Αναφορές για το παιδί στην ιπποκρατική συλλογή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αναφορές για το παιδί στην ιπποκρατική συλλογή"

Transcript

1 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗΣ Αναφορές για το παιδί στην ιπποκρατική συλλογή Δ. Καραμπερόπουλος ΠΕΡΙΛΗΨΗ Διερευνήθηκαν τα έργα της Ιπποκρατικής Συλλογής και εντοπίσθηκαν αναφορές για διάφορες παθολογικές καταστάσεις του παιδιού. Συγκεκριμένα μνημονεύονται τα συχνότερα νοσήματα των περιόδων της παιδικής ηλικίας, η λιθίαση του ουροποιητικού συστήματος, οι πυρετικοί σπασμοί, που θεωρείται, όπως έχουμε διαπιστώσει ως η πρώτη περιγραφή τους, η επιληψία, παθήσεις των οστών, η κληρονομικότητα των σωματικών χαρακτηριστικών του παιδιού και από τους δύο γονείς, καθώς και διάφορες άλλες παρατηρήσεις για νοσηρές καταστάσεις του παιδιού. (Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 2008, 55(4): ) Λέξεις ευρετηριασμού: Ιπποκρατική Συλλογή, παιδί, επιληψία, λιθίαση ουροποιητικού, πυρετικοί σπασμοί. Ελληνική Εταιρεία Ιστορίας της Παιδιατρικής, Αθήνα Μέρος ανακοινώθηκε στο Διεθνές Ιπποκράτειο Ιδρυμα Κω, «Ιπποκρατική Ιατρική: Χθες-Σήμερα- Αύριο», Κως, Μαΐου 2007 Υποβλήθηκε 31/05/07 Στα έργα της Ιπποκρατικής Συλλογής διάσπαρτα υπάρχουν αναφορές σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις της παιδικής ηλικίας. Η διερεύνηση και καταγραφή τους παρουσιάζει ενδιαφέρον, διότι δείχνει πως τα ιδιαίτερα νοσήματα του παιδιού απασχολούσαν και τους ιατρούς της εποχής εκείνης. Οι σχετικές αναφορές στο παιδί, που στη συνέχεια μνημονεύονται, λαμβάνονται από την έκδοση των έργων του Ιπποκράτους του Ε. Littre 1, την ελληνική έκδοση του Α. Μαρτίνου 2, καθώς και από έργα του καθηγητού Δ. Λυπουρλή Η Νοσολογία του παιδιού ανάλογα με την ηλικία αναφέρεται στο έργο «Αφορισμοί, Τμήμα Τρίτον 24-29» 4. Συγκεκριμένα σημειώνεται ότι στα βρέφη εμφανίζονται άφθες 5, εμετοί, βήχες, αϋπνίες, τρόμοι, φλεγμονές του ομφαλού, διαπυήσεις των ώτων. Στη συνέχεια με την οδοντοφυΐα παρουσιάζονται ερεθισμοί των ούλων, πυρετοί, σπασμοί, διάρροιες, ιδαίτερα όταν φυτρώνουν οι κυνόδοντες. Αργότερα αμυγδαλίτιδες, άσθματα, λιθιάσεις, έλμινθες, ασκαρίδες, οιδήματα κοντά στα αυτιά, κρεατοελιές και άλλα οιδήματα ακόμη. Στην ηλικία που πλησιάζει την ήβη, πολλές από τις προηγούμενες αρρώστιες, μακροχρόνιοι πυρετοί και επιστάξεις: «Τοίσι μεν σμικροίσι και νεογνοίσι παιδίοισιν, άφθαι, εμετοί, βήχες, αγρυπνίαι, φόβοι, ομφαλού φλεγμοναί, ώτων υγρότητες. Προς δε το οδοντοφυέειν προσάγουσιν, ούλων οδαξησμοί 6, πυρετοί, σπασμοί,

2 388 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, 2008 διάρροιαι, και μάλιστα όταν ανάγωσι τους κυνόδοντας, και τοίσι παχυτάτοισι των παίδων, και τοίσι σκληράς τας κοιλίας έχουσιν. Πρεσβυτέροισι δε γενομένοισι, παρίσθμια, σπονδύλου του κατά το ινίον είσω ώσιες, άσθματα, λιθιάσεις, έλμινθες στρογγυλά, ασκαρίδες, ακροχορδόνες, σατυριασμοί, χοιράδες και άλλα φύματα, μάλιστα τα προειρημένα. Τοίσι δε έτι πρεσβυτέροισι και προς την ήβην προσάγουσι, τουτέων τε τα πολλά, και πυρετοί χρόνιοι μάλλον, και ρινών αίματος ρύσιες». Τονίζεται ωστόσο πως όσες αρρώστιες επιμένουν και δεν εξαφανίζονται κατά την εφηβική ηλικία των αγοριών και στα κορίτσια κατά την εποχή της εμμήνου ρύσεως, τότε παρατείνονται συνήθως σε όλη τους τη ζωή: «Όσα δ αν διαμείνη τοίσι παιδίοισι και μη απολυθή περί το ηβάσκειν, ή τήσι θηλείησι περί τας των καταμηνίων ρήξιας, χρονίζειν είωθεν». Ακόμη γίνεται αναφορά και στα νοσήματα των νέων, στους οποίους επικρατεί κυρίως η φυματίωση, η επιληψία 7 : «Τοίσι δε νεανίσκοισιν, αίματος πτύσιες, φθίσιες, πυρετοί οξέες, επιληψίαι 7, και τάλλα νουσήματα, μάλιστα δε τα προειρημένα»(29). Στο έργο «Κωακαί προγνώσεις 502» αναγράφονται οι αρρώστιες που εμφανίζονται κυρίως μετά την εφηβική ηλικία, επισημαίνοντας όμως ότι στα παιδιά πριν από την ήβη δεν επισυμβαίνουν περιπνευμονία, πλευρίτιδα, αρθριτικά, νεφρίτις, οι κιρσοί γύρω από τις κνήμες, η έμμηνος ρύση, ο μη συγγενής καρκίνος, η μη συγγενής λεύκη, οι αιμορροΐδες, ο μη συγγενής ειλεός: «Τα δε προ ήβης ου γίνεται νοσήματα, περιπλευμονικά, πλευριτικά, ποδαγρικά, νεφρίτις, κιρσός περί κνήμην, ρους αιματηρός, καρκίνος μη σύμφυτος, λεύκη μη συγγενής, κατάρρους νωτιαίος, αιμορροϊς, μη σύμφυτος χορδαψός. Τούτων των νοσημάτων προ ήβης ου χρή προσδέχεσθαι γενησόμενον ουδέν». 2. Η ουρολιθίαση με την αιτιολογία και τη συμπτωματολογία της μνημονεύεται σε έργα της Ιπποκρατικής Συλλογής. Συγκεκριμένα στο «Περί αέρων, υδάτων και τόπων, 9», επισημαίνεται ότι οι λίθοι σχηματίζονται από το γάλα, όταν αυτό δεν είναι υγιεινό. Μάλιστα τονίζεται ότι στα αγόρια όταν υπάρχει απόφραξη και αδυναμία ουρήσεως τότε αυτά τραβούν τα γεννητικά τους όργανα, ενώ στα κορίτσια δε σχηματίζονται λίθοι στην ουροδόχο κύστη, διότι η ουρήθρα τους έχει ευθεία πορεία και είναι βραχεία στο μήκος, με αποτέλεσμα να αποβάλλονται οι λίθοι, όταν αρχίσουν να σχηματίζονται 8. «Και οκόταν ουρέη, προς τον στόμαχον της κύστεως προσπίπτει [ο λίθος] υπό του ούρου βιαζόμενον, και κωλύει ουρέειν, και οδύνην παρέχει ισχυρήν, ώστε τα αιδοία τρίβουσι και έλκουσι τα παιδία τα λιθιώντα. Δοκέει γαρ αυτέοισι το αίτιον ενταύθα είναι της ουρήσεως... Γίγνεται δε παισί [λιθίαση] και από του γάλακτος, ην μη υγιηρόν ή, αλλά θερμόν τε λίην και χολώδες. Την γαρ κοιλίην διαθερμαίνει και την κύστιν, ώστε το ούρον ζυγκαιόμενον ταύτα πάσχειν. Και φημί άμεινον είναι τοίσι παιδίοισι τον οίνον ως υδαρέστατον διδόναι. Ήσσον γαρ τας φλέβας ζυγκαίει και ξυναυαίνει. Τοίσι δε θήλεσι λίθοι ου γίγνονται ομοίως. Ο γαρ ουρητήρ βραχύς εστίν ο της κύστεως και ευρύς, ώστε βιάζεσθαι το ούρον ρηιδίως. Ούτε γαρ τη χειρί τρίβει το αιδοίον ώσπερ το άρσεν, ούτε άπτεται του ουρητήρος». Επίσης για το σχηματισμό των ουρολίθων γίνεται αναφορά στο «Περί φύσιος ανθρώπου, 12» όπου τονίζεται ότι οι λίθοι δημιουργούνται από τη θερμότητα της ουροδόχου κύστεως: «Γίνονται δε και οι λίθοι τοίσι παιδίοισι δια την θερμότητα του χωρίου τε τουτέου [της κύστεως] και του όλου σώματος». Ακόμη και στο «Περί νούσων Το τέταρτον 55» επισημαίνεται ότι οι λίθοι σχηματίζονται από το γάλα της τροφής, όταν δεν είναι καθαρό, λόγω της μη καλής της διατροφής διευκρινίζοντας ότι κάθε τί που περνάει στην κοιλιά βοηθάει να γίνει το γάλα: «Περί δε της λιθίδος, αρχή μεν εγγίνεται από του γάλακτος τη νούσω, επήν το παιδίον θηλάζη γάλα μη καθαρόν, το δε γάλα γίνεται εν τη τροφώ ου καθαρόν, επήν φλεγματώδεσι τροφήσι και σιτίοισι και ποτοίσι χρήται μη καθαροίσιν. Ξυμβάλλεται γαρ πάντα τα ες την κοιλίην πίπτοντα ες το γάλα». Στη συνέχεια περιγράφεται ο τρόπος σχηματισμού των λίθων στην κύστη από το γάλα παρομοιάζοντας τον με το σχηματισμό του ιζήματος σε κύπελλο με ακάθαρτο νερό, «ούτω και εν τη κύστει από του ούρου, μη καθαρού όντος». Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι επεξηγείται ο τρόπος σχηματισμού του λίθου στην κύστη: το ίζημα που δημιουργείται παραμένει στην κύστη και αρχικά είναι σαν άμμος και σταδιακά στερεοποιείται με τη βλέννα που βρίσκεται στην κύστη και μετά γίνεται σαν την πέτρα. Μάλιστα φέρνει και παράδειγμα το σχηματισμό του σιδήρου όταν το χώμα με τις πέτρες θερμαίνεται. Αφού κολλήσουν με τη σκουριά μετά τη θέρμανση, ο σίδηρος στερεοποιείται και συμπυκνώνεται. Το ίδιο συμβαίνει με το ίζημα στην κύστη «και ο λίθος -γίνεται τρόπω τοιώδε από του γάλακτος εν τη κύστει». Σημειώνεται ακόμη ότι σε μεγαλύτερη ηλικία σχηματίζεται ο λίθος, επειδή το παιδί έχει συνηθίσει να τρώει χώμα. Μνημονεύεται και η συμπτωματολογία που παρουσιάζεται κατά τη λιθίαση της ουροδόχου κύστεως, πόνος κατά την ούρηση, δυσκολία αποβολής ούρων, τα οποία είναι αιματηρά λόγω φυσικά του τραυματισμού, φλεγμονή και αποβολή πολλές φορές ψάμμου: «Σημήια δε η νούσος έχει πέντε. Επήν τε ουρήσαι θελη, πονέεται, και το ούρον κατ ολίγον ρέει ώσπερ στραγγουρικοίσι, και εστίν ύφαιμον οία της κύστεως ηλκωμένης υπό του λίθου, και η κύστις φλεγμαίνει. Αλλά τούτο μεν αφανές. Σημήιον δε ακροποσθίη. Εστίν ότε διουρέεται ψαμμώδεα».

3 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, Ακόμη αναφορά στη λοίμωξη της ουροδόχου κύστεως γίνεται στο «Προγνωστικόν 19», τονίζοντας ότι σ αυτήν την κατάσταση υπάρχει πόνος, επίμονος πυρετός, που μπορούν να επιφέρουν και το θάνατο. Ο ασθενής βελτιώνεται όταν επισυμβεί διούρηση με ούρα, στα οποία υπάρχει πύο και ένα ίζημα λευκό και ομαλό. Όμως, εάν η ουροδόχος κύστη δε μαλακώνει και ο πυρετός εξακολουθεί, τότε επέρχεται ο θάνατος, που συμβαίνει κυρίως σε παιδιά επτά έως δεκαπέντε ετών: «Κύστιες δε σκληροί τε και επώδυνοι δειναί μεν παντελώς και ολέθριαι. Ολεθριώτεραι δε οκόσαι ξυν πυρετώ ξυνεχεί γίγνονται. Και γαρ οι απ αυτέων των κύστιων πόνοι ικανοί αποκτείναι. Και αι κοιλίαι ου διαχωρέουσιν εν τουτέω τω χρόνω, ει μη σκληρά τε και προς ανάγκην. Λύει δε ούρον πυώδες ουρηθέν, λευκήν και λείην έχον την υπόστασιν. Ην δε μήτε το ούρον μηδέν ενδιδοίη, μήτε η κύστις μαλάσσοιτε, ό τε πυρετός ξυνεχής ή, εν τήσι πρώτησι περιόδοισι του νοσήματος ελπίς τον αλγέοντα απολέσθαι. Ο δε τρόπος ούτος άπτεται των παιδιών μάλιστα των επταετέων, έως αν ες τα πεντεκαίδεκα έτεα γένωνται». 3. «Πυρετικοί σπασμοί». Για τους σπασμούς, που συνοδεύονται με πυρετό, οι λεγόμενοι πυρετικοί σπασμοί, καταχωρίζεται κείμενο στο έργο «Προγνωστικόν, 24». Έχουμε την πρώτη ίσως αναφορά της νοσολογικής αυτής οντότητος. Τονίζεται ότι μέχρι την ηλικία των επτά ετών οι σπασμοί με υψηλό πυρετό είναι συχνοί χωρίς βλάβη της υγείας του παιδιού. Τα μεγαλύτερα παιδιά και οι ενήλικες δεν παρουσιάζουν σπασμούς κατά τον πυρετό, εκτός βέβαια από εκείνες τις σοβαρές καταστάσεις που χαρακτηρίζουν τις «φρενίτιδες», δηλαδή τις μηνιγγίτιδες: «Τοίσι δε παιδίοισι σπασμοί γίγνονται, ην ο πυρετός οξύς ή, και η γαστήρ μη διαχωρέη, και αγρυπνέωσι τε και εκπλαγέωσι, και κλαυθμυρίζωσι, και το χρώμα μεταβάλλωσι, και χλωρόν ή πελιόν ή ερυθρόν ίσχωσιν. Γίγνεται δε ταύτα εξ ετοιμότατου μεν τοίσι παιδίοισι τοίσι νεωτάτοισιν ες τα επτά έτεα. Τα δε πρεσβύτερα των παιδιών και οι άνδρες ουκ έτι εν τοίσι πυρετοίσιν υπό των σπασμών αλίσκονται, ην μη τι των σημείων προσγένηται των ισχυρότατων τε και κάκιστων, οία περ εν τήσι φρενίτισι γίγνεται». Παρόμοια γράφονται και στο έργο «Επιδημιών το Πρώτον 4» ότι στα παιδιά σε πυρετικές καταστάσεις, αν εκδηλώθηκαν σπασμοί, τότε είναι χωρίς δυσάρεστα επακόλουθα σε αυτά, εκτός βέβαια αν προϋπήρχε κάποια σοβαρή βλάβη από άλλη αιτία.«σπασμοί δε πουλλοίσι, μάλλον δε παιδίοισιν, εξ αρχής. Και επύρεσσον, και επί πυρετοίσιν εγίνοντο σπασμοί. Χρόνια μεν τοίσι πλείστοισι τουτέων, αβλαβέα δε, ει μη τοίσι και εκ των άλλων πάντων ολεθρίως έχουσιν». Επίσης και στο έργο «Κωακαί προγνώσεις 350, 351» χαρακτηριστικά τονίζεται ότι ενώ η εμφάνιση σπασμών σε πυρετό είναι ολέθριο συμβάν, το γεγονός αυτό έχει πολύ μικρή σημασία στα παιδιά και ότι άνω των επτά ετών οι άνθρωποι δεν κυριεύονται από σπασμούς κατά τον πυρετό :«Σπασμός επί πυρετώ γενόμενος, ολέθριον, ήκιστα δε παιδίοισιν. Οι πρεσβύτεροι επτά ετέων εν πυρετώ ουχ αλίσκονται υπό σπασμού. Ει δε μη, ολέθριον». Στο έργο «Κωακαί προγνώσεις 108» σημειώνεται ότι στα παιδιά προαναγγέλλονται σπασμοί όταν επισυμβαίνει υψηλός πυρετός με επίσχεση κοπράνων, λακτίσματα, ερύθημα του προσώπου: «Παδίοισιν οξύς πυρετός και κοιλίης επίστασις μετά αγρυπνίης, και το εκλακτίζειν, και το χρώμα μεταβάλλειν, και ίσχειν έρευθος, σπασμώδες». 4. Για την επιληψία 9 αφιερώνεται ιδιαίτερο έργο με τίτλο «Περί ιερής νούσου», στο οποίο υποστηρίζεται ότι η πάθηση αυτή δεν έχει θεία προέλευση, αλλά φυσική αιτία, όπως και οι άλλες ασθένειες: «Το δε νούσημα τούτο ουδέν τι μοι δοκέει θειότερον είναι των λοιπών, αλλά φύσιν μεν έχενι ην και τα άλλα νουσήματα» (Περί ιερής νούσου 2). Τονίζεται ότι σε βλάβη του εγκεφάλου αποδίδεται η αιτία της νόσου 10 : «Αλλά γαρ αίτιος ο εγκέφαλος τούτου του πάθεος» (Περί ιερής νούσου 3). Περιγράφεται η συμπτωματολογία του ασθενούς, ο οποίος γίνεται άφωνος και πνίγεται, βγάζει αφρούς από το στόμα, τρίζουν τα δόντια του, συσπώνται τα χέρια, τα μάτια αλληθωρίζουν, χάνει την επαφή με το περιβάλλον και μερικές φορές έχει απώλεια κοπράνων: «Άφωνος τε γίνεται και πνίγεται και αφρός εκ του στόματος εκρέει και οι οδόντες συνηρείκασι, και αϊ χείρες συσπώνται, και τα όμματα διαστρέφονται, και ουδέν φρονέουσιν, ενίοισι δε και υποχωρεει η κόπρος κάτω» (Περί ιερής νούσου 7). Επισημαίνεται ότι τα μικρά παιδιά όταν προσβληθούν από τη νόσο αυτή, πεθαίνουν πολλά στην περίπτωση που η ρύση είναι άφθονη και γεμάτη υγρασία: «Και οκόσα μεν παιδία σμικρά καταληπτά γίνεται τη νούσω ταύτη, τα πολλά αποθνήσκει, ην πουλύ το ρεύμα επιγένηται και νότιον έη» (Περί ιερής νούσου 8). Η αιτιολογία της επιληψίας στα παιδιά παρατίθενται στο «Περί ιερής νούσου 10», όπου σημειώνεται ότι η ρύση και η τήξη των υγρών επισυμβαίνει όταν θερμανθεί το κεφάλι από τον ήλιο ή τη φωτιά και αιφνιδίως ο εγκέφαλος αισθανθεί ρίγος. Τότε εκκρίνεται η βλέννα, που υγροποιείται από τη θερμότητα και δημιουργείται η ρύση. Ακόμη η αρρώστια μπορεί να εκδηλωθεί εάν τρομάξει το παιδί, ακούγοντας κάποιον να φωνάζει ή εάν κλαίγοντας, δεν μπορεί να αναπνεύσει. Η κατάσταση αυτή, όπως σημειώνεται, που συμβαίνει συχνά στην παιδική ηλικία, είναι το χαρακτηριζόμενο σήμερα ως κράτημα της αναπνοής. Επισημαίνεται ότι οι άρρωστοι προαισθάνονται τους παροξυσμούς και κρύβονται για να μην τους δουν άλλα πρόσωπα και όχι γιατί φοβούνται το δαιμόνιο

4 390 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, 2008 που τους δυναστεύει. Παράδειγμα φέρνει τα παιδιά τα οποία προαισθάνονται την εισβολή της αρρώστιας και τρέχουν κοντά στη μητέρα τους, από τον τρόμο που δοκιμάζουν: «Τα δε παιδάρια το μεν πρώτον πίπτουσιν όπη αν τύχωσιν υπό αηθίης. Όταν δε πλεονάκις καταληπτοί γενωνται, επειδάν προαίσθωνται, φεύγουσι παρά τας μητέρας ή παρά άλλον όντινα μάλιστα γινώσκουσιν, υπό δέους και φόβου της πάθης. Το γαρ αισχύνεσθαι παίδες όντες ούπω γινώσκουσιν», (Περί ιερής νούσου 12). Ομοίως και σε άλλα έργα γίνεται αναφορά στην επιληψία. Στο έργο «Αφορισμοί, Τμήμα Πέμπτον 7» επισημαίνεται ότι η επιληψία που φανερώνεται πριν από την εφηβική ηλικία μπορεί να θεραπευθεί, ενώ αν εμφανισθεί αργότερα, τότε αυτή συνοδεύει όλη τη ζωή του ανθρώπου:«γα επιληπτικά οκόσοισι προ της ήβης γίνεται, μετάστασιν έσχει. Οκόσοισι δε πέντε και είκοσιν ετέων γίνεται, τουέτοισι τα πολλά ξυναποθνήσκει». Παρόμοια και στο έργο «Προρρητικόν Δεύτερον 9, 10» παρατηρείται ότι αν έχουν τη νόσο από μικρή ηλικία δύσκολα απαλλάσσονται από αυτήν: «Γων δ υπό της ιερής νόσου λαμβανομένων χαλεπώτατοι μεν εξίστασθαι, οκόσοισιν αν από παιδός ξυμβήσηται και συνανδρωθή το νόσημα». Στο «Περί αέρων, υδάτων τόπων 3» ωστόσο επισημαίνεται ότι στα παιδιά της πόλεως, που εκτεθειμένη στους θερμούς ανέμους, παρουσιάζονται σπασμοί και δύσπνοια, αν και νομίζουν ότι προκαλούνται από την αρρώστια του παιδιού, δηλαδή την επιληψία: «Τοίσι τε παιδίοισιν επιπίπτειν σπασμούς και άσθματα ά νομίζουσι το παιδίον ποιέειν και ιερήν νούσιν είναι». Στο έργο «Επιδημιών το Έβδομον 46» γίνεται αναφορά σε ένα παιδί με επιληπτικούς σπασμούς, το οποίο έστρεφε τριγύρω τα βλέμματα όταν έπαυσαν οι σπασμοί, χωρίς να έχει συνείδηση του εαυτού του. Οι σπασμοί επαναλήφθηκαν τις επόμενες ημέρες, αλλά την έκτη ημέρα έπαυσαν και έκτοτε δεν παρουσιάσθηκαν: «Τω Ανεχέτω ταύτα. Χειμώνας εν βαλανείω προς περί χριόμενος εθερμάνθη, και παραχρήμα περιέπεσεν επιληπτικοίς σπασμοίς. Επεί δ ανήκαν οι σπασμοί, περιέβλεπε, ου παρά εαυτώ ην. Επεί δε εντός εωυτού εγένετο, πάλιν τη υστεραίη πρωί ελήφθη. Σπασμώδης. Αφρός δε ου πάνυ. Και τρίτη άκροπις. Και τετάρτη επεσήμανε τη γλώσση, έπταιεν, ουχ οίος τε ην λέγειν, αλλ έσχετο εν τήσιν αρχήσι των ονομάτων. Και τη πέμπτη γλώσσα σφοδρά, και ο σπασμός επεγένετο, και εκτός εωυτού εγένετο. Ότε δε ηνίει, η γλώσσα μόγις αποκαθίστατο εις τωυτό. Εκταίω αποσχομένω πάντων, και ροφήματος και ποτού, ουδέν. Και ουκ έτι ελάμβανεν». Παρόμοια και στο «Επιδημιών το Έβδομον 106» μνημονεύεται μία περίπτωση παιδιού, που είχε για δύο μήνες εξάνθημα στα πόδια, στη μέση, στο υπογάστριο και οιδήματα. Οταν όλα αυτά έπαυσαν, εμφανίσθηκαν επιληπτικοί σπασμοί χωρίς πυρετό για πολλές ημέρες με αποτέλεσμα το θάνατο του παιδιού :«Τω Τιμώνακτος παιδίω ως διμηναίω εξανθήματα εν σκέλεσι και εν ισχίοισι, οσφύϊ, υπογαστρίω και οιδήματα σφόδρα ενερευθή. Καταστάντων δε τούτων, σπασμοί και επιληπτικά εγένοντο άνευ πυρετών ημέρας πολλάς, και ετελεύτησεν». Για την απαλλαγή του παιδιού από την επιληψία επισημαίνεται στο «Αφορισμοί, Τμήμα Δεύτερον 45» 11, ότι θα συμβεί με την πάροδο της ηλικίας και με την αλλαγή του τόπου διαμονής και του τρόπου ζωής 12 : «Των επιληπτικών τοίσι νέοισιν απαλλαγήν αϊ μκταβολαί μάλιστα της ηλικίης, και των χωρίων, και των βίων ποιέουσιν». 5. «Παθήσεις των οστών». Για την κύφωση της σπονδυλικής στήλης γίνεται μνεία στο έργο της Ιπποκρατικής Συλλογής «Περί άρθρων 41» 13, όπου αναφέρονται και οι κλινικές της εκδηλώσεις. Συγκεκριμένα, τονίζεται ότι όταν η κύφωση παρουσιάζεται κατά την παιδική ηλικία, που δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί η ανάπτυξη του σώματος, ενώ τα χέρια και τα πόδια αναπτύσσονται τέλεια, αλλά είναι ισχνότερα, η σπονδυλική στήλη δεν αυξάνεται ανάλογα. Ομοίως οι πλευρές δεν αναπτύσσονται κατά πλάτος, αλλά προς τα εμπρός με αποτέλεσμα το στήθος να γίνεται μυτερό και να παρουσιάζονται δύσπνοια και βραχνάδα, διότι οι κοιλότητες του θώρακος δεν έχουν την ανάλογη ευρυχωρία: «Και οίσι μεν κυφούται ράχις παισίν εούσι, πριν ή το σώμα τελειωθήναι ες αύξησιν, τουτέοισι μεν ουδέ ξυναύξεσθαι εθέλει κατά την ράχιν το σώμα, αλλά σκέλεα μεν και χείρες τελειούνται. Ταύτα δε ενδεεστέρα γίνεται. Και όσοισιν αν ή ανωτέρω των φρενών το κύφος, τούτοισι μεν αϊ τε πλευραί οόκ εθέλουσιν ες το ευρύ αύξεσθαι, αλλ ες τούμπροσθεν, το τε στήθος οξύ γίνεται, αλλ ου πλατύ, αυτοί τε δύσπνοοι γίνονται, και κερχώδεις. Ήσσον γαρ ευρυχωρίην έχουσιν αϊ κοιλίαι αϊ το πνεύμα δεχόμεναι και προπέμπουσαι». Παρόμοια στο έργο «Αφορισμοί, τμήμα έκτον 46» 14 σημειώνεται ότι όσοι παρουσιάζουν κύφωση μετά από άσθμα ή βήχα πεθαίνουν πριν από την εφηβική ηλικία: «Οκόσοι ύβοι εξ άσθματος ή βηχός γίνονται προ της ήβης απόλλυνται». Στο έργο «Μολχικός 37» τονίζεται ότι δύσκολα ανατάσσονται οι αποκλίσεις της σπονδυλικής στήλης, που επισυμβαίνουν μετά από κακώσεις και ιδιαίτερα στα παιδιά η σπονδυλική στήλη τότε δεν αναπτύσσεται, σε αντίθεση με τα σκέλη, τα χέρια και την κεφαλή: «Τα δ από καταπτώσιος ήσσον δύναται εξιθύνεσθαι. Χαλεπώτερα δε τα άνω φρενών εξιθύνεσθαι. Οίσι δε παισίν, ου συναύξεται, αλλ ή σκέλη και χείρες και κεφαλή». Σχετικά με τις παραμορφώσεις του άκρου ποδός, που εμφανίζονται από της γεννήσεως του παιδιού, στο «Περί άρθρων 62» συνιστάται να αποκαθίστανται αμέσως, γιατί

5 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, δύσκολα θεραπεύονται όταν τα παιδιά μεγαλώσουν και μάλιστα η θεραπεία να γίνει πριν τα οστά βραχυνθούν και επισυμβεί η μυϊκή ατροφία της κνήμης: «Οκόσοι εκ γενεής κυλλοί γίνονται, τα πλείστα τούτων ιάσιμα εστίν, ην μη πάνυ μεγάλη έκκλισις έη, ή και προαυξέων γεγονότων ήδη των παιδιών ξυμβή. Άριστον μεν ούν ως τάχιστα ιητρεύειν τα τοιαύτα, πριν πάνυ μεγάλην την ένδειαν των οστέων των εν τω ποδί γενέσθαι, πριν τε πάνυ μεγάλην την ένδειαν των σαρκών των κατά την κνήμην είναι». Στη συνέχεια γίνεται αναφορά στη βλαισοποδία 15, για την οποία συνιστώνται μερικές θεραπευτικές πρακτικές, τονίζοντας ότι δεν είναι ανάγκη να γίνει τομή, ούτε καυτηρίαση και ότι γρήγορα θεραπεύονται. Προτείνεται όπως στα παιδιά όταν θα αρχίσουν να φορούν υποδήματα, τότε να χρησιμοποιηθούν «αρβύλαι» 16, υποδήματα που καλύπτουν και την άρθρωση. Στο έργο «Περί άρθρων 55» μνημονεύονται τα εξαρθρήματα της κατ ισχίον αρθρώσεως στα παιδιά, που δυνατόν να είναι εκ γενετής ή να επισυμβούν αργότερα, ή μετά από μία ασθένεια της κεφαλής του μηριαίου, όταν για παράδειγμα νεκρωθεί η κεφαλή και σχηματισθούν αποστήματα ή μετά από τραυματισμό. Σημειώνεται ότι συνέπεια από την εξάρθρωση της κεφαλής είναι η χωλότητα κατά τη βάδιση, μείωση της κατά μήκος αύξησης του ποδιού και η συνοδός μυϊκή ατροφία του ποδιού: «Οίσι δε αν εν γαστρΐ εούσιν εξαρθρήση τούτο το άρθρον, ή έτι εν αυξήσει εούσι βίη εκπεσόν ήδη μη εκπέση, ή και υπό νούσου εξαρθρήση τούτο το άρθρον και εκπαλήση (πολλά γαρ τοιαύτα, γίνεται και ενίων μεν των τοιούτων ην επισφακελίση ο μηρός, εμπυήματα χρόνια και έμμοτα γίνεται, και οστέων ψιλώσιες ενίοισιν), ομοίως δε και οίσιν επισφακελίζει, και οίσι μη επισφακελίζει, του μηρού το οστέον πολλά βραχύτερον γίνεται, και ουκ εθέλει ξυναύξεσθαι, ώσπερ του υγιέος. Πλείστης δε επιμελείης δέονται, οίσιν αν νηπιωτάτοισιν εούσιν αύτη η ξυμφορή γένηται. Ην γαρ αμεληθώσι νήπιοι εόντες, αχρήϊον παντάπασι και αναυξές όλον το σκέλος γίνεται. Αι δε σάρκες του ξύμπαντος σκέλεος μινύθουσι μάλλον, ή του υγιέος. Πάνυ μην πολλώ ήσσον τούτοισι μινύθουσιν ή οίσιν αν έσω εκπεπτώκη, δια την χρήσιν και την ταλαιπωρίην, οίον ευθέως δύνασθαι χρέεσθαι τω σκέλεϊ». Παρόμοια αναφορά γίνεται και στο έργο «Μολχικός 20, 21». Για το συγγενές εξάρθρημα του ώμου, που έχει ως αποτέλεσμα το χέρι να κονταίνει και να δημιουργείται ατροφία των μυών, γίνεται αναφορά στο έργο «Μολχικός 5». Ωστόσο, επισημαίνεται ότι οι βαθιές διαπυήσεις των αρθρώσεων του ώμου στα βρέφη έχουν τα ίδια αποτελέσματα με τα εξαρθρήματα. Ακόμη στο έργο «Περί άρθρων 53» μνημονεύεται μία συνήθεια των Αμαζόνων, οι οποίες εξάρθρωναν από τη μικρή ηλικία των παιδιών την κατά γόνυ ή την κατά ισχίον άρθρωση για να κουτσαίνουν και να εμποδίζουν κατ αυτόν τον τρόπο τους άνδρες να μηχανεύονται κακά για τις γυναίκες. Ωστόσο, τα ανάπηρα παιδιά τα χρησιμοποιούσαν ως χειρόνακτες για καθιστικά επαγγέλματα, όπως αυτό του υποδηματοποιού. Μάλιστα ο συγγραφέας σημειώνει χαρακτηριστικά ότι δε γνωρίζει αν είναι αληθινά τα σχετικά με τα αποδιδόμενα στις Αμαζόνες, όμως ξέρει καλά ότι μπορούσαν να εξαρθρώσουν στη μικρή ηλικία τα παιδιά 17, «Ει μεν ουν αληθέα ταύτα εστίν, εγώ μεν ουκ οίδα. Ότι δε γίνοιτο αν τοιαύτα, οίδα, ει τις εξαρθρέει αντίκα νήπια εόντα». 6. «Επιβίωση των προώρων επταμήνων και όχι των οκταμήνων». Στα δύο έργα «Περί επταμήνου» και «Περί οκταμήνου» εμβρύου διεξοδικά αναπτύσσεται η άποψη ότι τα επτά μηνών πρόωρα γεννηθέντα νεογνά επιβιώνουν σε αντίθεση με τα οκτώ μηνών, που δεν επιβιώνουν. Παρόμοια γίνεται αναφορά και στο «Περί σαρκών 19», ότι το παιδί που γεννιέται τον έβδομο μήνα, γεννιέται σύμφωνα με τον ακριβή αριθμό των εβδομάδων, ενώ τα οκτάμηνα παιδιά που γεννιούνται κανένα από αυτά δε ζεί: «Το παιδίον Επτάμηνος γόνος γενόμενον, λόγω γεγένηται, και ζή, και λόγον έχει τοιούτον και αριθμόν ατρεκέα ες τας εβδομάδας. Οκτάμηνον δε γενόμενον, ουδέν βίοι πώποτε». Την άποψη περί της μη βιωσιμότητος των οκταμήνων νεογνών καταγράφει και ο Αριστοτέλης στο «Περί ζώων ιστορίαι, Η 4» και ενδεικτικά αναγράφουμε τη φράση «ώστ ου μόνον τα οκτάμηνα ου ζή, αλλά και διαφθειρομένων αϊ τίτκτουσαι κινδυνεύουσιν». Σημειώνουμε ακόμη ότι οι αντιλήψεις αυτές έχουν διατηρηθεί στη λαϊκή αντίληψη μέχρι τις ημέρες μας. Ωστόσο, στο διαφωτιστικό του βιβλίο «Φυσικής απάνθισμα» 18, Βιέννη 1790, που είναι μετάφραση της Γαλλικής Εγκυκλοπαίδειας των Diderot και D Alembert, ο Ρήγας Βελεστινλής με έμφαση γράφει ότι είναι πλάνη του απλού λαού ότι τα επταμηνιάτικα νεογνά ζουν ενώ τα οκταμηνιάτικα δε ζουν. Παραθέτει τα ιατρικά δεδομένα για την άποψη του αυτή και την τακτική της Ιατρικής Σχολής του Παρισιού να εξετάζουν τα οκταμηνιάτικα και να τα δίνουν σε βυζάστρες με μαστούς ανάλογα με το στόμα των νεογνών με αποτέλεσμα να αυξηθεί το ποσοστό επιβίωσης των οκταμηνιάτικων νεογνών και λίγα εξ αυτών να αποθνήσκουν. 7. Για την κληρονομικότητα των σωματικών χαρακτήρων του παιδιού από τους δύο γονείς γίνεται αναφορά στο έργο «Περί γονής 8», στο οποίο τονίζεται ότι το σπέρμα προέρχεται από όλο το σώμα του ανδρός και της γυναικός. Επισημαίνεται ότι το αδύνατο σπέρμα προέρχεται από τα αδύνατα μέρη και το ισχυρό από τα ισχυρά μέρη του σώματος και κατά αναλογία προέρ-

6 392 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, 2008 χεται και το παιδί. Μάλιστα συμπερασματικά τονίζεται ότι στον άντρα και τη γυναίκα υπάρχει σπέρμα αρσενικό και θηλυκό αντίστοιχα: «Και εν αυτήσι τη γονή εξέρχεται και της γυναικός και του ανδρός από παντός του σώματος, και από των ασθενέων ασθενής και από των ισχυρών ισχυρή, και τω τέκνω ούτως εστίν ανάγκη αποδίδοσθαι». Προσθέτουμε ότι και στο «Περί ιερής νούσου 3» τονίζεται ότι σπέρμα προέρχεται από όλα τα μέρη του σώματος:«0 γόνος έρχεται πανταχώθεν του σώματος, από τε των υγιηρών υγιηρός, από τε των νοσερών νοσερός». Στην κληρονομικότητα των σωματικών χαρακτηριστικών των γονιών γίνεται αναφορά στο έργο «Περί αέρων, υδάτων και τόπων 14». Υποστηρίζεται ότι το σπέρμα προέρχεται από όλο το σώμα και από υγιείς γονείς γεννιέται υγιές παιδί, από φιλάσθενους αρρωστιάρικο παιδί: «ο yap γόνος πανταχόθεν έρχεται του σώματος, από τε των υγιηρών υγιηρός, από τε των νοσερών νοσερός. Ει ουν γίγνονται εκ τε των φαλακρών φαλακροί, και εκ γλαυκών γλαυκοί, και εκ διεστραμμένων στρεβλοί ως επί το πλήθος». Ακόμη στο έργο «Περί γονής 9, 10, Π» γίνεται ερμηνεία στην περίπτωση που γεννιούνται παιδιά καχεκτικά από υγιείς γονείς, και εάν αυτό συμβαίνει έπειτα από πολλά παιδιά, τότε το έμβρυο θα είχε αρρωστήσει μέσα στη μήτρα. Εάν όλα τα παιδιά τους γεννιόνται καχεκτικά, τότε οφείλεται στη στενότητα της μήτρας. Ακόμη, αναπηρία στα παιδιά προκαλούν και οι μη καλές συνθήκες εντός της μήτρας, όπως μετά από μία κάκωση. Επίσης, τονίζεται ότι δυνατόν ανάπηροι γονείς να γεννήσουν αρτιμελή τέκνα, αλλά δυνατόν όμως και ανάπηρα εάν στο γονέα είχε παρουσιασθεί καμμιά αρρώστια με α- ποτέλεσμα τα τέσσερα είδη του υγρού που υπάρχουν έμφυτα μέσα στο σώμα και προμηθεύουν το σπέρμα, να δίνουν ανάπηρα παιδιά. 8. Τριάντα δύο παρατηρήσεις, ως αφορισμοί, καταγράφονται στο έργο «Περί οδοντοφυίης 1-32», που αναφέρονται εκτός από τα δόντια, στις αμυγδαλές, τη σταφυλή και το θηλασμό. Μνημονεύονται ενδεικτικά οκτώ σχετικές παρατηρήσεις στη νεοελληνική αποδιδόμενες 19 : «Τα λαίμαργα παιδιά που τραβούν πολύ γάλα δεν παχαίνουν με ανάλογο τρόπο» (2). «Όσα, βγάζοντας τα δόντια τους, παρουσιάζουν υψηλό πυρετό, σπάνια προσβάλλονται από σπασμούς»(7). «Όλα τα παιδιά που προσβάλλονται από σπασμούς όταν βγάζουν τα δόντια τους δεν πεθαίνουν. Πολλά μάλιστα από αυτά διαφεύγουν» (10). «Όσα παιδιά δεν έχουν ανάλογη διούρηση, μα η κοιλιά τους αποβάλλει συχνά από μικρή ηλικία άπεπτες ουσίες, είναι φιλάσθενα» (14). «Όσα παιδιά τρώνε κατά το διάστημα του θηλασμού, ανέχονται ευκολότερα την απογαλάκτιση» (16). «Διογκώσεις των αμυγδαλών χωρίς πυρετό εμπνέουν λιγότερες ανησυχίες» (18). «Τα έλκη των αμυγδαλών που σημειώνουν υποτροπή με τα ίδια χαρακτηριστικά είναι επικίνδυνα» (21). «Οι εξελκώσεις των αμυγδαλών που απλώνονται προς το λαιμό, είναι βαρύτερες και οξύτερες, προκαλώντας δύσπνοια συνήθως» (32). 9. Για τη δυσεντερία που συνοδεύεται από πυρετό, φλεγμονή του ήπατος, των υποχονδρίων, του στομάχου και προκαλούν δίψα με σοβαρή επίπτωση στην επιβίωση των παιδιών, γίνεται αναφορά στο έργο «Προρρητικόν Βιβλίον το Δεύτερον 22». Μάλιστα επισημαίνεται ότι από τη νόσο αυτή αποθνήσκουν τα παιδιά των πέντε έως δέκα ετών: «Αι δε δυσεντερίαι ξυν πυρετώ μεν ην επίωσιν, ή ποικίλοισι τε διαχωρήμασιν, ή ξυν φλεγμονή ήπατος, ή υποχονδρίου, ή γάστρας, ή όσαι επώδυνοι, ή όσαι των σιτίων απολαμβάνουσι δίψαν τε παρέχουσιν, αύται μεν πάσαι πονηραί. Αποθνήσκουσι δε υπό ταύτης της νόσου μάλιστα παιδία τα πενταετέα, και γεραίτερα ες τε τα δεκαετέα». 10. Στο έργο «Περί των εν κεφαλή τρωμάτων 18» καταγράφεται ο τραυματισμός των οστών του κρανίου στα παιδιά. Σημειώνεται ότι τα οστά του παιδιού είναι λεπτότερα και μαλακότερα, δεν είναι πυκνά ούτε στερεά. Σε τραυματισμό της κεφαλής, ιδιαίτερα εάν απογυμνωθεί το οστούν τότε θα πρέπει ο ιατρός να εξακριβώσει την κατάσταση, διότι σε περίπτωση θλάσης ή ρωγμής του οστού θα πρέπει να δώσει διέξοδο στο αίμα με την ανάτρηση με ένα μικρό τρύπανο. Τονίζεται ότι σε αυτήν την περίπτωση θα πρέπει ο ιατρός να προσέξει διότι τα οστά των παιδιών είναι λεπτότερα και ο εγκέφαλος πλησίον της επιφανείας του οστού: «Των δε παιδιών τα οστέα και λεπτότερα εστί και μαλθακώτερα δια τούτο, ότι εναιμότερα εστί και κοίλα, και σηραγγώδεα, και ούτε πυκνά, ούτε στερεά. Αλλά χρή, ην ψιλωθή της σαρκός το οστέον, προσέχοντα τον νόον, πειρησθαι διαγινώσκειν ό τι μη εστί τοίσιν οφθαλμοίσιν ιδείν, και γνώναι ει έρρωγε το οστέον και ει πέφλασται, ή μούνον πέφλασται, και ει, κόρης γενομένης του βέλεος, πρόσεστι φλάσις, ή ρωγμή, ή άμφω ταύτα. Και ην τι τούτων πεπόνθη το οστέον, αφείναι του αίματος τρυπώντα το οστέον σμικρώ τρυπάνω, φυλασσόμενον επ ολίγον. Αεπτότερον γαρ το οστέον, και επιπολαιότερον των νέων ή των πρεσβυτέρων». 11. Τέλος καταγράφονται και μερικές παρατηρήσεις για διάφορες παθολογικές καταστάσεις της παιδικής ηλικίας, που διάσπαρτα βρίσκονται στα έργα της Ιπποκρατικής Συλλογής. Στο έργο «Αφορισμοί, Τμήμα Πρώτον 16» επισημαίνεται ότι η υγρή δίαιτα ωφελεί τα παιδιά που παρουσιάζουν πυρετό: «Aι υγραί δίαιται πάσι τοίσι

7 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, πυρεταΐνουσι ξυμφέρουσι, μάλιστα δε παιδίοισι, και τοίσιν άλλοισι τοίσιν ούτως ειθισμένοισι διαιτάσθαι». Επίσης στο ίδιο έργο «Αφορισμοί, Τμήμα Έκτον 30» 20 καταγράφεται πως τα παιδία δεν προσβάλλονται από ποδάγρα πριν από την ήβη: «Παις ου ποδαγριά προ του αφροδισιασμού». Το γεγονός ότι τα παιδιά δύσκολα ανέχονται τη νηστεία σε αντίθεση με τους ηλικιωμένους επισημαίνεται στο έργο «Αφορισμοί, Τμήμα Πρώτον 13»: «Γέροντες ευφορώτατα νηστείην φέρουσι, δεύτερον, οι καθεστηκότες, ήκιστα, μειράκια, πάντων δε μάλιστα, παιδία, τουτέων δε αυτέων ά αν τύχη αυτά εωυτέων προθυμότερα εόντα». Για τη θεραπεία της προπτώσεως του ορθού στα παιδιά συνιστάται στο έργο «Περί συριγγών 9» να λαμβάνουν συγκεκριμένη στάση κατά την αφόδευση. Επίσης, στο έργο «Περί γυναικείης φύσεος 100», δίνονται οδηγίες θεραπευτικής αγωγής ελκών στα γεννητικά όργανα του παιδιού: «Ην παιδιού αφθά τα αιδοία, αμύγδαλα λεία τρίψας και βοός μυελόν, εν ύδατι εψών, και άλητον εμβολών μικρόν, διαχρίειν τα αιδοία, και διακλύζειν τω ύδατι τω από των μύρτων». Για τη νυκταλωπία γίνεται αναφορά στο έργο «Προρρητικόν, Βιβλίον το Αεύτερον 33», επισημαίνοντας ότι από τη νόσο προσβάλλονται παιδιά ή έφηβοι, ενώ α- ντίθετα δεν προσβάλλονται οι γυναίκες και τα κορίτσια με κανονική έμμηνο ρύση: «Οι δε της ωυκτός ορώντες, ους δη νυκτάλωπας καλέομεν, ούτοι αλίσκονται υπό του νοσήματος νέοι, ή παίδες ή νεανίσκοι... Αι δε γυναίκες ουχ αλίσκονται υπό του νοσήματος τούτου, ουδέ αϊ παρθέναι ήσι τα επιμήνια φαίνεται» Στο έργο «Προρρητικόν Βιβλίον το Αεύτερον 11», σημειώνεται ότι οι διαπυημένοι όγκοι και οι χοιράδες συμβαίνουν συχνά στα παιδιά και ότι εύκολα θεραπεύονται, ενώ απαντώνται σπανιότερα στους νέους: «Φύματα μεν έμπεα και τα χοιρώδεα, ταύτα πλείστα τα παιδία ίσχουσι, και ράστα εξ αυτέων απαλλάσσει. Τοίσι δε γεραιτέροισι τε των παιδιών και νεανίσκοισι φύεται μεν ελάσσω, χαλεπώτερον δε εξ αυτέων απαλλάσσουσι». Για την επίδραση του περιβάλλοντος στην ανάπτυξη παθολογικών καταστάσεων στα παιδιά γίνεται αναφορά στο έργο «Περί αέρων, υδάτων, τόπων 4», όπου τονίζεται ότι στα παιδιά, που ζουν σε πόλεις εκτεθειμένες στους ψυχρούς ανέμους, επισυμβαίνουν «ύδρωπες» στους όρχεις, δηλ. υδροκήλες, που όμως παρέρχονται με την πάροδο του χρόνου και επί πλέον σημειώνεται ότι σε αυτές τις περιοχές καθυστερεί η έναρξη της εφηβείας στα παιδιά: «Τοίσι δε παιδίοισιν ύδρωπες εγγίγνονται εν τοίσιν όρχεσιν, έως σμικρά ή. Έπειτα προϊούσης της ηλικίης, αφανίζονται, ηβώσι τε οψέ εν ταύτη τη πάλει». Στα έργα «Επιδημίαι» συχνά γίνεται αναφορά σε παιδιά με ασθένειες και με καταγραφή των εκδηλώσεων τους και ενδεικτικά μνημονεύονται μερικές. Στο «Επιδημιών το Τέταρτον 11» σημειώνεται ότι μετά τον τραυματισμό στο κεφάλι παιδιού συνέβη μόλυνση του τραύματος και του συστοίχου ωτός με απόστημα στον ώμο και ότι του έγινε ανάτρηση στο κρανίο χωρίς αποτέλεσμα και ότι είχε μοιραία κατάληξη. Επίσης στο «Επιδημιών το Τέταρτον 19» περιγράφεται περίπτωση παιδιού με φαγεδαινική πάθηση κατά την οποία έπεσαν τα δόντια του και επισυνέβη κοίλανση του οστού της γνάθου. Ομοίως στο έργο «Επιδημιών το Πέμπτον 16» περιγράφεται περίπτωση παιδιού έντεκα ετών, το οποίο τραυματίσθηκε στο μέτωπο από άλογο. Το άνοιξαν με το τρύπανο έως τη διπλόη και θεραπεύονταν με φάρμακα, με αποτέλεσμα να στεγνώσει το σημείο της ανάτρησης. Όμως, δημιουργήθηκε οίδημα στο δέρμα της κεφαλής με εισβολή πυρετού και ρίγος, δηλαδή συμπτωματολογία ερυσιπέλατος. Επίσης, στο «Επιδημιών το Πέμπτον 75» παρουσιάζεται μία περίπτωση παιδιού που απεβίωσε από τέτανο. Συγκεκριμένα, σημειώνεται ότι ο γιος του Αρπάλου και της απελεύθερης Τηλεφάνης μετά το διάστρεμμα του μεγάλου δακτύλου, που υπέστη, παρουσιάσθηκε φλεγμονή και πόνος και μετά λίγες ημέρες, ενώ είχε βελτιωθεί η τοπική φλεγμονή, εκδηλώθηκε οπισθότονος, τριγμός των οδόντων αφρώδη σίελος και τελικά ετελεύτησε. Στο «Επιδημιών το Έβδομον 5» μνημονεύεται ένα περιστατικό παιδιού με πυρετό, ρίγη, πόνο στο δεξιό αυτί και κεφαλαλγία. Τον πόνο αυτό τον είχε από μικρή ηλικία με συρίγγιο και δύσοσμη εκροή, αλλά ο πόνος ήταν δυνατός όπως και η κεφαλαλγία. Η πυόρροια συνεχίζονταν με κεφαλαλγία και ωταλγία. Το παιδί σιγά-σιγά έπεσε σε κώμα και απεβίωσε. Το περιστατικό αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση επέκτασης της λοίμωξης του ωτός στις μήνιγγες. Στο «Περί διαίτης υγιεινής 6», συνιστάται όπως στα μικρά παιδιά να γίνονται ζεστά λουτρά για πολύ ώρα, να τους δίνουν να πίνουν νερομένο κρασί, όχι πολύ κρύο για να μην έχουν φουσκώματα και αέρια. Όλα αυτά θα γίνονται για να προλαμβάνονται οι σπασμοί, να μεγαλώσουν και να έχουν καλύτερο χρώμα: «Τα δε παιδία χρή τα νήπια βρέχειν εν τω θερμώ ύδατι επί πουλύν χρόνον, και πίνειν διδόναι υδαρέα τον οίνον και μη ψυχρόν παντάπασι, τούτον δε διδόναι, ός ήκιστα την γαστέρα μετεωρεί και φύσαν παρέξει. Ταύτα δε ποιέειν, όκως οι τε σπασμοί ήσσον επιλάβωσι, και μείζονα γένηται και ευχροώτερα». Για τη θεραπεία ύδρωπος σε παιδιά γίνεται αναφορά στο έργο «Περί τόπων των κατ άνθρωπον 25», όπου συνιστάται να χαράζεται με μαχαιρίδιο το δέρμα των πρησμένων μερών του σώματος, να χρησιμοποιούνται ατμόλουτρα και να γίνεται επίχρισμα θερμαντικών φαρμάκων: «Παιδίω δε χρή ύδρωπα ώδε ιάσθαι. Τα οιδέοντα

8 394 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, 2008 και ύδατος έμπλεα εξοίγειν μαχαιρίω πυκνά και σμικρά εξοίγοντο, εξοίγειν δ εν μέρει εκάστω του σώματος, και πυρίησι χρήσασθαι, και αεί το εξοιγόμενον χρίειν θερμαντηρίω φαρμάκω». Στο έργο «Κωακαί προγνώσεις 569» σημειώνεται ότι τα αραιά ούρα στα παιδιά είναι χειρότερο στοιχείο από τα πυκνά: «Ολέθριον δ εστί των ούρων το τε μέλαιναν την υπόστασιν έχον, και το μέλαν. Μάλλον δ εν τοίσι παισί το λεπτόν του παχεος». Θα πρέπει τέλος να λεχθεί ότι δεν έγινε αναφορά στο έργο «Περί φύσιος παιδιού» διότι αυτό διαλαμβάνει για το έμβρυο, για τη σύλληψη, τη διατροφή του εμβρύου, τη λειτουργία του ομφαλού από όπου γίνεται η αναπνοή και η θρέψη του, το σχηματισμό των μεμβρανών, σύγκριση της ανάπτυξης του εμβρύου εντός της μήτρας με τα φυτά και τη γη. Επίσης πότε αρχίζει το έμβρυο να κινείται εντός της μήτρας, για τον τοκετό που επισυμβαίνει όταν δεν τρέφεται πλέον από τη μητέρα με αποτέλεσμα να γίνεται ρήξη των υμένων, τις δυσκολίες του τοκετού στα άλλα σχήματα, το πλάγιο ή με τους πόδες, τη γέννηση διδύμων κ.α. Συμπέρασμα Η διερεύνηση της Ιπποκρατικής Συλλογής έδειξε ότι μνημονεύονται χαρακτηριστικές ασθένειες του παιδιού. Παρουσιάσθηκαν, μεταξύ των άλλων, αναφορές για την ουρολιθίαση, τις παθήσεις των οστών, τους πυρετικούς σπασμούς, που θα πρέπει να θεωρείται ως πρώτη καταγραφή και την επιληψία, η οποία είναι πλέον νόσος με φυσικά οργανικά αίτια και όχι παρέμβαση εξωσωματικών θεϊκών δυνάμεων. References on children in the Hippocratic Corpus Κalogeropoulos D. (Ann. Clin Paediatr 2008, 55(4): ) The Hippocratic Corpus has been researched and some references on children s various pathological conditions have been found. Specifically the frequent diseases of the childhood period, urinary calculi, febrile convulsions, which is their first description as we have noticed, epilepsy, diseases of the bones, the fact that body characteristics of a child are inherited from both parents, and some other notes on the child s pathological conditions are mentioned. Key words: Hippocratic Corpus, child, epilepsy, urinary calculi, febrile convulsions. 1 Ε. Littre, Oeuvres completes d Hippocrate, vol. I-X, Paris , φωτομηχανική επανέκδοση Bibliothèque Interuniveritaire de Medicine Paris, (χ. χ.). 2 Ιπποκράτης, Άπαντα τα έργα, Αθήνα, μετάφρασις υπό Καίσαρος Εμμανουήλ και Εισαγωγή εις τον Ιπποκράτην, Προεισαγόμενα εις έκαστον έργον της Ιπποκράτειου Συλλογής, Ιπποκρατείων έργων εκδόσεις και Ιπποκρατική Βιβλιογραφία υπό Γεωργίου Κ. Πουρναροπούλου, Αθήνα, Α. Μαρτίνος, έξι τόμοι, Αθήνα, Ιπποκράτης, Ιατρική θεωρία και πράξη 1-2, Ανθολόγηση, μετάφραση, εισαγωγή, σχόλια Δημήτριος Λυπουρλής, Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη Βλ. και τον σχετικό σχολιασμό του Γαληνού στους Αφορισμούς αυτούς, G.C. Kühn, Claudi Galeni, Opera Omnia, Λειψία 1829, επανατύπωση Georg Olms Verlag, Hilesheim, Zürich, New York, τόμ. XVII/B, 2001, σελ Ο Γαληνός, ό. π., σελ. 627, επεξηγεί ότι «[αφθας] καλούσι δε ούτως τας επιπολής ελκώσεις κατά το στόμα». 6 Επίσης ο Γαληνός, ό. π., σελ. 630, επεξηγεί ότι «ο γαρ οδαξησμός κνησμός τίς εστί μετά βραχείας ανίας». 7 Ενδιαφέρον έχει να σημειώσουμε ότι στο σχετικό σχολιασμό του ο Γαληνός, ό. π., σελ. 642, παρατηρεί ότι «επιληψίαι δε καίτοι κακώς αυτοίς διαιτουμένοοις αυτοίς, όμως ου γίγνονται πολλαί, και θαυμάζω πώς και ταύτας εγραψεν ο Ιπποκράτης αυτός εν ετέροις». 8 Παρόμοια γράφει και ο Γαληνός στο έργο του Περί της των εν νεφροίς παθών διαγνώσεως και θεραπείας, «επί δε των θηλέων παιδίων ο της κύστεως αυχήν εις το αιδείον συντέτρηται, βραχύς ων άμα καυ ρυρύς, ώστε ραδίως αυτού διεξουρείσθαι τα παχέα των ούρων, ά τοις άρρεσι παιδίοις εσχόμενα δια τε το μήκος και την στενότητα του της κύστεως αυχένος ύλην παρέχει τη πυρώδει κύστει προς την των λίθων γένεσιν», G.C. Kühn, Claudi Galeni, Opera Omnia, τόμ. 19, σσ Ο Γαληνός ορίζει την επιληψία ως εξής: «Επιληψία εστίν επίληψις διανοίας και των αισθητηρίων μετά του πίπτειν εξαίφνης τους μεν μετά σπασμού, τους δε άνευ σπασμού. Επισυμβαίνει δε αυτοίς και αφρόν φέρεσθαι δια του στόματος κατά την άνεσιν και παρακμήν του νοσήματος», Γαληνού, Όροι ιατρικοί σμ, G.C. Kühn, Claudi Galeni, Opera Omnia, τόμ. XIX, σελ Βλ. επίσης Ε. Παπαμιχαήλ, «Επιληψία και Ιπποκράτης», Ιατρική Επιθεώρηση Ενόπλων Αυνάμων, τόμ. 16, 1982, σελ , Α. Στίγκα και συν., «Η επιληψία στα παιδιά κατά την αρχαιότητα», Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών, τόμ. 50,

9 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 55, , σελ Ενδιαφέρον παρουσιάζει το συμπέρασμα έρευνας ότι οι τραγικοί ποιητές «επηρεάστηκαν τόσο πολύ από την επιστημονική περιγραφή της επιληψίας, ώστε ενσωμάτωσαν στα έργα τους στοιχεία της κρίσης, ακριβώς όπως τα είχαν αποδώσει οι Ιπποκρατικοί», βλ. Χριστίνας Μανωλέα, «Η επιληψία στους Αισχύλο, Σοφοκλή και Ευριπίδη», Φιλολογική, τεύχ. 56, 1996, σσ Ομοίως και ο Γαληνός σημειώνει ότι «το της επιληψίας πάθος ήτοι κατά φυσικήν γίνεται δυσκρασίαν, όταν υγρός ο εγκέφαλος ικανώς ή», Βλ. G.C. Kühn,, Claudi Galeni Opera Omnia, τόμ. XVIIA, σελ Βλ. και τον σχολιασμό του Γαληνού στον Αφορισμό αυτόν, G.C.Kuhn, Claudi Galeni Opera Omnia, τόμ. XVIIB, σελ Εκτός των οδηγιών αυτών ο Γαληνός στο έργο του «Περί κράσεως και δυνάμεως των απλών φαρμάκων» σημειώνει την παύση των σπασμών σε παιδί οκτώ μηνών με χρήση της ρίζας παιωνίας, G.C.Kuhn, Claudi Galeni Opera Omnia, τόμ. ΧΙ, σελ Για τη ρίζα παιωνίας ενδεικτικά αναφέρουμε ότι περιέχονταν σε κόνη αντιεπιληπτική στη Φαρμακοποιία Γενική του Γεωργίου Φωτεινού, Σμύρνη 1835, σελ Ο Γαληνός ακόμη στο έργο του «Τω επιληπτικώ παιδί υποθήκη» εκτός των ανωτέρω οδηγιών περί του τόπου διαμονής και του τρόπου ζωής συνιστούσε και τη λήψη αφεψήματος σκίλλας, G.C.Kuhn, ό. π., τόμ. XI, σελ Επί πλέον ο Γαληνός στο έργο του «Περί της θηριακής» συνιστά και τη χρήση της «θηριακής», G.C.Kuhn, ό. π., τόμ. XIV, σελ Βλ. και το σχετικό σχολιασμό του χωρίου αυτού από το Γαληνό, G.C.Kuhn, ό. π., τόμ. XVIIIA, σελ Ι4 Βλ. και το σχετικό σχολιασμό του Αφορισμού αυτού από το Γαληνό, Ιπποκράτους Αφορισμοί και Γαληνού εις αυτούς υπομνήματα, G.C.Kuhn, Claudi Galeni Opera Omnia, τόμ. XVIIIA, σελ Ο Γαληνός στο έργο του «Περί των εν τοις νοσήμασιν αιτίων βιβλίον» ορίζει: «καλώ βλαισόν μεν το επί τα εκτός ρέπον, ραιβόν δε το επί ταναντία», G.C.Kuhn, Claudi Galeni Opera Omnia, ό. π., τόμ. VII, σελ Ο Γαληνός στο έργο του «Ιπποκράτους γλωσσών εξήγησις» σημειώνει «αρβύλαι=υποδήματα τα βαθέα», G.C.Kuhn, Claudi Galeni Opera Omnia, τόμ. 19, σελ Προσθέτουμε ότι ο Ανδρέας Καρκαβίτσας ( ) στο έργο του «Ο ζητιάνος» περιγράφει παρόμοια τακτική, που εφήρμοζαν στα παιδιά τους οι ζητιάνοι από τα Κράβαρα. Βλ. Γεράσιμος Ρηγάτος, «Εμπειρικοί γιατροί και γιάτρισες στο έργο του Ανδρέα Καρκαβίτσα», Ηλιακή Πρωτοχρονιά, τόμ. 7, 2007, σσ Βλ. Δημήτριος Καραμπερόπουλος, «Ιατρικές γνώσεις του Ρήγα Βελεστινλή στο έργο του «Φυσικής απάνθισμα»», Υπέρεια, Πρακτικά Α Διεθνούς Συνεδρίου «Φεραί-Βελεστίνο-Ρήγας», τόμ. 1, 1990, σελ , και του ιδίου, «Η Γαλλική «Encyclopédie» ένα πρότυπο του έργου του Ρήγα «Φυσικής απάνθισμα»», Ο Ερανιστής, τόμ. 21, 1997, σελ Ιπποκράτης, Άπαντα τα έργα, έκδοση Α. Μαρτίνου, Αθήνα 1968, τόμ. 5, σελ Βλ. επίσης τον σχολιασμό του Γαληνού στο Ιπποκράτους Αφορισμοί, G.C.Kuhn, Claudi Galeni Opera Omnia, τόμ. XVIIIA, σελ. σελ. 44.

Ἀναφορές γιά τό Παιδί στήν Ἱπποκρατική Συλλογή

Ἀναφορές γιά τό Παιδί στήν Ἱπποκρατική Συλλογή Ἀναφορές γιά τό Παιδί στήν Ἱπποκρατική Συλλογή ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΡΑΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ἀναφορές γιά τό Παιδί στήν Ἱπποκρατική Συλλογή ΑΘΗΝΑ 2009 ημήτριος Καραμπερόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός;

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός; Τι είναι ο πυρετός; Η θερμοκρασία του σώματος του παιδιού σας ποικίλει μεταξύ 36,5 και 37,5 o Κ. Πυρετός υπάρχει όταν η θερμοκρασία του σώματος είναι σημαντικά υψηλότερη από το κανονικό όταν η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ακαδηµαϊκό έτος ΕΛΠ 22-4η εργασία 2010-2011 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ 4ης ΓΡΑΠΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιπποκρατική πραγµατεία Περί ιερής νούσου προσφέρει πολύτιµα στοιχεία για την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ 1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α Τι είναι η µηνιγγίτιδα; Η µηνιγγίτιδα είναι µία σοβαρή λοίµωξη των µηνίγγων

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα των ουρολοιμώξεων. Τι είναι ουρολοίμωξη; Σαν ουρολοίμωξη χαρακτηρίζουμε την βακτηριδιακή λοίμωξη κυρίως οποιοδήποτε σημείου του ουροποιητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Στάση Σώματος Ο όρος σωστή στάση

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ

ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΩΝ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΚΥΣΤΕΩΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ Τι είναι η "λιθίαση του ουροποιητικού" Λιθίαση ουροποιητικού είναι η δημιουργία λίθου ή λίθων μέσα στην αποχετευτική μοίρα του

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Είναι ασθένειες που μεταδίδονται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Τα κυριότερα σεξουαλικά νοσήματα: Κονδυλώματα Γονόρροια Σύφιλη Χλαμύδια HIV/ AIDS, ηπατίτιδα β Ψείρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ

ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ ΜΕΣΗ ΩΤΙΤΙΣ Η συχνότερη αιτία επίσκεψης των παιδιών στον ιατρό είναι η μέση ωτίτις. Περίπου το 1/3 των παιδιών ηλικίας από 1-5 ετών, παρουσιάζουν παραπάνω από τρεις προσβολές μέσης ωτίτιδας το χρόνο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΥΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΕΝΟΝΤΩΝ ΔΙΑΣΤΡΕΜΜΑ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΟΣΤΩΝ 2. ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ Α. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Πλατυποδία σε Παιδιά και Ενήλικες

Πλατυποδία σε Παιδιά και Ενήλικες Πλατυποδία σε Παιδιά και Ενήλικες Τι είναι Πλατυποδία; Πλατυποδία είναι η απουσία καμάρας στο πέλμα του ποδιού που μπορεί να εμφανιστεί σε μικρά παιδιά και σε ενήλικες. Όταν το παιδί ή ο ενήλικας στέκονται

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ!

ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ! Σφραγίδα της εγκατάστασης-υπηρεσίας ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΝΑ ΙΑΒΑΣΕΤΕ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑ ΙΟ! Υπόµνηση για γονείς και λοιπούς κηδεµόνες της διάταξης του άρθρου 34 παρ.5 εδάφιο 2 του Νόµου περί προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι:

Πως ένα νεφρό αποφράσσεται Συχνές αιτίες απόφραξης των νεφρών και των ουρητήρων είναι: ΟΥΡΗΤΗΡΙΚΑ STENTS ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στους ασθενείς που έχουν ή πιθανόν να έχουν απόφραξη του νεφρού, τοποθετείται ένας εσωτερικός σωλήνας παροχέτευσης, ο οποίος ονομάζεται stent, στον ουρητήρα που είναι το σωληνάκι

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΙ ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Aν. Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο Προστατικός αδένας είναι όργανο πο ευρίσκεται μόνο στον άνδρα και δεν υπάρχει κάτι ανάλογο στην γυναίκα. Έχει περίπου το μέγεθος ενός καρυδιού και ευρίσκεται ακριβώς κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

κλινική εξέταση οδηγός για Barbara Bates, M.D. ISBN 9780960-372-144-4 Δεύτερη έκδοση Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων οδηγός για κλινική εξέταση Δεύτερη έκδοση Barbara Bates, M.D. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ. Μουτσόπουλου Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων I. Ανδρουλάκη Καθηγητού Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΙ ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθυντής : Καθηγητής Δημήτριος Καφετζής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες;

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Κείμενο της Celia Sparger, φυσιοθεραπεύτριας της Sadler s Wells School, συγγραφέως των βιβλίων Anatomy of Ballet και Beginning Ballet. Η συγγραφέας εκφράζει τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.)

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Πέννυ Εμμανουήλ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Η ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα είναι μια χρόνια κνησμώδης δερματοπάθεια κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Έφη Πουλάκου-Ρεμπελάκου Αν. Καθηγήτρια Ιστορίας της Ιατρικής, ΕΚΠΑ ΗΡΟΔΟΤΟΣ: Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΑΤΟΣΣΑΣ, ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΣ ΤΩΝ ΠΕΡΣΩΝ Ηροδότου Ιστορίαι, Γ : «Ατόσση, τη

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία

Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 9η Οργανικά Νοσήματα: Αρθρίτιδα, Αναιμία Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Αρθρίτιδα Η αρθρίτιδα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις

Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Εμβόλια : Συχνά Ερωτήματα & Απαντήσεις Τί είναι εμβόλια; Ο Εμβολιασμός είναι ένας τρόπος προστασίας από σοβαρές μεταδοτικές ασθένειες. Το «αμυντικό» σύστημα του ανθρώπου που έχει εμβολιαστεί, μπορεί τις

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

www.luckykids.bg ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΘΕΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ-ΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΓΩΝΕΙΣ Πληροφορίες για το συμμετέχον παιδί /παρακαλούμε, συμπληρώστε/

www.luckykids.bg ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΘΕΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ-ΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΓΩΝΕΙΣ Πληροφορίες για το συμμετέχον παιδί /παρακαλούμε, συμπληρώστε/ Τηλ. 0877 999 222; 0877 999 333 ή e-mail: info@luckyкids.bg www.luckykids.bg ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΘΕΡΙΝΕΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ-ΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΓΩΝΕΙΣ Πληροφορίες για το συμμετέχον παιδί /παρακαλούμε, συμπληρώστε/

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα Ηλικία > 65, αλλά εµφανίζεται και σε νεώτερους

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Δημόσια Υγεία στην καθημερινή πρακτική (ζωή) Απόστολος Βανταράκης Αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι η Δημόσια Υγεία; Οργανωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό

Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Προετοιμασία και προσέγγιση μητέρων για Μητρικό Θηλασμό Καλλιόπη Μάλφα Μαία, ελεύθερη επαγγελματίας τ..πρόεδρος ΣΕΜΜ Αθηνών Αντιπρόεδρος Ψυχοπροφυλακτικής Εταιρείας Μέλος Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ για την πλατυποδία, τη στροφή των ποδιών προς τα "μέσα", τα"στραβά γόνατα" και τα παιδικά παπούτσια Lynn T. Staheli, MD ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ Οι γονείς ανησυχούν για την πλατυποδία,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ Η φυσιολογική εγκυμοσύνη στον άνθρωπο διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες. Η 1 η ημέρα της κύησης είναι η 1 η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (όταν ακόμη δεν έχει γίνει

Διαβάστε περισσότερα