ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ. ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ. ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών"

Transcript

1 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών

2 I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΈΡΓΟΥ 2 II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ 6 1. Συμμετοχή της Οικογένειας / Κοινότητας στη Λήψη Αποφάσεων Ισπανία, Οργάνωση Γυναικών Ρομά Drom Kotar Mestipen 8 2. Συναντήσεις Μαθητών Ρομά Ισπανία, Οργάνωση Γυναικών Ρομά Drom Kotar Mestipen Εκπαίδευση Οικογένειας και Κοινότητας Ισπανία, Οργάνωση Γυναικών Ρομά Drom Kotar Mestipen Μειώνοντας τη Σχολική Διαρροή των Παιδιών Ρομά Βουλγαρία, Amalipe Κέντρο Διεθνικού Διαλόγου και Ανεκτικότητας Τάξεις Πολιτισμού των Ρομά στο Κρατικό Σχολικό Πρόγραμμα Βουλγαρία, Amalipe Κέντρο Διεθνικού Διαλόγου και Ανεκτικότητας Ιατροκοινωνικά Κέντρα Ρομά (Στέκι Γυναικών στο Αλιβέρι) Ελλάδα, Κεκπα-Διεκ, Κοινωφελής Επιχείρηση Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης-Δημοτικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης, Δήμου Βόλου Διαδραστικές Ομάδες: Ετερογενείς Σχολικές Τάξεις με δυνατοτητα Αναδιοργάνωσης των Πόρων Ισπανία, Κέντρο Έρευνας Θεωρίας και Πρακτικών για την Αντιμετώπιση των Ανισοτήτων του Πανεπιστημίου τησ Βαρκελώνης Διαλογικές Λογοτεχνικές Συναντήσεις Ισπανία, Κέντρο Έρευνας Θεωρίας και Πρακτικών για την Αντιμετώπιση των Ανισοτήτων του Πανεπιστημίου τησ Βαρκελώνης Η Μάθηση στισ Οικογένειες Ρομά (RoFaL), Πρόγραμμα Comenius Regio Ιρλανδία, Κέντρο Pavee Point Travellers Ένα Καλό Ξεκίνημα Ρουμανία, Romani Criss Κέντρο Ρομά Κοινωνικής Παρέμβασης και Μελετών Ένα Καλό Ξεκίνημα (στην προσχολική εκπαιδευση) Ρουμανία, Romani Criss Κέντρο Ρομά Κοινωνικής Παρέμβασης και Μελετών 36 III. ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 39 IV. ΕΘΝΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ 41 1

3 I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΈΡΓΟΥ Α. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Περισσότερα από 10 εκατομμύρια Ρομά ζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αριθμός που τους καθιστά τη μεγαλύτερη μειονότητα στην Ευρώπη. Είναι μια ομάδα που υφίσταται τις περισσότερες διακρίσεις και τον μεγαλύτερο κοινωνικό αποκλεισμό, ειδικά κατά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και τη στέγαση. Η έλλειψη εκπαίδευσης στους Ρομά είναι μία από τις κύριες αιτίες της σημερινής τους κατάστασης. Λίγα παιδιά και νέοι Ρομά πηγαίνουν στο σχολείο και οι εκπαιδευτικές τους επιδόσεις είναι χαμηλές, γεγονός που στη συνέχεια επιδεινώνει τις ευκαιρίες απασχόλησης τους. Οι Ρομά αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια κατά την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Αυτό είναι φανερό στα χαμηλά ποσοστά εγγραφής των παιδιών Ρομά στην εκπαίδευση, ενώ εξακολουθεί να υφίσταται η διαχωρισμένη σχολική εκπαίδευση. Η φτώχεια και το χαμηλό εισόδημα υπονομεύουν επίσης την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Η έλλειψη οικονομικού κεφαλαίου μεταξύ των κοινοτήτων Ρομά εμποδίζει τη φοίτηση στο σχολείο καθώς οι γονείς δεν έχουν τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους για να διαθέσουν σε δαπάνες για σχολικά είδη, είδη ένδυσης και τρόφιμα. Οι κακές συνθήκες στέγασης επηρεάζουν επίσης τη σχολική φοίτηση και τις επιδόσεις των παιδιών Ρομά που αντιμετωπίζουν δυσμενείς γεωγραφικούς περιορισμούς κατά την πρόσβαση στα σχολεία καθώς κατοικούν αρκετά μακριά από τα σχολεία. Η ειδική εκπαίδευση παραμένει μια βασική πτυχή της εκπαίδευσης των Ρομά. Τα παιδιά Ρομά συχνά τοποθετούνται σε «ειδικά σχολεία» για παιδιά με ειδικές ανάγκες όπου παρακολουθούν πιο απλά προγράμματα σπουδών από ό, τι στα «κανονικά» σχολεία. Στην περίπτωση που τα παιδιά Ρομά στέλνονται σε «κανονικά» σχολεία αποτυγχάνουν να λάβουν την ίδια ποιότητα της εκπαίδευσης όπως τα μη Ρομά παιδιά, λόγω της μη-τακτικής παρακολούθησης ή της ανεπαρκούς υποστήριξης. Έτσι, αυτό το έργο προήλθε από την ανάγκη βελτίωσης του εκπαιδευτικού επιπέδου και των συνθηκών ζωής των Ρομά. Το κλειδί για την επίτευξη αυτών των στόχων είναι η ενίσχυση της συμμετοχής στην εκπαίδευση για τα παιδιά Ρομά. Αυτό μπορεί καλύτερα να επιτευχθεί μέσω της ευαισθητοποίησης στις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες για την προώθηση της εκπαίδευσης των Ρομά. Το έργο ROM-UP! θα προσφέρει συγκεκριμένα επιτυχημένα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά Ρομά έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και προωθείται η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Β. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΟΥ ΈΡΓΟΥ Ο κύριος στόχος του ROM-UP! είναι η δημιουργία ενός Διεθνούς Δικτύου Ρομά με στόχο την ευαισθητοποίηση στις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες που έχουν ήδη επιστημονικά αποδειχτεί ότι είναι αποτελεσματικές στην προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των παιδιών Ρομά και όλων των μαθητών γενικά, όσον αφορά την επιδίωξη μιας επιτυχημένης εκπαιδευτικής επιτυχίας. 2

4 Οι συγκεκριμένοι σκοποί του έργου είναι: Η διάδοση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών στην προώθηση της εκπαίδευσης των Ρομά Η ανάπτυξη στρατηγικών για τη διεξαγωγή των επιτυχημένων δράσεων στις συμμετέχουσες χώρες (Ισπανία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ρουμανία και Ιρλανδία) Η συμμετοχή των Ρομά στην επιλογή των καλύτερων εκπαιδευτικών πρακτικών που διεξήχθησαν στις κοινότητές τους Η δημιουργία δικτύων συντονισμού μεταξύ των συντονιστικών φορέων, των κοινοτήτων Ρομά και των εκπαιδευτικών φορέων, με σκοπό την αντιμετώπιση του αποκλεισμού των Ρομά από την εκπαίδευση Το έργο ROM-UP! θα συμβάλει στην επίτευξη των βασικών στόχων που εκφράζονται στο Πλαίσιο της ΕΕ για τις Εθνικές Στρατηγικές Ενσωμάτωσης των Ρομά μέχρι το 2020, προσφέροντας σαφή, λεπτομερή και συγκεκριμένα επιτυχημένα εκπαιδευτικά μέτρα στον τομέα της εκπαίδευσης που πρέπει να μεταφερθούν και να εφαρμοστούν σε διαφορετικά Ευρωπαϊκά πλαίσια. Αυτό θα περιλαμβάνει μια αισθητή βελτίωση των συνθηκών ζωής των Ρομά, ειδικά, των περισσότερο ευάλωτων. Το έργο θα προσφέρει συγκεκριμένα επιτυχημένα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά Ρομά έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και προωθείται η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση Γ. ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ Τα κύρια καινοτόμα στοιχεία του έργου είναι: 1) Το Δίκτυο Ρομά: όλοι οι φορείς που εμπλέκονται στην εκπαιδευτική επιτυχία των Ρομά θα συμμετέχουν στο δίκτυο. Το δίκτυο θα καταστήσει δυνατή τη μεταφορά γνώσεων σχετικά με τις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες στην Ευρώπη, που με τη σειρά της θα αυξήσει την ευαισθητοποίηση και την ισχυρότερη δέσμευση όλων των εμπλεκομένων μερών. Αυτό θα διασφαλιστεί μέσω συγκεκριμένων δραστηριοτήτων σε όλη τη διάρκεια έργου 2) Η προσέγγισή του: με την μετάβαση από τις καλές πρακτικές στις επιτυχημένες εμπειρίες, όπως συνιστάται στο πρόγραμμα INCLUD-ED. Το ROM-UP! θα ξεπεράσει τον περιορισμό των προηγούμενων συλλογών που είτε δεν αξιολόγησαν τον αντίκτυπο των εμπειριών που προτείνουν, είτε δεν έχουν εξασφαλίσει την επιτυχία τους και τη δυνατότητα μεταφοράς τους σε άλλα πλαίσια. Αυτή η αλλαγή σημαίνει μια επικέντρωση σε αυτές τις εκπαιδευτικές εμπειρίες που έχουν επιστημονικά αποδειχτεί ότι είναι επιτυχημένες (σε όλες τις περιπτώσεις και σε όλα τα πλαίσια). Επιπλέον, τέτοιες εκπαιδευτικές εμπειρίες έχουν επιτυχή αποτελέσματα, βασίζονται στις συστάσεις της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, και η εφαρμογή τους έχει 3

5 γίνει μέσα από το διάλογο και τη συμφωνία με τα μέλη της κοινότητας Ρομά. Ο Οδηγός του ROM-UP! θα σας ενημερώσει για τον τρόπο μεταφοράς τους σε άλλα πλαίσια 3) Η άμεση συμμετοχή των Ρομά σε όλες τις σχετικές φάσεις του έργου, με τη συμπερίληψη της «φωνής» τους στα βασικά αποτελέσματα. 4) Η άμεση διασύνδεση με τις προτάσεις της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και με τις συνεισφορές του προγράμματος INCLUD-ED. Για περισσότερες πληροφορίες για τα αποτελέσματα του έργου, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας: Δ. ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΤΕΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων που διοργανώθηκαν στο πλαίσιο των εθνικών ομάδων εργασίας, της ομάδας αξιολόγησης της ποιότητας, της Ευρωπαϊκής Συμβουλευτικής Επιτροπής και μεταξύ των εταίρων της κοινοπραξίας, προέκυψε το θέμα της οικονομικής κατάστασης σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες. Ακόμη περισσότερο, εξετάσαμε το πώς αυτή η κατάσταση επηρεάζει το έργο που γίνεται στον τομέα της ένταξης των Ρομά στην εκπαίδευση. Εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, δύο μεταβλητές εμφανίστηκαν να εμποδίζουν την υιοθέτηση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών: η απότομη αύξηση της ζήτησης για εκπαίδευση, εκ μέρους των Ρομά, και η ταυτόχρονη δραματική μείωση των κονδυλίων προς τα δημόσια σχολεία και ιδιαίτερα προς τα σχολεία σε υποβαθμισμένες περιοχές. Την ίδια στιγμή, υπάρχει μια οπισθοδρόμηση στις αντιλήψεις και την ανοχή των πλειοψηφικών ομάδων απέναντι σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, όπως οι Ρομά, η ενίσχυση των στερεοτύπων και του ρατσισμού και η αύξηση του ανταγωνισμού για το μερίδιο των διαθέσιμων ελάχιστων πόρων. Επιπλέον, οι απολύσεις και οι συνεχιζόμενες αναδιαρθρώσεις από τον κρατικό μηχανισμό έχουν δημιουργήσει ένα άνευ προηγουμένου κύμα ανασφάλειας και ελαχιστοποίησης του ενδιαφέροντος των επαγγελματιών στον τομέα της εκπαίδευσης για την ανάληψη πρωτοβουλιών ή για να είναι διαθέσιμοι για την εφαρμογή καινοτομιών. Μία από τις κυριότερες συνεισφορές του έργου είναι ότι η εφαρμογή των Επιτυχημένων Εκπαιδευτικών Εμπειριών δεν απαιτεί επιπλέον κόστος. Μπορούν να εφαρμοστούν μόνο με την επανεξέταση των υφιστάμενων πόρων και με τη δέσμευση όλων των φορέων της κοινότητας, των εκπαιδευτικών φορέων και των αρχών. Αυτή είναι μια από τις κύριες συνεισφορές του έργου από την άποψη της μεταφοράς αυτών των επιτυχημένων δράσεων σε άλλες χώρες και περιβάλλοντα, δηλαδή το γεγονός ότι η πλειοψηφία τους δεν απαιτεί περισσότερους πόρους, και έτσι είναι δυνατή η εφαρμογή τους μόνο μέσα από την επανεξέταση την αναδιοργάνωσης των υφιστάμενων πόρων μας. 4

6 Από την άλλη πλευρά, μια άλλη πτυχή η οποία τονίστηκε από την ομάδα αξιολόγησης της ποιότητας, από το Ευρωπαϊκό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο και κατά τη διάρκεια του Τελικού Συνεδρίου του έργου, αφορά την ανάγκη στο πλαίσιο της κρίσης της εφαρμογής εμπειριών και δράσεων που έχουν αποδειχθεί εκ των προτέρων ότι είναι επιτυχημένες και αποτελεσματικές, προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση και η ένταξη των παιδιών Ρομά. Το έργο υπογραμμίζει την αναγκαιότητα εφαρμογής επιτυχημένων εκπαιδευτικών δράσεων (με αρκετά αποδεικτικά στοιχεία για την πρότερη επιτυχημένη εφαρμογή τους) για τη βελτίωση της κατάστασης της κοινότητας των Ρομά στην Ευρώπη και για τη διασφάλιση της δέσμευσης των εκπαιδευτικών κοινοτήτων και αρχών. 5

7 II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ Το έργο ROM UP! βασίζεται στην έννοια των Επιτυχημένων Εκπαιδευτικών Δράσεων όπως ορίζεται στο πρόγραμμα INCLUD-ED 1. Οι Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Δράσεις είναι διαφορετικές από τις "καλές πρακτικές". Η κύρια διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι οι Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Δράσεις δεν βασίζονται ποτέ σε υποθέσεις, αλλά σε επιστημονικά στοιχεία. Οι δράσεις αυτές συγκεντρώνουν τις κύριες συνεισφορές της επιστημονικής κοινότητας όσον αφορά την επίτευξη της εκπαιδευτικής επιτυχίας και της κοινωνικής ένταξης σε όλες τις βαθμίδες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης (στην πρώιμη παιδική ηλικία, την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καθώς και στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στα προγράμματα ειδικής εκπαίδευσης), με έμφαση στις περισσότερο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες όπως οι γυναίκες, οι νέοι, οι εθνοτικές μειονότητες ή τα άτομα με ψυχικές ή σωματικές αναπηρίες (Σύμπραξη προγράμματος INCLUD-ED, 2009) 2. Οι Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Δράσεις που καθορίζονται στο έργο ROM UP! δεν βασίζονται μόνο στις συνεισφορές από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, αλλά και σε επιτυχημένες αποδείξεις για την αντιμετώπιση της σχολικής αποτυχίας, της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου και τη σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά. Ξεκινώντας από την επικοινωνιακή μεθοδολογία, μέσω της οποίας όλοι οι εμπλεκόμενοι στο ερευνητικό έργο συμμετέχουν σε ένα ισότιμο διάλογο, η Ομάδα Αξιολόγησης Ποιότητας/ Quality Evaluation Group (εφεξής QEG) που αποτελείται από ακαδημαϊκούς και μη ακαδημαϊκούς Ρομά και μη-ρομά με διαφορετικά προφίλ, συμμετέχοντες από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, εκπαιδευτικούς, ερευνητές έχει ως στόχο να αξιολογήσει τα επιτευχθέντα αποτελέσματα, και να τα αναπροσαρμόσει αν είναι απαραίτητο. Μόλις η QEG συγκροτήθηκε σε σώμα, και υποβλήθηκαν όλες οι εκπαιδευτικές εμπειρίες από τους εταίρους της κοινοπραξίας, οι 22 εμπειρίες ταξινομήθηκαν, ανάλογα με το αν ικανοποιήσουν τα κριτήρια ή όχι. Οι εμπειρίες αναλύθηκαν, και προσδιορίστηκε το είδος των δράσεων που είχε αναπτυχθεί σε κάθε περίπτωση. Εντοπίστηκαν 6 τύποι Επιτυχημένων Εκπαιδευτικών Δράσεων που είχαν αναπτυχθεί μέσω των 11 επιλεγμένων εμπειριών Μετά από αυτό το βήμα, συλλέχθηκαν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με κάθε εμπειρία, προκειμένου να προετοιμαστούν οι 2 Ευρωπαϊκές Εκθέσεις που παρήχθησαν στο πλαίσιο του έργου: Οι 2 Ευρωπαϊκές Εκθέσεις με περισσότερες λεπτομέρειες για τις επιτυχημένες εμπειρίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα: Η πρώτη έκθεση με τίτλο Επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες για την προώθηση της ένταξης των Ρομά στην εκπαίδευση» παρουσιάζει με λεπτομερή τρόπο τη μεθοδολογία, τις δραστηριότητες που εφαρμόστηκαν και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν 1 Πρόγραμμα INCLUD-ED. Στρατηγικές για την ένταξη και την Κοινωνική Συνοχή στην Ευρώπη από την εκπαίδευση (Strategies for inclusion and social cohesion in Europe from education) ο Πρόγραμμα Πλαίσιο. Citizens and Governance in a Knowledge-based Society. CIT4-CT Γενική Δ/νση Έρευνας & Καινοτομίας, Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2 Σύμπραξη INCLUD-ED. (2009). Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ed.), Δράσεις για την επιτυχία στα σχολεία στην Ευρώπη (Actions for success in schools in Europe). Βρυξέλλες. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. 6

8 Η δεύτερη έκθεση με τίτλο Οι φωνές της κοινότητας είναι μια συλλογή μαρτυριών εκ μέρους των επωφελούμενων του έργου και των ατόμων που συμμετείχαν στις εμπειρίες, οι «φωνές» των βασικών παικτών 7

9 1. ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ / ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΡΟΜΑ DROM KOTAR MESTIPEN ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η καθοριστική συμμετοχή της οικογένειας και της κοινότητας είναι μια Επιτυχημένη Εκπαιδευτική Δράση που εφαρμόστηκε στα Σχολεία ως Κοινότητες Μάθησης στην Ισπανία. Το πρόγραμμα των Κοινοτήτων Μάθησης έχει αναπτυχθεί σε περισσότερα από 150 σχολεία, από την προσχολική εκπαίδευση ως την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και την εκπαίδευση ενηλίκων. Σε αυτά τα Σχολεία ως Κοινότητες Μάθησης με υψηλό ποσοστό μαθητών Ρομά, η εκπαιδευτική επιτυχία για όλους περιλαμβάνει τη μείωση της σχολικής διαρροής και της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Η καθοριστική συμμετοχή της οικογένειας και της κοινότητας αφορά τη συμμετοχή περισσότερων εκπροσώπων των διαφόρων ομάδων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, υλοποιώντας έτσι μια μορφή δημοκρατικής οργάνωσης. Αυτός ο τύπος οργάνωσης περιλαμβάνει τη φωνή όλων των συμμετεχόντων στη διαχείριση του κέντρου. Βασίζεται στην ιδέα της "πολιτιστικής νοημοσύνης" (cultural intelligence). Οι οικογένειες και τα άλλα μέλη της κοινότητας συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Σε συνεργασία με τους δασκάλους, αποφασίζουν σχετικά με θέματα που σχετίζονται με τη μάθηση, την οργάνωση ή το σχολείο, ή/και για τους τρόπους επίλυσης και πρόληψης συγκρούσεων και την οργάνωση των σχολικών δραστηριοτήτων. Λόγω αυτής της προσέγγισης, η αξία των συνεισφορών των ατόμων δεν βασίζεται στη θέση της κατάστασης των ατόμων, αλλά στα επιχειρήματα και τις συνεισφορές που αυτά παρέχουν. Αυτά τα επιχειρήματα μπορεί να προέρχονται από μια περισσότερο ακαδημαϊκή ή μια περισσότερο πρακτική κατεύθυνση. Δύο παραδείγματα είναι η συνέλευση των οικογενειών (families assembly) και οι μεικτές επιτροπές (mixed committees). Η συνέλευση των οικογενειών είναι μια καλά καθιερωμένη διαδικασία σε ένα από τα σχολεία που μελετήθηκαν στην Ισπανία. Αυτή η συνέλευση συγκροτήθηκε για να αποφασίσει σχετικά με σημαντικά θέματα, όπως του τρόπου οργάνωσης των αλληλεπιδράσεων στην τάξη και του τρόπου αντιμετώπισης της αύξησης του αριθμού των παιδιών μεταναστών που παρακολουθούν το σχολείο. Οικογένειες διαφόρων πολιτιστικών πλαισίων και επιπέδων εκπαίδευσης (ακόμη και ορισμένες με καμία επίσημη εκπαίδευση), μαζί με τους δασκάλους και τους εθελοντές, συμφώνησαν να υλοποιήσουν τις εκπαιδευτικές δράσεις που θα ανταποκρίνονταν καλύτερα στις εκπαιδευτικές ανάγκες και τα αιτήματα των μαθητών. Σαν αποτέλεσμα αυτής της συνέλευσης, ελήφθησαν δύο αποφάσεις. Πρώτον, όλοι οι μαθητές θα παρέμεναν στις τάξεις τους, και δεν θα χωρίζονταν σε διαφορετικές τάξεις ανάλογα με το επίπεδο μάθησης. Δεύτερον, όλοι οι πόροι και η υποστήριξη θα εφαρμόζονταν στο πλαίσιο της κανονικής αίθουσας διδασκαλίας. Αυτοί οι πόροι και η υποστήριξη περιλαμβάνουν τη στήριξη των δασκάλων σε παιδιά με αναπηρίες, μαζί με τη βοήθεια από εθελοντές και μέλη της οικογένειας 8

10 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Αυξημένη συμμετοχή των γονέων και των συγγενών της οικογένειας στις δραστηριότητες που οργανώνονται στο σχολείο Υψηλά ποσοστά της συμμετοχής των παιδιών στις δράσεις που αφορούν τη βοήθεια στο διάβασμα των μαθητών είτε στην τάξη είτε μετά το σχολείο Η συμμετοχη των οικογενειών και ολόκληρης της κοινότητας στη δημιουργία των σχολικών κανόνων Η πρόληψη και η μείωση των συγκρούσεων και η βελτίωση της συνύπαρξης στο σχολείο, καθώς και η αύξηση του αισθήματος ευθύνης των μαθητών, από τη στιγμή που οι σχολικοί κανόνες έχουν συμφωνηθεί μαζί με τις οικογένειες Εκείνες οι οικογένειες που συμμετέχουν περισσότερο στις διαδικασίες λήψης-αποφάσεων πέτυχαν να μειώσουν τον αριθμό των απουσιών των παιδιών τους Μια βελτίωση στη συμπεριφορά των παιδιών παρατηρήθηκε στην τάξη. Η συμμετοχή επέτρεψε επίσης την αύξηση και τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των μελών της κοινότητας. Αυτή η συμμετοχή επηρεάζει επίσης θετικά τους πόρους που το σχολείο πρέπει να βελτιώσει στα επίπεδα της μάθησης και των συνθηκών διαβίωσης του συνόλου της κοινότητας. << Γίνονται συναντήσεις, πρώτα για να πάρουμε αποφάσεις και κατόπιν γίνεται μια συνάντηση για να πληροφορήσουμε τα άτομα για το τι αποφασίστηκε, δεν είναι απλά μια περίπτωση για να γίνονται συναντήσεις, και τα άτομα λένε τι θέλουν και τι όχι. Στη συνέχεια οι γονείς πληροφορούνται για το τι αποφασίστηκε και για τα αποτελέσματα της προηγούμενης συνάντησης (...) Όλοι συμμετέχουν σε όλες τις συναντήσεις εδώ. >> (Μητέρα, Σχολείο Mare de Déu) << Φυσικά, έχουμε αλλάξει, κάποια σπίτια, κάποια τετράγωνα στις γειτονιές μας, κάποιες οικογένειες που εργάζονται ήδη σε εθελοντικές οργανώσεις...πιστεύω ότι δεν έχουμε ξαναδεί πριν κάτι τέτοιο σε αυτή τη γειτονιά, σωστά; Έχουμε φτιάξει μια ομάδα φίλων. Πάντα το έλεγα. Αυτές δεν είναι πια εθελόντριες μητέρες (...) Είναι μητέρες που περνούν περισσότερες ώρες εδώ από ότι οι δάσκαλοι. Έτσι, όχι... πιστεύω ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί κατά πολύ >> (Μητέρα, Σχολείο La Paz) 9

11 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Web Τηλ

12 2. ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΡΟΜΑ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΡΟΜΑ DROM KOTAR MESTIPEN ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αυτή η δράση που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Ολοκληρωμένου Σχεδίου των Ρομά της Καταλονίας (Integrated Plan of the Roma People of Catalonia), αφορά τις συναντήσεις των μαθητών Ρομά (Roma students meetings) που διοργανώθηκαν από την οργάνωση Roma Association of Women Drom Kotar Mestipen. Ο στόχος είναι να αυξηθεί η παρουσία των κοριτσιών και των γυναικών Ρομά σε δραστηριότητες κατάρτισης, ενθαρρύνοντας τα νεαρά κορίτσια να παραμείνουν στην εκπαίδευση μέσω της παρακολούθησης του Γυμνασίου και του Πανεπιστημίου, αλλά και προωθώντας την κατάρτιση των ενηλίκων γυναικών Ρομά. Όπως έχει παρουσιαστεί η εκπαίδευση είναι ένα βασικό στοιχείο για την αύξηση της κοινωνικής συμμετοχής τους, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση της κατάστασης του κοινωνικού αποκλεισμού της κοινότητας των Ρομά Οι γυναίκες από τις κοινότητες, όπου πραγματοποιούνταν η συνάντηση, συμμετέχουν άμεσα στην προετοιμασία των περιεχομένων της καθώς και στη διάδοσή της με την υποστήριξη της οργάνωσης Drom Kotar Mestipen Association. Μια παρόμοια ημερήσια διάταξη ακολουθείται συνήθως σε αυτές τις συναντήσεις, επιδιώκοντας έναν διπλό στόχο: από τη μια πλευρά, την παρουσίαση της εμπειρίας των κοριτσιών και των γυναικών Ρομά που φοιτούν σε διαφορετικά επίπεδα και που είναι θετικά μοντέλα ρόλων για τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, και, από την άλλη πλευρά, τη λειτουργία των ομάδων εργασίας με όλους τους συμμετέχοντες να μοιράζονται εμπειρίες και ανησυχίες, και να συζητούν τις διάφορες εναλλακτικές λύσεις και προτάσεις Η ομάδα στόχου του έργου είναι κορίτσια Ρομά, οι νεαρές γυναίκες, οι μητέρες και οι γιαγιάδες Ρομά αποκλείονται παραδοσιακά από τις ευκαιρίες συμμετοχής στις αποφάσεις για την παιδεία και το μέλλον τους. Οι συναντήσεις των μαθητών Ρομά απευθύνονται στις γυναίκες Ρομά, ιδιαίτερα σε εκείνες που δεν έχουν ακαδημαϊκά επιτυχία, αν και η δραστηριότητα είναι ανοικτή σε όλες τις γυναίκες Ρομά που ασχολούνται με την εκπαίδευση της κοινότητάς τους. Αυτές οι συναντήσεις οργανώνονται σε διαφορετικές γειτονιές με μια σημαντική παρουσία του πληθυσμού των Ρομά Διάφορα κρίσιμα θέματα για την κοινότητα των Ρομά συζητούνται στο πλαίσιο αυτών των συναντήσεων: η αντιμετώπιση της σχολικής διαρροής των Ρομά αυξάνοντας τα μοντέλα ρόλων στα σχολεία και τα πανεπιστήμια (Drom Kotar Mestipen, 2007, 2008, 2009). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Δεκατρείς συναντήσεις έχουν διοργανωθεί ήδη σε διάφορες επαρχίες της Καταλονίας μαρτυρώντας μια εντυπωσιακή αύξηση του αριθμού των συμμετεχόντων, έτσι που η τελευταία συνάντηση συγκέντρωσε πάνω από 200 συμμετέχοντες από διαφορετικά σημεία της Καταλονίας (Drom Kotar Mestipen, 2009). Η δραστηριότητα αυτή αποδείχθηκε πολύ επιτυχημένη για τη συμμετοχή των γυναικών Ρομά χωρίς ακαδημαϊκά προσόντα που συνήθως αποκλείονται από την κοινωνική συμμετοχή 11

13 Οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στην οργάνωση και την ανάπτυξη αυτής της δραστηριότητας που έχει γίνει ένα εργαλείο ενδυνάμωσης που οδηγεί σε περαιτέρω κοινωνική συμμετοχή στην κοινότητα των Ρομά, στη γειτονιά τους και στα σχολεία. Συνεισφορά στην ενίσχυση της εκπαιδευτικής ένταξης των Ρομά με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Αρχικά, αυτές οι συναντήσεις αποτελούν ένα φόρουμ όπου οι γυναίκες Ρομά ανταλλάσσουν τις εμπειρίες τους στα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των επιπέδων και αναζητούν μαζί τις δυνατότητες αύξησης την εκπαιδευτικής επιτυχίας των μαθητών Ρομά, για παράδειγμα, παρέχοντας πρόσθετη υποστήριξη και ενσωματώνοντας τους Ρομά στο σχολείο, αποτελώντας πρότυπα ρόλων για τα κορίτσια και τα αγόρια Ρομά. Επιπλέον, αυτές οι συναντήσεις έχουν έναν σημαντικό αντίκτυπο στον καθορισμό υψηλών εκπαιδευτικών προσδοκιών για τους μαθητές Ρομά και στην κινητοποίηση των οικογενειών Ρομά και στην αύξηση των προσδοκιών τους << Συμμετείχα στην οργάνωση της δωδέκατης Συνάντησης Μαθητών Ρομά που πραγματοποιήθηκε στη Reus, στη γειτονιά του Sant Josep Obrer όπου ζω. Αποφάσισα να συμμετάσχω ενεργά στη συνάντηση και στη οργάνωσή της, περισσότερο για τους νέους, ώστε να σταματήσουν να περιφέρονται άσκοπα όλη τη μέρα χωρίς να κάνουν κάτι για τη ζωή τους. Ασχολήθηκα με την οργάνωση, την προετοιμασία, τον συντονισμό των τραπεζιών εργασίας, την οργάνωση όλων των λεπτομερειών, την ενημέρωση των γυναικών Ρομά της γειτονιάς, κ.λπ.>> (Loli Santiago, γυναίκα Ρομά, που συμμετείχε στην XII Συνάντηση Μαθητών Ρομά) << Αυτός ο χώρος διαλόγου των γυναικών Ρομά είναι πολύ καλός, είμαι πατέρας δύο κοριτσιών και επιθυμώ το καλύτερο για αυτές, πρέπει να εκπαιδευτούν και να είναι έτοιμες, και αν είναι δυνατόν να προχωρήσουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Το όνειρο μου είναι τα κορίτσια μου να υψώσουν τη φωνή τους και να μην πρέπει να σιωπούν >> (πατέρας ενός μαθητή Ρομά που συμμετείχε στις Συναντήσεις Μαθητών Ρομά) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Web Τηλ

14 3. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΡΟΜΑ DROM KOTAR MESTIPEN ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναφέρεται στη συμμετοχή των γονέων και των μελών της κοινότητας σε μαθησιακές δραστηριότητες που προσφέρονται στο σχολείο που απευθύνεται σε αυτούς. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα στοιχεία της συμμετοχής που συνέβαλαν στην επιτυχία αυτών των τύπων συμμετοχής καθώς και οι βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν. Αρχικά, αξίζει να σημειωθεί ότι οι δραστηριότητες της εκπαίδευσης της οικογένειας και της κοινότητας ανταποκρίνονται στα αιτήματα των οικογενειών και των μελών της κοινότητας (ανάγνωση, γνώσεις αριθμητικής, τεχνολογίες πληροφοριών-επικοινωνίας, κ.λπ.) Η ανάλυση παρουσιάζει ότι η συμμετοχή των μελών της οικογένειας και της κοινότητας σε δραστηριότητες κατάρτισης βελτιώνει τις ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών. Αυτή η βελτίωση μπορεί να παρατηρηθεί όχι μόνο στην αύξηση που σχετίζεται με την απόκτηση των βασικών γνώσεων σύμφωνα με το πρόγραμμα σπουδών, αλλά επίσης και στις θετικές συνέπειες σε άλλες πλευρές, όπως η μείωση των απουσιών και η αύξηση της εγγραφών, ως αποτελέσματα αυτής της έρευνας, και τα οποία παρέχουν βαθύτερη γνώση για τους διαφορετικούς μηχανισμούς που προωθούν αυτή τη βελτίωση 3 Η εκπαίδευση της οικογένειας βοηθά να έρθουν οι εκπαιδευτικές πρακτικές στο σχολείο πιο κοντά στις πρακτικές μάθησης στο σπίτι. Η εκπαίδευσης της οικογένειας και της κοινότητας βοηθά τις οικογένειες να μεταδώσουν μια θετική στάση για τη μάθηση, η οποία στη συνέχεια αντικατοπτρίζεται στη μάθηση περισσότερο και καλύτερα και έχοντας περισσότερα κίνητρα για μάθηση. Η κατάρτιση της οικογένειας προκαλεί επίσης την αύξηση των προσδοκιών των οικογενειών για τα παιδιά τους. Συμμετέχοντας στην εκπαίδευση της οικογένειας, οι γονείς αρχίζουν να κατανοούν το εκπαιδευτικό σύστημα και συνειδητοποιούν ότι και οι ίδιοι μπορούν να μάθουν και να αλληλεπιδρούν με άλλα κοινωνικά πρόσωπα αναφοράς, και έτσι να έχουν επίγνωση ότι και τα παιδιά τους μπορούν να πετύχουν σε αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα, γεγονός που μεταφράζεται στην γέννηση μεγαλύτερων προσδοκιών για τις δυνατότητες εκπαίδευσης των παιδιών τους. Την ίδια στιγμή, το γεγονός των παιδιών να παρατηρούν τους γονείς τους να συμμετέχουν σε παρόμοιες εκπαιδευτικές δραστηριότητες όπως και αυτά, βελτιώνει τη σχέση τους με τους γονείς τους ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 3 Τα αποδεικτικά στοιχεία είναι αποτέλεσμα των ερωτηματολογίων που απαντήθηκαν από οικογένειες και μαθητές 2 μελετών περιπτώσεων του προγράμματος INCLUDE-ED Project. Αυτές οι μελέτες περιπτώσεων έχουν το τίτλο Τα Σχολεία ως Κοινότητες Μάθησης (School as Learning Communities) των σχολείων Mare de Déu de Montserrat και La Paz, όπου το πρώτο βρίσκεται στην αυτόνομη κοινότητα της Καταλονίας και το δεύτερο στην αυτόνομη κοινότητα της Castilla La Mancha της Ισπανίας. Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities (CREA) REPORT 9: Contributions of local communities to social cohesion. INCLUD-ED Project. Strategies for inclusion and social cohesion in Europe from education, th Framework 13

15 Κινητοποίηση των οικογενειών να συμμετέχουν στην ίδια τη μάθησή τους και έτσι οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να κατανοήσουν και να ενσωματώσουν τις ανάγκες των συμμετεχόντων στις τάξεις τους Ενσωμάτωση των επιθυμιών και των προτάσεων των γονέων στις δραστηριότητες που οργανώνονται << Ήταν ένα μεγάλο... ένα πολύ μεγάλο βήμα, που πήγε πολύ καλά, το γεγονός ότι είχαν κάποιον (...) που πρόσεχε τον παιδικό σταθμό, ενώ οι μητέρες έκαναν μάθημα, εργάζονταν... ήταν... [...] μελετούσαν και ήταν επίσης πολύ θετικό, γιατί οι ίδιες οι μητέρες το ζήτησαν, έτσι δεν είναι; Και θέλουν να συνεχίσουν και το επόμενο έτος (Μητέρα, Σχολείο Mare de Déu) << Η εκπαίδευση της οικογένειας στο σχολείο είναι... "a la carte", με άλλα λόγια, στο όνειρό τους, οι γονείς αποφάσισαν, όπως είπαν, εξέφρασαν τι... ήθελαν, και ποια αντικείμενα ήθελαν να μάθουν και προσπαθούμε να δώσουμε μια απάντηση σε αυτό (...) >> (Δασκάλα, Σχολείο Mare de Déu) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Web Τηλ

16 4. ΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΡΟΜΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ, AMALIPE ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΕΘΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρόγραμμα "Μειώνοντας το ποσοστό σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά από το σχολείο" (Decreasing the Dropout Rate of Roma Children from School) είναι ένα 3ετές πρόγραμμα που εφαρμόζεται από το την οργάνωση Center Amalipe στη Βουλγαρία με επιχορήγηση από το Ίδρυμα η Αμερική για την Βουλγαρία (America for Bulgaria Foundation). Ο κύριος στόχος του είναι να μειώσει το ποσοστό σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά που πρέπει να παρακολουθούν την υποχρεωτική εκπαίδευση. Οι δράσεις του προγράμματος αποσκοπούν επίσης στη διαχείριση του ζητήματος των σχολικών απουσιών, των μη-ικανοποιητικών σχολικών βαθμών, του σχετικά χαμηλού ποσοστού των Ρομά που συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (γυμνάσια), της αμέλειας των γονιών Ρομά σχετικά με τη σχολική ζωή και τις δομές σχολικής διαχείρισης. Οι δράσεις του προγράμματος ήταν από την αρχή σύμφωνες με την αρχή ότι ένα σχολείο με εύρυθμη λειτουργία είναι η καλύτερη εγγύηση για την προσέλκυση, την παραμονή και την επιτυχία των μαθητών. Ένα βέλτιστο περιβάλλον συνεισφέρει επίσης στην επιτυχημένη εκπαιδευτική ενσωμάτωση των παιδιών Ρομά. Ένα καλά οργανωμένο σχολείο γνωρίζει πώς να εμπλέξει τους γονείς, έχει τους πόρους να προσφέρει ένα ευρύτερο φάσμα εκπαιδευτικών δυνατοτήτων εκτός την τάξη της μιας-βάρδιας και εφαρμόζει σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας (συμπεριλαμβανομένης της διαπολιτισμικής διαδραστικής εκπαίδευσης). Η κύρια ιδέα αυτού του προγράμματος είναι ότι η σχολική διαρροή είναι παιδαγωγικό θέμα για την αντιμετώπιση του οποίου είναι απαραίτητη η ύπαρξη εκπαιδευτικών πόρων: οι κοινωνικές δραστηριότητες δεν αρκούν από μόνες τους αλλά είναι μάλλον μια συμπληρωματική λύση σε αυτήν την περίπτωση. Μια αλλαγή είναι απαραίτητη στο συνολικό σχολικό περιβάλλον: αλλαγές στις μεθόδους διδασκαλίας που εφαρμόζονται στα προγράμματα σπουδών, οργάνωση της διαδικασίας μάθησης με συμμετοχή των γονέων. Η διαδραστική και διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι η καλύτερη βάση για τον έλεγχο της σχολικής διαρροής: ένα παράδειγμα σε αυτή την περίπτωση είναι τα σχολεία που διδάσκουν το προαιρετικό μάθημα Εθνική Λαογραφία-Λαογραφία των Ρομά (Ethnic Folklore- Roma Folklore). Το σχολικό έτος η οργάνωση Center Amalipe απέκτησε εμπειρία από τη συνεργασία της με σχολεία: 34 συνολικά σχολεία σε 10 περιφέρειες της Βουλγαρίας, 13 από τα οποία ήταν Σχολεία «Συμβουλευτικής Καθοδήγησης» (mentoring) και 21 ήταν «Πιλοτικά» Σχολεία. Μία από τις κύριες προσεγγίσεις που εφαρμόστηκαν στο πρόγραμμα ήταν ο διαχωρισμός των σχολείων στις δύο παραπάνω υποκατηγορίες. Με αυτή την έννοια, το Σχολείο Συμβουλευτικής Καθοδήγησης (mentoring) είναι το σχολείο που έχει αποκτήσει αρκετή εμπειρία και έχει πετύχει στις προσπάθειές του για προσέλκυση και παραμονή των παιδιών Ρομά στο σχολείο, και το Πιλοτικό Σχολείο είναι ένα σχολείο που υποστηρίζεται από συμβουλευτική καθοδήγηση (mentoring) για την ανάπτυξη και εφαρμογή του προγράμματος πρόληψης της σχολικής διαρροής. Το δεύτερο σχολικό έτος του προγράμματος , η οργάνωση Center Amalipe εφάρμοσε το «Πρόγραμμα για τη 15

17 μείωση του ποσοστού σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά» σε 90 σχολεία (34 σχολεία συμβουλευτικής καθοδήγησης -mentoring και 56 Πιλοτικά Σχολεία) σε 20 περιφέρειες της Βουλγαρίας. Οι μέθοδοι που εφαρμόστηκαν μαζί με τα Πιλοτικά Σχολεία για την επίτευξη αυτών των αποτελεσμάτων αποδείχθηκαν μακροπρόθεσμα αποτελεσματικά. Τα σχολικά προγράμματα για την πρόληψη της σχολικής διαρροής και την παραμονή των μαθητών είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για το σχεδιασμό των δραστηριοτήτων που στοχεύουν στην παραμονή των μαθητών στο σχολείο. Κάθε σχολείο καθορίζει αρχικά τους ειδικούς στόχους και την ομάδα-στόχου, και στη συνέχεια καθορίζει τις συγκεκριμένες δραστηριότητες που στοχεύουν στην παραμονή και την προσέλκυση των παιδιών ανάλογα με τα συγκεκριμένα προβλήματα που αυτά αντιμετωπίζουν. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το ποσοστό σχολικής διαρροής στο τέλος του 1 ου πρώτου τριμήνου ήταν 0,58%, ενώ στο τέλος του δεύτερου τριμήνου ήταν 0.38%, συγκρινόμενα με το μέσο όρο του ποσοστού σχολικής διαρροής στα σχολεία του προγράμματος που ήταν 2,47% κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους μαθητές συμμετείχαν στις τάξεις Ρομά του SIP-Social Inclusion Programme (Πρόγραμμα Κοινωνικής Ένταξης) χωρισμένοι σε 52 ομάδες Ο μέσος αριθμός απουσιών (συμπεριλαμβανομένων όλων των απουσιών, δικαιολογημένων και μη) στο πρόγραμμα κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους μειώθηκε σε 40,66 απουσίες ανά μαθητή σε σύγκριση με 110 απουσίες ανά μαθητή που είναι το κρίσιμο αποδεκτό όριο από το Υπουργείο Παιδείας ως ένας δείκτης για ένα μαθητή σε κίνδυνο εγκατάλειψης του σχολείου << Στην αρχή ήμουν πολύ δύσπιστος για τα μαθήματα συνεργασίας (peertrainings), γιατί θεωρούσα ότι όλα τα σχολεία έχουν διάφορα προβλήματα και δεν πίστευα ότι άλλοι δάσκαλοι είχαν τα ίδια προβλήματα και κατάφεραν να τα ξεπεράσουν. Αυτή η μέθοδος είναι πολύ επιτυχημένη. Τώρα μπορώ να δω τα αποτελέσματα. Συστήνω αυτά τα μαθήματα και σε άλλους δασκάλους. Μη διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια, αν τη χρειαστείτε! >> (Δάσκαλος από το Δημοτικό Σχολείο Bacho Kiro, στην πόλη Letnitsa, της περιοχής Lovech) << Είμαι ένα μικρό κορίτσι Ρομά, που ζω σε ένα μικρό χωριό ανάμεσα σε Ρομά και Βουλγάρους. Οι άνθρωποι είναι πολύ καλοί και όλοι είναι φιλικοί με εμένα. Το καλύτερο πράγμα είναι ότι έχω μια οικογένεια, καθώς υπάρχουν πολλά ορφανά που ζουν φτωχικά... Θέλω να σπουδάσω και οι γονείς 16

18 μου το θέλουν επίσης. Αυτό είναι το όνειρο μου. Κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την προέλευσή του, αν είναι Βούλγαρος, Ρομά ή Τούρκος, έχει όνειρα για το μέλλον. Το όνειρό μου είναι να γίνω κομμώτρια, να είμαι καλή στο επάγγελμά μου και να έχω πολλούς πελάτες. Νομίζω ότι ο καθένας που θέλει να πετύχει το όνειρό του μπορεί να το κάνει στη Βουλγαρία, απο τη στιγμή που το επιθυμεί και έχει μια ισχυρή θέληση να το κάνει!! >> ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος AMALIPE-Centre for Interethnic Dialogue and Tolerance Web Τηλ

19 5. ΤΑΞΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΡΟΜΑ ΣΤΟ ΚΡΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ, AMALIPE ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΕΘΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ένταξη των «τάξεων πολιτισμού των Ρομά» (Roma culture classes) στη διδακτέα ύλη των κρατικών σχολείων στη Βουλγαρία είναι ένα πρόγραμμα που δημιουργήθηκε και υλοποιείται από το Center Amalipe (Βουλγαρία) από το Ο πυρήνας του προγράμματος είναι η θέσπιση του μαθήματος «Εθνική λαογραφία στη Βουλγαρία Λαογραφία των Ρομά» (Τάξεις πολιτισμού των Ρομά) (Folklore of the ethnoi in Bulgaria Roma Folklore/ Roma culture classes). Είναι ένα μάθημα επιλογής που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών των κρατικών σχολείων. Οι κλάσεις χωρίζονται σύμφωνα με τις διαφορές ηλικίας σε 2 η έως 4 η και σε 5 η έως 8 η τάξη Οι στόχοι του προγράμματος είναι οι εξής: 1. Πρόληψη της σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά, φέρνοντας το σχολείο κοντά στις οικογένειες των Ρομά (μέσω της ένταξης στοιχείων του πολιτισμού των Ρομά στο σχολικό πρόγραμμα) 2. Ενίσχυση της ταυτότητας των παιδιών Ρομά και αύξηση των κινήτρων τους για υψηλότερες σχολικές επιδόσεις 3. Κάνοντας τα παιδιά των μη-ρομά να εξοικειωθούν με την κουλτούρα των Ρομά και έτσι να τα βοηθήσουν να ξεπεράσουν τις προκαταλήψεις τους και να αποδεχτούν τα παιδιά των Ρομά Το μάθημα του πολιτισμού των Ρομά διδάσκεται όχι μόνο στους Ρομά αλλά επίσης στα παιδιά Βουλγαρικής και Τουρκικής καταγωγής. Το μάθημα διδάσκεται στη βουλγαρική γλώσσα, τα διδακτικά βοηθήματα που εκδίδονται παρουσιάζουν μια ποικιλία της λαογραφίας των Ρομά και τις σχέσεις της με τη λαογραφία άλλων εθνοτήτων στα πλαίσια του βουλγαρικού εθνικού πολιτισμού. Για το σκοπό αυτό, δημοσιεύεται μια πλήρης σειρά μεθοδολογικών βοηθημάτων (βιβλία, βιβλία εργασίας, βιβλία καθηγητή, διαδραστικά υλικά ήχου και εικόνας) η οποία έχει αποσταλεί δωρεάν σε σχολεία που διδάσκουν αυτό το μάθημα Η βασική προσέγγιση του προγράμματος είναι η πεποίθηση ότι κάθε μαθητής είναι καλός σε κάτι. Αυτό μπορεί να είναι ένα αντικείμενο του προγράμματος σπουδών ή και εκτός αυτού. Ένας μαθητής μπορεί να είναι καλός στα μαθηματικά, αλλά ένας άλλος μπορεί να είναι καλός στο να είναι ηγέτης και να οργανώνει τους άλλους, ή είναι καλός στην περιήγηση στο δάσος, ή να είναι ένας καλός μουσικός, κ.λπ. Η κύρια επικέντρωση της δράσης είναι η κοινότητα των Ρομά γενικά και ιδιαίτερα τα παιδιά Ρομά. Τα παιδιά Ρομά εγκαταλείπουν το σχολείο σε μεγάλους αριθμούς. Σύμφωνα με μια έρευνα που διεξήχθη από το Υπουργείο Παιδείας και Επιστημών, τα παιδιά Ρομά αποτελούν το 21% των μαθητών στην 1 η τάξη και μόνο το 7,8% στην 8η τάξη. Αυτό σημαίνει ότι τα 2/3 των παιδιών Ρομά που παρακολουθούν την 1 η τάξη εγκαταλείπουν το σχολείο χωρίς την απόκτηση οποιουδήποτε εκπαιδευτικού πτυχίου. Αυτό επηρεάζει την ευκαιρία τους για επιτυχία αργότερα στη ζωή τους. 18

20 Επιπλέον, πολλά παιδιά Ρομά έχουν σχετικά χαμηλούς σχολικούς βαθμούς και σοβαρά εκπαιδευτικά προβλήματα στο σχολείο. Η μη-τακτική παρακολούθηση και οι πολλές απουσίες (неизвинени отсъствия) χαρακτηρίζουν συχνά την παρουσία των Ρομά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και στις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτές ενισχύουν επιπρόσθετα τη διαδικασία σχολικής διαρροής μεταξύ τους ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Σήμερα περισσότερα από 230 σχολεία στη Βουλγαρία έχουν εντάξει αυτές τις τάξεις με τη συμμετοχή περισσότερων από μαθητών Ένταξη ενός μειονοτικού πολιτισμού (των Ρομά) και των παραδόσεών του στο σχολικό πρόγραμμα των δημοσίων σχολείων μέσω του μαθήματος: Εθνική Λαογραφία-Η Λαογραφία των Ρομά (ECA "Ethnic Folklore - Roma folklore) Ένας μηχανισμός αύξησης του ενδιαφέροντος και της συμμετοχής των παιδιών Ρομά στη σχολική ζωή μέσω της συμπερίληψης των παραδόσεών τους στα σχολικά θέματα Ένας μηχανισμός αφύπνισης της συμμετοχής των γονέων (κοινότητα) στο σχολείο << Ο αριθμός των απουσιών είναι κατά πολύ μικρότερος κατά τη διάρκεια υλοποίησης της τάξης για τη Λαογραφία των Ρομά. Σταδιακά, αυτό επηρέασε επίσης και τα υπόλοιπα μαθήματα.>> (Διευθυντής, Σχολείο P.Hilendarski, στο χωριό Harsovo, περιοχή Razgrad) << Το όνειρό μου τώρα είναι να γίνω δασκάλα. Μου αρέσει πολύ αυτό το επάγγελμα. Η δασκάλα είναι εκείνη που δείχνει το σωστό δρόμο στα παιδιά. Τους δίνει γνώσεις που όλοι χρειάζονται για να πετύχουν στη ζωή τους. Το επάγγελμα του δασκάλου είναι ένα πολύ υπεύθυνο και σοβαρό επάγγελμα ο δάσκαλος είναι πάντα ένα παράδειγμα για να ακολουθήσει κανείς >> (μια μαθήτρια στην 4η τάξη του Δημοτικού Σχολείου Hristo Botev, στο χωριό Tarnava, περιοχή Vratsa) 19

21 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος AMALIPE-Centre for Interethnic Dialogue and Tolerance Web Τηλ

22 6. ΙΑΤΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΡΟΜΑ (ΣΤΕΚΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΟ ΑΛΙΒΕΡΙ) ΕΛΛΑΔΑ, ΚΕΚΠΑ-ΔΙΕΚ, ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ-ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ, ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η δράση αυτή αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του Ιατροκοινωνικού Κέντρου Ρομά (Κέντρο Στήριξης Ρομά) στο Αλιβέρι της Νέας Ιωνίας του Βόλο, το οποίο παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης στους Ρομά της περιοχής από το Η δραστηριότητα αυτή χρηματοδοτήθηκε αρχικά από την Κοινοτική Πρωτοβουλία Integra, (πρόγραμμα Multi Roma Action Hellas) ( ), το Ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για τους Ρομά στην Ελλάδα ( ), το Ελληνικό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του τρίτου ΚΠΣ με 75% συγχρηματοδότηση από το ΕΚΤ ( ) και από Εθνικούς Πόρους σε συνδυασμό με πόρους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέχρι σήμερα ( ). Για την περίοδο το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από το ελληνικό ΕΣΠΑ. Τα «Ιατροκοινωνικά Κέντρα για τους Ρομά» στοχεύουν στην κοινωνική ενσωμάτωση σε τοπικό επίπεδο, με βάση ένα τοπικό σχέδιο δράσης για τους Ρομά Η μεθοδολογία τους είναι η ολιστική προσέγγιση (εκπαίδευση-εργασία-υγεία-στέγασηδραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα). Οι δράσεις του Κέντρου επικεντρώνονται στις γυναίκες και τα παιδιά Η ανάπτυξη των διαφόρων δράσεων βασίστηκε στα αποτελέσματα ποσοτικών ερευνών για τον προσδιορισμό των αναγκών των κατοίκων σε συνδυασμό με τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης τύπου Spiral 4 Η κύρια ιδέα μας είναι ότι οι γυναίκες αποτελούν έναν βασικό παράγοντα για την οικονομική και την εκπαιδευτική μετεξέλιξη της περιοχής. Στο Αλιβέρι της Νέας Ιωνίας Βόλου διαμένουν μόνιμα ή προσωρινά, πάνω από άτομα με καταγωγή Ρομά (στοιχεία 2010, ΚΕΚΠΑ-ΔΙΕΚ). Αυτή η γειτονιά έχει τα χαρακτηριστικά μιας απομονωμένης περιοχής και οριοθετείται από μια σιδηροδρομική γραμμή, το χείμαρο Ξηριά και έναν περιφερειακό δρόμο που συνδέει την Ν. Ιωνία με την περιοχή των Μελισσιατίκων. Στο Αλιβέρι, όταν αρχίσαμε να εργαζόμαστε το 1998, τα περισσότερα από τα παιδιά (πάνω από 80%) δεν πήγαιναν στο σχολείο και οι γυναίκες ήταν πολύ απασχολημένες με το νοικοκυριό ή με τη βοήθεια των συζύγων τους στην εργασία για να ασχοληθούν με τα παιδιά τους. Επιπλέον, η εκπαίδευση δεν ήταν μια αξία για τις οικογένειες (σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού ήταν αναλφάβητοι ή λειτουργικά αναλφάβητοι). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ξεκινήσαμε ενέργειες για την προώθηση της εκπαίδευσης ως αξία μεταξύ των κατοίκων και της εγγραφής των παιδιών στο σχολείο 4 Ιστοσελίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης, SPIRAL (Δείκτες Κοινωνιακής Προόδου και Συνυπευθυνότητας), https://spiral.cws.coe.int/tiki-index.php 21

23 Προσπάθειες για να αλλάξει η κατάσταση σχετικά με την εκπαίδευση των Ρομά ξεκίνησαν από πολύ νωρίς (από το 1998 και ακόμη περισσότερο μετά το 2000). Με τον καιρό καταλάβαμε ότι οι προσπάθειες αυτές "μπλοκάρονται" συχνά από τους γονείς των παιδιών, κάτι που συμπεράναμε ότι οφείλεται σε έλλειψη σεβασμού για την εκπαίδευση ως αξία στην συγκεκριμένη κοινότητα. Ως εκ τούτου, έπρεπε να προσεγγισθούν αυτά τα μέλη της οικογένειας που ήταν πιο κοντά στα παιδιά καθώς και τα οποία θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κατάσταση της εκπαίδευσής τους: οι μητέρες και οι γιαγιάδες τους. Έτσι, αποφασίσαμε να αλλάξουμε αυτή την κατάσταση, παρεμβαίνοντας τόσο στις γυναίκες όσο και στα ίδια τα παιδιά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι εγγραφές έχουν διπλασιαστεί από το 2006 και η σχολική διαρροή μειώθηκε γύρω στο 10% από 40% (τα παιδιά τους πηγαίνουν στο κοντινό δημόσιο σχολείο ). Επίσης, περίπου 4-5 παιδιά φοιτούν σε νηπιαγωγείο κάθε χρόνο για πρώτη φορά και το ίδιο ισχύει και για βελτίωση συμμετοχή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το ενδιαφέρον για την εκπαίδευσή τους καθώς και για την απασχόληση έχει αυξηθεί πάρα πολύ: μέχρι σήμερα, 20 γυναίκες έχουν εκπαιδευτεί στο στήσιμο δικών τους επιχειρήσεων και 31 ακόμη έχουν συμμετάσχει σε μαθήματα ελληνικής γλώσσας. Πέντε γυναίκες πήραν απολυτήριο πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, 5 έφηβες πήρε πιστοποιητικό παρακολούθησης αυτών των μαθημάτων ενώ 1 από αυτά τα παιδιά συνέχισαν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αξίζει επίσης να πω το γεγονός ότι σιγά-σιγά και ορισμένοι άνδρες εξέφρασαν τη βούλησή τους να παρακολουθήσουν τα μαθήματα: 9 άνδρες παρακολούθησαν μαθήματα ελληνικής γλώσσας και 2 πήραν απολυτήριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης. 1 γυναίκα από την κοινότητα εργάστηκε ως καθαρίστρια στα μαθήματα που οργανώθηκαν από τα ΚΕΚ και 1 ακόμα εργάστηκε ως μεσολαβήτρια. Επιπλέον, 2 γυναίκες εργάζονται στην καθαριότητα του Δήμου Βόλου ενώ 3 γυναίκες αποφάσισαν να αιτηθούν επιδότησης για να ξεκινήσουν τη δική τους μικρομεσαία επιχείρηση << Αναφέραμε συνεχώς πράγματα που μας άρεσαν και η Ειρήνη τα κατέγραφε στον πίνακα Μαθήματα Ελληνικών, εκδρομές, συζητήσεις για την ομορφιά και την υγεία, χειροτεχνία κτλ. Απόλαυσα πραγματικά την ομαδικότητα, τα γέλια μας...>> Μαγδαληνή Σαμπάνη (μέλος του Στεκιού Γυναικών) << Ήθελα να μάθω Ελληνικά, να κάνω τη ζωή μου ευκολότερη ειδικά στις δημόσιες υπηρεσίες, να μπορώ να επικοινωνώ με τους υπόλοιπους Έλληνες >> Σταυρούλα Κολώνια (ιδρυτικό μέλος του Στεκιού Γυναικών) 22

24 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος KEKPA-DIEK, Municipal Enterprise for social care, Municipality of Volos Web Τηλ , Fax:

25 7. ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ: ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΚΕΝΤΡΟ ΈΡΕΥΝΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΒΑΡΚΕΛΩΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι Διαδραστικές Ομάδες αποτελούν Επιτυχημένη Εκπαιδευτική δράση η οποία υλοποιείται σε όλο και περισσότερα σχολεία. Η δράση αυτή αναπτύχθηκε μέσα από το πρόγραμμα «School as Learning Communities» (Το σχολείο ως Κοινότητα Μάθησης). Οι διαδραστικές ομάδες έχουν εκπαιδευτικά επιτυχή αποτελέσματα για όλους τους μαθητές, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών από υποβαθμισμένες ομάδες όπως τα παιδιά Ρομά. Οι Διαδραστικές ομάδες είναι μια μορφή οργάνωσης της σχολικής τάξης που προωθεί τόσο τη βελτίωση των σχολικών επιδόσεων όσο και την κοινωνική συνοχή. Βασίζεται στην ομαδοποίηση των μαθητών σε μικρές ετερογενείς ομάδες (όσον αφορά το φύλο, τον πολιτισμό, την επίτευξη σχολικών επιδόσεων, ειδικές ανάγκες κλπ.) οι οποίες ενσωματώνονται στο υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό της τάξης που ήδη υπάρχει στο σχολείο και στην κοινότητα, και το οποίο σε πολλές περιπτώσεις δεν αξιοποιείται σωστά. Ως ανθρώπινους πόρους εδώ εννοούμε του συντελεστές της εκπαίδευσης όπως οι οικογένειες, οι εθελοντές, οι δάσκαλοι της ενισχυτικής διδασκαλίας, κτλ. Αρκετές δραστηριότητες προτείνονται από το δάσκαλο και στη συνέχεια κάθε μικρή ομάδα εργασίας τους με τη βοήθεια ενός μέλους οικογένειας ή ενός εθελοντή που γίνονται μέρος της ομάδας, εργάζεται πάνω σε αυτή τη δραστηριότητα. Αυτή η προσθήκη ενός ενήλικα στις ομάδες λειτουργεί ως κίνητρο μάθησης και αλληλεπίδρασης μεταξύ των μαθητών Οι Διαδραστικές ομάδες απαιτούν την οργάνωση της σχολικής τάξης σε μικρές ετερογενείς ομάδες μαθητών (π.χ. τέσσερις ομάδες των πέντε μαθητών) ενώ περιλαμβάνουν επίσης πολλούς ενήλικες, έναν/μία για κάθε ομάδα. Κάθε ομάδα εργάζεται με τη μέθοδο της «Λειτουργικής Μάθησης» για μικρό χρονικό διάστημα (π.χ. 20 λεπτά). Στη συνέχεια, τα μέλη των ομάδων ανακατανέμονται μεταξύ τους για να εργαστούν σε μια διαφορετική δραστηριότητα με διαφορετικό ενήλικα. Οι ενήλικες αυτοί είναι ή άλλοι καθηγητές ή μέλη των οικογενειών των παιδιών, εθελοντές από την κοινότητα, ή άλλοι εθελοντές. Τα άτομα αυτά είναι υπεύθυνα για την ενίσχυση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των παιδιών προκειμένου να επιλύσουν τα καθήκοντα που τους έχουν ανατεθεί, ενώ παράλληλα τους εισάγουν σε ένα ευρύτερο και πλουσιότερο φάσμα μαθησιακών αλληλεπιδράσεων. Στις Διαδραστικές Ομάδες τα παιδιά μαθαίνουν να αλληλεπιδρούν με τους συνομηλίκους τους, οι οποίοι είναι σε διάφορα επίπεδα μάθησης, ενώ μερικά βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο σχολικών επιδόσεων. Οι ομάδες προσφέρουν στα παιδιά περισσότερες ευκαιρίες για αμοιβαία βοήθεια μεταξύ των παιδιών από διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης και ρυθμούς, καθώς και από ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών ενηλίκων. Η Ania Ballesteros, μια 10χρονη μαθήτρια που προέρχεται από ένα από τα επιτυχημένα SES σχολεία, περιέγραψε την εμπειρία της στο τελικό συνέδριο που διοργανώθηκε στα πλαίσια του προγράμματος INCLUD-ED: «Χωρίς διαδραστικές ομάδες, κάποια παιδιά θα είχαν μείνει πίσω». Αντ' αυτού, με τις διαδραστικές ομάδες, μαθητές με υψηλές σχολικές επιδόσεις έγιναν ένας πολύτιμος πόρος βοήθειας για τους υπόλοιπους. 24

26 Ταυτόχρονα, η προσέγγιση αυτή εγγυάται ότι οι μαθητές με τις υψηλές επιδόσεις, δεν περιμένουν τους υπόλοιπους για να προχωρήσουν αλλά ενισχύουν τις μετα-γνωστικές ικανότητές τους, ενώ εξηγούν στους άλλους πώς να επιλύσουν θέματα του έργου. Η ενισχυμένη αλληλεπίδραση επιταχύνει την εκμάθηση για όλους τους μαθητές και προωθεί την αλληλεγγύη μεταξύ των συμμαθητών. Οι Διαδραστικές Ομάδες είναι μια Επιτυχημένη Εκπαιδευτική Δράση που εφαρμόζεται σε ολοένα και περισσότερα σχολεία. Αυτή η δράση αναπτύσσεται στα πλαίσια του προγράμματος Σχολείο ως Μαθησιακή Κοινότητα. Υπάρχουν περισσότερα από 150 σχολεία που λειτουργούν ως Μαθησιακές Κοινότητες στην Ισπανία. Οι Διαδραστικές Ομάδες επιτυγχάνουν την εκπαιδευτική επιτυχία μεταξύ όλων των παιδιών, περιλαμβανομένων εκείνων από τις πιο ευάλωτες ομάδες όπως τα παιδιά των Ρομά ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Σε ένα από τα σχολεία της μελέτης (Montserrat, Terrassa), για παράδειγμα, κατά την περίοδο μεταξύ 2001 και 2007, το ποσοστό των μαθητών που απέκτησαν βασικές ικανότητες στην ανάγνωση αυξήθηκε από 17% έως 85%. Κατά την ίδια περίοδο ο αριθμός των μεταναστών μαθητών αυξήθηκε από 12% έως 46%. Τα αποτελέσματα αυτά καθιστούν δυνατή την υπέρβαση των υποθέσεων που Κάνουμε εδώ και καιρό οι οποίες που εξηγούν τα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου σχολείου με βάση τη σύνθεση των μαθητών του. Στη γειτονιά του Μονσεράτ, όπου βρίσκεται το συγκεκριμένο σχολείο οι περισσότεροι κάτοικοι είναι Ρομά. Η γειτονιά χαρακτηρίζεται από χαμηλά εισοδήματα και μη προνομιούχες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Όλα τα παιδιά των Ρομά της γειτονιάς παρακολουθούν το σχολείο Οι Διαδραστικές Ομάδες ενθαρρύνουν τα ομότιμα μέλη τους να βοηθήσουν το ένα το άλλο και, όταν οι μαθητές παρουσιάζουν ετερογένεια όσον αφορά το επίπεδο των επιδόσεων, βελτιώνεται η μάθηση συνολικά Η ενσωμάτωση των οικογενειών στη σχολική τάξη συμβάλλει στη βελτίωση της συνύπαρξης και της βελτίωσης της συμπεριφοράς των συμμετεχόντων μαθητών. Οι μαθητές συμπεριφέρονται καλύτερα επικεντρώνονται στις δραστηριότητες μάθησης, όταν συγγενείς τους ή οι συγγενείς των άλλων παιδιών είναι παρόντες. Τόσο τα μέλη των οικογενειών που συμμετέχουν όσο και των εκπαιδευτικών έχουν αναγνωρίσει τη βελτίωση αυτή. Αυτή είναι η περίπτωση μιας αναλφάβητης μητέρας από το σχολείο της Λα Παζ, η οποία παρατηρεί ότι όταν συμμετέχει η ίδια στην τάξη η συμπεριφορά των μαθητών βελτιώνεται 25

27 << Πριν να έρθω, είχε γίνει τόση πολλή φασαρία για αυτή την Ομάδα. Και ένα κορίτσι είπε: Η μαμά του Juan είναι εδώ, και μετά όλοι καθίσαμε. Και τους είπα Ελάτε όλοι, ηρεμήστε και θα δείτε τι θα γίνει!, και όλα τα παιδιά κάθισαν για να δουν τι θα πει ο δάσκαλος, και όλα πήγαν καλά, και ο δάσκαλος είναι εκεί μαζί τους. Και η δασκάλα είπε: Αν δεν το έβλεπα να συμβαίνει, δεν θα το πίστευα, και είπε επίσης: Πότε θα ξανάρθετε; >> (Mother, La Paz School) << Κι εκείνοι που βοηθούν μαθαίνουν επίσης. Για παράδειγμα, αν ένα αγόρι πρέπει να εξηγήσει ένα πρόβλημα στον συμμαθητή του (...) όταν το εξηγεί, πρέπει και το ίδιο να περάσει από μια διαδικασία συλλογισμού, να ρίξει το επίπεδο κατανόησης του, ας πούμε, και στη συνέχεια να επικοινωνήσει προφορικά με τους συμμαθητές του ώστε να το κατανοήσουν. Έτσι αυτή είναι μια διαδικασία συλλογισμού την οποία περνά και που πραγματικά τον βοηθά να μάθει περισσότερα και να έχει πραγματική συνείδηση όσων γνωρίζει >> (Teacher, Mare de Déu school) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities of the University of Barcelona Web Τηλ /

28 8. ΔΙΑΛΟΓΙΚΕΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΚΕΝΤΡΟ ΈΡΕΥΝΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΒΑΡΚΕΛΩΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι Συγκεντρώσεις οργανώνονται στα σχολεία άλλων οργανισμών με μητέρες, πατέρες, άλλα μέλη της Κοινότητας και παιδιά. Σ αυτές τις συνεδρίες, οι άνθρωποι μοιράζονται την γνώση από το διάβασμα κλασικών έργων λογοτεχνίας, από συγγραφείς όπως Κάφκα, Τζόις, Ντοστογιέφσκι, Γκαρσία Λόρκα και Θερβάντες. Με την συμμετοχή στο διάλογο για την λογοτεχνία, οι συμμετέχοντες εμβαθύνουν στην κατανόηση της γλώσσας και συμμετέχουν σε συζητήσεις που βασίζονται στις δικές τους εμπειρίες ζωής. Είναι τελικά μία πολύ ενδυναμωτική εμπειρία. Στις Συγκεντρώσεις, οι συμμετέχοντες επιλέγουν κλασικά έργα λογοτεχνίας που επιθυμούν να διαβάσουν και τον τρόπο με τον οποίο πολλές σελίδες θα διαβαστούν σε κάθε συνεδρία. Οι συμμετέχοντες διαβάζουν τις συμφωνημένες σελίδες στο σπίτι και επιλέγουν ένα απόσπασμα που θέλουν να το μοιραστούν με άλλους. Κάθε φορά μαζί στην συγκέντρωση, οι άνθρωποι που έχουν επιλέξει το απόσπασμα, υποβάλουν αίτημα για να λάβουν το λόγο από τον συντονιστή. Είναι ο συντονιστής αυτός ο οποίος δίνει το λόγο. Μετά, το άτομο διαβάζει το απόσπασμα και εξηγεί γιατί το επέλεξε. Μετά η συζήτηση είναι ανοικτή στους ανθρώπους αυτούς οι οποίοι θέλουν να πουν την γνώμη τους για το συγκεκριμένο απόσπασμα, και η διαδικασία προχωράει έως το τέλος ανάγνωσης των αποσπασμάτων Οι συγκεντρώσεις οργανώνονται στα σχολεία άλλων οργανισμών με μητέρες, πατέρες και άλλα μέλη της Κοινότητας. Οι συγκεντρώσεις διαλογικής λογοτεχνίας στοχεύουν σε ενήλικες που δεν έχουν πανεπιστημιακού επιπέδου εκπαίδευση. Οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται μπορεί να παρακολουθήσει. Αυτό αποτελεί μία διέξοδο όχι απλώς για διάβασμα, αλλά επίσης για να ανοιχθεί το σχολείο στην κοινότητα. Οι συγκεντρώσεις διαλογικής λογοτεχνίας διεξάγονται επίσης με παιδιά, ως μία δραστηριότητα μετά το σχολείο ή ως ένα τμήμα του κανονικού προγράμματος. Οι συγκεντρώσεις διαλογικής λογοτεχνίας τηρούνται στα σχολεία αυτά τα οποία έχουν μετατραπεί σε κοινότητες διαβάσματος και άλλες οργανώσεις εκπαίδευσης ενηλίκων. Οι συνεδρίες των συγκεντρώσεων γίνονται μία φορά την εβδομάδα Σ αυτές τις συνεδρίες, οι άνθρωποι μοιράζονται την γνώση από το διάβασμα κλασικών έργων λογοτεχνίας, από συγγραφείς όπως Κάφκα, Τζόις, Ντοστογιέφσκι, Λόρκα και Θερβάντες. Με την συμμετοχή στο διάλογο για την λογοτεχνία, οι συμμετέχοντες εμβαθύνουν στην κατανόηση της γλώσσας και συμμετέχουν σε συζητήσεις που βασίζονται στις δικές τους εμπειρίες ζωής. Είναι τελικά μία πολύ ενδυναμωτική εμπειρία ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Η δημιουργία ευκαιριών στην οποία παιδιά και συγγενείς μπορούν να μοιραστούν τις γνώσεις τους και δουλεύουν μαζί στο σπίτι βελτιώνοντας έτσι τα κίνητρά τους και τις ακαδημαϊκές τους υποχρεώσεις 27

29 Λόγω της οικογένειας και της εκπαιδευτικής κοινότητας οι ευκαιρίες για την οικογένεια είναι να πρέπει να μπορούν να είναι σε θέση να βοηθήσουν τα παιδιά τους με την δουλειά στο σπίτι να έχει αυξηθεί, και αυτό συμβάλλει στην ακαδημαϊκή τους επίτευξη Οι αυξημένες μαθησιακές αλληλεπιδράσεις και το μαθησιακό περιβάλλον έχουν οδηγήσει σε αυξημένες προσδοκίες για τις πιθανότητες ακαδημαϊκής κατεύθυνσης των παιδιών Η συμμετοχή των οικογενειών έχει οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις σε αύξηση οικογενειακής συμμετοχής σε άλλες δραστηριότητες στο σχολείο ως αποτέλεσμα της καλύτερης κατανόησης του σχολείου και της ευκαιρίας της συμμετοχής που έχουν εκεί Οι γυναικείες συμμετοχές στα οικογενειακά εκπαιδευτικά τμήματα γίνονται οι πρωταγωνίστριες της δικής τους προόδου και αναπτύσσουν την αυτοεκτίμησή τους << Λοιπόν, είχε επιπτώσεις πάνω τους για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σχολείο. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι γονείς συνεργάζονται έτσι (...). Από τη στιγμή που καταλάβουν τη λειτουργία, οι γονείς συμμετέχουν περισσότερο και γνωρίζουν πιο πολλά γιατί οι άνθρωποι δεν συνεργάζονται καθώς δεν γνωρίζουν πως λειτουργεί το σχολείο και έτσι παραιτούνται. >> (Teacher, Mare de Déu School) << Το γεγονός ότι υπάρχουν τάξεις σημαίνει ότι οι γονείς μοιράζονται λιγάκι τις προσδοκίες τους για τα παιδιά τους, και ενώ ίσως πριν έλεγαν ότι το 4 ο ή το 6 ο έτος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ήταν το περισσότερο που τα παιδιά τους μπορούσαν να φτάσουν, τώρα μιλάνε για το πανεπιστήμιο (...) Με συγκλόνιζε πολύ, όταν ήρθα εδώ, ότι τα παιδιά που έφταναν στην ηλικία των 14 ετών μιλούσαν αμέσως για το γεγονός ότι όταν γίνουν 15 ή 16 θα εργάζονταν ήδη, αλλά τώρα λένε, ότι θέλω να παρακολουθήσω επαγγελματική κατάρτιση, θέλω να πάω στο πανεπιστήμιο (Teacher, Mare de Déu School) 28

30 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities of the University of Barcelona Web Τηλ /

31 9. Η ΜΑΘΗΣΗ ΣΤΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΡΟΜΑ (ROFAL), ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO ΙΡΛΑΝΔΙΑ, ΚΕΝΤΡΟ PAVEE POINT TRAVELLERS ΠΕΡΙΛΗΨΗ To RoFal είναι ένα πρόγραμμα του Comenius Regio που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το έργο προσπάθησε να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των γονέων στην εκπαίδευση των παιδιών μέσω της στήριξης των οικογενειών να βοηθήσουν τα παιδιά τους να μάθουν, την αύξηση του χρόνου αλληλεπίδρασης των οικογενειών και των παιδιών σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες και την υποστήριξη των γονέων στις δικές τους αλφαβητικές και αριθμητικές ανάγκες. Κατά τη διάρκεια των δύο ετών το σχέδιο υποστήριξε περισσότερους από 55 γονείς να συμμετάσχουν σε Τάξεις Μάθησης για την Οικογένεια (Family Learning Classes). Το πρόγραμμα αφορούσε την κοινότητα των Ρομά στο Ennis, Co. Clare. Η κοινότητα των Ρομά στο Ένις εκτιμάται ότι είναι περίπου 300, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών. Το Πρόγραμμα Clare Family Learning συνεργάστηκε με πολλούς φορείς για να μεγιστοποιηθεί η χρήση των πόρων και η δυνατότητα να ωφεληθούν οι γονείς στην περιοχή Clare. Μεγάλος αριθμός θεσμοθετημένων και μη υπηρεσιών συμμετείχαν ενεργά στο έργο. Η Εθνική Σχολή Εκπαίδευση από Κοινού του Ennis (Educate Together National School), ο Σύνδεσμος Εκπαιδευτικών του Σχολείου της Κοινότητας (Home School Community Liaison Teacher), το πρόγραμμα Ολοκληρώνω το Σχολείο του Κολεγίου της κοινότητας του Ennis (School Completion Project in Ennis Community Project), και το Κέντρο Υποστήριξης Μεταναστών του Clare (Clare Immigrant Support Centre), όλα συνεργάστηκαν στενά με την κοινότητα των Ρομά στην περιοχή. Η διαχείριση και υλοποίηση του έργου έγινε μέσω του Προγράμματος Η Μάθηση στην Οικογένεια στο Clare, όπου γίνονταν οι μηνιαίες συνεδριάσεις του έργου στο Ennis. Ο διεθνής οργανισμός-εταίρος τους ήταν ο Aydin Il Milli Egitim Mudurlugu στην Επαρχία Aydin, στην Τουρκία. Οι κύριοι στόχοι του έργου ήταν: Η αύξηση της ένταξης της μειονοτικής κοινότητας (των Ρομά), στην εκπαίδευση των παιδιών τους Η προώθηση δραστηριοτήτων συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις χώρες εταίρους Η υποστήριξη των οικογενειών για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να μάθουν Η αύξηση του χρόνου αλληλεπίδρασης γονέων παιδιών σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες Η υποστήριξη των γονέων στις δικές τους αλφαβητικές και αριθμητικές ανάγκες Η προώθηση της έννοιας της δια βίου μάθησης Υπήρχαν προβλήματα με τις απουσίες των παιδιών Ρομά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και θεωρήθηκε ότι μια πρωτοβουλία που θα ανέπτυσσε τη συμμετοχή των γονέων στο σχολείο θα μπορούσε να λειτουργήσει για να καταπολεμηθεί αυτό το φαινόμενο. Ένα 16ωρο, 8 εβδομάδων πρόγραμμα των Τάξεων Μάθηση στην Οικογένεια αναπτύχθηκε. Τα μαθήματα κανονίστηκαν σε 30

32 βολικές ώρες και μέρη για τους γονείς Ρομά. Στο πλαίσιο των τάξεων, υπήρχε η δυνατότητα για φύλαξη και απασχόληση των παιδιών. Αρχικά ένα ερωτηματολόγιο που μεταφράστηκε στα Τσέχικα διανεμήθηκε στις οικογένειες για να διαπιστωθούν τα ενδιαφέροντα των γονιών ως προς τα μαθήματα ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 55 γονείς συμμετείχαν στις Τάξεις η Μάθηση στην Οικογένεια 100% μεταφορά των παιδιών Ρομά από την πρωτοβάθμια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση 31 απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο για τις εκπαιδευτικές ανάγκες και το εκπαιδευτικό υπόβαθρο Ανάπτυξη και διάδοση του φυλλαδίου με την περιγραφή των βασικών σημείων σχετικά με την έναρξη του σχολείου στην Ιρλανδία, τρόπους για τη στήριξη των παιδιών και του τρόπου λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος Οι γονείς παρακολουθούν κανονικές τάξεις στο κέντρο εκπαίδευσης ενηλίκων Σημαντική αύξηση του αριθμού των γονέων που παρακολουθούν εκπαίδευση ενηλίκων Σημαντική αύξηση της σχολικής φοίτησης. Δημιουργία δικτύου των φορέων από την περιοχή που συνεργάζονται σε θέματα που επηρεάζουν τις οικογένειες των Ρομά Στο τέλος του έργου οι γονείς αισθάνονταν πολύ πιο άνετα στο σχολικό περιβάλλον των παιδιών τους. Οι γονείς συνεργάστηκαν με το προσωπικό και τις τοπικές αρχές για μια σειρά θεμάτων Πώς επέδρασαν οι τάξεις μάθησης της οικογένειας στη δική μου οικογένεια? << Μου αρέσει η τάξη μιας και τα παιδιά κάνουν κάτι ενδιαφέρον και επίσης συναντούν άλλα παιδιά. Αυτό φέρνει ευτυχία >> << Τα παιδιά διασκεδάζουν. Οι τάξεις βοηθούν τα παιδιά και τα υποστηρίζουν >> 31

33 << Μου άρεσε που παίζαμε παιχνίδια με τα παιδιά. Αισθάνομαι καλύτερα μετά την τάξη >> << Είναι καλύτερα να γίνεται δύο φορές την εβδομάδα. Ναι, μου άρεσε, μας βοήθησε πολύ. Ναι, μου άρεσε πολύ το πρόγραμμα >> ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Pavee Point Travellers Centre - Ireland Web Τηλ

34 10. ΈΝΑ ΚΑΛΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΡΟΥΜΑΝΙΑ, ROMANI CRISS ΚΕΝΤΡΟ ΡΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρώτο βήμα του προγράμματος ήταν η επιλογή μιας κοινότητας για την εφαρμογή ενός εντατικού πιλοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος για τα παιδιά. Χρησιμοποιήθηκαν δύο κριτήρια για την επιλογή της τοποθεσίας: η ύπαρξη μιας κοινότητας Ρομά με σχολική διαρροή και δύσκολη προσαρμογή των παιδιών Ρομά στις σχολικές απαιτήσεις, και το γνήσιο ενδιαφέρον των τοπικών αρχών στην επιτυχία του προγράμματος, που αποδεικνύεται από την άμεση εμπλοκή τους στις δραστηριότητες. Μετά την επιλογή της τοποθεσίας, έγινε μια μελέτη σκοπιμότητας στην κοινότητα των Ρομά η οποία βασίστηκε σε ένα ερωτηματολόγιο, προκειμένου να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας. Το επόμενο στάδιο του προγράμματος αποτέλεσε η οργάνωση ενός σεμιναρίου κατάρτισης για το διδακτικό προσωπικό του έργου. Η εκπαίδευση υπογράμμισε τη σημασία της προσαρμογής του εκπαιδευτικού περιεχομένου στα χαρακτηριστικά των παιδιών (ηλικία, οικογενειακό περιβάλλον, χαρακτηριστικά της κοινότητας),την αποτίμηση της κινητοποίησης και του πνευματικού δυναμικού των παιδιών, και με μια στρατηγική διδασκαλίας βασισμένη στο παιχνίδι, για να αυξήσει την προσβασιμότητα των ενεργειών. Με βάση την εμπειρία αυτού του πιλοτικού προγράμματος, τα επόμενα έργα για την προσχολική εκπαίδευση που δημιουργήθηκαν και υλοποιήθηκαν από το Romani CRISS περιελάμβαναν μια διαπολιτισμική διάσταση. Έτσι, το 2006, 2007 και 2008 το Romani CRISS οργάνωσε καλοκαιρινά νηπιαγωγεία για τα παιδιά που ήταν έτοιμα να εγγραφούν στο δημοτικό σχολείο. Οι δραστηριότητες αποσκοπούσαν να υπονομεύσουν τα πολιτιστικά και εθνικά στερεότυπα, να προωθήσουν τον διαπολιτισμικό διάλογο και την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των συμμετεχόντων, να βοηθήσουν τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν τη συλλογική τους ταυτότητα, και να τους ευαισθητοποιήσουν σχετικά με τον πλούτο των παραδόσεων των Ρομά. Πέρα από αυτό, το Romani CRISS οργάνωσε διαπολιτισμικές δραστηριότητες στα κανονικά νηπιαγωγεία με εθνοτικά μεικτό πληθυσμό μαθητών. Οι δραστηριότητες επικεντρώθηκαν στην έκφραση των καλλιτεχνικών δεξιοτήτων (ζωγραφική, πηλός, κατασκευή κούκλας, και υποκριτική) και στην απόκτηση πληροφοριών σχετικά με την ιστορία και τις παραδόσεις των Ρομά Τα νηπιαγωγεία παρέχουν στα παιδιά τις απαραίτητες ικανότητες για την επιτυχή ένταξη στο δημοτικό σχολείο. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, οι συμμετέχοντες βελτίωσαν τις προφορικές επικοινωνιακές τους δεξιότητες, χρησιμοποίησαν τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους, και απέκτησαν βασικές γνώσεις μαθηματικών. Ως εκ τούτου, πιστεύουμε ότι το να γίνουν διαθέσιμα τα νηπιαγωγεία για τα παιδιά από μειονεκτούσες ομάδες,μπορεί να αυξήσει τη συμμετοχή τους στο σχολείο και την ικανότητά τους να είναι ανταγωνιστικά. Η διαπολιτισμικότητα διευκολύνει την εκπαιδευτική ένταξη των παιδιών της μειονότητας. Η προσέγγισή μας βασίστηκε στις αρχές της ανεκτικότητας, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και της αποδοχή της διαφορετικότητας ως κάτι το φυσιολογικό. Οι συμμετέχοντες Ρομά ήταν πρόθυμοι να μάθουν για την πολιτιστική τους κληρονομιά και τις πολιτιστικές διαφορές 33

35 στην κοινωνία, και έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα θέματα που είχαν σχέση με το πολιτισμικό τους υπόβαθρο. Ως εκ τούτου, υποστηρίζουμε την ενσωμάτωση των διαπολιτισμικών δραστηριοτήτων στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα Στο έργο συμμετείχαν 30 παιδιά Ρομά ηλικίας 6-12 τα οποία είτε δεν είχαν παρακολουθήσει το νηπιαγωγείο ή το δημοτικό σχολείο, ή αντιμετώπιζαν σχολική αποτυχία ή εγκατάλειψη του σχολείου από την τοποθεσία Panciu, Κομητεία της Vrancea της Ρουμανίας. Το πρόγραμμα «Ένα Καλό Ξεκίνημα στο Σχολείο» είχε σκοπό τη βελτίωση της προσαρμοστικότητας και της σχολικής επίδοσης των παιδιών Ρομά από το Panciu, κομητεία Vrancea. Ήταν μια κοινή πρωτοβουλία της UNICEF, του Υπουργείου Παιδείας της Ρουμανίας, και του Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης και Μελετών για τους Ρομά (RomaniCRISS) που προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των υψηλών ποσοστών πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου των παιδιών Ρομά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Εντατική εκπαίδευση των παιδιών Ρομά διοργανώθηκε τον Αύγουστο του Η μέση ημερήσια διάρκεια των δραστηριοτήτων αυξήθηκε σταθερά από 4 ώρες την ημέρα κατά την πρώτη εβδομάδα, στις 5 ώρες τη δεύτερη εβδομάδα, και στις 6 ώρες στην τρίτη εβδομάδα Εκπαίδευση για την εγγραφή στο δημοτικό σχολείο σε θέματα όπως: ανάπτυξη της γλώσσας, μαθηματικές δεξιότητες, περιβαλλοντική εκπαίδευση, παιχνίδια και δημιουργική απασχόληση, αγωγή του πολίτη, καλλιτεχνικές δραστηριότητες, φυσική αγωγή, μουσική και χορός Ίδρυση του Εκπαιδευτικού Κέντρου Υποστήριξης που παρείχε στα παιδιά πρόσθετη στήριξη μετά το σχολείο. Στο Εκπαιδευτικό Κέντρο Υποστήριξης, τα παιδιά μπορούσαν να κάνουν τις εργασίες τους για την επόμενη μέρα, να προετοιμαστούν για τη τάξη, και να ζητήσουν βοήθεια όποτε χρειαζόταν Οργάνωση συνεδρίας κατάρτισης για το διδακτικό προσωπικό Ένα ποσοστό 56% των παιδιών προωθήθηκαν στο επόμενο επίπεδο σπουδών 34

36 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani CRISS - Roma Centre for Social Intervention and Studies Web Τηλ Tel:

37 11. ΈΝΑ ΚΑΛΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ (ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) ΡΟΥΜΑΝΙΑ, ROMANI CRISS ΚΕΝΤΡΟ ΡΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρόγραμμα «Ένα Καλό Ξεκίνημα» χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υποστήριξε περισσότερα από παιδιά ηλικίας από μηδέν έως έξι για να αποκτήσουν πρόσβαση στην προσχολική εκπαίδευση και τις υπηρεσίες φροντίδας σε 16 τοποθεσίες σε τέσσερις χώρες (Ουγγαρία, FYROM, Ρουμανία και Σλοβακία). Παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα ασχολείται κυρίως με τους Ρομά, υποστηρίζει επίσης και μη Ρομά παιδιά και οικογένειες. Οι εταίροι του «Ένα Καλό Ξεκίνημα» (μη-κυβερνητικές οργανώσεις) δουλεύουν με τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις στα διάφορα μέρη για τη δημιουργία βιώσιμων εταιρικών σχέσεων που θα μπορέσουν να αυξήσουν και να βελτιώσουν το φάσμα των υπηρεσιών που παρέχονται σε μικρά παιδιά με την πάροδο του χρόνου. Οι κύριοι στόχοι του έργου ήταν να αυξήσει την πρόσβαση των Ρομά και μη Ρομά παιδιών σε ποιοτικές υπηρεσίες προσχολικής εκπαίδευσης και να βελτιώσει τα αποτελέσματα της πρώιμης ανάπτυξης και προετοιμασίας των παιδιών για το σχολείο και, επιπλέον, για ευκαιρίες στη ζωή. Στη Ρουμανία, το έργο εφαρμόστηκε στην Mofleni, μια κοινότητα που βρίσκεται στο περιθώριο μιας από τις γειτονιές της Craiova, στη Κομητεία Dolj, όπου ζουν περίπου 100 παιδιά μέχρι 6 ετών. που μιλούν τη Ρομανί στο σπίτι. Το «Ένα Καλό Ξεκίνημα» στο Mofleni είχε δύο προσεγγίσεις, τη θεσμική και μια άλλη που επικεντρώθηκε στη κοινότητα. Για τη θεσμική προσέγγιση υλοποιήθηκαν μια σειρά δραστηριότητες οι οποίες αποσκοπούσαν στην ευαισθητοποίηση των αρχών σχετικά με τη σημασία της εκπαίδευσης και την κατάσταση των παιδιών Ρομά από την Craiova. Ένα άλλο θέμα που εξετάστηκε ήταν αυτό της διαπολιτισμικότητας στο νηπιαγωγείο του Mofleni, στη Craiova, που εντάχθηκε στο πρόγραμμα. Οι δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν ήρθαν να υποστηρίξουν το νηπιαγωγείο της κοινότητας και να ευαισθητοποιήσουν τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται εκεί σχετικά με τη σημασία του πολιτισμού των Ρομά και την διαπολιτισμικότητα. Όσον αφορά τη προσέγγιση που επικεντρώθηκε στην κοινότητα, αυτή υλοποιήθηκε με το άνοιγμα ενός κέντρου για τους γονείς και τα παιδιά από 0 έως 6 ετών. Εδώ υλοποιήθηκαν εκπαιδευτικές δραστηριότητες για τα παιδιά, με σκοπό την ανάπτυξη των ικανοτήτων τους και την προετοιμασία τους για το σχολείο και το νηπιαγωγείο. Το πρόγραμμα είχε ως κύρια ομάδα-στόχο τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, με ηλικίες από 0 έως 6 ετών. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια του έργου υπήρξαν οργανωμένες δραστηριότητες για τους γονείς, με στόχο την εκπαίδευση των γονέων ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Συνοδεία στο νηπιαγωγείο 17 παιδιά που μεταφέρονταν καθημερινά, κατά μέσο όρο, στο νηπιαγωγείο και στο κέντρο 36

38 164 εκπαιδευτικές συνεδρίες και δραστηριότητες παιχνιδιού πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος με τη συμμετοχή παιδιών θεραπευτικές συνεδρίες παιδιών με ψυχολογική υποστήριξη και λογοθεραπεία: 41 συνεδρίες για ψυχολογική υποστήριξη και 56 συνεδρίες λογοθεραπείας με μέσο όρο 4-5 παιδιά ανά συνεδρία, 17 παιδιά συμμετείχαν συνολικά 62 μητέρες σε συμβουλευτική σχετικά με τη σημασία της προσχολικής εκπαίδευσης εκστρατεία εμβολιασμού και εγγραφή στον οικογενειακό γιατρό 312 επισκέψεις στα σπίτια της κοινότητας συνοδεία των ανθρώπων της κοινότητας κατά την πρόσβασή τους σε υπηρεσίες υγείας, κοινωνικές υπηρεσίες οργάνωση εκστρατειών και υποστήριξη των γονέων για να εγγράψουν τα παιδιά τους στο σχολείο και το νηπιαγωγείο περίπου 100 παιδιά γράφτηκαν στο σχολείο και το νηπιαγωγείο κατά τη διάρκεια του προγράμματος << This project brought us something that we couldn t do for our children by ourselves, I believe. We couldn t educate them as this project did. >> Carmeluta Taniu, mother << Due to the fact that the children came to the centre and they saw the type of activities that were made there, the parents realized that education is important and they came to the conclusion it s ok to let them go to school and to kindergarten. The relation got stronger, we communicate more. The children ask their parents all the time I want to go to the center, I want to go to kindergarten especially, to school. >> Gabriela Cicea, local coordinator 37

39 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani CRISS - Roma Centre for Social Intervention and Studies Web Τηλ Tel:

40 III. ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Όπως καθοριζόταν στην αρχική πρόταση του έργου, οι εταίροι του έργου Rom UP! δημιούργησαν εθνικές ομάδες εργασίας με στόχο τη συζήτηση για τις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες και τη βιωσιμότητα της μεταφοράς αυτών των εμπειριών σε κάθε εθνικό πλαίσιο. Οι εθνικές ομάδες εργασίας αποτελούνταν από Ρομά χωρίς ακαδημαϊκές σπουδές, που είχαν το σεβασμό της κοινότητάς τους και ήταν ενεργοί στη διαδικασία της προώθησης των αξιών και του πολιτισμού των Ρομά, από εκπαιδευτικούς που εργάζονταν σε σχολεία με υψηλό ποσοστό μαθητών Ρομά, από διαμεσολαβητές της κοινότητας, και από εκπροσώπους των αρχών. Δύο συναντήσεις των ομάδων εργασίας οργανώθηκαν στις εξής χώρες: Ισπανία, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία και Ιρλανδία. Η πρώτη συνάντηση είχε ως κύριο σκοπό την εισαγωγή στο έργο και την παρουσίασή του, τους στόχους του, τις δραστηριότητες και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Επίσης, κατά τη διάρκεια της συνάντησης παρουσιάστηκε το έγγραφο εργασίας της συνάντησης, η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τις Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Εμπειρίες. Κατά τη δεύτερη συνάντηση τα μέλη των ομάδων συζήτησαν σχετικά με τη βιωσιμότητα των δράσεων που πρέπει να εφαρμοστούν σε εθνικό επίπεδο και διατυπώθηκαν προτάσεις για την κατάρτιση της εθνικής στρατηγικής βιωσιμότητας, λαμβάνοντας υπόψη το εθνικό πλαίσιο. Οι συζητήσεις ήταν επίσης μια καλή ευκαιρία για τους εθνικούς εταίρους να ευαισθητοποιήσουν τους εθνικούς και τοπικούς φορείς στον τομέα της εκπαίδευσης σχετικά με την ύπαρξη των επιτυχημένων εμπειριών και τη δυνατότητα μεταφοράς αυτών των εμπειριών, που διατίθενται τώρα για όλους τους εμπλεκόμενους στο πεδίο, να τις μεταφέρουν σε εθνικό επίπεδο. Οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν από τις εθνικές ομάδες εργασίας χρησιμοποιήθηκαν για την κατάρτιση των εθνικών στρατηγικών βιωσιμότητας, που επεξηγούνται στις επόμενες σελίδες. Ωστόσο, οι πιο κοινές προτάσεις και τα σχόλια από τις εθνικές ομάδες εργασίας μπορούν να συνοψιστούν στις παρακάτω γραμμές: Οι γονείς να είναι περισσότερο ενεργοί στην εκπαίδευση των παιδιών τους και τη σχολική ζωή 39

41 Τα παιδιά να έχουν μια περισσότερο ζωντανό μάθηση με την ενσωμάτωση διαδραστικών παιχνιδιών και μεθόδων μάθησης Οι εκπαιδευτικοί να λαμβάνουν κατάρτιση σχετικά με το πώς να εργάζονται με τα παιδιά από μειονοτικές ομάδες, να εξοικειωθούν με το υπόβαθρο των διαφόρων εθνοτικών ομάδων και τη ζωή, τον πολιτισμό και τα έθιμα των διαφόρων ομάδων Ρομά Να γίνει προσπάθεια αλλαγής των στάσεων της κοινότητας απέναντι στις μειονοτικές ομάδες Να προωθηθεί η αρχή της αλληλεγγύης και της ανεκτικότητας μεταξύ των μαθητών Να παρακολουθούνται οι μαθητές που εγκαταλείπουν το σχολείο ή το αφήνουν και πηγαίνουν σε ένα άλλο, και που επίσης φεύγουν από τη χώρα Το έργο των εργαζομένων στον τομέα, θα πρέπει να κατευθύνεται προς την παροχή κινήτρων στους γονείς για την εγγραφή τους σε σεμινάρια κατάρτισης και τη συμμετοχή τους σε δραστηριότητες ενσωμάτωσης των Ρομά Να ενθαρρυνθούν τα κορίτσια να πάνε στο σχολείο και να ολοκληρώσουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση 40

42 IV. ΕΘΝΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Οι εθνικές στρατηγικές καταρτίστηκαν σε κάθε χώρα, με βάση τις συζητήσεις και τις συστάσεις των ομάδων εργασίας και περιλαμβάνοντας τα αναγκαία στάδια για τη μεταφορά και εφαρμογή των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών. Στη συνέχεια θα περιγράψουμε τις προτάσεις που έγιναν από τους εταίρους στα πλαίσια των εθνικών στρατηγικών βιωσιμότητας, για να είναι σε θέση να διεξάγουν την εφαρμογή των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών για την ένταξη των Ρομά που έχουν επιλεχθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού έργου «ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω ποιοτικά επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών». Στην πρώτη συνάντηση, τα μέλη της ομάδας εργασίας ανέλυσαν τη βιωσιμότητα καθεμιάς από τις 11 επιλεγμένες επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες, προκειμένου να προσδιοριστεί η πλέον βιώσιμη για να εφαρμοστεί στη χώρα της, που θα επεξεργαστούν περαιτέρω κατά τη δεύτερη συνάντηση, για να αναπτυχθούν τα αναγκαία μέτρα εφαρμογή τους. Οι ακόλουθες εμπειρίες επιλέχθηκαν για μεταφορά: Βουλγαρία: Μειώνοντας τη σχολική διαρροή των παιδιών Ρομά, Ισπανία: Εκπαίδευση Οικογένειας και Κοινότητας, Ρουμανία: Ετερογενείς Ομάδες: Εκπαίδευση Οικογένειας και Κοινότητας, Ιρλανδία: Ιατροκοινωνικά Κέντρα για τους Ρομά 41

43 Τα κύρια στάδια που εντοπίστηκαν κατά τη διαδικασία εφαρμογής των εμπειριών ήταν οι εξής: Εκστρατεία ευαισθητοποίησης που απευθύνεται στα σχολεία, το διδακτικό προσωπικό, τους δασκάλους και τους εκπαιδευτικούς παράγοντες Εκστρατεία ευαισθητοποίησης που απευθύνεται σε οικογένειες Ρομά, την κοινότητα, τις οργανώσεις Ρομά και άλλες κοινωνικές οργανώσεις, τις εκκλησίες όπου πηγαίνουν οι Ρομά και άλλοι χώροι αναφοράς της γειτονιάς Εφαρμογή της επιλεγμένης εμπειρίας Απαραίτητοι πόροι για την εφαρμογή της Εξασφάλιση της ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ των δραστηριοτήτων Ανάγκη για δεσμεύσεις για την υλοποίηση των εμπειριών Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης θα βοηθήσουν την επίτευξη μιας συμφωνίας με τις εκπαιδευτικές αρχές και με την κοινότητα, έτσι ώστε να υποστηρίξουν το έργο. Μόλις επιτευχθεί αυτή η δέσμευση, και παρουσιαστούν σε όλα τα μέρη οι πληροφορίες σχετικά με την επιτυχημένη εμπειρία, όλα θα είναι έτοιμα για την επόμενη φάση, δηλαδή την εφαρμογή. Ένας χρήσιμος τρόπος οργάνωσης της υλοποίησης είναι με τη συμμετοχή εθελοντών από την κοινότητα, ακαδημαϊκών Ρομά, που μπορούν να μοιραστούν την εκπαιδευτική τους εμπειρία και να προωθήσουν την εκπαίδευση ως κάτι που έχει μεγάλη σημασία για τη βελτίωση του προτύπου ζωής της κοινότητας. Η βιωσιμότητα των εμπειριών που θα εφαρμοστούν είναι πολύ σημαντική προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνέχιση των δραστηριοτήτων. Οι προτεινόμενες στρατηγικές βιωσιμότητας για την υλοποίηση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών είναι βιώσιμες βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όπως αυτό έχει καθοριστεί στις στρατηγικές. Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του έργου για περισσότερες πληροφορίες για τις συναντήσεις των ομάδων εργασίας και της εθνικές στρατηγικές! 42

44 Το έργο ROM-UP! χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διάστημα ενός έτους, από τον Απρίλη του 2012 ως τα τέλη του Μάρτη του Στο έργο συμμετέχουν 8 Ευρωπαίοι εταίροι. Ο κύριος στόχος του ROM-UP! είναι η δημιουργία ενός Διεθνούς Δικτύου Ρομά με στόχο την ευαισθητοποίηση στις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες που έχουν ήδη επιστημονικά αποδειχτεί ότι είναι αποτελεσματικές στην προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των παιδιών Ρομά και όλων των μαθητών γενικά, όσον αφορά την επιδίωξη μιας επιτυχημένης εκπαιδευτικής επιτυχίας. Οι συγκεκριμένοι σκοποί του έργου είναι: Η διάδοση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών για την προώθηση της εκπαίδευσης των Ρομά Η ανάπτυξη στρατηγικών για τη διεξαγωγή των επιτυχημένων δράσεων στις συμμετέχουσες χώρες Η συμμετοχή των Ρομά στην επιλογή των καλύτερων εκπαιδευτικών πρακτικών που διεξήχθησαν στις κοινότητές τους Η δημιουργία δικτύων συντονισμού μεταξύ των συντονιστικών φορέων, των κοινοτήτων Ρομά και των εκπαιδευτικών φορέων, με σκοπό την αντιμετώπιση του αποκλεισμού των Ρομά από την εκπαίδευση. Το έργο ROM-UP! θα συμβάλει στην επίτευξη των βασικών στόχων που εκφράζονται στο Πλαίσιο της ΕΕ για τις Εθνικές Στρατηγικές Ενσωμάτωσης των Ρομά μέχρι το 2020, προσφέροντας σαφή, λεπτομερή και συγκεκριμένα επιτυχημένα εκπαιδευτικά μέτρα στον τομέα της εκπαίδευσης που πρέπει να μεταφερθούν και να εφαρμοστούν σε διαφορετικά Ευρωπαϊκά πλαίσια. Αυτό θα περιλαμβάνει μια αισθητή βελτίωση των συνθηκών ζωής των Ρομά, ειδικά, των περισσότερο ευάλωτων. Το έργο θα προσφέρει συγκεκριμένα επιτυχημένα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά Ρομά έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και προωθείται η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Συντονιστής φορέας: Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Website: Επαφή: Ana Contreras Fernandez Εταίροι: AMALIPE Centre for Interethnic Dialogue and Tolerance Website: Επαφή: Teodora Krumova ΚΕΚΠΑ-ΔΙΕΚ, Κοινωφελής Επιχείρηση Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης-Δημοτικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης, Δήμου Βόλου Website: Επαφή: Nikos Antonakis Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities of the University of Barcelona Website: Επαφή: Adriana Aubert Generalitat de Catalunya, Department of Social Welfare and Family Website: www20.gencat.cat/portal/ site/bsf/?newlang=en_gb Επαφή: Violant Cervera Godia Roma Center for Social Intervention and Studies Website: Contact: Simona Barbu Pavee Point Travellers Centre Website: Επαφή: Frances Keyes European Roma Information Office Website: Επαφή: Marta Pinto Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η παρούσα δημοσίευση (ανακοίνωση) δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν. 43

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνολο δεικτών. Δημιουργήθηκε από την ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Στο πλαίσιο του έργου DARE-Net Desegregation and Action for Roma in Education Network

Σύνολο δεικτών. Δημιουργήθηκε από την ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Στο πλαίσιο του έργου DARE-Net Desegregation and Action for Roma in Education Network ΑΝΤΙΓΟΝΗ - Κέντρο Πληροφόρησης και Τεκμηρίωσης για το Ρατσισμό, την Οικολογία, την Ειρήνη και τη Μη Βία ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Πτολεμαίων 29Α, 6 ος όροφος, 54630 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Η έρευνα στην Ευρώπη δείχνει ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες όλων των ηλικιών έχουν προσωπική εμπειρία με την τεχνολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Η κατάσταση στον Κόσµο σήµερα

Η κατάσταση στον Κόσµο σήµερα Ανθρώπινα δικαιώµατα Η κατάσταση στον Κόσµο σήµερα Περισσότερο από 100 εκατοµµύρια παιδιά, τα περισσότερα κορίτσια, δεν πηγαίνουν καν στο σχολείο. 44 εκατοµµύρια από αυτά ζουν στην Αφρική, 32 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα #5: ΕΤΟΙΜΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Διδάσκων: Γουργιώτου Ευθυμία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Erasmus + EUROPEAN LANGUAGE LABEL ΕΘΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ 2016

Erasmus + EUROPEAN LANGUAGE LABEL ΕΘΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ 2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ------ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ (Ι.Κ.Υ.) ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Erasmus

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Φεβρουάριος ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Π.2: Αξιολογήσεις ανά Πράξη

Φεβρουάριος ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Π.2: Αξιολογήσεις ανά Πράξη Έκθεση Εξωτερικής Αξιολόγησης των Πράξεων με τίτλο «Εκπαίδευση των παιδιών Ρομά» στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης, με MIS 303169 και 303167 Στο

Διαβάστε περισσότερα

Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα

Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα Δομή Το Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα διαρθρώνεται σε τρεις διαδοχικές βαθμίδες: την Πρωτοβάθμια, τη Δευτεροβάθμια και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Η Εκπαίδευση στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ EDUCATION INTERNATIONAL ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ

ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ EDUCATION INTERNATIONAL ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ 1 ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ EDUCATION INTERNATIONAL ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ Έκθεση προς την Πανευρωπαϊκή Επιτροπή Η Ομάδα Εργασίας συνιστά 1)Την υιοθέτηση των ακόλουθων αντικειμενικών στόχων *

Διαβάστε περισσότερα

Fiche N /File Nr 6: COM-Part - p. 1

Fiche N /File Nr 6: COM-Part - p. 1 Πρόγραμμα Τομεακό Πρόγραμμα Κατηγορία Δράσης Δράση Στόχοι και περιγραφή της δράσης ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ COMENIUS ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ Πολυμερείς Σχολικές Συμπράξεις COMENIUS Οι Πολυμερείς Σχολικές συμπράξεις Comenius

Διαβάστε περισσότερα

Η Φιλοσοφία μας: διατηρούμε άρρηκτη τη συμμαχία μας με την κοινωνία επιστρέφοντας κάθε χρόνο προστιθέμενη αξία

Η Φιλοσοφία μας: διατηρούμε άρρηκτη τη συμμαχία μας με την κοινωνία επιστρέφοντας κάθε χρόνο προστιθέμενη αξία «Είμαι Μέσα» Πιλοτικό πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του φαινομένου της Σχολικής Διαρροής στην 7η Σχολική Κοινότητα Ν. Αττικής Γαλάνης Γεώργιος Προϊστάμενος ΕΚΕ - Διεύθυνση Επικοινωνίας Ομίλου ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ERASMUS+ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΛΑΙΑ Ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα Erasmus+ για τον τομέα της Νεολαίας

ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ERASMUS+ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΛΑΙΑ Ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα Erasmus+ για τον τομέα της Νεολαίας ΕΘΝΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ERASMUS+ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΛΑΙΑ Ενημερωτική εκδήλωση για το πρόγραμμα Erasmus+ για τον τομέα της Νεολαίας ΜΙΚΑΕΛΑ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗ Αθήνα, 22/9/2014 Βασική Δράση 2 Συνεργασία για την καινοτομία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: «Εκπαίδευση και Δια βίου Μάθηση» Εκτενής Σύνοψη. Αθήνα

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: «Εκπαίδευση και Δια βίου Μάθηση» Εκτενής Σύνοψη. Αθήνα Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: «Εκπαίδευση και Δια βίου Μάθηση» Εκτενής Σύνοψη Αθήνα Απρίλιος 2008 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Εκπαίδευση και Δια βίου Μάθηση» Στις επόμενες σελίδες γίνεται μια πρώτη προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γενικό Λύκειο Ξάνθης

2ο Γενικό Λύκειο Ξάνθης Don t be a fool. Stay in School! 1 2014-1-EL01-KA201-001283 «Edu-Living & Edu-Leaving» 2ο Γενικό Λύκειο Ξάνθης Don t be a fool. Stay in School! 2 ΤΑ ΕΝΑΥΣΜΑΤΑ Η ΠΑΡΑΚΙΝΗΣΗ/ΠΑΡΩΤΡΥΝΣΗ Η ΑΠΟΦΑΣΗ Έχοντας

Διαβάστε περισσότερα

Παροχή τεχνικής υποστήριξης στα μέλη των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ), παροχή κατάρτισης στους εμπλεκόμενους σε αυτά σχετικά με τη λειτουργία

Παροχή τεχνικής υποστήριξης στα μέλη των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ), παροχή κατάρτισης στους εμπλεκόμενους σε αυτά σχετικά με τη λειτουργία Παροχή τεχνικής υποστήριξης στα μέλη των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ), παροχή κατάρτισης στους εμπλεκόμενους σε αυτά σχετικά με τη λειτουργία των Συμβουλίων αυτών και διευκόλυνση της δικτύωσης,

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους

αντιπροσωπεύουν περίπου το τέσσερα τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού διαμορφώνονται νέες συνθήκες και δεδομένα που απαιτούν νέους τρόπους Χαιρετισμός της Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Εργαστήριο με θέμα «Παιδική φτώχεια και ευημερία : 'Έμφαση στην κατάσταση των παιδιών μεταναστών στην Κύπρο και την Ευρωπαϊκή Ένωση» 17 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Αγωγής στο Λύκειο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Αγωγής στο Λύκειο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Αγωγής στο Λύκειο Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Η μετάβαση από το Πρόγραμμα Σπουδών του 1990 στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών του 2015 Σύνταξη του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ Ε.Ε.

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ Ε.Ε. ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ Ε.Ε. Τα Κράτη μέλη της Ε.Ε. και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενίσχυσαν τη συνεργασία τους το 2009 με το Στρατηγικό πλαίσιο για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευσης και της κατάρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών.

Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών. Μαθηματικά και Πληροφορική. Διδακτική Αξιοποίηση του Διαδικτύου για τη Μελέτη και την Αυτο-αξιολόγηση των Μαθητών. Α. Πέρδος 1, I. Σαράφης, Χ. Τίκβα 3 1 Ελληνογαλλική Σχολή Καλαμαρί perdos@kalamari.gr

Διαβάστε περισσότερα

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ 5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΙΜΙΟ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ Στην 5η Ενότητα - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ Το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα PROFILES ανακοινώνει τη δυνατότητα δήλωσης ενδιαφέροντος για συμμετοχή στο δεύτερο κύκλο βιωματικών εργαστηρίων (2012-2013) με θέμα το σχεδιασμό και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Πράξη: «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών για την αξιοποίηση και εφαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών στη διδακτική πράξη (Επιμόρφωση Β επιπέδου Τ.Π.Ε.

Πράξη: «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών για την αξιοποίηση και εφαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών στη διδακτική πράξη (Επιμόρφωση Β επιπέδου Τ.Π.Ε. Πράξη: «Επιμόρφωση εκπαιδευτικών για την αξιοποίηση και εφαρμογή των ψηφιακών τεχνολογιών στη διδακτική πράξη Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», ΕΣΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

H Υφιστάμενη Κατάσταση των Νέων στην Κύπρο. Νοέμβριος 2015

H Υφιστάμενη Κατάσταση των Νέων στην Κύπρο. Νοέμβριος 2015 H Υφιστάμενη Κατάσταση των Νέων στην Κύπρο Νοέμβριος 2015 Ατζέντα 1. Εισαγωγή 2. Γενικά Στοιχεία Ερωτηθέντων 3. Εκπαίδευση και Κατάρτιση 4. Νεανική Απασχόληση και Επιχειρηματικότητα 5. Κοινωνική Ένταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 2004 Ενιαίο νοµοθετικό κείµενο 6 Ιουλίου 2000 2000/0022(COD) PE1 ***I ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ που καθορίσθηκε σε πρώτη ανάγνωση στις 6 Ιουλίου 2000 εν όψει της έγκρισης

Διαβάστε περισσότερα

«Υπερασπιστές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων»

«Υπερασπιστές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» Εθνικό Πρόγραμμα Κατάρτισης Νέων Ρομά και μη Ρομά στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, τον Εθελοντισμό και τις Ηγετικές Ικανότητες Ενημερωτικό υλικό προγράμματος ΠΟΙΟΙ ΕΙΜΑΣΤΕ Οι «Ενωμένες Κοινωνίες των Βαλκανίων»

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

Οι Διαστάσεις του Λειτουργικού Αναλφαβητισμού στην Κύπρο [Σχολική χρονιά ]

Οι Διαστάσεις του Λειτουργικού Αναλφαβητισμού στην Κύπρο [Σχολική χρονιά ] Οι Διαστάσεις του Λειτουργικού Αναλφαβητισμού στην Κύπρο [Σχολική χρονιά 2010-2011] 1. Ταυτότητα της Έρευνας Η έρευνα «Οι Διαστάσεις του Λειτουργικού Αναλφαβητισμού στην Κύπρο» διεξήχθη από το ΚΕΕΑ για

Διαβάστε περισσότερα

www.eduromproject.eu

www.eduromproject.eu www.eduromproject.eu Στο πλαίσιο του προγράµµατος Edurom το σχολείο µας συµµετείχε στην εφαρµογή των µαθηµάτων στοιχειώδους εκπαίδευσης και στην οργάνωση της Παγκόσµις Ηµέρας των Ροµά. Θεωρούµε πως και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

15312/16 ΙΑ/ακι 1 DGD 1B

15312/16 ΙΑ/ακι 1 DGD 1B Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 9 Δεκεμβρίου 2016 (OR. en) 15312/16 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Αποστολέας: Γενική Γραμματεία του Συμβουλίου Με ημερομηνία: 9 Δεκεμβρίου 2016 Αποδέκτης: Αντιπροσωπίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ «Εκπαίδευση των παιδιών Ρομά στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης»

ΠΡΑΞΗ «Εκπαίδευση των παιδιών Ρομά στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης» ΠΡΑΞΗ «Εκπαίδευση των παιδιών Ρομά στις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας, Δυτικής Μακεδονίας και Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης» Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια ΠΤΔΕ,ΑΠΘ Επιστημονική υπεύθυνη έργου Η Πράξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ-ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ (ΠΕΣ) Το Κέντρο Ερευνών Science-to-Marketing του Munster University (Γερμανία) πραγματοποίησε έρευνα με θέμα τη συνεργασία μεταξύ Πανεπιστημίων και επιχειρήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Απόκτηση κοινωνικής στέγασης

Απόκτηση κοινωνικής στέγασης Module 3 είγµατα για Μαθησιακό Πρόγραµµα Αλφαβητισµού Απόκτηση κοινωνικής στέγασης Αίτηση για κοινωνική στέγαση Το Ταµείο Στέγασης των ηµαρχείων Λουπλιάνας Μη κυβερνητικός οργανισµός στέγασης Λτδ Ιούνιος,

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό.

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό. Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια 1 Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο Δρ. Αργύριος Θ. Αργυρίου Διευθυντής Εκπαίδευσης Περιφερειακής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Παγκύπριο Συνέδριο Λεμεσός, 29 Νοεμβρίου 2014

2 ο Παγκύπριο Συνέδριο Λεμεσός, 29 Νοεμβρίου 2014 2 ο Παγκύπριο Συνέδριο Λεμεσός, 29 Νοεμβρίου 2014 Φορέας Διαχείρισης του Προγράμματος Η Μονάδα Διαχείρισης Ευρωπαϊκών Ταμείων (Μονάδα ΔΕΤ) του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού (Υ.Π.Π.) είναι αρμόδια

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση 3 Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum Συνοπτική Έκθεση Συνοπτική Έκθεση Η παρούσα έκθεση αναλύει και αξιολογεί τις τρέχουσες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση»

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» INFO KIT Μέρος 2 Μάης 2011 1. Η ΕΕΥ ως εμπειρία μάθησης Η συμμετοχή ως εθελοντής ΕΕΥ είναι μια πολύτιμη προσωπική, κοινωνική και πολιτισμική εμπειρία,

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ε.Ε: ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ε.Ε: ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ε.Ε: ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα Α: Η ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ: ΤΑΣΕΙΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ & ΙΝΕ ΓΣΕΕ. Αθήνα, 24/1/2013

Δελτίο Τύπου ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ & ΙΝΕ ΓΣΕΕ. Αθήνα, 24/1/2013 Δελτίο Τύπου ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ & ΙΝΕ ΓΣΕΕ Αθήνα, 24/1/2013 Κοινή Έρευνα των Ινστιτούτων της ΓΣΕΒΕΕ και της ΓΣΕΕ σχετικά με τα κίνητρα και τα εμπόδια συμμετοχής των ενηλίκων στη διά βίου μάθηση. Το Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΝΕΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΝΕΩΝ Οµιλία του κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην εκδήλωση ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΝΕΩΝ 12 Φεβρουαρίου 2004 Ίδρυµα Ευγενίδου 2 Κυρίες και Κύριοι, Βρίσκοµαι στην ευχάριστη θέση να σας

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2011 (23.6) (OR. en) 11844/11 SOC 586 EDUC 207

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2011 (23.6) (OR. en) 11844/11 SOC 586 EDUC 207 ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2011 (23.6) (OR. en) 11844/11 SOC 586 EDUC 207 ΣΗΜΕΙΩΜΑ της : Γενικής Γραμματείας του Συμβουλίου προς : τις αντιπροσωπείες αριθ. προηγ. εγγρ.: 10535/11

Διαβάστε περισσότερα

Έργο: «Εκπόνηση μελετών» Δράση 3: Διακρίσεις και εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση

Έργο: «Εκπόνηση μελετών» Δράση 3: Διακρίσεις και εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση Έργο: «Εκπόνηση μελετών» Δράση 3: Διακρίσεις και εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση Παραδοτέο 3Γ: Τελική Μελέτη ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Οδηγός Συνέντευξης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργατικές πρακτικές: Συνεργασία μεταξύ γενικών και ειδικών παιδαγωγών

Συνεργατικές πρακτικές: Συνεργασία μεταξύ γενικών και ειδικών παιδαγωγών Συνεργατικές πρακτικές: Συνεργασία μεταξύ γενικών και ειδικών παιδαγωγών Αναστασία Βλάχου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Γιατί η συνεργασία είναι αναγκαία;

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΤΡΩΝ ΕΚΤ ΜΕΤΡΟ 5.1 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5 ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΤΡΩΝ ΕΚΤ ΜΕΤΡΟ 5.1 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5 ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5 ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΤΡΩΝ ΕΚΤ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ Αναβάθµιση Υποδοµών & Εξοπλισµών για την Προώθηση Ισότητας Ευκαιριών Πρόσβασης στην Αγορά Εργασίας Α. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΕΤΡΟΥ ΚΩ.OΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Β: Προσωπική στάση

ΜΕΡΟΣ Β: Προσωπική στάση ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ (προπτυχιακό) Αριθμός Ερωτηματολογίου: Παρακαλώ να κυκλώσετε την απάντηση σας ΜΕΡΟΣ Α: Επιλογή Μαθήματος Για να δηλώσω

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων 2 x 4 ώρες Μέτρηση και Βελτίωση Ενδυνάμωσης Ορισμός της Ενδυνάμωσης: Η ενδυνάμωση είναι η διαδικασία της αύξησης της ικανότητας των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση

ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.2. Ένταξη και Ισότιμη Εκπαίδευση Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Ειδική Παιδαγωγός Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6ης Περιφέρειας ν. Λάρισας Ενσωμάτωση Κοινωνική ενσωμάτωση, μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Αθήνα, Οκτωβρίου 2007 ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ

- 1 - ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ. Αθήνα, Οκτωβρίου 2007 ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ - 1 - ΕΥΡΩΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΚΟΡΥΦΗΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΦΕΡΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Αθήνα, 15 16 Οκτωβρίου 2007 ΤΕΛΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ 1. Οι εκπρόσωποι των Οικονομικών και Κοινωνικών Επιτροπών

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών

Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» E ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1

Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1 Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1 Θα αποφύγω να αποτυπώσω με αριθμούς τα αποτελέσματα της παρέμβασής μας και θα περιγράψω το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούμε,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίες Πολεοδομικού Σχεδιασμού

Θεωρίες Πολεοδομικού Σχεδιασμού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 8 ο Μάθημα Αστικές παρεμβάσεις στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο

ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο ΣΧΈΔΙΟ RELEASE για τη δια βίου μάθηση και την ενδοϋπηρεσιακή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στην Κύπρο Παρουσίαση από τις: Φροσούλα Πατσαλίδου, ερευνήτρια, & Μαίρη Κουτσελίνη, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Προκήρυξη θέσεων υποτροφιών για το πρόγραμμα Global Citizen της AIESEC στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προκήρυξη θέσεων υποτροφιών για το πρόγραμμα Global Citizen της AIESEC στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προκήρυξη θέσεων υποτροφιών για το πρόγραμμα Global Citizen της AIESEC στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η AIESEC σε συνεργασία με τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) ανοίγει συγκεκριμένες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση

Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση Μάθηση έξω από την τάξη 4. ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ Δραστηριότητα έξω από την τάξη για παιδιά νηπιαγωγείου

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ενότητα 10: Η μάθηση στην προσχολική ηλικία: αξιολόγηση Διδάσκων: Μανωλίτσης Γεώργιος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α. Δημογραφικά χαρακτηριστικά 1. Φύλο Άνδρας Γυναίκα 2. Ηλικία 22 30 31 40 41 50 51 + 3. Χρόνια υπηρεσίας 1 5 6 15 16+ 4. Σημειώστε τα πτυχία που κατέχετε Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πτυχίο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

«ΝΟΥΣ ΥΓΙΗΣ ΕΝ ΣΩΜΑΤΙ ΥΓΙΕΙ» -

«ΝΟΥΣ ΥΓΙΗΣ ΕΝ ΣΩΜΑΤΙ ΥΓΙΕΙ» - «ΝΟΥΣ ΥΓΙΗΣ ΕΝ ΣΩΜΑΤΙ ΥΓΙΕΙ» - http://blogs.sch.gr/nikitpapa ΜΙΑ ΙΔΙΑΤΕΡΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΕΝ.ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ Ν. ΕΒΡΟΥ κ. ΠΑΠΑΝΔΡΟΥΔΗ ΑΝΔΡΕΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» κ. Παπανδρούδη

Διαβάστε περισσότερα

(Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 11Μαίου 2010 στην 120 η Συνεδρία)

(Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 11Μαίου 2010 στην 120 η Συνεδρία) Σύσταση CM/Rec(2010)7 Της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη-μέλη για το Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Παιδεία της Δημοκρατίας και την Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Υιοθετήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης

Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας και Αξιολόγησης Ερευνητικό Πρόγραμμα «Αξιολόγηση Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας στα δημόσια σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης της Κύπρου» 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού

Διαβάστε περισσότερα