ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΠΥΡΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΠΕΥΚΗΣ ( Pinus brutia) ΣΕ ΚΑΜΕΝΗ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΠΥΡΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΠΕΥΚΗΣ ( Pinus brutia) ΣΕ ΚΑΜΕΝΗ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΜΣ «ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΠΥΡΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΠΕΥΚΗΣ ( Pinus brutia) ΣΕ ΚΑΜΕΝΗ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ ΦΕΒΡΑΝΟΓΛΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΑΜ:145/ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΕΥΓΕΝΙΑ ΚΟΥΤΣΙ ΟΥ, Λέκτορας Τµήµα Περιβάλλοντος Πανεπιστήµιο Αιγαίου ΜΥΤΙΛΗΝΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2005

2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΜΣ «ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΠΥΡΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΠΕΥΚΗΣ ( Pinus brutia) ΣΕ ΚΑΜΕΝΗ ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ ΦΕΒΡΑΝΟΓΛΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΑΜ:145/ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΕΥΓΕΝΙΑ ΚΟΥΤΣΙ ΟΥ, Λέκτορας Τµήµα Περιβάλλοντος Πανεπιστήµιο Αιγαίου ΜΥΤΙΛΗΝΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θεωρώ υποχρέωση µου να ευχαριστήσω θερµά την υπεύθυνη Καθηγήτρια µου και µέλος της Τριµελούς Επιτροπής, Λέκτορα του τµήµατος Περιβάλλοντος του Πανεπιστηµίου Αιγαίου ρ. Ευγενία Κουτσίδου, για την πολύτιµη βοήθεια της στην προετοιµασία και οργάνωση της διπλωµατικής µου διατριβής, την πρόθυµη και υποµονετική καθοδήγηση της καθ όλη τη διάρκεια της συγγραφής της και την αµέριστη συµπαράσταση της. Ευχαριστώ ιδιαιτέρως την φίλη και συνάδελφο, µεταπτυχιακή φοιτήτρια του Π.Μ.Σ Γεωργία και Περιβάλλον, του τµήµατος Περιβάλλοντος του Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Ελένη Αλατζά για την πολύτιµη βοήθεια της κατά τη διάρκεια των πειραµατικών µετρήσεων αυτής της διατριβής και για την ηθική συµπαράσταση της. Εκφράζω την ευγνωµοσύνη µου στους γεωπόνους και φίλους µου Αναστάσιο Κατσιλέρο και ηµήτρη Βασιλόπουλο για την βοήθεια τους στην ανάλυση των αποτελεσµάτων αυτής της εργασίας και τις χρήσιµες υποδείξεις τους για την χρήση του στατιστικού προγράµµατος JMP SAS Institute που χρησιµοποίησα για την ανάλυση αυτή. Τέλος ευχαριστίες αλλά και ευγνωµοσύνη θα ήθελα να εκφράσω σε όλους εκείνους που µε στήριξαν υλικά και κυρίως ηθικά σε όλο το χρονικό διάστηµα που απαιτήθηκε για την ολοκλήρωση της διατριβής αυτής. 2

4 Στην οικογένεια µου 3

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 6 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΦΩΤΙΑ ΣΤΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΛΙΜΑ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ Η ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΩΝ ΚΑΜΕΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΡΑΧΕΙΑ ΠΕΥΚΗ (Pinus brutia) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΠΕΥΚΟ ΑΣΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΡΓΕΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Ε ΑΦΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΩΝ ΑΡΤΙΒΛΑΣΤΩΝ ΜΕΤΑΠΥΡΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΕΑΡΩΝ ΠΕΥΚΩΝ (Pinus brutia) ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΚΑΙ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΛΙΜΑ, Ε ΑΦΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΤΑΠΥΡΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΠΕΥΚΟ ΑΣΟΥΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 39 4

6 2.4 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΈΚΘΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΈΚΘΕΣΗ ΥΤΙΚΗ ΈΚΘΕΣΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΥΓΡΑΣΊΑΣ ΚΑΙ ΑΡΙΘΜΟΥ ΦΥΤΑΡΙΩΝ ΥΨΟΣ ΦΥΤΑΡΙΩΝ ΥΨΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΥΨΟΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΖΩΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΠΛΑΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 67 5

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία µελετήθηκε η µεταπυρική αναγέννηση τραχείας πεύκης (Pinus brutia), 13 χρόνια µετά από πυρκαγιά που αποτέφρωσε 4160 στρέµµατα πευκοδάσους στην Λέσβο. Η µελέτη έλαβε χώρα τον Ιούνιο του Στην περιοχή µελέτης ελήφθησαν συνολικά 90 δοκιµαστικές επιφάνειες (10 m x 10 m), από τρεις περιοχές µε διαφορετική έκθεση ( υτική, Ανατολική Νοτιοανατολική, Βόρεια). Κάθε περιοχή (πλαγιά) χωρίστηκε σε τρεις ζώνες (χαµηλή, µεσαία, υψηλή). Τα φυτάρια κατατάχθηκαν σε τέσσερις κλάσεις ως προς το ύψος τους (1-30 cm, cm, cm και >100 cm). Για κάθε θέση επί της πλαγιάς, σε κάθε περιοχή υπολογίστηκε ο δείκτης φυσικής αναγέννησης. Στις περιοχές που µετρήθηκε η αναγέννηση υπολογίστηκαν µε ακρίβεια οι κλίσεις του εδάφους για κάθε ζώνη επί της πλαγιάς. Επιπλέον προσδιορίστηκε η υγρασία του εδάφους για πληρέστερη συσχέτιση του εδάφους και της αναγέννησης. Συνολικά, η µέση πυκνότητα φυταρίων για την περιοχή µελέτης ήταν 0,25 φυτάρια/m 2. Όπως προέκυψε από την ανάλυση των αποτελεσµάτων της µελέτης, ο είκτης Αναγέννησης επηρεάζεται στατιστικά σηµαντικά από την θέση επί της πλαγιάς. Αντίθετα, η έκθεση της περιοχής δεν επηρέασε στατιστικά σηµαντικά την φυσική αναγέννηση. Αναφορικά µε το ύψος, δεν παρατηρούνται στατιστικά σηµαντικές διαφορές µεταξύ των εκθέσεων, αλλά µόνο µεταξύ των ζωνών της κάθε πλαγιάς. Τα περισσότερα φυτάρια είχαν ύψος cm (ποσοστό 44,8%), το 28% είχε ύψος cm, ακολουθούν τα φυτάρια µε ύψος µεγαλύτερο από ένα µέτρο (21,9%) και τέλος ένα µικρό ποσοστό (5,3%) είχε ύψος µέχρι 30 cm. 6

8 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Η ΦΩΤΙΑ ΣΤΑ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Η φωτιά είναι ένα φυσικό φαινόµενο που συνοδεύει τα χερσαία οικοσυστήµατα από τη στιγµή που εµφανίστηκαν στη γη (Komarex, 1973; Agee, 1974). Πολύ πριν µάθει ο άνθρωπος να την χρησιµοποιεί, οι κυριότερες φυσικές αιτίες ανάφλεξης της βλάστησης ήταν οι κεραυνοί και η ηφαιστειακή δραστηριότητα (Taylor, 1973). Σε ορισµένες περιοχές, όπως στις κεντροδυτικές ΗΠΑ, οι κεραυνοί εξακολουθούν να διαδραµατίζουν και σήµερα σηµαντικό ρόλο ως φυσικό αίτιο εκδήλωσης πυρκαγιών (Taylor, 1973). Η φωτιά αποτελεί αναπόσπαστο κοµµάτι πολλών οικοσυστηµάτων, συµπεριλαµβανοµένων και των Μεσογειακών. Ο άνθρωπος από πολύ νωρίς την χρησιµοποίησε σαν διαχειριστικό µέσο. Έχει αναφερθεί ότι από την Παλαιολιθική εποχή χρησιµοποιήθηκε εσκεµµένα για την διευκόλυνση του κυνηγιού και της συγκέντρωσης της τροφής. Οι πρώτες µαρτυρίες για ανθρωπογενείς αλλαγές στα Μεσογειακά οικοσυστήµατα µέσω της χρήσης της φωτιάς αναφέρονται στη Νεολιθική εποχή (Navef, 1975). Έκτοτε στη Μεσογειακή λεκάνη αναπτύχθηκαν πολλοί πολιτισµοί, ορισµένοι από αυτούς µε µεγάλη πυκνότητα πληθυσµού, βασισµένοι στη χρήση της φωτιάς και στη γεωργία. Σύµφωνα µε την Ελληνική Μυθολογία, ο Προµηθέας έκλεψε τη φωτιά από τους Θεούς και την δώρισε στον άνθρωπο. Η ιστορική αναδροµή στους προσωκρατικούς φιλοσόφους αποκαλύπτει ότι στα στοιχεία του σύµπαντος, εκτός από τον αέρα, τη γη (Αναξιµένης) και το νερό (Θαλής), συµπεριλαµβάνεται και η φωτιά (Ηράκλειτος). Πλήθος αναφορών, σχετικών µε τις δασικές πυρκαγιές, στον Όµηρο και τους κλασσικούς συγγραφείς αποδεικνύουν ότι η φωτιά είναι στοιχείο άµεσα συνδεδεµένο µε το Μεσογειακό κλίµα. Στους προϊστορικούς χρόνους, η Ελλάδα πιστεύεται ότι ήταν πλήρως καλυµµένη µε πυκνά δάση και µοναδική εξαίρεση αποτελούσαν οι ψηλές κορυφές. Σύµφωνα µε την ίδια πηγή, η µείωση της δασοκάλυψης ήταν αποτέλεσµα της φωτιάς και 7

9 ξεκίνησε από την εισβολή στη χώρα φυλών (Αχαιοί και ωριείς) που την χρησιµοποίησαν ως εργαλείο. Υπάρχουν πολλά χαρακτηριστικά που κάνουν τα Μεσογειακά οικοσυστήµατα να διαφέρουν από αυτά της υπόλοιπης Ευρώπης. Οι διαφορές αυτές σχετίζονται µε το κλίµα, τις έντονες ανθρωπογενείς επιδράσεις και το ρόλο της φωτιάς (Pausas and Vallejo, 1999). Η φωτιά θεωρείται ως ένας οικολογικός παράγοντας που συνόδευσε για χιλιετίες το Μεσογειακό κλίµα και τα Μεσογειακά οικοσυστήµατα. Η συχνή παρουσία της επέδρασε στην εξέλιξη της Μεσογειακής χλωρίδας, καθώς και στη διαµόρφωση των Μεσογειακών τοπίων µε την παρούσα µορφή (Le Houerou, 1987; Navef, 1991). Η χρήση της από τον άνθρωπο έχει ανατρέψει σε πολλές περιπτώσεις την ισορροπία που δηµιουργήθηκε από τη µακροχρόνια φυσική δράση της σε αυτά τα οικοσυστήµατα (Traubaud, 1981). Από τη στιγµή που ο άνθρωπος κατάφερε να προκαλέσει την εκδήλωση της φωτιάς, τη χρησιµοποίησε µε µεγάλη συχνότητα σε συνδυασµό µε άλλες δραστηριότητες, όπως η κτηνοτροφία και η γεωργία, µε καταστροφικά πολλές φορές αποτελέσµατα (Traubaud, 1981). Όταν η κανονική συχνότητα εµφάνισης της πυρκαγιάς αυξηθεί από ανθρωπογενείς ενέργειες, τότε επιδρά ως καταστρεπτικός παράγοντας, ακόµα και για αυτά οικοσυστήµατα. ιαπλάσεις φρυγάνων σε άγονα εδάφη είναι αποτέλεσµα επανειληµµένων πυρκαγιών. Την κατάσταση αυτή επιτείνει ο συνδυασµός των κλιµατικών και τοπογραφικών συνθηκών που επικρατούν στις παραµεσόγειες περιοχές, καθώς και η υπερβόσκηση που συνήθως ακολουθεί και έχουν σαν αποτέλεσµα την έντονη διάβρωση, σοβαρή υποβάθµιση και συχνά αποβράχωση του τόπου. Οι διαφορές στην εµφάνιση των πυρκαγιών κατά τις τελευταίες δεκαετίες αντανακλούν τις πρόσφατες κοινωνικοοικονοµικές αλλαγές που σηµειώθηκαν στις Ευρωπαϊκές παραµεσόγειες χώρες. Η βιοµηχανοποίηση των χωρών αυτών οδήγησε σε ερήµωση των αγροτικών περιοχών ή σταδιακή αστικοποίηση τους, αύξηση της γεωργικής εκµηχάνισης και µείωση της βοσκητικής πίεσης και της υλοτοµίας (Le Houerou, 1993). Οι αλλαγές στις παραδοσιακές χρήσεις γης και του τρόπου ζωής είχαν σαν αποτέλεσµα την εγκατάλειψη µεγάλων καλλιεργούµενων περιοχών, οι οποίες σταδιακά καλύφθηκαν εκ νέου µε φυσική βλάστηση, αυξάνοντας έτσι την καύσιµη ύλη 8

10 (Rego, 1992). Στη Νότια Ευρώπη η ανθρώπινη δραστηριότητα αύξησε δραµατικά την συχνότητα των πυρκαγιών σαν συνέπεια της εγκατάλειψης της γης και της τουριστικής πίεσης. Οι Pinol και Terradas (1996) βρήκαν ότι υπάρχει σηµαντική συσχέτιση ανάµεσα στην πυκνότητα του πληθυσµού και την συχνότητα εµφάνισης των πυρκαγιών στις Μεσογειακές περιοχές της Ιβηρικής χερσονήσου. Αυτή η τάση δεν παρατηρήθηκε σε περιοχές της λεκάνης της Μεσογείου όπου οι χρήσεις γης διατήρησαν το παλιότερο κοινωνικοοικονοµικό σύστηµα ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ - ΚΛΙΜΑ O Le Houerou (1987) επισηµαίνει πως η φύση, η δοµή και η σύνθεση των Μεσογειακών δασών και θαµνώνων καθιστούν τα συγκεκριµένα οικοσυστήµατα εύφλεκτα, αποδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στις µετεωρολογικές συνθήκες. Το Μεσογειακό κλίµα χαρακτηρίζεται από χειµερινές βροχοπτώσεις µε µεγάλη διακύµανση από έτος σε έτος (µέσο ετήσιο ύψος βροχής mm) και ξηρό θερµό καλοκαίρι. Στη διάρκεια ενός τουλάχιστον από τους χειµερινούς µήνες η µέση θερµοκρασία πρέπει να είναι µικρότερη από 15 ο C και η συνολική διάρκεια παγετού µικρότερη του 3% του έτους. Το Μεσογειακό κλίµα χαρακτηρίζει διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές της γης, όπως η Καλιφόρνια, η κεντρική Χιλή, η νότια και νοτιοδυτική Αυστραλία και φυσικά η λεκάνη της Μεσογείου. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται µεταξύ 32 ο 42 ο βόρεια και νότια του Ισηµερινού (Αριανούτσου Φαραγγιτάκη, 1979; Margaris, 1980). Οι πυρκαγιές τείνουν να συγκεντρώνονται το καλοκαίρι, όταν οι θερµοκρασίες είναι υψηλές και η υγρασία της ατµόσφαιρας χαµηλή. Οι υψηλές θερµοκρασίες που επικρατούν στις Μεσογειακές χώρες κατά τους θερινούς µήνες, σε συνδυασµό µε την εξαιρετικά χαµηλή διαθεσιµότητα νερού την ίδια περίοδο, προκαλούν ταχεία αποξήρανση, τόσο στα ποώδη φυτά του υπορόφου των οικοσυστηµάτων, όσο και σε δοµές των πολυετών θάµνων και δέντρων. Τα είδη αποβάλλουν µαζικά φύλλα και κλαδιά, τα οποία µαζί µε τα νεκρά ποώδη φυτά συγκροτούν µια πολύ εύφλεκτη στρωµνή. Τα ίδια φυτά εξάλλου παράγουν ουσίες που τα καθιστούν εύφλεκτα, όπως ρητίνη, αιθέρια έλαια κλπ. Στην Ελλάδα το 90% της έκτασης που καίγεται κάθε χρόνο αντιστοιχεί σε Μεσογειακά οικοσυστήµατα (24% σε πευκοδάση και 66% σε φρύγανα και µακί, Αριανούτσου, 1998). 9

11 Μελέτες σχετικές µε το κλίµα της Μεσογειακής λεκάνης προβλέπουν αύξηση της θερµοκρασίας, µείωση των βροχοπτώσεων κατά τους καλοκαιρινούς µήνες και κατ επέκταση µελλοντική έλλειψη νερού (Hougthon et al., 1996). Οι αλλαγές αυτές θα οδηγήσουν σε αύξηση της πιθανότητας εκδήλωσης και µετάδοσης των πυρκαγιών (Pinol et al., 1998). Οι κλιµατικές αλλαγές που προβλέπεται να συµβούν στο µέλλον είναι πιθανόν να προκαλέσουν αύξηση του κινδύνου πυρκαγιών, όχι µόνο στην περιοχή της Μεσογείου, αλλά και σε άλλες περιοχές του πλανήτη (Torn and Friend, 1992). Υπολογίστηκε ότι πριν από την εµφάνιση του ανθρώπου, τα µεσογειακά δάση καίγονταν από φυσικές αιτίες κάθε χρόνια. Από τα δασικά είδη, τα περισσότερο εύφλεκτα είναι τα κωνοφόρα, διότι περιέχουν µεγάλες ποσότητες αιθέριων ελαίων και σε µικρότερο βαθµό τα πλατύφυλλα είδη. Αναµφίβολα, οι πυρκαγιές των δασών της χαλεπίου και τραχείας πεύκης είναι πιο συνηθισµένες, αλλά ταυτόχρονα και οι πιο καταστρεπτικές, επικίνδυνες και δύσκολες στην αντιµετώπισή τους. Αυτό οφείλεται στο ότι στα δάση αυτά υπάρχει συνήθως σωρευµένο στο έδαφος παχύ φυλλόστρωµα και πυκνός υπόροφος από αείφυλλα πλατύφυλλα (πουρνάρι, σχίνος, φυλλίκι, κουµαριά) και φρύγανα, στοιχεία που, αν συνδυαστούν µε τα χαρακτηριστικά της κλιµατικής και εδαφικής ζώνης την οποία αναπτύσσονται τα πευκοδάση της χαλεπίου και τραχείας πεύκης και την ανθρώπινη πίεση που δέχονται, ανεβάζουν σε πάρα πολύ υψηλά επίπεδα τους δείκτες επικινδυνότητας εκδήλωσης, εξάπλωσης και καταστρεπτικότητας της πυρκαγιάς. Τα είδη που αποτελούν τον υπόροφο των συστάδων είναι εξαιρετικά εύφλεκτα και αποτελούν εστίες υψηλού κινδύνου πρόκλησης πυρκαγιών (Τσιτσώνη, 1991). Στην Ελλάδα τα Μεσογειακά οικοσυστήµατα καλύπτουν ένα ποσοστό 40% περίπου της συνολικής έκτασης της χώρας (Arianoutsou Faraggitaki, 1984). Τα οικοσυστήµατα αυτά διακρίνονται σε τρεις µεγάλες κατηγορίες: α. Φρύγανα (κυριαρχούνται από εποχιακά διµορφικούς θάµνους και ηµιθάµνους), β. Μακί (θαµνώδη µε αείφυλλα, σκληρόφυλλα φυτά) και γ. Μεσογειακά πευκοδάση, µε κυρίαρχα δασικά είδη τη χαλέπιο και την τραχεία πεύκη (Pinus halepensis και P. Brutia, αντίστοιχα). Η τελευταία κατηγορία των Μεσογειακών οικοσυστηµάτων συγκροτεί τα σηµαντικότερα και ίσως περισσότερο ευπαθή δασικά οικοσυστήµατα της Νότιας Ευρώπης. 10

12 1.1.3 Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η φωτιά προκαλεί σοβαρές άµεσες, έµµεσες και µακροχρόνιες επιπτώσεις τόσο στο βιοτικό, όσο και στο αβιοτικό µέρος των οικοσυστηµάτων. Για ένα δασικό οικοσύστηµα οι πυρκαγιές αποτελούν µια απότοµη και καταστρεπτική αλλαγή στην κατάσταση της οικονοµίας των θρεπτικών στοιχείων. Οικοσυστήµατα που διατηρούνταν για δεκάδες ή εκατοντάδες χρόνια µε µια ισορροπία ροής των θρεπτικών στοιχείων, µετατοπίζονται βίαια σε κατάσταση πλήρους αποδιοργάνωσης τους. Ένα τµήµα του οικοσυστήµατος, η ζώσα βιοµάζα και ο δασικός τάπητας, καταστρέφεται σχεδόν ολοσχερώς, ελευθερώνοντας σε βραχύτατο χρονικό διάστηµα όλα τα στοιχεία θρέψης και ενέργειας που ήταν εκεί αποθηκευµένα. Οι σηµαντικότερες άµεσες συνέπειες της πυρκαγιάς συνοψίζονται στην αύξηση της θερµοκρασίας του αέρα και της επιφάνειας του εδάφους, στην αποτέφρωση του συνόλου ή µέρους του υπέργειου οργανικού υλικού, σε βαθµό ανάλογο της έντασης και προώθησης του µετώπου και στην καταστροφή της πανίδας της περιοχής. Μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς ακολουθεί µια αλληλουχία γεγονότων που αναφέρονται ως έµµεσα αποτελέσµατα. Πρόκειται για τις διαδικασίες που οδηγούν στην αποκατάσταση της αρχικής δοµής και δυναµικής των οικοσυστηµάτων. Στις αρχικές φάσεις της διαδοχής κυριαρχούν στη βλάστηση τα ετήσια φυτά που σπερµοβλαστούν, τα γεώφυτα των οποίων τα υπόγεια τµήµατα δεν επηρεάζονται από τη φωτιά και οι θάµνοι που παραβλαστάνουν (Naveh, 1973; Αριανούτσου-Φαραγγιτάκη, 1979). Στη συνέχεια τα ποώδη φυτά υποχωρούν καθώς τα ξυλώδη καλύπτουν το χώρο και σταδιακά η βλάστηση επανακτά τη φυσιογνωµία που είχε πριν τη πυρκαγιά. Η φωτιά µεταβάλλοντας τα χαρακτηριστικά της βλάστησης επηρεάζει έµµεσα την θερµοκρασία και την υγρασία του εδάφους. Επιπλέον, η βλάστηση και οι οργανικοί ορίζοντες του εδάφους συνιστούν το χώρο δραστηριότητας, αναζήτησης τροφής και καταφυγίου των ζώων. Κατά συνέπεια η επιβίωση και η αναπαραγωγή των ζώων επηρεάζεται από τις µεταβολές που προκαλεί η φωτιά στη βλάστηση. Στα αρχικά στάδια της πορείας επανάκαµψης της βλάστησης η µικρή πυκνότητα του θαµνώδους ορόφου και η µείωση της κάλυψης του εδάφους ευνοούν τις µετακινήσεις των µεγάλων θηλαστικών και πουλιών (Lyon et al., 1978; Chandler et al., 1983). Από την άλλη πλευρά, η µείωση του όγκου των φυλλωµάτων και των βλαστών έχει σαν αποτέλεσµα τη µείωση του αριθµού των ειδών της επιφυτικής 11

13 πανίδας. Εξαιτίας των µεταβολών της φυσιογνωµίας της βλάστησης µεταβάλλεται µακροχρόνια και η διαθεσιµότητα τροφής για τα περισσότερα ζώα. Παρά τις καταστρεπτικές συνέπειες των πυρκαγιών, η φωτιά εµφανίζεται όπως προαναφέρθηκε σαν ένας σηµαντικός οικολογικός παράγοντας για πολλά χερσαία οικοσυστήµατα (De Bano et al., 1979). Οι πυρκαγιές, εµφανιζόµενες κατά τη διάρκεια χιλιετηρίδων σε σχεδόν τακτά χρονικά διαστήµατα, δηµιούργησαν µια «πυρόφυλη» σύνθεση βλάστησης και ένα αντίστοιχο «πυρόφυλο» οικοσύστηµα, στο οποίο η φωτιά σαν οικολογικός παράγοντας βοηθά τη διατήρηση και ανανέωση του (Ντάφης, 1986). Η φωτιά έχει παίξει σοβαρό ρόλο στη διαµόρφωση και τη δυναµική των Μεσογειακού τύπου οικοσυστηµάτων, καθώς είναι καθοριστική παράµετρος στα πλαίσια του φυσικού κύκλου διαδοχής της βλάστησης (Traubaud, 1981). Τα µεσογειακά ξηροθερµικά πευκοδάση θα εξαφανίζονταν από το συναγωνισµό των πλατύφυλλων εάν η πυρκαγιά δεν δηµιουργούσε την «πυριγενή» κλίµακα. Χαρακτηριστικές είναι οι ιδιότητες της χαλεπίου και τραχείας πεύκης οι κώνοι των οποίων ανοίγουν ευκολότερα µετά την επίδραση υψηλών θερµοκρασιών και τα σπέρµατα τους δεν βλαστάνουν αν δεν προηγηθεί ένα ικανοποιητικό ύψος βροχής που θα εξασφαλίσει την επιβίωση των αρτίφυτων (Ντάφης, 1986). Αυτά έχοντας µικρή ανταγωνιστική ικανότητα ευνοούνται από τις συνθήκες έλλειψης συναγωνισµού που δηµιουργούνται στην καµένη έκταση. Αποτέλεσµα αυτών είναι η φυσική αναγέννηση του δάσους χωρίς πλέον την παρεµπόδιση του πυκνού υπορόφου. Η επίδραση της πυρκαγιάς δεν είναι η ίδια σε όλες τις φυτοκοινωνίες των Μεσογειακών οικοσυστηµάτων. Σηµαντικοί παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται είναι η εποχή και συχνότητα εµφάνισης της πυρκαγιάς, η αλληλεπίδραση της πυρκαγιάς µε την βόσκηση και την υλοτοµία, η ευφλεκτικότητα της βλάστησης και η ποσότητα της καύσιµης ύλης, οι µετεωρολογικές συνθήκες πριν και µετά την πυρκαγιά, καθώς και το βιοτικό ιστορικό της καµένης περιοχής (Navef, 1994). Αντίθετα µε τα Μεσογειακά οικοσυστήµατα, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η φωτιά, σαν κυκλικά επαναλαµβανόµενο φαινόµενο, αποτέλεσε παράγοντα για την εξέλιξη των δασικών οικοσυστηµάτων της Μεσευρώπης (Baumgartner et al., 1967). Αλλά και στην Ελλάδα σε δάση άλλων ειδών, όπως οξιά, ελάτη, ερυθρελάτη, καστανιά, 12

14 η πυρκαγιά έχει ως αποτέλεσµα να δηµιουργεί εκτός από το φαινόµενο της διάβρωσης, έντονη έκπλυση θρεπτικών στοιχείων και προβλήµατα στην αναγέννηση ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ Η φωτιά είναι ένα σύµπλοκο φυσικό φαινόµενο που µπορεί να περιγραφεί από πλήθος παραµέτρων. Μεταξύ αυτών οι κυριότερες είναι η ένταση, η έκταση εξάπλωσης σε σχέση µε την ποιότητα του ανάγλυφου και η συχνότητα (Walter, 1977). Η εποχή εκδήλωσης της πυρκαγιάς είναι επίσης καθοριστικής σηµασίας παράµετρος στις περιοχές που η βλάστηση ή η πανίδα εµφανίζουν έντονη εποχικότητα της δραστηριότητας τους, κάτι που συµβαίνει στα Μεσογειακά οικοσυστήµατα. Η ένταση της φωτιάς είναι το µέτρο της θερµότητας που αποδίδεται από την καύση του οργανικού υλικού ανά µονάδα καιόµενης επιφάνειας και χρόνου. Η παράµετρος αυτή είναι συνάρτηση της ποσότητας της καύσιµης ύλης, του θερµιδικού της περιεχοµένου και της έντασης του ανέµου. Από την τελευταία εξαρτάται η παροχή οξυγόνου και η ταχύτητα µετακίνησης του µετώπου της φωτιάς. Η έκταση στην οποία εξαπλώνεται η φωτιά έχει ιδιαίτερη σηµασία για τους µικρούς πληθυσµούς, µε περιορισµένη ικανότητα διασποράς. Αυτοί είναι δυνατόν να καταστραφούν εξ ολοκλήρου εάν η έκταση της φωτιάς υπερβεί το χώρο εξάπλωσης τους. Από την ίδια παράµετρο εξαρτάται και η ταχύτητα επανεποικισµού της καµένης περιοχής από οργανισµούς µε µικρή ικανότητα διασποράς. Ωστόσο σε πολλές περιπτώσεις και ιδιαίτερα όταν το ανάγλυφο είναι έντονο, το µέτωπο της φωτιάς δεν προωθείται οµαλά και µε συνεχή τρόπο, µε αποτέλεσµα να µένουν άθικτα ορισµένα τµήµατα της βλάστησης. Τα άκαυτα αυτά τµήµατα λειτουργούν ως κέντρα διασποράς των οργανισµών προς τα γειτονικά καµένα (Walter, 1977). Η συχνότητα εκδήλωσης των πυρκαγιών σε µια περιοχή είναι καθοριστικής σηµασίας για την επανάκαµψη των διάφορων πληθυσµών, µιας και ρυθµίζει το διαθέσιµο χρόνο για την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας. Στις περιοχές όπου η δραστηριότητα των οργανισµών εµφανίζει έντονες εποχιακές διακυµάνσεις, τα αποτελέσµατα της φωτιάς εξαρτώνται σε κάποιο βαθµό και από την εποχή εκδήλωσης της (Lyon et al., 1978). Από την εποχή εκδήλωσης της 13

15 πυρκαγιάς είναι δυνατόν να εξαρτάται και η ένταση της, εάν µεταβάλλεται εποχικά η ποσότητα του καύσιµου υλικού Η ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ Από τη δεκαετία του 60 µέχρι σήµερα ο αριθµός των πυρκαγιών και η επιφάνεια των καµένων εκτάσεων στις παραµεσόγειες χώρες (κυρίως στην Ιβηρική, Ιταλική και Ελληνική χερσόνησο) παρουσιάζουν σηµαντική αύξηση. Στο διάστηµα καίγονταν περίπου ha δασών ετησίως. Κατά τις δύο επόµενες δεκαετίες οι καιγόµενες εκτάσεις αυξήθηκαν σε και ha, αντίστοιχα (Le Houerou, 1987). Οι βιοκλιµατικές συνθήκες που επικρατούν στη χώρα µας ευνοούν, ιδιαίτερα κατά το θέρος, την εµφάνιση, πρόκληση και εξέλιξη πυρκαγιών µε αποτέλεσµα κάθε χρόνο να καίγονται εκτεταµένες δασικές εκτάσεις. Σήµερα η δασοκάλυψη στην Ελλάδα δεν υπερβαίνει το 18% της συνολικής έκτασης της, ενώ πριν από εκατό περίπου χρόνια το ποσοστό αυτό ανερχόταν σε 48%. Από την ανάλυση πολυετών δεδοµένων για τις πυρκαγιές στην Ελλάδα ( ) προέκυψε ότι µέχρι το 1973 καίγονταν κατά µέσο όρο ha το χρόνο (Xanthopoulos, 2000). Από αυτά, περίπου το 1/3 αφορούσε δασικές εκτάσεις, ενώ τα υπόλοιπα 2/3 θαµνώδεις εκτάσεις και βοσκότοπους. Το 1974 καταγράφηκε µια απότοµη αύξηση, τόσο στον αριθµό των πυρκαγιών, όσο και στην έκταση των καµένων περιοχών. Από τη χρονιά αυτή η στατιστική των πυρκαγιών παρουσιάζει αξιοσηµείωτη τάση αύξησης, τόσο του αριθµού των πυρκαγιών, όσο και της συνολικής καιγόµενης επιφάνειας (Εικ. 1). 14

16 Καµένη Έκταση Αριθµός Πυρκαγιών Καµένη Έκταση Αριθµός Πυρκαγιών Χρονική Περίοδος Εικ. 1 Σύγκριση των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα µεταξύ διαφορετικών χρονικών περιόδων (Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων, 2001) Κύριες αιτίες των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα αναφέρονται οι ανθρωπογενείς. Η ανάλυση δεδοµένων από το επιβεβαιώνει την σηµαντική επίδραση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων (Πίνακας 1). Οι περισσότερες εκούσιες πυρκαγιές συνδέονται µε τη δηµιουργία ή την βελτίωση βοσκοτόπων και µε την αλλαγή των χρήσεων γης. Ως πλέον εύφλεκτες διαπλάσεις αναφέρονται τα δάση Pinus halepensis και P. brutia (Quezel and Barbero, 1992) και δευτερευόντως τα µακί και τα φρύγανα (Kailidis, 1992). Οι διαπλάσεις αυτές συνήθως εντοπίζονται γύρω από αστικά κέντρα ή κοντά σε τουριστικές περιοχές, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα σηµαντικές για την εθνική οικονοµία. 15

17 Αίτια Πυρκαγιών Ποσοστό % ( ) Κεραυνοί 2.4 Ατυχήµατα 3.5 Αµέλεια 36.0 Εκ προθέσεως 29.2 Άγνωστα 28.9 Πίνακας 1. Αίτια των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα (Marcalas et al., 1996) 1.2 ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΩΝ ΚΑΜΕΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Οι φυτοκοινωνίες των Μεσογειακών οικοσυστηµάτων ορίζονται ως πυρότυποι (fire type) ή καταληκτικές καταστάσεις µετά από φωτιά (fire climax) εξ αιτίας της τόσο συχνής δράσης της (Ντάφης, 1987). Τα καµένα οικοσυστήµατα αναγεννώνται φυσικά µετά από τη φωτιά, µε την προϋπόθεση ότι δεν επαναλαµβάνεται επιπρόσθετη δευτερογενής διατάραξη, όπως είναι η πιθανή επανεκδήλωση πυρκαγιάς ή η υποβάθµιση εξ αιτίας της υπερβόσκησης (Arianoustou and Margaris. 1981, Trabaud et al., 1985; Arianoutsou, 1985; Ντάφης, 1986; Trabaud, 1987; Thanos et al., 1989; Moravec, 1990; Thanos and Marcou, 1991; Ne eman et al., 1993; Saracino and Leone, 1993; Saracino et al., 1993; Thanos and Marcou, 1993). Η ικανότητα ανάκαµψης των Μεσογειακών οικοσυστηµάτων µετά από φωτιά (fire resilience) πραγµατοποιείται χάρη στις στρατηγικές και στους επιµέρους εξειδικευµένους προσαρµοστικούς µηχανισµούς που διαθέτουν τα διάφορα φυτικά είδη. Οι µηχανισµοί αυτοί είναι: α. Αναβλάστηση (resprouting) από ληθαργικούς οφθαλµούς οι οποίοι έµειναν προστατευµένοι στο έδαφος, ή από υπόγειους κονδύλους ή βολβούς (θαµνώδη είδη των 16

18 γενών Quercus, Juniperus, Arbutus, Erica κλπ). Η αναβλάστηση δεν είναι κατ ανάγκη προσαρµογή στην φωτιά αφού ο παγετός, η ξηρασία, η έντονη βόσκηση ή ο µηχανικός τραυµατισµός µπορούν να προκαλέσουν την ίδια απόκριση από µέρους των φυτών (Rundel, 1981). Τα είδη που αναγεννώνται υποχρεωτικά µε αναβλάστηση (obligate resprouters) είναι ανθεκτικά σε περιοδικές φωτιές, αλλά δεν διαθέτουν εξειδικευµένες προσαρµογές απέναντι σε τέτοιες διαταράξεις. Η εγκατάσταση των αρτιβλάστων και η πιθανή επέκταση του πληθυσµού λαµβάνουν χώρα µόνο σε συνθήκες απουσία φωτιάς. β. Φύτρωση σπερµάτων (reseeding). Αποτελεί έναν από τους πλέον εξειδικευµένους µηχανισµούς προσαρµογής των φυτών απέναντι στη φωτιά. Στα υποχρεωτικά σπερµατογενετικά είδη (obligate reseeders) η µαζική εµφάνιση και εγκατάσταση των αρτιβλάστων γίνεται αποκλειστικά µετά από πυρκαγιά, ενώ στα αντίστοιχα προαιρετικά (faculative reseeders) το γεγονός της φωτιάς αποτελεί συχνά µια κατάλληλη ευκαιρία για εγκατάσταση των αρτιβλάστων κάτω από ευνοϊκές συνθήκες (αυξηµένη διαθεσιµότητα θρεπτικών, ποσοτική και ποιοτική, µεταβολή του φωτός, µειωµένος ανταγωνισµός κλπ). Η φύτρωση των σπερµάτων ενεργοποιείται σε πολλές περιπτώσεις µε το θερµικό τραυµατισµό του σκληρού και αδιάβροχου σπερµατικού περιβλήµατος π.χ. σε είδη των οικογενειών Cistaceae και Leguminosae (Arianoutsou and Margaris, 1981; Thanos and Georgiou, 1988; Thanos et al., 1992; Doussi and Thanos, 1993). Σε άλλες περιπτώσεις η ενεργοποίηση της φύτρωσης πιστεύεται ότι οφείλεται στην απενεργοποίηση των αναστολέων, ενώ άλλοτε αποδίδεται στη βελτίωση της ποιότητας του φωτός µε την αλλαγή του λόγου ανοικτού κόκκινου / σκοτεινό κόκκινο φως που φτάνει στο έδαφος (Thanos and Skordilis, 1987). H χαλέπιος και η τραχεία πεύκη δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τη φωτιά για το άνοιγµα των κώνων τους. Η απελευθέρωση των σπερµάτων από τους κώνους ελέγχεται από περιβαλλοντικές συνθήκες, όπως οι παρατεταµένης διάρκειας υψηλές θερµοκρασίες και η χαµηλή σχετικά υγρασία αέρα (Panetsos, 1981). Οι συγκεκριµένες περιβαλλοντικές συνθήκες απαντώνται συχνά στο Μεσογειακό κλίµα κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου ή, σε µεγαλύτερη ένταση αλλά µικρότερη διάρκεια, κατά και µετά τη φωτιά. Ωστόσο η απελευθέρωση σπερµάτων που δεν λαµβάνει χώρα µετά από πυρκαγιά καταλήγει συνήθως σε αµελητέα αναγέννηση. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην παρουσία ανταγωνιστικής βλάστησης στο άκαυτο πευκοδάσος που δηµιουργεί δυσµενές 17

19 περιβάλλον για τη φύτρωση των σπερµάτων και την εγκατάσταση των αρτιβλάστων των δύο ειδών πεύκης (Thanos and Skordilis, 1987). Το γεγονός αυτό συνηγορεί υπέρ της άποψης ότι η φωτιά αποτελεί ίσως το µοναδικό ή τον πιο αποτελεσµατικό µέσο για την ανανέωση του γερασµένου πληθυσµού (Navef, 1994). Η έλλειψη όµως σωστής µεταπυρικής διαχείρισης των οικοσυστηµάτων και η υπερβόσκηση, σε συνδυασµό µε άλλες δραστηριότητες του σύγχρονου ανθρώπου, έχουν οδηγήσει σε δραµατική µείωση των πληθυσµών των ειδών αυτών στη Μεσόγειο. Τα τελευταία χρόνια γίνονται συστηµατικές µελέτες τεχνητής αναδάσωσης των καµένων πευκοδασών. Χαρακτηριστικό των δύο ειδών αποτελεί η µεγάλη αντοχή ξηρασία. Παρότι η χαλέπιος πεύκη εµφανίζεται ανθεκτικότερη της τραχείας στην παρατεταµένη ξηρασία, τα νεαρά της αρτίβλαστα σε κλιµατολογικά δυσµενής συνθήκες (ξηρασία, χαµηλή θερµοκρασία) παρουσιάζουν µεγαλύτερη θνησιµότητα έναντι των νεαρών αρτίβλαστων της τραχείας πεύκης. Αυτό καθιστά την τραχεία πεύκη καταλληλότερη για αναδασώσεις (Ντάφης, 1987). Ωστόσο, το γεγονός ότι τα είδη αυτά, κυρίως λόγω της ευρείας εξάπλωσης τους, εµφανίζουν διάφορους οικότυπους µε ξεχωριστά µορφολογικά χαρακτηριστικά (Callaham, 1962), καθιστά τον κάθε οικότυπο καλύτερα προσαρµοσµένο σε συγκεκριµένα περιβάλλοντα (Σκορδίλης, 1992). Έτσι, προκειµένου για αναδασώσεις, ο καλύτερα προσαρµοσµένος οικότυπος θα πρέπει να επιλέγεται ύστερα από επιστηµονική έρευνα για τις εκάστοτε κλιµατολογικές, εδαφολογικές ή όποιες άλλες ιδιαίτερες συνθήκες της περιοχής. Τα τελευταία χρόνια το P. brutia έχει χρησιµοποιηθεί ευρέως για αναδασώσεις στη Νότια Γαλλία. Από το 1975, ένα διεθνές ερευνητικό πρόγραµµα έχει ξεκινήσει από τον FAO για την εκτίµηση της προσαρµογής και καταλληλότητας διαφόρων οικοτύπων των P. brutia και P. halepensis σε διάφορες συνθήκες τόσο στη Μεσογειακή ζώνη, όσο και σε άλλες ηπείρους µε µεσογειακού τύπου οικοσυστήµατα. Τα αποτελέσµατα δείχνουν ότι τα είδη αυτά θα µπορούσαν να χρησιµοποιηθούν για αναδασώσεις και σε χώρες πέραν της φυσικής τους κατανοµής. 18

20 1.3 ΤΡΑΧΕΙΑ ΠΕΥΚΗ (Pinus brutia) ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Το γένος Pinus είναι το µεγαλύτερο και πιο σηµαντικό γένος των κωνοφόρων. Απαρτίζεται από 95 είδη (Mirov, 1967) µε ευρύτατη εξάπλωση στο Βόρειο Ηµισφαίριο. Τα πεύκα απαντούν σχεδόν σε όλες τις κλιµατικές ζώνες και οικοσυστήµατα, ενώ υψοµετρικά απαντούν από την παραλιακή ζώνη µέχρι τα δασοόρια. Ορισµένα είδη εξαπλώνονται ευρύτατα (π.χ. Pinus sylvestris), ενώ άλλα έχουν πολύ περιορισµένη φυσική κατανοµή (όπως το P. torreyana). Τα είδη Pinus brutia Ten. (τραχεία πεύκη) και Pinus halepensis (χαλέπιος πεύκη) είναι τα πιο σηµαντικά είδη πεύκων της Μεσογείου. Εκτός από την τεράστια σηµασία από οικολογική άποψη, την προστασία που προσφέρουν στο έδαφος και τη ρύθµιση της ροής του νερού, έχουν και µεγάλη οικονοµική σηµασία για την παραγωγή ξύλου και άλλων προϊόντων (π.χ. ρητίνη, µέλι). Από βιολογικής άποψης, είναι είδη φωτόφιλα, λιτοδίαιτα, θερµοξηρόβια, ολιγαρκή και προτιµούν εδάφη αλκαλικά και ουδέτερα (Τσιτσώνη, 1991). Τα είδη αυτά είναι πυρόφιλα γιατί έχουν αναπτύξει µηχανισµούς αντίδρασης στις πυρκαγιές που ξεσπούν στις περιοχές της φυσικής τους εξάπλωσης. Έτσι δείχνουν µια µεγάλη ικανότητα προσαρµογής στις συνθήκες που δηµιουργεί η πυρκαγιά (Ντάφης, 1986). H χαλέπιος και η τραχεία πεύκη παρουσιάζουν σηµαντικές µορφολογικές οµοιότητες, γεγονός που δηµιούργησε µέχρι πρόσφατα µεγάλη σύγχυση στη διάκριση των δύο ειδών. Ιστορικά θεωρούνταν ως δύο ποικιλίες του Pinus halepensis (Duffield, 1952), ωστόσο µορφολογικές και βιοχηµικές αναλύσεις επιβεβαίωσαν ότι πρόκειται για δύο διαφορετικά είδη (Mirov, 1967; Schiller, 2000). Σύµφωνα µε την Flora Europaea, ανήκουν στο Υποτµήµα (Subsection) Pinae Shaw, του Υπογένους (Subgenus) Pinus, του Γένους Pinus. Φυσικά υβρίδια P. halepensis x P. brutia έχουν βρεθεί σε πολλά µέρη (Mirov, 1967; Nahal, 1983; Panetsos, 1986). To P. brutia περιλαµβάνει τέσσερα υποείδη: brutia, pityousa, stankewiczii και eldarica. Στη συνέχεια ακολουθεί περιγραφή της τραχείας πεύκης (Εικ. 2,3) όπως αναφέρεται από τον Frankis (1993): 19

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ Προστασία και Διαχείριση Περιβάλλοντος Ευριπίδου 18, Αθήνα 2103213695 www.forest.gr

ΥΛΗ Προστασία και Διαχείριση Περιβάλλοντος Ευριπίδου 18, Αθήνα 2103213695 www.forest.gr Τα Ελληνικά δάση και η Κλιματική Αλλαγή Το ιοξείδιο του άνθρακα Τα τελευταία χρόνια, που η Κλιματική αλλαγή έχει μπει στις συζητήσεις όλης της ανθρωπότητας, εμείς στην Ελλάδα κοιτάζουμε με αληθινή λύπη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων

Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μεταπυρική Διαχείριση Δασών Ψυχρόβιων Κωνοφόρων Μ. Αριανούτσου, Δρ. Καζάνης Δημήτρης Τομέας Οικολογίας - Ταξινομικής Τομέας Οικολογίας -Τμήμα Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα καμένα δάση της Ευρωστίνης

Τα καμένα δάση της Ευρωστίνης Τα καμένα δάση της Ευρωστίνης Κώστας Α. Θάνος Αναπλ. Καθηγητής, Τομέας Βοτανικής. Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Το καλοκαίρι του 2000 υπήρξε αναμφισβήτητα το χειρότερο των τελευταίων 50 ετών στον

Διαβάστε περισσότερα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Ανθρωπογενείς επιδράσεις Κλιματική αλλαγή Μεταβολές πυρικών καθεστώτων Κώστας Δ. Καλαμποκίδης Καθηγητής Παν. Αιγαίου Περίγραμμα 1.0 Δασικά Οικοσυστήματα: επαναπροσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη

Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη LIFE + AdaptFor Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη Επίδραση της κλιματικής αλλαγής στα Δασικά οικοσυστήματα Καλλιόπη Ραδόγλου & Γαβριήλ Σπύρογλου

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας

Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας Σχεδιάζοντας με οικολογικά κριτήρια τη μεταπυρική διαχείριση των δασών μας Μαργαρίτα Αριανούτσου Φαραγγιτάκη Τμήμα Βιολογίας ΕΚΠΑ http://uaeco.biol.uoa.gr ΕΚΒΥ 19/11/2014 Τα πλέον επιρρεπή στη φωτιά δασικά

Διαβάστε περισσότερα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα LIFE+ Περιβαλλοντική Πολιτική και Διακυβέρνηση 2008 AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα Βασιλική Χρυσοπολίτου Δήμητρα Κεμιτζόγλου 13.12.2010, Αθήνα Δήμητρα Κεμιτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

"ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ"

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ "ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" Δρ. Νικόλαος Α. Θεοδωρίδης ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ. Κωνσταντίνος Λιαρίκος. Κωνσταντίνος Λιαρίκος, Κατανοώντας το ζήτημα των αλλαγών χρήσεων γης

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ. Κωνσταντίνος Λιαρίκος. Κωνσταντίνος Λιαρίκος, Κατανοώντας το ζήτημα των αλλαγών χρήσεων γης ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ Κωνσταντίνος Λιαρίκος Δείκτης ζωντανού πλανήτη Οικολογική αστοχία Δείκτης ζωντανού πλανήτη Αειφορία Πλανητικά όρια Το αποτύπωμα στις χρήσεις γης Αλλαγές στις

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Ελληνικά δάση και η Κλιματική Αλλαγή

Τα Ελληνικά δάση και η Κλιματική Αλλαγή Τα Ελληνικά δάση και η Κλιματική Αλλαγή Ως κλιματική αλλαγή αναφέρεται η υπερθέρμανση του πλανήτη που προκαλείται από την άνοδο του ποσού των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Το διοξείδιο του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΟΜΕΑΣ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΜΑΚΡΑΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Εμμανουέλα Ιακωβίδου Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΣΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ρ. Κ. ΤΣΑΓΚΑΡΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΣΤΑ ΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο πολυλειτουργικός

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου

Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου Ανακοίνωση για υπηρεσίες οικοφυσιολόγου Στο πλαίσιο του έργου «Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα» το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα LIFE Περιβαλλοντική Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Δασολιβαδικά Συστήματα. Θ. Παπαχρήστου & Π. Πλατής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Δασολιβαδικά Συστήματα. Θ. Παπαχρήστου & Π. Πλατής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασολιβαδικά Συστήματα Θ. Παπαχρήστου & Π. Πλατής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασολιβαδικά Συστήματα συστήματα χρήσης γης Βοσκήσιμη ύλη Κτηνοτροφικά προϊόντα Δασικά προϊόντα Μακροπρόθεσμο κέρδος από δένδρα

Διαβάστε περισσότερα

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή

Κ ι λ µα µ τι τ κές έ Α λλ λ α λ γές Επι π πτ π ώ τ σει ε ς στη τ β ιοπο π ικιλό λ τη τ τα τ κ αι τ η τ ν ν ά γρια ζ ωή Επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα και την άγρια ζωή Η παγκόσµια κλιµατική αλλαγή θεωρείται ως η σηµαντικότερη τρέχουσα απειλή για τη βιοποικιλότητα του πλανήτη. Παραδείγµατα από την Κυπριακή Φύση Μερικές από

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Ομάδα έργου: Παναγιώτης Πουλιανίδης, Αναστασία Κάκια, Φωτεινή Πελεκάνη Σεμινάριο Κατάρτισης Δασικών Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ LIFE ENVIRONMENT «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ: ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» LIFE00ENV/GR/000685 ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι µια γης

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση ευπάθειας των ελληνικών δασών στον κίνδυνο πυρκαγιάς λόγω της κλιματικής αλλαγής

Εκτίμηση ευπάθειας των ελληνικών δασών στον κίνδυνο πυρκαγιάς λόγω της κλιματικής αλλαγής Εκτίμηση ευπάθειας των ελληνικών δασών στον κίνδυνο πυρκαγιάς λόγω της κλιματικής αλλαγής Διευθυντής Ερευνών: Δρ. Χ. Γιαννακόπουλος Συνεργάτες: Α. Καράλη, Γ. Λεμέσιος, Α. Ρούσσος, Β. Τενέντες Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης Οδηγός φυτεύσεων Επιλογή θέσης φύτευσης Η θέση φύτευσης επιλέγεται, µε βάση τις τοπικές συνθήκες, το µέγεθος της επέµβασης και το σκοπό που θα εξυπηρετήσει. Η επιβίωση του φυτού κρίνεται από το βάθος του

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή

Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Πλαίσιο Δράσεων και Μέτρων Προσαρμογής της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή Βασιλική Χρυσοπολίτου και Πέτρος Κακούρος, ΕΚΒΥ Το κλίμα και τα δάση στο μέλλον Υπάρχουν αβεβαιότητες σχετικά με:

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση (monitoring) των Δασικών Οικοσυστημάτων και διαχειριστικά μέτρα προσαρμογής

Παρακολούθηση (monitoring) των Δασικών Οικοσυστημάτων και διαχειριστικά μέτρα προσαρμογής Παρακολούθηση (monitoring) των Δασικών Οικοσυστημάτων και διαχειριστικά μέτρα προσαρμογής Έργο: LIFE+ Προσαρμογή της δασικής διαχείρισης στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα AdaptFor (Life08 ENV/GR/00054).

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία Ενότητα 3: Φωτοερμηνεία. Κωνσταντίνος Περάκης Ιωάννης Φαρασλής Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων)

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Έννοια του όρου αποκατάσταση Ο προσδιορισμός μιας έννοιας, το περιεχόμενο της και η δυναμική που

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Απόψεις για τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Ιωάννης Ραυτογιάννης, Susanna Nocentini and Enrico Marchi, Rafael Calama Sainz and Carlos Garcia Guemes, Ivan Pilas and

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Γιώργος Πουλής, Δασολόγος M.Sc. Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων - Υγροτόπων Διάρθρωση της παρουσίασης Σχεδιασμός ενός προγράμματος παρακολούθησης Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Εγγενής αναπαραγωγή (sexual

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου.

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Στο πλαίσιο του προγράμματος INTERRREG IIIb/WERMED (Weatherrouting dans la Méditerranée Occidentale) το Εθνικό Αστεροσκοπείο

Διαβάστε περισσότερα

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις

Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή µε Λ (λάθος) κάθε µία από τις επόµενες προτάσεις 46 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪ Η-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Χρυσ Σµύρνης 3 : Τηλ.: 2107601470 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2006 ΘΕΜΑ 1 Α) Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστή) ή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Κυριάκος Γεωργίου Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών E-mail kgeorghi@biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ο χώρος του πανεπιστηµίου περικλείεται από εκτάσεις βλάστησης σε όλη την περίµετρο του λόφου µε συνολική έκταση 18 στρεµµάτων. Για την καταγραφή των

Ο χώρος του πανεπιστηµίου περικλείεται από εκτάσεις βλάστησης σε όλη την περίµετρο του λόφου µε συνολική έκταση 18 στρεµµάτων. Για την καταγραφή των . ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΟΥ CO 2.1 Γενικά Η υπερθέρµανση του πλανήτη και οι κλιµατικές αλλαγές ως αποτέλεσµα της αύξησης των εκλυόµενων αερίων του θερµοκηπίου, λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΧΑΛΕΠΙΟΥ ΠΕΥΚΗΣ (PINUS ΗALEPENSIS) ΣΕ ΦΥΤΕΙΑ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΣΤΗ Β. ΕΥΒΟΙΑ Κομματά Αικατερίνη (1), Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου (1), Βαρελίδης Κων/νος (2), Ιωαννίδης Κων/νος (2),

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. ΘΕΜΑ: «Η πορεία αποκατάστασης της Κεφαλληνιακής Ελάτης στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας μετά την Πυρκαγιά του 2007».

Πτυχιακή εργασία. ΘΕΜΑ: «Η πορεία αποκατάστασης της Κεφαλληνιακής Ελάτης στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας μετά την Πυρκαγιά του 2007». ΣΧΟΛΗ ΣΤΕΓ ΑΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΡΑΜΑΣ ΤΜΗΜΑ : ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ Πτυχιακή εργασία ΘΕΜΑ: «Η πορεία αποκατάστασης της Κεφαλληνιακής Ελάτης στον Εθνικό Δρυμό Πάρνηθας μετά την Πυρκαγιά του 2007». ΔΡΑΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής

ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ. 1. Βροχομετρικές παράμετροι. 2. Ημερήσια πορεία της βροχής ΑΣΚΗΣΗ 6 ΒΡΟΧΗ Η βροχή αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες μετεωρολογικές παραμέτρους. Είναι η πιο κοινή μορφή υετού και αποτελείται από σταγόνες που βρίσκονται σε υγρή κατάσταση. 1. Βροχομετρικές παράμετροι

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Χαρακτηριστικά του δάσους Η δασική πεύκη (Pinus sylvestris) δημιουργεί δάσος 10.000 περίπου

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα αντιδιαβρωτικά και αντιπληµµυρικά έργα στην αρχαία Ολυµπία. µετά την πυρκαγιά της 26ης Αυγούστου 2007:

Τα αντιδιαβρωτικά και αντιπληµµυρικά έργα στην αρχαία Ολυµπία. µετά την πυρκαγιά της 26ης Αυγούστου 2007: ΕΘΝΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Ινστιτούτο Μεσογειακών ασικών Οικοσυστηµάτων & Τεχνολογίας ασικών Προϊόντων (Ι.Μ..Ο. & T..Π.) Τα αντιδιαβρωτικά και αντιπληµµυρικά έργα στην αρχαία Ολυµπία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Κεφάλαιο 8 Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Σπέρµατα - καρποί Αποτελούν την κύρια πηγή τροφής ανθρώπων και ζώων Έχουν µεγάλη οικονοµική - κοινωνική σηµασία Η εξέλιξη του πολιτισµού στηρίχθηκε σε µεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ. ΑΘΗΝΑ-18 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ρ. Αικατερίνη Γκόλτσιου Γεωπόνος (Γ.Π.Α.)-Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων

Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Σχεδιασμός διαχείρισης άλλων δασικών πόρων Δρ. Βασιλική Καζάνα Αναπλ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Δράμας Εργαστήριο Δασικής Διαχειριστικής Τηλ. & Φαξ: 25210

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό σελ. 13: «Τα βακτήρια το καθένα ένα βακτήριο».

Σχολικό σελ. 13: «Τα βακτήρια το καθένα ένα βακτήριο». Τετάρτη 20 Μαΐου 2015 Μάθημα Επιλογής Βιολογία Γενική Παιδείας Θέμα Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ Θέμα Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Σχολικό σελ. 18: «Το γενετικό υλικό ενός ιού απαραίτητων

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

9. Για την αντιµετώπιση της κατάστασης πρέπει να προωθηθεί άµεσα

9. Για την αντιµετώπιση της κατάστασης πρέπει να προωθηθεί άµεσα 1 Προς το Περιφερειακό Συµβούλιο Αττικής Συνοπτική έκθεση της κατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος στην Πάρνηθα & Αττική και των µέτρων που πρέπει να ληφθούν (εν όψει της συζήτησης στο Π.Σ. για την Πάρνηθα)

Διαβάστε περισσότερα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Ο Ευκάλυπτος ο torquata όπως όλοι σχεδόν οι ευκάλυπτοι κατάγεται και αυτός από την μακρινή Αυστραλία, και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Πλωμαρίου. Οι άνθρωποι και οι δρόμοι της ρητίνης

Γυμνάσιο Πλωμαρίου. Οι άνθρωποι και οι δρόμοι της ρητίνης Γυμνάσιο Πλωμαρίου Σχολικό Έτος 2007-08 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Οι άνθρωποι και οι δρόμοι της ρητίνης ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Το δάσος του Αμπελικού ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ Η θέση

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 ΦΟΡΤΙΑ Υπό τον όρο φορτίο, ορίζεται ουσιαστικά το πoσό θερµότητας, αισθητό και λανθάνον, που πρέπει να αφαιρεθεί, αντίθετα να προστεθεί κατά

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματική αλλαγή και αύξηση της ελάτης

Κλιματική αλλαγή και αύξηση της ελάτης ΤΕΙ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ & ΤΕΧΝ. ΤΡΟΦΙΜΩΝ KAI ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΟΠΟΝΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τ.Ε.Ι. ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Επιστημονική ανακοίνωση Κλιματική αλλαγή και αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Η ΠΥΡΚΑΓΙΑ TOY 2007 ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΡΥΜΟ ΠΑΡΝΗΘΑΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΝΕΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Λιβάδια - Θαµνότοποι

Λιβάδια - Θαµνότοποι ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λιβάδια - Θαµνότοποι ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ.

4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ. 4o Ετήσιο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας «Η Ελληνική Γεωργία με το Βλέμμα στο Μέλλον» Μαρία Σπανού Αντιπρόεδρος Διευθύνουσα Σύμβουλος ΣΠΑΝΟΣ Α.Β.Ε.Ε.Τ. Περιεχόμενα 1. Τι είναι η κλιματική αλλαγή 2. Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ = Εξωτερικοί παράγοντες που µπορούν να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

«Εφαρμογή της ανάλυσης επιβίωσης για την αξιολόγηση της θνησιμότητας των δέντρων στο δάσος Ελατιάς Δράμας»

«Εφαρμογή της ανάλυσης επιβίωσης για την αξιολόγηση της θνησιμότητας των δέντρων στο δάσος Ελατιάς Δράμας» Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Δασολογίας Μεταπτυχιακή διατριβή «Εφαρμογή της ανάλυσης επιβίωσης για την αξιολόγηση της θνησιμότητας των δέντρων στο δάσος Ελατιάς Δράμας» Αποστολοπούλου Ευαγγελία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα