο προσθέτουµε ορισµένη ποσότητα ντίζελ, ανάβουµε το φυτίλι, και τοποθετούµε το καµινέτο κάτω από το χωνί. 4. Παρατηρούµε το διάλυµα υποδοχής και διαπιστώνουµε την σταδιακή µεταβολή του χρώµατος και τελικά τον αποχρωµατισµό του διαλύµατος Καύση της αιθανόλης Πραγµατοποιούµε τα πειράµατα καύσης της αιθανόλης όπως και του ντίζελ χρησιµοποιώντας καµινέτο µε αιθανόλη. Διαπιστώνουµε ότι αποχρωµατίζεται το διάλυµα NaOH/φαινολοφθαλεΐνης ενώ δεν αποχρωµατίζεται το διάλυµα I 2 /αµύλου. Τα αποτελέσµατα είναι τα αναµενόµενα δεδοµένου ότι παράγεται το όξινο CO 2 αλλά δεν παράγεται το αναγωγικό SO 2. 37

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ !Unexpected End of Formula l ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΡΥΠΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Γεώργιος Α. Καπούλας Ανδρέας Φλαμουράκης Π ρ ό λ ο γ ο ς Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Έντυπο εργαστηριακής αναφοράς ΑΝΑΦΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΗΛΙΕΛΑΙΟ Επώνυµο : Όνοµα : Ηµεροµηνία : 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3.1 Εργαστηριακή αναφορά Επώνυµο: Όνοµα:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΣΗ - ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΣΗΜΑΝΣΗ - ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΗΜΑΝΣΗ - ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σε περίπτωση έκθεσης εργαζοµένων σε χηµικούς παράγοντες, ο εργοδότης οφείλει να γνωρίζει τους κινδύνους τους οποίους αυτή συνεπάγεται για την υγεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Μάθημα 2 ο Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηρισμός Ποιότητας Αργού Πετρελαίου Κριτήρια Επιλογής Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Χαρακτηριστικά Αργού Πετρελαίου Το

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ Styccobond B95

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ Styccobond B95 Ημερομηνία αναθεώρησης 30/01/13 Aναθεώρηση 8 Ημερομηνία αντικατάστασης 10/02/12 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ 1: ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΟΥΣΊΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΆΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ/ΕΠΙΧΕΊΡΗΣΗΣ 1.1. Αναγνωριστικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος B1601 (alpha)-bungarotoxin *from Bungarus Στοιχείατηςεταιρείας/επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος INS1005125 IonProton ICleaningTablet Στοιχείατηςεταιρείας/επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 27 Μαΐου, 2011 Ώρα εξέτασης:

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

60 61 62 63 64 65 Ο Δ Η Γ Ι Ε Σ Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η Σ Τ Ω Ν Κ Ο Υ Φ Ω Μ Α Τ Ω Ν Ι Ν S T R U C T I N O N S C O N C E R N I N G Τ Η Ε C A S E M E N T S M A I N T E N A N C E Ο τακτικός καθαρισμός των βαμμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας Α Λυκείου Αριθμοί Οξείδωσης & Χημικές Αντιδράσεις 29/03/2015 1 ο Θέμα. Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Ο αριθμός οξείδωσης του μαγγανίου (Mn) στην ένωση

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ BOSTIK OPF GREY

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ BOSTIK OPF GREY ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ According to Regulation (EC) No 1907/2006 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ/ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΟΝΟΜΑΣIΑ ΠΡΟIOΝΤΟΣ ΑΡ. ΠΡΟIOΝΤΟΣ 068865 ΕΦΑΡΜΟΓH ΠΡΟΜΗΘΕΥΤHΣ 2 ΠPOΣΔIOPIΣMOΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ 1:Ταυτοποίησηουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρησης Ταυτοποίησηουσίαςήμείγματος Ταυτοποίησηεταιρείας/επιχείρησης Life Technologies 5791 Van Allen Way PO Box 6482

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ STYCCOBOND B92

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ STYCCOBOND B92 Ημερομηνία αναθεώρησης 24/01/13 Aναθεώρηση 7 Ημερομηνία αντικατάστασης 07/01/10 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ STYCCOBOND B92 ΤΜΗΜΑ 1: ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΟΥΣΊΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΆΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ/ΕΠΙΧΕΊΡΗΣΗΣ 1.1.

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31 Σελίδα: 1/7 * 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσµατος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Αριθµός προϊόντος: A0541 Aριθµός CAS: 7681-57-4 Αριθµός ΕC: 231-673-0 Αριθµός ευρετηρίου: 016-063-00-2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο

Θέμα 2ο 2.1. Α) Β) α) 2.2. Α) Θέμα 4ο 2.1. Α) Το στοιχείο X έχει 17 ηλεκτρόνια. Αν στον πυρήνα του περιέχει 3 νετρόνια περισσότερα από τα πρωτόνια, να υπολογισθούν ο ατομικός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. (μονάδες 6) Β) α) Να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ : ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΟΥ ΑΤΜΟΛΕΒΗΤΑ

ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ : ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΟΥ ΑΤΜΟΛΕΒΗΤΑ ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ : ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΟΡΙΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΟΥ ΑΤΜΟΛΕΒΗΤΑ ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ : ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ :

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος C10492COMPE TERT-BUTYL HYDROPEROXIDE SOLUTION, Στοιχείατηςεταιρείας/επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31 Σελίδα: 1/7 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσµατος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Αριθµός προϊόντος: A6595 Aριθµός CAS: 6484-52-2 Αριθµός ΕC: 229-347-8 Συναφείς προσδιοριζόµενες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος 4332653 HumanB2M (Beta-2-Microglobulin)EndogenousControl(FAM

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31 Σελίδα: 1/6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσµατος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1 Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Αριθµός προϊόντος: A4569 Aριθµός CAS: 112926-00-8 Αριθµός ΕC: 231-545-4 1.2 Συναφείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΕΚΟ ΑΒΕΕ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Τµηµα 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσµατος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Hyvolt III EKO INSULATING OIL Εµπορική ονοµασία ή προσδιορισµός του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ CEMENTITIOUS POWDERS TYPE B

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ CEMENTITIOUS POWDERS TYPE B Ημερομηνία αναθεώρησης 28/03/13 Aναθεώρηση 16 Ημερομηνία αντικατάστασης 25/01/13 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩN ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ 1: ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΟΥΣΊΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΆΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΊΑΣ/ΕΠΙΧΕΊΡΗΣΗΣ 1.1. Αναγνωριστικός

Διαβάστε περισσότερα

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από

2. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 5,6L (σε STP) που αποτελείται µόνο από ΧΗΜΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΥΣΗ Καύση & εύρεση σύστασης βιοαερίου 1. Ένα δείγµα βιοαερίου όγκου 8,96L (σε STP) που αποτελείται µόνο από CH4 και CO2, καίγεται πλήρως. Τα καυσαέρια περιέχουν 10,8g Η2Ο.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31

ελτίο δεδοµένων ασφαλείας σύµφωνα µε το 1907/2006/EK, Άρθρο 31 Σελίδα: 1/8 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσµατος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1 Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Αριθµός προϊόντος: A9158 Aριθµός CAS: 3811-04-9 Αριθµός ΕC: 223-289-7 Αριθµός ευρετηρίου:

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΦΥΛΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1.Στοιχείαουσίας/παρασκευάσματοςκαιεταιρείας/επιχείρηση Στοιχείατηςουσίαςήτουπαρασκευάσματος Αριθμόςπροΐόντος Ονομασίαπροΐόντος H3570, trihydrochloride, trihydrate *10 Στοιχείατηςεταιρείας/επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Αριθμός ηλεκτρονίων. Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17 2.1.Ο παρακάτω πίνακας δίνει μερικές πληροφορίες για τα άτομα των στοιχείων Mg και Cl: Στοιχείο Ατομικός αριθμός Μαζικός αριθμός Αριθμός ηλεκτρονίων Αριθμός πρωτονίων Αριθμός νετρονίων Mg 12 12 Cl 35 17

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

fischer Reaction Capsule RM Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες χρήσεις

fischer Reaction Capsule RM Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες χρήσεις 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Εμνορικη ονομασία fischer Reaction Capsule RM Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Αριθμητικά... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... Ολογράφως..... ΤΑΞΗ: Γ Υπ. Καθηγητή... ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Τ.Ε.Ε. Β ΤΑΞΗΣ 1 ου ΚΥΚΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Αριθμός νετρονίων (n) Ca 20 40 CL - 17 18 H + 1 1 Cu + 63 34 Ar 22 18. Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων (p + )

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Αριθμός νετρονίων (n) Ca 20 40 CL - 17 18 H + 1 1 Cu + 63 34 Ar 22 18. Μαζικός αριθμός (Α) Αριθμός πρωτονίων (p + ) ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α α) Να συμπληρωθεί ο παρακάτω πίνακας : ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ατομικός αριθμός (Ζ) Μαζικός αριθμός (Α) β) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Να επιλέξετε την σωστή απάντηση a) Σε ένα άτομο μικρότερη

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ph. Δέκτης πρωτονίου ( ) + ( ) ( ) + ( ) HCl g H O l H O aq Cl aq

ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ph. Δέκτης πρωτονίου ( ) + ( ) ( ) + ( ) HCl g H O l H O aq Cl aq ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΒΑΣΕΙΣ ph Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων οξέων και βάσεων και η μελέτη και μέτρηση του ph διαλυμάτων οξέων, βάσεων και αλάτων. Θεωρητικό Μέρος Η πιο

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή.

Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή. 1.1 Ιδιότητες των οξέων Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. 1. Τα διαλύματα των οξέων έχουν όξινη γεύση. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

0,5 0,45 0,4 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 QA23. Πτ.Οξ. g/l eq H2SO4

0,5 0,45 0,4 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 QA23. Πτ.Οξ. g/l eq H2SO4 LALVIN QA 23 ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΕΣ ΖΥΜΩΣΕΙΣ ΣΕ ΑΥΣΤΗΡΑ ΙΑΥΓΑΣΜΕΝΑ ΓΛΕΥΚΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η Lalvin QA 23 επιλέχθηκε από αυθόρµητες ζυµώσεις στην Πορτογαλία από το πανεπιστήµιο του Tras os Montes e Alto Douro (UTAD),

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας B Λυκείου 2 ο και 3 ο Κεφάλαιο 19/04/2015 1 ο Θέμα.... Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Με προσθήκη νερού στο CH 2 =CHCH 3 σχηματίζεται κύριο προϊόν: α)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 3. Αλκόολεσ 3.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα