ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ. ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ. ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών"

Transcript

1 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών

2 I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΈΡΓΟΥ 2 II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ 6 1. Συμμετοχή της Οικογένειας / Κοινότητας στη Λήψη Αποφάσεων Ισπανία, Οργάνωση Γυναικών Ρομά Drom Kotar Mestipen 8 2. Συναντήσεις Μαθητών Ρομά Ισπανία, Οργάνωση Γυναικών Ρομά Drom Kotar Mestipen Εκπαίδευση Οικογένειας και Κοινότητας Ισπανία, Οργάνωση Γυναικών Ρομά Drom Kotar Mestipen Μειώνοντας τη Σχολική Διαρροή των Παιδιών Ρομά Βουλγαρία, Amalipe Κέντρο Διεθνικού Διαλόγου και Ανεκτικότητας Τάξεις Πολιτισμού των Ρομά στο Κρατικό Σχολικό Πρόγραμμα Βουλγαρία, Amalipe Κέντρο Διεθνικού Διαλόγου και Ανεκτικότητας Ιατροκοινωνικά Κέντρα Ρομά (Στέκι Γυναικών στο Αλιβέρι) Ελλάδα, Κεκπα-Διεκ, Κοινωφελής Επιχείρηση Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης-Δημοτικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης, Δήμου Βόλου Διαδραστικές Ομάδες: Ετερογενείς Σχολικές Τάξεις με δυνατοτητα Αναδιοργάνωσης των Πόρων Ισπανία, Κέντρο Έρευνας Θεωρίας και Πρακτικών για την Αντιμετώπιση των Ανισοτήτων του Πανεπιστημίου τησ Βαρκελώνης Διαλογικές Λογοτεχνικές Συναντήσεις Ισπανία, Κέντρο Έρευνας Θεωρίας και Πρακτικών για την Αντιμετώπιση των Ανισοτήτων του Πανεπιστημίου τησ Βαρκελώνης Η Μάθηση στισ Οικογένειες Ρομά (RoFaL), Πρόγραμμα Comenius Regio Ιρλανδία, Κέντρο Pavee Point Travellers Ένα Καλό Ξεκίνημα Ρουμανία, Romani Criss Κέντρο Ρομά Κοινωνικής Παρέμβασης και Μελετών Ένα Καλό Ξεκίνημα (στην προσχολική εκπαιδευση) Ρουμανία, Romani Criss Κέντρο Ρομά Κοινωνικής Παρέμβασης και Μελετών 36 III. ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 39 IV. ΕΘΝΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ 41 1

3 I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΈΡΓΟΥ Α. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Περισσότερα από 10 εκατομμύρια Ρομά ζουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αριθμός που τους καθιστά τη μεγαλύτερη μειονότητα στην Ευρώπη. Είναι μια ομάδα που υφίσταται τις περισσότερες διακρίσεις και τον μεγαλύτερο κοινωνικό αποκλεισμό, ειδικά κατά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση, την υγειονομική περίθαλψη και τη στέγαση. Η έλλειψη εκπαίδευσης στους Ρομά είναι μία από τις κύριες αιτίες της σημερινής τους κατάστασης. Λίγα παιδιά και νέοι Ρομά πηγαίνουν στο σχολείο και οι εκπαιδευτικές τους επιδόσεις είναι χαμηλές, γεγονός που στη συνέχεια επιδεινώνει τις ευκαιρίες απασχόλησης τους. Οι Ρομά αντιμετωπίζουν σοβαρά εμπόδια κατά την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Αυτό είναι φανερό στα χαμηλά ποσοστά εγγραφής των παιδιών Ρομά στην εκπαίδευση, ενώ εξακολουθεί να υφίσταται η διαχωρισμένη σχολική εκπαίδευση. Η φτώχεια και το χαμηλό εισόδημα υπονομεύουν επίσης την πρόσβαση στην εκπαίδευση. Η έλλειψη οικονομικού κεφαλαίου μεταξύ των κοινοτήτων Ρομά εμποδίζει τη φοίτηση στο σχολείο καθώς οι γονείς δεν έχουν τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους για να διαθέσουν σε δαπάνες για σχολικά είδη, είδη ένδυσης και τρόφιμα. Οι κακές συνθήκες στέγασης επηρεάζουν επίσης τη σχολική φοίτηση και τις επιδόσεις των παιδιών Ρομά που αντιμετωπίζουν δυσμενείς γεωγραφικούς περιορισμούς κατά την πρόσβαση στα σχολεία καθώς κατοικούν αρκετά μακριά από τα σχολεία. Η ειδική εκπαίδευση παραμένει μια βασική πτυχή της εκπαίδευσης των Ρομά. Τα παιδιά Ρομά συχνά τοποθετούνται σε «ειδικά σχολεία» για παιδιά με ειδικές ανάγκες όπου παρακολουθούν πιο απλά προγράμματα σπουδών από ό, τι στα «κανονικά» σχολεία. Στην περίπτωση που τα παιδιά Ρομά στέλνονται σε «κανονικά» σχολεία αποτυγχάνουν να λάβουν την ίδια ποιότητα της εκπαίδευσης όπως τα μη Ρομά παιδιά, λόγω της μη-τακτικής παρακολούθησης ή της ανεπαρκούς υποστήριξης. Έτσι, αυτό το έργο προήλθε από την ανάγκη βελτίωσης του εκπαιδευτικού επιπέδου και των συνθηκών ζωής των Ρομά. Το κλειδί για την επίτευξη αυτών των στόχων είναι η ενίσχυση της συμμετοχής στην εκπαίδευση για τα παιδιά Ρομά. Αυτό μπορεί καλύτερα να επιτευχθεί μέσω της ευαισθητοποίησης στις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες για την προώθηση της εκπαίδευσης των Ρομά. Το έργο ROM-UP! θα προσφέρει συγκεκριμένα επιτυχημένα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά Ρομά έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και προωθείται η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Β. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΙ ΤΟΥ ΈΡΓΟΥ Ο κύριος στόχος του ROM-UP! είναι η δημιουργία ενός Διεθνούς Δικτύου Ρομά με στόχο την ευαισθητοποίηση στις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες που έχουν ήδη επιστημονικά αποδειχτεί ότι είναι αποτελεσματικές στην προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των παιδιών Ρομά και όλων των μαθητών γενικά, όσον αφορά την επιδίωξη μιας επιτυχημένης εκπαιδευτικής επιτυχίας. 2

4 Οι συγκεκριμένοι σκοποί του έργου είναι: Η διάδοση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών στην προώθηση της εκπαίδευσης των Ρομά Η ανάπτυξη στρατηγικών για τη διεξαγωγή των επιτυχημένων δράσεων στις συμμετέχουσες χώρες (Ισπανία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ρουμανία και Ιρλανδία) Η συμμετοχή των Ρομά στην επιλογή των καλύτερων εκπαιδευτικών πρακτικών που διεξήχθησαν στις κοινότητές τους Η δημιουργία δικτύων συντονισμού μεταξύ των συντονιστικών φορέων, των κοινοτήτων Ρομά και των εκπαιδευτικών φορέων, με σκοπό την αντιμετώπιση του αποκλεισμού των Ρομά από την εκπαίδευση Το έργο ROM-UP! θα συμβάλει στην επίτευξη των βασικών στόχων που εκφράζονται στο Πλαίσιο της ΕΕ για τις Εθνικές Στρατηγικές Ενσωμάτωσης των Ρομά μέχρι το 2020, προσφέροντας σαφή, λεπτομερή και συγκεκριμένα επιτυχημένα εκπαιδευτικά μέτρα στον τομέα της εκπαίδευσης που πρέπει να μεταφερθούν και να εφαρμοστούν σε διαφορετικά Ευρωπαϊκά πλαίσια. Αυτό θα περιλαμβάνει μια αισθητή βελτίωση των συνθηκών ζωής των Ρομά, ειδικά, των περισσότερο ευάλωτων. Το έργο θα προσφέρει συγκεκριμένα επιτυχημένα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά Ρομά έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και προωθείται η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση Γ. ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ Τα κύρια καινοτόμα στοιχεία του έργου είναι: 1) Το Δίκτυο Ρομά: όλοι οι φορείς που εμπλέκονται στην εκπαιδευτική επιτυχία των Ρομά θα συμμετέχουν στο δίκτυο. Το δίκτυο θα καταστήσει δυνατή τη μεταφορά γνώσεων σχετικά με τις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες στην Ευρώπη, που με τη σειρά της θα αυξήσει την ευαισθητοποίηση και την ισχυρότερη δέσμευση όλων των εμπλεκομένων μερών. Αυτό θα διασφαλιστεί μέσω συγκεκριμένων δραστηριοτήτων σε όλη τη διάρκεια έργου 2) Η προσέγγισή του: με την μετάβαση από τις καλές πρακτικές στις επιτυχημένες εμπειρίες, όπως συνιστάται στο πρόγραμμα INCLUD-ED. Το ROM-UP! θα ξεπεράσει τον περιορισμό των προηγούμενων συλλογών που είτε δεν αξιολόγησαν τον αντίκτυπο των εμπειριών που προτείνουν, είτε δεν έχουν εξασφαλίσει την επιτυχία τους και τη δυνατότητα μεταφοράς τους σε άλλα πλαίσια. Αυτή η αλλαγή σημαίνει μια επικέντρωση σε αυτές τις εκπαιδευτικές εμπειρίες που έχουν επιστημονικά αποδειχτεί ότι είναι επιτυχημένες (σε όλες τις περιπτώσεις και σε όλα τα πλαίσια). Επιπλέον, τέτοιες εκπαιδευτικές εμπειρίες έχουν επιτυχή αποτελέσματα, βασίζονται στις συστάσεις της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, και η εφαρμογή τους έχει 3

5 γίνει μέσα από το διάλογο και τη συμφωνία με τα μέλη της κοινότητας Ρομά. Ο Οδηγός του ROM-UP! θα σας ενημερώσει για τον τρόπο μεταφοράς τους σε άλλα πλαίσια 3) Η άμεση συμμετοχή των Ρομά σε όλες τις σχετικές φάσεις του έργου, με τη συμπερίληψη της «φωνής» τους στα βασικά αποτελέσματα. 4) Η άμεση διασύνδεση με τις προτάσεις της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και με τις συνεισφορές του προγράμματος INCLUD-ED. Για περισσότερες πληροφορίες για τα αποτελέσματα του έργου, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας: Δ. ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΤΕΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων που διοργανώθηκαν στο πλαίσιο των εθνικών ομάδων εργασίας, της ομάδας αξιολόγησης της ποιότητας, της Ευρωπαϊκής Συμβουλευτικής Επιτροπής και μεταξύ των εταίρων της κοινοπραξίας, προέκυψε το θέμα της οικονομικής κατάστασης σε διάφορες Ευρωπαϊκές χώρες. Ακόμη περισσότερο, εξετάσαμε το πώς αυτή η κατάσταση επηρεάζει το έργο που γίνεται στον τομέα της ένταξης των Ρομά στην εκπαίδευση. Εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, δύο μεταβλητές εμφανίστηκαν να εμποδίζουν την υιοθέτηση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών: η απότομη αύξηση της ζήτησης για εκπαίδευση, εκ μέρους των Ρομά, και η ταυτόχρονη δραματική μείωση των κονδυλίων προς τα δημόσια σχολεία και ιδιαίτερα προς τα σχολεία σε υποβαθμισμένες περιοχές. Την ίδια στιγμή, υπάρχει μια οπισθοδρόμηση στις αντιλήψεις και την ανοχή των πλειοψηφικών ομάδων απέναντι σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, όπως οι Ρομά, η ενίσχυση των στερεοτύπων και του ρατσισμού και η αύξηση του ανταγωνισμού για το μερίδιο των διαθέσιμων ελάχιστων πόρων. Επιπλέον, οι απολύσεις και οι συνεχιζόμενες αναδιαρθρώσεις από τον κρατικό μηχανισμό έχουν δημιουργήσει ένα άνευ προηγουμένου κύμα ανασφάλειας και ελαχιστοποίησης του ενδιαφέροντος των επαγγελματιών στον τομέα της εκπαίδευσης για την ανάληψη πρωτοβουλιών ή για να είναι διαθέσιμοι για την εφαρμογή καινοτομιών. Μία από τις κυριότερες συνεισφορές του έργου είναι ότι η εφαρμογή των Επιτυχημένων Εκπαιδευτικών Εμπειριών δεν απαιτεί επιπλέον κόστος. Μπορούν να εφαρμοστούν μόνο με την επανεξέταση των υφιστάμενων πόρων και με τη δέσμευση όλων των φορέων της κοινότητας, των εκπαιδευτικών φορέων και των αρχών. Αυτή είναι μια από τις κύριες συνεισφορές του έργου από την άποψη της μεταφοράς αυτών των επιτυχημένων δράσεων σε άλλες χώρες και περιβάλλοντα, δηλαδή το γεγονός ότι η πλειοψηφία τους δεν απαιτεί περισσότερους πόρους, και έτσι είναι δυνατή η εφαρμογή τους μόνο μέσα από την επανεξέταση την αναδιοργάνωσης των υφιστάμενων πόρων μας. 4

6 Από την άλλη πλευρά, μια άλλη πτυχή η οποία τονίστηκε από την ομάδα αξιολόγησης της ποιότητας, από το Ευρωπαϊκό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο και κατά τη διάρκεια του Τελικού Συνεδρίου του έργου, αφορά την ανάγκη στο πλαίσιο της κρίσης της εφαρμογής εμπειριών και δράσεων που έχουν αποδειχθεί εκ των προτέρων ότι είναι επιτυχημένες και αποτελεσματικές, προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση και η ένταξη των παιδιών Ρομά. Το έργο υπογραμμίζει την αναγκαιότητα εφαρμογής επιτυχημένων εκπαιδευτικών δράσεων (με αρκετά αποδεικτικά στοιχεία για την πρότερη επιτυχημένη εφαρμογή τους) για τη βελτίωση της κατάστασης της κοινότητας των Ρομά στην Ευρώπη και για τη διασφάλιση της δέσμευσης των εκπαιδευτικών κοινοτήτων και αρχών. 5

7 II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ Το έργο ROM UP! βασίζεται στην έννοια των Επιτυχημένων Εκπαιδευτικών Δράσεων όπως ορίζεται στο πρόγραμμα INCLUD-ED 1. Οι Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Δράσεις είναι διαφορετικές από τις "καλές πρακτικές". Η κύρια διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι οι Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Δράσεις δεν βασίζονται ποτέ σε υποθέσεις, αλλά σε επιστημονικά στοιχεία. Οι δράσεις αυτές συγκεντρώνουν τις κύριες συνεισφορές της επιστημονικής κοινότητας όσον αφορά την επίτευξη της εκπαιδευτικής επιτυχίας και της κοινωνικής ένταξης σε όλες τις βαθμίδες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης (στην πρώιμη παιδική ηλικία, την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καθώς και στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση και στα προγράμματα ειδικής εκπαίδευσης), με έμφαση στις περισσότερο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες όπως οι γυναίκες, οι νέοι, οι εθνοτικές μειονότητες ή τα άτομα με ψυχικές ή σωματικές αναπηρίες (Σύμπραξη προγράμματος INCLUD-ED, 2009) 2. Οι Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Δράσεις που καθορίζονται στο έργο ROM UP! δεν βασίζονται μόνο στις συνεισφορές από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα, αλλά και σε επιτυχημένες αποδείξεις για την αντιμετώπιση της σχολικής αποτυχίας, της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου και τη σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά. Ξεκινώντας από την επικοινωνιακή μεθοδολογία, μέσω της οποίας όλοι οι εμπλεκόμενοι στο ερευνητικό έργο συμμετέχουν σε ένα ισότιμο διάλογο, η Ομάδα Αξιολόγησης Ποιότητας/ Quality Evaluation Group (εφεξής QEG) που αποτελείται από ακαδημαϊκούς και μη ακαδημαϊκούς Ρομά και μη-ρομά με διαφορετικά προφίλ, συμμετέχοντες από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, εκπαιδευτικούς, ερευνητές έχει ως στόχο να αξιολογήσει τα επιτευχθέντα αποτελέσματα, και να τα αναπροσαρμόσει αν είναι απαραίτητο. Μόλις η QEG συγκροτήθηκε σε σώμα, και υποβλήθηκαν όλες οι εκπαιδευτικές εμπειρίες από τους εταίρους της κοινοπραξίας, οι 22 εμπειρίες ταξινομήθηκαν, ανάλογα με το αν ικανοποιήσουν τα κριτήρια ή όχι. Οι εμπειρίες αναλύθηκαν, και προσδιορίστηκε το είδος των δράσεων που είχε αναπτυχθεί σε κάθε περίπτωση. Εντοπίστηκαν 6 τύποι Επιτυχημένων Εκπαιδευτικών Δράσεων που είχαν αναπτυχθεί μέσω των 11 επιλεγμένων εμπειριών Μετά από αυτό το βήμα, συλλέχθηκαν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με κάθε εμπειρία, προκειμένου να προετοιμαστούν οι 2 Ευρωπαϊκές Εκθέσεις που παρήχθησαν στο πλαίσιο του έργου: Οι 2 Ευρωπαϊκές Εκθέσεις με περισσότερες λεπτομέρειες για τις επιτυχημένες εμπειρίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα: Η πρώτη έκθεση με τίτλο Επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες για την προώθηση της ένταξης των Ρομά στην εκπαίδευση» παρουσιάζει με λεπτομερή τρόπο τη μεθοδολογία, τις δραστηριότητες που εφαρμόστηκαν και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν 1 Πρόγραμμα INCLUD-ED. Στρατηγικές για την ένταξη και την Κοινωνική Συνοχή στην Ευρώπη από την εκπαίδευση (Strategies for inclusion and social cohesion in Europe from education) ο Πρόγραμμα Πλαίσιο. Citizens and Governance in a Knowledge-based Society. CIT4-CT Γενική Δ/νση Έρευνας & Καινοτομίας, Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2 Σύμπραξη INCLUD-ED. (2009). Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Ed.), Δράσεις για την επιτυχία στα σχολεία στην Ευρώπη (Actions for success in schools in Europe). Βρυξέλλες. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. 6

8 Η δεύτερη έκθεση με τίτλο Οι φωνές της κοινότητας είναι μια συλλογή μαρτυριών εκ μέρους των επωφελούμενων του έργου και των ατόμων που συμμετείχαν στις εμπειρίες, οι «φωνές» των βασικών παικτών 7

9 1. ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ / ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΡΟΜΑ DROM KOTAR MESTIPEN ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η καθοριστική συμμετοχή της οικογένειας και της κοινότητας είναι μια Επιτυχημένη Εκπαιδευτική Δράση που εφαρμόστηκε στα Σχολεία ως Κοινότητες Μάθησης στην Ισπανία. Το πρόγραμμα των Κοινοτήτων Μάθησης έχει αναπτυχθεί σε περισσότερα από 150 σχολεία, από την προσχολική εκπαίδευση ως την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και την εκπαίδευση ενηλίκων. Σε αυτά τα Σχολεία ως Κοινότητες Μάθησης με υψηλό ποσοστό μαθητών Ρομά, η εκπαιδευτική επιτυχία για όλους περιλαμβάνει τη μείωση της σχολικής διαρροής και της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Η καθοριστική συμμετοχή της οικογένειας και της κοινότητας αφορά τη συμμετοχή περισσότερων εκπροσώπων των διαφόρων ομάδων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, υλοποιώντας έτσι μια μορφή δημοκρατικής οργάνωσης. Αυτός ο τύπος οργάνωσης περιλαμβάνει τη φωνή όλων των συμμετεχόντων στη διαχείριση του κέντρου. Βασίζεται στην ιδέα της "πολιτιστικής νοημοσύνης" (cultural intelligence). Οι οικογένειες και τα άλλα μέλη της κοινότητας συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Σε συνεργασία με τους δασκάλους, αποφασίζουν σχετικά με θέματα που σχετίζονται με τη μάθηση, την οργάνωση ή το σχολείο, ή/και για τους τρόπους επίλυσης και πρόληψης συγκρούσεων και την οργάνωση των σχολικών δραστηριοτήτων. Λόγω αυτής της προσέγγισης, η αξία των συνεισφορών των ατόμων δεν βασίζεται στη θέση της κατάστασης των ατόμων, αλλά στα επιχειρήματα και τις συνεισφορές που αυτά παρέχουν. Αυτά τα επιχειρήματα μπορεί να προέρχονται από μια περισσότερο ακαδημαϊκή ή μια περισσότερο πρακτική κατεύθυνση. Δύο παραδείγματα είναι η συνέλευση των οικογενειών (families assembly) και οι μεικτές επιτροπές (mixed committees). Η συνέλευση των οικογενειών είναι μια καλά καθιερωμένη διαδικασία σε ένα από τα σχολεία που μελετήθηκαν στην Ισπανία. Αυτή η συνέλευση συγκροτήθηκε για να αποφασίσει σχετικά με σημαντικά θέματα, όπως του τρόπου οργάνωσης των αλληλεπιδράσεων στην τάξη και του τρόπου αντιμετώπισης της αύξησης του αριθμού των παιδιών μεταναστών που παρακολουθούν το σχολείο. Οικογένειες διαφόρων πολιτιστικών πλαισίων και επιπέδων εκπαίδευσης (ακόμη και ορισμένες με καμία επίσημη εκπαίδευση), μαζί με τους δασκάλους και τους εθελοντές, συμφώνησαν να υλοποιήσουν τις εκπαιδευτικές δράσεις που θα ανταποκρίνονταν καλύτερα στις εκπαιδευτικές ανάγκες και τα αιτήματα των μαθητών. Σαν αποτέλεσμα αυτής της συνέλευσης, ελήφθησαν δύο αποφάσεις. Πρώτον, όλοι οι μαθητές θα παρέμεναν στις τάξεις τους, και δεν θα χωρίζονταν σε διαφορετικές τάξεις ανάλογα με το επίπεδο μάθησης. Δεύτερον, όλοι οι πόροι και η υποστήριξη θα εφαρμόζονταν στο πλαίσιο της κανονικής αίθουσας διδασκαλίας. Αυτοί οι πόροι και η υποστήριξη περιλαμβάνουν τη στήριξη των δασκάλων σε παιδιά με αναπηρίες, μαζί με τη βοήθεια από εθελοντές και μέλη της οικογένειας 8

10 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Αυξημένη συμμετοχή των γονέων και των συγγενών της οικογένειας στις δραστηριότητες που οργανώνονται στο σχολείο Υψηλά ποσοστά της συμμετοχής των παιδιών στις δράσεις που αφορούν τη βοήθεια στο διάβασμα των μαθητών είτε στην τάξη είτε μετά το σχολείο Η συμμετοχη των οικογενειών και ολόκληρης της κοινότητας στη δημιουργία των σχολικών κανόνων Η πρόληψη και η μείωση των συγκρούσεων και η βελτίωση της συνύπαρξης στο σχολείο, καθώς και η αύξηση του αισθήματος ευθύνης των μαθητών, από τη στιγμή που οι σχολικοί κανόνες έχουν συμφωνηθεί μαζί με τις οικογένειες Εκείνες οι οικογένειες που συμμετέχουν περισσότερο στις διαδικασίες λήψης-αποφάσεων πέτυχαν να μειώσουν τον αριθμό των απουσιών των παιδιών τους Μια βελτίωση στη συμπεριφορά των παιδιών παρατηρήθηκε στην τάξη. Η συμμετοχή επέτρεψε επίσης την αύξηση και τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των μελών της κοινότητας. Αυτή η συμμετοχή επηρεάζει επίσης θετικά τους πόρους που το σχολείο πρέπει να βελτιώσει στα επίπεδα της μάθησης και των συνθηκών διαβίωσης του συνόλου της κοινότητας. << Γίνονται συναντήσεις, πρώτα για να πάρουμε αποφάσεις και κατόπιν γίνεται μια συνάντηση για να πληροφορήσουμε τα άτομα για το τι αποφασίστηκε, δεν είναι απλά μια περίπτωση για να γίνονται συναντήσεις, και τα άτομα λένε τι θέλουν και τι όχι. Στη συνέχεια οι γονείς πληροφορούνται για το τι αποφασίστηκε και για τα αποτελέσματα της προηγούμενης συνάντησης (...) Όλοι συμμετέχουν σε όλες τις συναντήσεις εδώ. >> (Μητέρα, Σχολείο Mare de Déu) << Φυσικά, έχουμε αλλάξει, κάποια σπίτια, κάποια τετράγωνα στις γειτονιές μας, κάποιες οικογένειες που εργάζονται ήδη σε εθελοντικές οργανώσεις...πιστεύω ότι δεν έχουμε ξαναδεί πριν κάτι τέτοιο σε αυτή τη γειτονιά, σωστά; Έχουμε φτιάξει μια ομάδα φίλων. Πάντα το έλεγα. Αυτές δεν είναι πια εθελόντριες μητέρες (...) Είναι μητέρες που περνούν περισσότερες ώρες εδώ από ότι οι δάσκαλοι. Έτσι, όχι... πιστεύω ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί κατά πολύ >> (Μητέρα, Σχολείο La Paz) 9

11 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Web Τηλ

12 2. ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΡΟΜΑ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΡΟΜΑ DROM KOTAR MESTIPEN ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αυτή η δράση που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Ολοκληρωμένου Σχεδίου των Ρομά της Καταλονίας (Integrated Plan of the Roma People of Catalonia), αφορά τις συναντήσεις των μαθητών Ρομά (Roma students meetings) που διοργανώθηκαν από την οργάνωση Roma Association of Women Drom Kotar Mestipen. Ο στόχος είναι να αυξηθεί η παρουσία των κοριτσιών και των γυναικών Ρομά σε δραστηριότητες κατάρτισης, ενθαρρύνοντας τα νεαρά κορίτσια να παραμείνουν στην εκπαίδευση μέσω της παρακολούθησης του Γυμνασίου και του Πανεπιστημίου, αλλά και προωθώντας την κατάρτιση των ενηλίκων γυναικών Ρομά. Όπως έχει παρουσιαστεί η εκπαίδευση είναι ένα βασικό στοιχείο για την αύξηση της κοινωνικής συμμετοχής τους, συμβάλλοντας στην αντιμετώπιση της κατάστασης του κοινωνικού αποκλεισμού της κοινότητας των Ρομά Οι γυναίκες από τις κοινότητες, όπου πραγματοποιούνταν η συνάντηση, συμμετέχουν άμεσα στην προετοιμασία των περιεχομένων της καθώς και στη διάδοσή της με την υποστήριξη της οργάνωσης Drom Kotar Mestipen Association. Μια παρόμοια ημερήσια διάταξη ακολουθείται συνήθως σε αυτές τις συναντήσεις, επιδιώκοντας έναν διπλό στόχο: από τη μια πλευρά, την παρουσίαση της εμπειρίας των κοριτσιών και των γυναικών Ρομά που φοιτούν σε διαφορετικά επίπεδα και που είναι θετικά μοντέλα ρόλων για τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, και, από την άλλη πλευρά, τη λειτουργία των ομάδων εργασίας με όλους τους συμμετέχοντες να μοιράζονται εμπειρίες και ανησυχίες, και να συζητούν τις διάφορες εναλλακτικές λύσεις και προτάσεις Η ομάδα στόχου του έργου είναι κορίτσια Ρομά, οι νεαρές γυναίκες, οι μητέρες και οι γιαγιάδες Ρομά αποκλείονται παραδοσιακά από τις ευκαιρίες συμμετοχής στις αποφάσεις για την παιδεία και το μέλλον τους. Οι συναντήσεις των μαθητών Ρομά απευθύνονται στις γυναίκες Ρομά, ιδιαίτερα σε εκείνες που δεν έχουν ακαδημαϊκά επιτυχία, αν και η δραστηριότητα είναι ανοικτή σε όλες τις γυναίκες Ρομά που ασχολούνται με την εκπαίδευση της κοινότητάς τους. Αυτές οι συναντήσεις οργανώνονται σε διαφορετικές γειτονιές με μια σημαντική παρουσία του πληθυσμού των Ρομά Διάφορα κρίσιμα θέματα για την κοινότητα των Ρομά συζητούνται στο πλαίσιο αυτών των συναντήσεων: η αντιμετώπιση της σχολικής διαρροής των Ρομά αυξάνοντας τα μοντέλα ρόλων στα σχολεία και τα πανεπιστήμια (Drom Kotar Mestipen, 2007, 2008, 2009). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Δεκατρείς συναντήσεις έχουν διοργανωθεί ήδη σε διάφορες επαρχίες της Καταλονίας μαρτυρώντας μια εντυπωσιακή αύξηση του αριθμού των συμμετεχόντων, έτσι που η τελευταία συνάντηση συγκέντρωσε πάνω από 200 συμμετέχοντες από διαφορετικά σημεία της Καταλονίας (Drom Kotar Mestipen, 2009). Η δραστηριότητα αυτή αποδείχθηκε πολύ επιτυχημένη για τη συμμετοχή των γυναικών Ρομά χωρίς ακαδημαϊκά προσόντα που συνήθως αποκλείονται από την κοινωνική συμμετοχή 11

13 Οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στην οργάνωση και την ανάπτυξη αυτής της δραστηριότητας που έχει γίνει ένα εργαλείο ενδυνάμωσης που οδηγεί σε περαιτέρω κοινωνική συμμετοχή στην κοινότητα των Ρομά, στη γειτονιά τους και στα σχολεία. Συνεισφορά στην ενίσχυση της εκπαιδευτικής ένταξης των Ρομά με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Αρχικά, αυτές οι συναντήσεις αποτελούν ένα φόρουμ όπου οι γυναίκες Ρομά ανταλλάσσουν τις εμπειρίες τους στα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των επιπέδων και αναζητούν μαζί τις δυνατότητες αύξησης την εκπαιδευτικής επιτυχίας των μαθητών Ρομά, για παράδειγμα, παρέχοντας πρόσθετη υποστήριξη και ενσωματώνοντας τους Ρομά στο σχολείο, αποτελώντας πρότυπα ρόλων για τα κορίτσια και τα αγόρια Ρομά. Επιπλέον, αυτές οι συναντήσεις έχουν έναν σημαντικό αντίκτυπο στον καθορισμό υψηλών εκπαιδευτικών προσδοκιών για τους μαθητές Ρομά και στην κινητοποίηση των οικογενειών Ρομά και στην αύξηση των προσδοκιών τους << Συμμετείχα στην οργάνωση της δωδέκατης Συνάντησης Μαθητών Ρομά που πραγματοποιήθηκε στη Reus, στη γειτονιά του Sant Josep Obrer όπου ζω. Αποφάσισα να συμμετάσχω ενεργά στη συνάντηση και στη οργάνωσή της, περισσότερο για τους νέους, ώστε να σταματήσουν να περιφέρονται άσκοπα όλη τη μέρα χωρίς να κάνουν κάτι για τη ζωή τους. Ασχολήθηκα με την οργάνωση, την προετοιμασία, τον συντονισμό των τραπεζιών εργασίας, την οργάνωση όλων των λεπτομερειών, την ενημέρωση των γυναικών Ρομά της γειτονιάς, κ.λπ.>> (Loli Santiago, γυναίκα Ρομά, που συμμετείχε στην XII Συνάντηση Μαθητών Ρομά) << Αυτός ο χώρος διαλόγου των γυναικών Ρομά είναι πολύ καλός, είμαι πατέρας δύο κοριτσιών και επιθυμώ το καλύτερο για αυτές, πρέπει να εκπαιδευτούν και να είναι έτοιμες, και αν είναι δυνατόν να προχωρήσουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Το όνειρο μου είναι τα κορίτσια μου να υψώσουν τη φωνή τους και να μην πρέπει να σιωπούν >> (πατέρας ενός μαθητή Ρομά που συμμετείχε στις Συναντήσεις Μαθητών Ρομά) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Web Τηλ

14 3. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΡΟΜΑ DROM KOTAR MESTIPEN ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναφέρεται στη συμμετοχή των γονέων και των μελών της κοινότητας σε μαθησιακές δραστηριότητες που προσφέρονται στο σχολείο που απευθύνεται σε αυτούς. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται τα στοιχεία της συμμετοχής που συνέβαλαν στην επιτυχία αυτών των τύπων συμμετοχής καθώς και οι βελτιώσεις που επιτεύχθηκαν. Αρχικά, αξίζει να σημειωθεί ότι οι δραστηριότητες της εκπαίδευσης της οικογένειας και της κοινότητας ανταποκρίνονται στα αιτήματα των οικογενειών και των μελών της κοινότητας (ανάγνωση, γνώσεις αριθμητικής, τεχνολογίες πληροφοριών-επικοινωνίας, κ.λπ.) Η ανάλυση παρουσιάζει ότι η συμμετοχή των μελών της οικογένειας και της κοινότητας σε δραστηριότητες κατάρτισης βελτιώνει τις ακαδημαϊκές επιδόσεις των παιδιών. Αυτή η βελτίωση μπορεί να παρατηρηθεί όχι μόνο στην αύξηση που σχετίζεται με την απόκτηση των βασικών γνώσεων σύμφωνα με το πρόγραμμα σπουδών, αλλά επίσης και στις θετικές συνέπειες σε άλλες πλευρές, όπως η μείωση των απουσιών και η αύξηση της εγγραφών, ως αποτελέσματα αυτής της έρευνας, και τα οποία παρέχουν βαθύτερη γνώση για τους διαφορετικούς μηχανισμούς που προωθούν αυτή τη βελτίωση 3 Η εκπαίδευση της οικογένειας βοηθά να έρθουν οι εκπαιδευτικές πρακτικές στο σχολείο πιο κοντά στις πρακτικές μάθησης στο σπίτι. Η εκπαίδευσης της οικογένειας και της κοινότητας βοηθά τις οικογένειες να μεταδώσουν μια θετική στάση για τη μάθηση, η οποία στη συνέχεια αντικατοπτρίζεται στη μάθηση περισσότερο και καλύτερα και έχοντας περισσότερα κίνητρα για μάθηση. Η κατάρτιση της οικογένειας προκαλεί επίσης την αύξηση των προσδοκιών των οικογενειών για τα παιδιά τους. Συμμετέχοντας στην εκπαίδευση της οικογένειας, οι γονείς αρχίζουν να κατανοούν το εκπαιδευτικό σύστημα και συνειδητοποιούν ότι και οι ίδιοι μπορούν να μάθουν και να αλληλεπιδρούν με άλλα κοινωνικά πρόσωπα αναφοράς, και έτσι να έχουν επίγνωση ότι και τα παιδιά τους μπορούν να πετύχουν σε αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα, γεγονός που μεταφράζεται στην γέννηση μεγαλύτερων προσδοκιών για τις δυνατότητες εκπαίδευσης των παιδιών τους. Την ίδια στιγμή, το γεγονός των παιδιών να παρατηρούν τους γονείς τους να συμμετέχουν σε παρόμοιες εκπαιδευτικές δραστηριότητες όπως και αυτά, βελτιώνει τη σχέση τους με τους γονείς τους ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 3 Τα αποδεικτικά στοιχεία είναι αποτέλεσμα των ερωτηματολογίων που απαντήθηκαν από οικογένειες και μαθητές 2 μελετών περιπτώσεων του προγράμματος INCLUDE-ED Project. Αυτές οι μελέτες περιπτώσεων έχουν το τίτλο Τα Σχολεία ως Κοινότητες Μάθησης (School as Learning Communities) των σχολείων Mare de Déu de Montserrat και La Paz, όπου το πρώτο βρίσκεται στην αυτόνομη κοινότητα της Καταλονίας και το δεύτερο στην αυτόνομη κοινότητα της Castilla La Mancha της Ισπανίας. Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities (CREA) REPORT 9: Contributions of local communities to social cohesion. INCLUD-ED Project. Strategies for inclusion and social cohesion in Europe from education, th Framework 13

15 Κινητοποίηση των οικογενειών να συμμετέχουν στην ίδια τη μάθησή τους και έτσι οι εκπαιδευτικοί να μπορούν να κατανοήσουν και να ενσωματώσουν τις ανάγκες των συμμετεχόντων στις τάξεις τους Ενσωμάτωση των επιθυμιών και των προτάσεων των γονέων στις δραστηριότητες που οργανώνονται << Ήταν ένα μεγάλο... ένα πολύ μεγάλο βήμα, που πήγε πολύ καλά, το γεγονός ότι είχαν κάποιον (...) που πρόσεχε τον παιδικό σταθμό, ενώ οι μητέρες έκαναν μάθημα, εργάζονταν... ήταν... [...] μελετούσαν και ήταν επίσης πολύ θετικό, γιατί οι ίδιες οι μητέρες το ζήτησαν, έτσι δεν είναι; Και θέλουν να συνεχίσουν και το επόμενο έτος (Μητέρα, Σχολείο Mare de Déu) << Η εκπαίδευση της οικογένειας στο σχολείο είναι... "a la carte", με άλλα λόγια, στο όνειρό τους, οι γονείς αποφάσισαν, όπως είπαν, εξέφρασαν τι... ήθελαν, και ποια αντικείμενα ήθελαν να μάθουν και προσπαθούμε να δώσουμε μια απάντηση σε αυτό (...) >> (Δασκάλα, Σχολείο Mare de Déu) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Web Τηλ

16 4. ΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΔΙΑΡΡΟΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΡΟΜΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ, AMALIPE ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΕΘΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρόγραμμα "Μειώνοντας το ποσοστό σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά από το σχολείο" (Decreasing the Dropout Rate of Roma Children from School) είναι ένα 3ετές πρόγραμμα που εφαρμόζεται από το την οργάνωση Center Amalipe στη Βουλγαρία με επιχορήγηση από το Ίδρυμα η Αμερική για την Βουλγαρία (America for Bulgaria Foundation). Ο κύριος στόχος του είναι να μειώσει το ποσοστό σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά που πρέπει να παρακολουθούν την υποχρεωτική εκπαίδευση. Οι δράσεις του προγράμματος αποσκοπούν επίσης στη διαχείριση του ζητήματος των σχολικών απουσιών, των μη-ικανοποιητικών σχολικών βαθμών, του σχετικά χαμηλού ποσοστού των Ρομά που συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (γυμνάσια), της αμέλειας των γονιών Ρομά σχετικά με τη σχολική ζωή και τις δομές σχολικής διαχείρισης. Οι δράσεις του προγράμματος ήταν από την αρχή σύμφωνες με την αρχή ότι ένα σχολείο με εύρυθμη λειτουργία είναι η καλύτερη εγγύηση για την προσέλκυση, την παραμονή και την επιτυχία των μαθητών. Ένα βέλτιστο περιβάλλον συνεισφέρει επίσης στην επιτυχημένη εκπαιδευτική ενσωμάτωση των παιδιών Ρομά. Ένα καλά οργανωμένο σχολείο γνωρίζει πώς να εμπλέξει τους γονείς, έχει τους πόρους να προσφέρει ένα ευρύτερο φάσμα εκπαιδευτικών δυνατοτήτων εκτός την τάξη της μιας-βάρδιας και εφαρμόζει σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας (συμπεριλαμβανομένης της διαπολιτισμικής διαδραστικής εκπαίδευσης). Η κύρια ιδέα αυτού του προγράμματος είναι ότι η σχολική διαρροή είναι παιδαγωγικό θέμα για την αντιμετώπιση του οποίου είναι απαραίτητη η ύπαρξη εκπαιδευτικών πόρων: οι κοινωνικές δραστηριότητες δεν αρκούν από μόνες τους αλλά είναι μάλλον μια συμπληρωματική λύση σε αυτήν την περίπτωση. Μια αλλαγή είναι απαραίτητη στο συνολικό σχολικό περιβάλλον: αλλαγές στις μεθόδους διδασκαλίας που εφαρμόζονται στα προγράμματα σπουδών, οργάνωση της διαδικασίας μάθησης με συμμετοχή των γονέων. Η διαδραστική και διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι η καλύτερη βάση για τον έλεγχο της σχολικής διαρροής: ένα παράδειγμα σε αυτή την περίπτωση είναι τα σχολεία που διδάσκουν το προαιρετικό μάθημα Εθνική Λαογραφία-Λαογραφία των Ρομά (Ethnic Folklore- Roma Folklore). Το σχολικό έτος η οργάνωση Center Amalipe απέκτησε εμπειρία από τη συνεργασία της με σχολεία: 34 συνολικά σχολεία σε 10 περιφέρειες της Βουλγαρίας, 13 από τα οποία ήταν Σχολεία «Συμβουλευτικής Καθοδήγησης» (mentoring) και 21 ήταν «Πιλοτικά» Σχολεία. Μία από τις κύριες προσεγγίσεις που εφαρμόστηκαν στο πρόγραμμα ήταν ο διαχωρισμός των σχολείων στις δύο παραπάνω υποκατηγορίες. Με αυτή την έννοια, το Σχολείο Συμβουλευτικής Καθοδήγησης (mentoring) είναι το σχολείο που έχει αποκτήσει αρκετή εμπειρία και έχει πετύχει στις προσπάθειές του για προσέλκυση και παραμονή των παιδιών Ρομά στο σχολείο, και το Πιλοτικό Σχολείο είναι ένα σχολείο που υποστηρίζεται από συμβουλευτική καθοδήγηση (mentoring) για την ανάπτυξη και εφαρμογή του προγράμματος πρόληψης της σχολικής διαρροής. Το δεύτερο σχολικό έτος του προγράμματος , η οργάνωση Center Amalipe εφάρμοσε το «Πρόγραμμα για τη 15

17 μείωση του ποσοστού σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά» σε 90 σχολεία (34 σχολεία συμβουλευτικής καθοδήγησης -mentoring και 56 Πιλοτικά Σχολεία) σε 20 περιφέρειες της Βουλγαρίας. Οι μέθοδοι που εφαρμόστηκαν μαζί με τα Πιλοτικά Σχολεία για την επίτευξη αυτών των αποτελεσμάτων αποδείχθηκαν μακροπρόθεσμα αποτελεσματικά. Τα σχολικά προγράμματα για την πρόληψη της σχολικής διαρροής και την παραμονή των μαθητών είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για το σχεδιασμό των δραστηριοτήτων που στοχεύουν στην παραμονή των μαθητών στο σχολείο. Κάθε σχολείο καθορίζει αρχικά τους ειδικούς στόχους και την ομάδα-στόχου, και στη συνέχεια καθορίζει τις συγκεκριμένες δραστηριότητες που στοχεύουν στην παραμονή και την προσέλκυση των παιδιών ανάλογα με τα συγκεκριμένα προβλήματα που αυτά αντιμετωπίζουν. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Το ποσοστό σχολικής διαρροής στο τέλος του 1 ου πρώτου τριμήνου ήταν 0,58%, ενώ στο τέλος του δεύτερου τριμήνου ήταν 0.38%, συγκρινόμενα με το μέσο όρο του ποσοστού σχολικής διαρροής στα σχολεία του προγράμματος που ήταν 2,47% κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους μαθητές συμμετείχαν στις τάξεις Ρομά του SIP-Social Inclusion Programme (Πρόγραμμα Κοινωνικής Ένταξης) χωρισμένοι σε 52 ομάδες Ο μέσος αριθμός απουσιών (συμπεριλαμβανομένων όλων των απουσιών, δικαιολογημένων και μη) στο πρόγραμμα κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους μειώθηκε σε 40,66 απουσίες ανά μαθητή σε σύγκριση με 110 απουσίες ανά μαθητή που είναι το κρίσιμο αποδεκτό όριο από το Υπουργείο Παιδείας ως ένας δείκτης για ένα μαθητή σε κίνδυνο εγκατάλειψης του σχολείου << Στην αρχή ήμουν πολύ δύσπιστος για τα μαθήματα συνεργασίας (peertrainings), γιατί θεωρούσα ότι όλα τα σχολεία έχουν διάφορα προβλήματα και δεν πίστευα ότι άλλοι δάσκαλοι είχαν τα ίδια προβλήματα και κατάφεραν να τα ξεπεράσουν. Αυτή η μέθοδος είναι πολύ επιτυχημένη. Τώρα μπορώ να δω τα αποτελέσματα. Συστήνω αυτά τα μαθήματα και σε άλλους δασκάλους. Μη διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια, αν τη χρειαστείτε! >> (Δάσκαλος από το Δημοτικό Σχολείο Bacho Kiro, στην πόλη Letnitsa, της περιοχής Lovech) << Είμαι ένα μικρό κορίτσι Ρομά, που ζω σε ένα μικρό χωριό ανάμεσα σε Ρομά και Βουλγάρους. Οι άνθρωποι είναι πολύ καλοί και όλοι είναι φιλικοί με εμένα. Το καλύτερο πράγμα είναι ότι έχω μια οικογένεια, καθώς υπάρχουν πολλά ορφανά που ζουν φτωχικά... Θέλω να σπουδάσω και οι γονείς 16

18 μου το θέλουν επίσης. Αυτό είναι το όνειρο μου. Κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την προέλευσή του, αν είναι Βούλγαρος, Ρομά ή Τούρκος, έχει όνειρα για το μέλλον. Το όνειρό μου είναι να γίνω κομμώτρια, να είμαι καλή στο επάγγελμά μου και να έχω πολλούς πελάτες. Νομίζω ότι ο καθένας που θέλει να πετύχει το όνειρό του μπορεί να το κάνει στη Βουλγαρία, απο τη στιγμή που το επιθυμεί και έχει μια ισχυρή θέληση να το κάνει!! >> ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος AMALIPE-Centre for Interethnic Dialogue and Tolerance Web Τηλ

19 5. ΤΑΞΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΡΟΜΑ ΣΤΟ ΚΡΑΤΙΚΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ, AMALIPE ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΕΘΝΙΚΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ένταξη των «τάξεων πολιτισμού των Ρομά» (Roma culture classes) στη διδακτέα ύλη των κρατικών σχολείων στη Βουλγαρία είναι ένα πρόγραμμα που δημιουργήθηκε και υλοποιείται από το Center Amalipe (Βουλγαρία) από το Ο πυρήνας του προγράμματος είναι η θέσπιση του μαθήματος «Εθνική λαογραφία στη Βουλγαρία Λαογραφία των Ρομά» (Τάξεις πολιτισμού των Ρομά) (Folklore of the ethnoi in Bulgaria Roma Folklore/ Roma culture classes). Είναι ένα μάθημα επιλογής που περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα σπουδών των κρατικών σχολείων. Οι κλάσεις χωρίζονται σύμφωνα με τις διαφορές ηλικίας σε 2 η έως 4 η και σε 5 η έως 8 η τάξη Οι στόχοι του προγράμματος είναι οι εξής: 1. Πρόληψη της σχολικής διαρροής των παιδιών Ρομά, φέρνοντας το σχολείο κοντά στις οικογένειες των Ρομά (μέσω της ένταξης στοιχείων του πολιτισμού των Ρομά στο σχολικό πρόγραμμα) 2. Ενίσχυση της ταυτότητας των παιδιών Ρομά και αύξηση των κινήτρων τους για υψηλότερες σχολικές επιδόσεις 3. Κάνοντας τα παιδιά των μη-ρομά να εξοικειωθούν με την κουλτούρα των Ρομά και έτσι να τα βοηθήσουν να ξεπεράσουν τις προκαταλήψεις τους και να αποδεχτούν τα παιδιά των Ρομά Το μάθημα του πολιτισμού των Ρομά διδάσκεται όχι μόνο στους Ρομά αλλά επίσης στα παιδιά Βουλγαρικής και Τουρκικής καταγωγής. Το μάθημα διδάσκεται στη βουλγαρική γλώσσα, τα διδακτικά βοηθήματα που εκδίδονται παρουσιάζουν μια ποικιλία της λαογραφίας των Ρομά και τις σχέσεις της με τη λαογραφία άλλων εθνοτήτων στα πλαίσια του βουλγαρικού εθνικού πολιτισμού. Για το σκοπό αυτό, δημοσιεύεται μια πλήρης σειρά μεθοδολογικών βοηθημάτων (βιβλία, βιβλία εργασίας, βιβλία καθηγητή, διαδραστικά υλικά ήχου και εικόνας) η οποία έχει αποσταλεί δωρεάν σε σχολεία που διδάσκουν αυτό το μάθημα Η βασική προσέγγιση του προγράμματος είναι η πεποίθηση ότι κάθε μαθητής είναι καλός σε κάτι. Αυτό μπορεί να είναι ένα αντικείμενο του προγράμματος σπουδών ή και εκτός αυτού. Ένας μαθητής μπορεί να είναι καλός στα μαθηματικά, αλλά ένας άλλος μπορεί να είναι καλός στο να είναι ηγέτης και να οργανώνει τους άλλους, ή είναι καλός στην περιήγηση στο δάσος, ή να είναι ένας καλός μουσικός, κ.λπ. Η κύρια επικέντρωση της δράσης είναι η κοινότητα των Ρομά γενικά και ιδιαίτερα τα παιδιά Ρομά. Τα παιδιά Ρομά εγκαταλείπουν το σχολείο σε μεγάλους αριθμούς. Σύμφωνα με μια έρευνα που διεξήχθη από το Υπουργείο Παιδείας και Επιστημών, τα παιδιά Ρομά αποτελούν το 21% των μαθητών στην 1 η τάξη και μόνο το 7,8% στην 8η τάξη. Αυτό σημαίνει ότι τα 2/3 των παιδιών Ρομά που παρακολουθούν την 1 η τάξη εγκαταλείπουν το σχολείο χωρίς την απόκτηση οποιουδήποτε εκπαιδευτικού πτυχίου. Αυτό επηρεάζει την ευκαιρία τους για επιτυχία αργότερα στη ζωή τους. 18

20 Επιπλέον, πολλά παιδιά Ρομά έχουν σχετικά χαμηλούς σχολικούς βαθμούς και σοβαρά εκπαιδευτικά προβλήματα στο σχολείο. Η μη-τακτική παρακολούθηση και οι πολλές απουσίες (неизвинени отсъствия) χαρακτηρίζουν συχνά την παρουσία των Ρομά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και στις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Αυτές ενισχύουν επιπρόσθετα τη διαδικασία σχολικής διαρροής μεταξύ τους ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Σήμερα περισσότερα από 230 σχολεία στη Βουλγαρία έχουν εντάξει αυτές τις τάξεις με τη συμμετοχή περισσότερων από μαθητών Ένταξη ενός μειονοτικού πολιτισμού (των Ρομά) και των παραδόσεών του στο σχολικό πρόγραμμα των δημοσίων σχολείων μέσω του μαθήματος: Εθνική Λαογραφία-Η Λαογραφία των Ρομά (ECA "Ethnic Folklore - Roma folklore) Ένας μηχανισμός αύξησης του ενδιαφέροντος και της συμμετοχής των παιδιών Ρομά στη σχολική ζωή μέσω της συμπερίληψης των παραδόσεών τους στα σχολικά θέματα Ένας μηχανισμός αφύπνισης της συμμετοχής των γονέων (κοινότητα) στο σχολείο << Ο αριθμός των απουσιών είναι κατά πολύ μικρότερος κατά τη διάρκεια υλοποίησης της τάξης για τη Λαογραφία των Ρομά. Σταδιακά, αυτό επηρέασε επίσης και τα υπόλοιπα μαθήματα.>> (Διευθυντής, Σχολείο P.Hilendarski, στο χωριό Harsovo, περιοχή Razgrad) << Το όνειρό μου τώρα είναι να γίνω δασκάλα. Μου αρέσει πολύ αυτό το επάγγελμα. Η δασκάλα είναι εκείνη που δείχνει το σωστό δρόμο στα παιδιά. Τους δίνει γνώσεις που όλοι χρειάζονται για να πετύχουν στη ζωή τους. Το επάγγελμα του δασκάλου είναι ένα πολύ υπεύθυνο και σοβαρό επάγγελμα ο δάσκαλος είναι πάντα ένα παράδειγμα για να ακολουθήσει κανείς >> (μια μαθήτρια στην 4η τάξη του Δημοτικού Σχολείου Hristo Botev, στο χωριό Tarnava, περιοχή Vratsa) 19

21 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος AMALIPE-Centre for Interethnic Dialogue and Tolerance Web Τηλ

22 6. ΙΑΤΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΡΟΜΑ (ΣΤΕΚΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΟ ΑΛΙΒΕΡΙ) ΕΛΛΑΔΑ, ΚΕΚΠΑ-ΔΙΕΚ, ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ-ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ, ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η δράση αυτή αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του Ιατροκοινωνικού Κέντρου Ρομά (Κέντρο Στήριξης Ρομά) στο Αλιβέρι της Νέας Ιωνίας του Βόλο, το οποίο παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης στους Ρομά της περιοχής από το Η δραστηριότητα αυτή χρηματοδοτήθηκε αρχικά από την Κοινοτική Πρωτοβουλία Integra, (πρόγραμμα Multi Roma Action Hellas) ( ), το Ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου για τους Ρομά στην Ελλάδα ( ), το Ελληνικό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα του τρίτου ΚΠΣ με 75% συγχρηματοδότηση από το ΕΚΤ ( ) και από Εθνικούς Πόρους σε συνδυασμό με πόρους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέχρι σήμερα ( ). Για την περίοδο το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από το ελληνικό ΕΣΠΑ. Τα «Ιατροκοινωνικά Κέντρα για τους Ρομά» στοχεύουν στην κοινωνική ενσωμάτωση σε τοπικό επίπεδο, με βάση ένα τοπικό σχέδιο δράσης για τους Ρομά Η μεθοδολογία τους είναι η ολιστική προσέγγιση (εκπαίδευση-εργασία-υγεία-στέγασηδραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα). Οι δράσεις του Κέντρου επικεντρώνονται στις γυναίκες και τα παιδιά Η ανάπτυξη των διαφόρων δράσεων βασίστηκε στα αποτελέσματα ποσοτικών ερευνών για τον προσδιορισμό των αναγκών των κατοίκων σε συνδυασμό με τις μεθόδους ποιοτικής ανάλυσης τύπου Spiral 4 Η κύρια ιδέα μας είναι ότι οι γυναίκες αποτελούν έναν βασικό παράγοντα για την οικονομική και την εκπαιδευτική μετεξέλιξη της περιοχής. Στο Αλιβέρι της Νέας Ιωνίας Βόλου διαμένουν μόνιμα ή προσωρινά, πάνω από άτομα με καταγωγή Ρομά (στοιχεία 2010, ΚΕΚΠΑ-ΔΙΕΚ). Αυτή η γειτονιά έχει τα χαρακτηριστικά μιας απομονωμένης περιοχής και οριοθετείται από μια σιδηροδρομική γραμμή, το χείμαρο Ξηριά και έναν περιφερειακό δρόμο που συνδέει την Ν. Ιωνία με την περιοχή των Μελισσιατίκων. Στο Αλιβέρι, όταν αρχίσαμε να εργαζόμαστε το 1998, τα περισσότερα από τα παιδιά (πάνω από 80%) δεν πήγαιναν στο σχολείο και οι γυναίκες ήταν πολύ απασχολημένες με το νοικοκυριό ή με τη βοήθεια των συζύγων τους στην εργασία για να ασχοληθούν με τα παιδιά τους. Επιπλέον, η εκπαίδευση δεν ήταν μια αξία για τις οικογένειες (σύμφωνα με προηγούμενες έρευνες περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού ήταν αναλφάβητοι ή λειτουργικά αναλφάβητοι). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ξεκινήσαμε ενέργειες για την προώθηση της εκπαίδευσης ως αξία μεταξύ των κατοίκων και της εγγραφής των παιδιών στο σχολείο 4 Ιστοσελίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης, SPIRAL (Δείκτες Κοινωνιακής Προόδου και Συνυπευθυνότητας), https://spiral.cws.coe.int/tiki-index.php 21

23 Προσπάθειες για να αλλάξει η κατάσταση σχετικά με την εκπαίδευση των Ρομά ξεκίνησαν από πολύ νωρίς (από το 1998 και ακόμη περισσότερο μετά το 2000). Με τον καιρό καταλάβαμε ότι οι προσπάθειες αυτές "μπλοκάρονται" συχνά από τους γονείς των παιδιών, κάτι που συμπεράναμε ότι οφείλεται σε έλλειψη σεβασμού για την εκπαίδευση ως αξία στην συγκεκριμένη κοινότητα. Ως εκ τούτου, έπρεπε να προσεγγισθούν αυτά τα μέλη της οικογένειας που ήταν πιο κοντά στα παιδιά καθώς και τα οποία θα μπορούσαν να επηρεάσουν την κατάσταση της εκπαίδευσής τους: οι μητέρες και οι γιαγιάδες τους. Έτσι, αποφασίσαμε να αλλάξουμε αυτή την κατάσταση, παρεμβαίνοντας τόσο στις γυναίκες όσο και στα ίδια τα παιδιά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Οι εγγραφές έχουν διπλασιαστεί από το 2006 και η σχολική διαρροή μειώθηκε γύρω στο 10% από 40% (τα παιδιά τους πηγαίνουν στο κοντινό δημόσιο σχολείο ). Επίσης, περίπου 4-5 παιδιά φοιτούν σε νηπιαγωγείο κάθε χρόνο για πρώτη φορά και το ίδιο ισχύει και για βελτίωση συμμετοχή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το ενδιαφέρον για την εκπαίδευσή τους καθώς και για την απασχόληση έχει αυξηθεί πάρα πολύ: μέχρι σήμερα, 20 γυναίκες έχουν εκπαιδευτεί στο στήσιμο δικών τους επιχειρήσεων και 31 ακόμη έχουν συμμετάσχει σε μαθήματα ελληνικής γλώσσας. Πέντε γυναίκες πήραν απολυτήριο πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, 5 έφηβες πήρε πιστοποιητικό παρακολούθησης αυτών των μαθημάτων ενώ 1 από αυτά τα παιδιά συνέχισαν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αξίζει επίσης να πω το γεγονός ότι σιγά-σιγά και ορισμένοι άνδρες εξέφρασαν τη βούλησή τους να παρακολουθήσουν τα μαθήματα: 9 άνδρες παρακολούθησαν μαθήματα ελληνικής γλώσσας και 2 πήραν απολυτήριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης. 1 γυναίκα από την κοινότητα εργάστηκε ως καθαρίστρια στα μαθήματα που οργανώθηκαν από τα ΚΕΚ και 1 ακόμα εργάστηκε ως μεσολαβήτρια. Επιπλέον, 2 γυναίκες εργάζονται στην καθαριότητα του Δήμου Βόλου ενώ 3 γυναίκες αποφάσισαν να αιτηθούν επιδότησης για να ξεκινήσουν τη δική τους μικρομεσαία επιχείρηση << Αναφέραμε συνεχώς πράγματα που μας άρεσαν και η Ειρήνη τα κατέγραφε στον πίνακα Μαθήματα Ελληνικών, εκδρομές, συζητήσεις για την ομορφιά και την υγεία, χειροτεχνία κτλ. Απόλαυσα πραγματικά την ομαδικότητα, τα γέλια μας...>> Μαγδαληνή Σαμπάνη (μέλος του Στεκιού Γυναικών) << Ήθελα να μάθω Ελληνικά, να κάνω τη ζωή μου ευκολότερη ειδικά στις δημόσιες υπηρεσίες, να μπορώ να επικοινωνώ με τους υπόλοιπους Έλληνες >> Σταυρούλα Κολώνια (ιδρυτικό μέλος του Στεκιού Γυναικών) 22

24 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος KEKPA-DIEK, Municipal Enterprise for social care, Municipality of Volos Web Τηλ , Fax:

25 7. ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ: ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΚΕΝΤΡΟ ΈΡΕΥΝΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΒΑΡΚΕΛΩΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι Διαδραστικές Ομάδες αποτελούν Επιτυχημένη Εκπαιδευτική δράση η οποία υλοποιείται σε όλο και περισσότερα σχολεία. Η δράση αυτή αναπτύχθηκε μέσα από το πρόγραμμα «School as Learning Communities» (Το σχολείο ως Κοινότητα Μάθησης). Οι διαδραστικές ομάδες έχουν εκπαιδευτικά επιτυχή αποτελέσματα για όλους τους μαθητές, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών από υποβαθμισμένες ομάδες όπως τα παιδιά Ρομά. Οι Διαδραστικές ομάδες είναι μια μορφή οργάνωσης της σχολικής τάξης που προωθεί τόσο τη βελτίωση των σχολικών επιδόσεων όσο και την κοινωνική συνοχή. Βασίζεται στην ομαδοποίηση των μαθητών σε μικρές ετερογενείς ομάδες (όσον αφορά το φύλο, τον πολιτισμό, την επίτευξη σχολικών επιδόσεων, ειδικές ανάγκες κλπ.) οι οποίες ενσωματώνονται στο υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό της τάξης που ήδη υπάρχει στο σχολείο και στην κοινότητα, και το οποίο σε πολλές περιπτώσεις δεν αξιοποιείται σωστά. Ως ανθρώπινους πόρους εδώ εννοούμε του συντελεστές της εκπαίδευσης όπως οι οικογένειες, οι εθελοντές, οι δάσκαλοι της ενισχυτικής διδασκαλίας, κτλ. Αρκετές δραστηριότητες προτείνονται από το δάσκαλο και στη συνέχεια κάθε μικρή ομάδα εργασίας τους με τη βοήθεια ενός μέλους οικογένειας ή ενός εθελοντή που γίνονται μέρος της ομάδας, εργάζεται πάνω σε αυτή τη δραστηριότητα. Αυτή η προσθήκη ενός ενήλικα στις ομάδες λειτουργεί ως κίνητρο μάθησης και αλληλεπίδρασης μεταξύ των μαθητών Οι Διαδραστικές ομάδες απαιτούν την οργάνωση της σχολικής τάξης σε μικρές ετερογενείς ομάδες μαθητών (π.χ. τέσσερις ομάδες των πέντε μαθητών) ενώ περιλαμβάνουν επίσης πολλούς ενήλικες, έναν/μία για κάθε ομάδα. Κάθε ομάδα εργάζεται με τη μέθοδο της «Λειτουργικής Μάθησης» για μικρό χρονικό διάστημα (π.χ. 20 λεπτά). Στη συνέχεια, τα μέλη των ομάδων ανακατανέμονται μεταξύ τους για να εργαστούν σε μια διαφορετική δραστηριότητα με διαφορετικό ενήλικα. Οι ενήλικες αυτοί είναι ή άλλοι καθηγητές ή μέλη των οικογενειών των παιδιών, εθελοντές από την κοινότητα, ή άλλοι εθελοντές. Τα άτομα αυτά είναι υπεύθυνα για την ενίσχυση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των παιδιών προκειμένου να επιλύσουν τα καθήκοντα που τους έχουν ανατεθεί, ενώ παράλληλα τους εισάγουν σε ένα ευρύτερο και πλουσιότερο φάσμα μαθησιακών αλληλεπιδράσεων. Στις Διαδραστικές Ομάδες τα παιδιά μαθαίνουν να αλληλεπιδρούν με τους συνομηλίκους τους, οι οποίοι είναι σε διάφορα επίπεδα μάθησης, ενώ μερικά βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο σχολικών επιδόσεων. Οι ομάδες προσφέρουν στα παιδιά περισσότερες ευκαιρίες για αμοιβαία βοήθεια μεταξύ των παιδιών από διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης και ρυθμούς, καθώς και από ένα ευρύ φάσμα διαφορετικών ενηλίκων. Η Ania Ballesteros, μια 10χρονη μαθήτρια που προέρχεται από ένα από τα επιτυχημένα SES σχολεία, περιέγραψε την εμπειρία της στο τελικό συνέδριο που διοργανώθηκε στα πλαίσια του προγράμματος INCLUD-ED: «Χωρίς διαδραστικές ομάδες, κάποια παιδιά θα είχαν μείνει πίσω». Αντ' αυτού, με τις διαδραστικές ομάδες, μαθητές με υψηλές σχολικές επιδόσεις έγιναν ένας πολύτιμος πόρος βοήθειας για τους υπόλοιπους. 24

26 Ταυτόχρονα, η προσέγγιση αυτή εγγυάται ότι οι μαθητές με τις υψηλές επιδόσεις, δεν περιμένουν τους υπόλοιπους για να προχωρήσουν αλλά ενισχύουν τις μετα-γνωστικές ικανότητές τους, ενώ εξηγούν στους άλλους πώς να επιλύσουν θέματα του έργου. Η ενισχυμένη αλληλεπίδραση επιταχύνει την εκμάθηση για όλους τους μαθητές και προωθεί την αλληλεγγύη μεταξύ των συμμαθητών. Οι Διαδραστικές Ομάδες είναι μια Επιτυχημένη Εκπαιδευτική Δράση που εφαρμόζεται σε ολοένα και περισσότερα σχολεία. Αυτή η δράση αναπτύσσεται στα πλαίσια του προγράμματος Σχολείο ως Μαθησιακή Κοινότητα. Υπάρχουν περισσότερα από 150 σχολεία που λειτουργούν ως Μαθησιακές Κοινότητες στην Ισπανία. Οι Διαδραστικές Ομάδες επιτυγχάνουν την εκπαιδευτική επιτυχία μεταξύ όλων των παιδιών, περιλαμβανομένων εκείνων από τις πιο ευάλωτες ομάδες όπως τα παιδιά των Ρομά ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Σε ένα από τα σχολεία της μελέτης (Montserrat, Terrassa), για παράδειγμα, κατά την περίοδο μεταξύ 2001 και 2007, το ποσοστό των μαθητών που απέκτησαν βασικές ικανότητες στην ανάγνωση αυξήθηκε από 17% έως 85%. Κατά την ίδια περίοδο ο αριθμός των μεταναστών μαθητών αυξήθηκε από 12% έως 46%. Τα αποτελέσματα αυτά καθιστούν δυνατή την υπέρβαση των υποθέσεων που Κάνουμε εδώ και καιρό οι οποίες που εξηγούν τα αποτελέσματα ενός συγκεκριμένου σχολείου με βάση τη σύνθεση των μαθητών του. Στη γειτονιά του Μονσεράτ, όπου βρίσκεται το συγκεκριμένο σχολείο οι περισσότεροι κάτοικοι είναι Ρομά. Η γειτονιά χαρακτηρίζεται από χαμηλά εισοδήματα και μη προνομιούχες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Όλα τα παιδιά των Ρομά της γειτονιάς παρακολουθούν το σχολείο Οι Διαδραστικές Ομάδες ενθαρρύνουν τα ομότιμα μέλη τους να βοηθήσουν το ένα το άλλο και, όταν οι μαθητές παρουσιάζουν ετερογένεια όσον αφορά το επίπεδο των επιδόσεων, βελτιώνεται η μάθηση συνολικά Η ενσωμάτωση των οικογενειών στη σχολική τάξη συμβάλλει στη βελτίωση της συνύπαρξης και της βελτίωσης της συμπεριφοράς των συμμετεχόντων μαθητών. Οι μαθητές συμπεριφέρονται καλύτερα επικεντρώνονται στις δραστηριότητες μάθησης, όταν συγγενείς τους ή οι συγγενείς των άλλων παιδιών είναι παρόντες. Τόσο τα μέλη των οικογενειών που συμμετέχουν όσο και των εκπαιδευτικών έχουν αναγνωρίσει τη βελτίωση αυτή. Αυτή είναι η περίπτωση μιας αναλφάβητης μητέρας από το σχολείο της Λα Παζ, η οποία παρατηρεί ότι όταν συμμετέχει η ίδια στην τάξη η συμπεριφορά των μαθητών βελτιώνεται 25

27 << Πριν να έρθω, είχε γίνει τόση πολλή φασαρία για αυτή την Ομάδα. Και ένα κορίτσι είπε: Η μαμά του Juan είναι εδώ, και μετά όλοι καθίσαμε. Και τους είπα Ελάτε όλοι, ηρεμήστε και θα δείτε τι θα γίνει!, και όλα τα παιδιά κάθισαν για να δουν τι θα πει ο δάσκαλος, και όλα πήγαν καλά, και ο δάσκαλος είναι εκεί μαζί τους. Και η δασκάλα είπε: Αν δεν το έβλεπα να συμβαίνει, δεν θα το πίστευα, και είπε επίσης: Πότε θα ξανάρθετε; >> (Mother, La Paz School) << Κι εκείνοι που βοηθούν μαθαίνουν επίσης. Για παράδειγμα, αν ένα αγόρι πρέπει να εξηγήσει ένα πρόβλημα στον συμμαθητή του (...) όταν το εξηγεί, πρέπει και το ίδιο να περάσει από μια διαδικασία συλλογισμού, να ρίξει το επίπεδο κατανόησης του, ας πούμε, και στη συνέχεια να επικοινωνήσει προφορικά με τους συμμαθητές του ώστε να το κατανοήσουν. Έτσι αυτή είναι μια διαδικασία συλλογισμού την οποία περνά και που πραγματικά τον βοηθά να μάθει περισσότερα και να έχει πραγματική συνείδηση όσων γνωρίζει >> (Teacher, Mare de Déu school) ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities of the University of Barcelona Web Τηλ /

28 8. ΔΙΑΛΟΓΙΚΕΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΠΑΝΙΑ, ΚΕΝΤΡΟ ΈΡΕΥΝΑΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΗΣ ΒΑΡΚΕΛΩΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι Συγκεντρώσεις οργανώνονται στα σχολεία άλλων οργανισμών με μητέρες, πατέρες, άλλα μέλη της Κοινότητας και παιδιά. Σ αυτές τις συνεδρίες, οι άνθρωποι μοιράζονται την γνώση από το διάβασμα κλασικών έργων λογοτεχνίας, από συγγραφείς όπως Κάφκα, Τζόις, Ντοστογιέφσκι, Γκαρσία Λόρκα και Θερβάντες. Με την συμμετοχή στο διάλογο για την λογοτεχνία, οι συμμετέχοντες εμβαθύνουν στην κατανόηση της γλώσσας και συμμετέχουν σε συζητήσεις που βασίζονται στις δικές τους εμπειρίες ζωής. Είναι τελικά μία πολύ ενδυναμωτική εμπειρία. Στις Συγκεντρώσεις, οι συμμετέχοντες επιλέγουν κλασικά έργα λογοτεχνίας που επιθυμούν να διαβάσουν και τον τρόπο με τον οποίο πολλές σελίδες θα διαβαστούν σε κάθε συνεδρία. Οι συμμετέχοντες διαβάζουν τις συμφωνημένες σελίδες στο σπίτι και επιλέγουν ένα απόσπασμα που θέλουν να το μοιραστούν με άλλους. Κάθε φορά μαζί στην συγκέντρωση, οι άνθρωποι που έχουν επιλέξει το απόσπασμα, υποβάλουν αίτημα για να λάβουν το λόγο από τον συντονιστή. Είναι ο συντονιστής αυτός ο οποίος δίνει το λόγο. Μετά, το άτομο διαβάζει το απόσπασμα και εξηγεί γιατί το επέλεξε. Μετά η συζήτηση είναι ανοικτή στους ανθρώπους αυτούς οι οποίοι θέλουν να πουν την γνώμη τους για το συγκεκριμένο απόσπασμα, και η διαδικασία προχωράει έως το τέλος ανάγνωσης των αποσπασμάτων Οι συγκεντρώσεις οργανώνονται στα σχολεία άλλων οργανισμών με μητέρες, πατέρες και άλλα μέλη της Κοινότητας. Οι συγκεντρώσεις διαλογικής λογοτεχνίας στοχεύουν σε ενήλικες που δεν έχουν πανεπιστημιακού επιπέδου εκπαίδευση. Οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται μπορεί να παρακολουθήσει. Αυτό αποτελεί μία διέξοδο όχι απλώς για διάβασμα, αλλά επίσης για να ανοιχθεί το σχολείο στην κοινότητα. Οι συγκεντρώσεις διαλογικής λογοτεχνίας διεξάγονται επίσης με παιδιά, ως μία δραστηριότητα μετά το σχολείο ή ως ένα τμήμα του κανονικού προγράμματος. Οι συγκεντρώσεις διαλογικής λογοτεχνίας τηρούνται στα σχολεία αυτά τα οποία έχουν μετατραπεί σε κοινότητες διαβάσματος και άλλες οργανώσεις εκπαίδευσης ενηλίκων. Οι συνεδρίες των συγκεντρώσεων γίνονται μία φορά την εβδομάδα Σ αυτές τις συνεδρίες, οι άνθρωποι μοιράζονται την γνώση από το διάβασμα κλασικών έργων λογοτεχνίας, από συγγραφείς όπως Κάφκα, Τζόις, Ντοστογιέφσκι, Λόρκα και Θερβάντες. Με την συμμετοχή στο διάλογο για την λογοτεχνία, οι συμμετέχοντες εμβαθύνουν στην κατανόηση της γλώσσας και συμμετέχουν σε συζητήσεις που βασίζονται στις δικές τους εμπειρίες ζωής. Είναι τελικά μία πολύ ενδυναμωτική εμπειρία ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Η δημιουργία ευκαιριών στην οποία παιδιά και συγγενείς μπορούν να μοιραστούν τις γνώσεις τους και δουλεύουν μαζί στο σπίτι βελτιώνοντας έτσι τα κίνητρά τους και τις ακαδημαϊκές τους υποχρεώσεις 27

29 Λόγω της οικογένειας και της εκπαιδευτικής κοινότητας οι ευκαιρίες για την οικογένεια είναι να πρέπει να μπορούν να είναι σε θέση να βοηθήσουν τα παιδιά τους με την δουλειά στο σπίτι να έχει αυξηθεί, και αυτό συμβάλλει στην ακαδημαϊκή τους επίτευξη Οι αυξημένες μαθησιακές αλληλεπιδράσεις και το μαθησιακό περιβάλλον έχουν οδηγήσει σε αυξημένες προσδοκίες για τις πιθανότητες ακαδημαϊκής κατεύθυνσης των παιδιών Η συμμετοχή των οικογενειών έχει οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις σε αύξηση οικογενειακής συμμετοχής σε άλλες δραστηριότητες στο σχολείο ως αποτέλεσμα της καλύτερης κατανόησης του σχολείου και της ευκαιρίας της συμμετοχής που έχουν εκεί Οι γυναικείες συμμετοχές στα οικογενειακά εκπαιδευτικά τμήματα γίνονται οι πρωταγωνίστριες της δικής τους προόδου και αναπτύσσουν την αυτοεκτίμησή τους << Λοιπόν, είχε επιπτώσεις πάνω τους για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σχολείο. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι γονείς συνεργάζονται έτσι (...). Από τη στιγμή που καταλάβουν τη λειτουργία, οι γονείς συμμετέχουν περισσότερο και γνωρίζουν πιο πολλά γιατί οι άνθρωποι δεν συνεργάζονται καθώς δεν γνωρίζουν πως λειτουργεί το σχολείο και έτσι παραιτούνται. >> (Teacher, Mare de Déu School) << Το γεγονός ότι υπάρχουν τάξεις σημαίνει ότι οι γονείς μοιράζονται λιγάκι τις προσδοκίες τους για τα παιδιά τους, και ενώ ίσως πριν έλεγαν ότι το 4 ο ή το 6 ο έτος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ήταν το περισσότερο που τα παιδιά τους μπορούσαν να φτάσουν, τώρα μιλάνε για το πανεπιστήμιο (...) Με συγκλόνιζε πολύ, όταν ήρθα εδώ, ότι τα παιδιά που έφταναν στην ηλικία των 14 ετών μιλούσαν αμέσως για το γεγονός ότι όταν γίνουν 15 ή 16 θα εργάζονταν ήδη, αλλά τώρα λένε, ότι θέλω να παρακολουθήσω επαγγελματική κατάρτιση, θέλω να πάω στο πανεπιστήμιο (Teacher, Mare de Déu School) 28

30 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities of the University of Barcelona Web Τηλ /

31 9. Η ΜΑΘΗΣΗ ΣΤΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΡΟΜΑ (ROFAL), ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO ΙΡΛΑΝΔΙΑ, ΚΕΝΤΡΟ PAVEE POINT TRAVELLERS ΠΕΡΙΛΗΨΗ To RoFal είναι ένα πρόγραμμα του Comenius Regio που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το έργο προσπάθησε να ενθαρρύνει τη συμμετοχή των γονέων στην εκπαίδευση των παιδιών μέσω της στήριξης των οικογενειών να βοηθήσουν τα παιδιά τους να μάθουν, την αύξηση του χρόνου αλληλεπίδρασης των οικογενειών και των παιδιών σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες και την υποστήριξη των γονέων στις δικές τους αλφαβητικές και αριθμητικές ανάγκες. Κατά τη διάρκεια των δύο ετών το σχέδιο υποστήριξε περισσότερους από 55 γονείς να συμμετάσχουν σε Τάξεις Μάθησης για την Οικογένεια (Family Learning Classes). Το πρόγραμμα αφορούσε την κοινότητα των Ρομά στο Ennis, Co. Clare. Η κοινότητα των Ρομά στο Ένις εκτιμάται ότι είναι περίπου 300, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών. Το Πρόγραμμα Clare Family Learning συνεργάστηκε με πολλούς φορείς για να μεγιστοποιηθεί η χρήση των πόρων και η δυνατότητα να ωφεληθούν οι γονείς στην περιοχή Clare. Μεγάλος αριθμός θεσμοθετημένων και μη υπηρεσιών συμμετείχαν ενεργά στο έργο. Η Εθνική Σχολή Εκπαίδευση από Κοινού του Ennis (Educate Together National School), ο Σύνδεσμος Εκπαιδευτικών του Σχολείου της Κοινότητας (Home School Community Liaison Teacher), το πρόγραμμα Ολοκληρώνω το Σχολείο του Κολεγίου της κοινότητας του Ennis (School Completion Project in Ennis Community Project), και το Κέντρο Υποστήριξης Μεταναστών του Clare (Clare Immigrant Support Centre), όλα συνεργάστηκαν στενά με την κοινότητα των Ρομά στην περιοχή. Η διαχείριση και υλοποίηση του έργου έγινε μέσω του Προγράμματος Η Μάθηση στην Οικογένεια στο Clare, όπου γίνονταν οι μηνιαίες συνεδριάσεις του έργου στο Ennis. Ο διεθνής οργανισμός-εταίρος τους ήταν ο Aydin Il Milli Egitim Mudurlugu στην Επαρχία Aydin, στην Τουρκία. Οι κύριοι στόχοι του έργου ήταν: Η αύξηση της ένταξης της μειονοτικής κοινότητας (των Ρομά), στην εκπαίδευση των παιδιών τους Η προώθηση δραστηριοτήτων συνεργασίας μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών αρχών στις χώρες εταίρους Η υποστήριξη των οικογενειών για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να μάθουν Η αύξηση του χρόνου αλληλεπίδρασης γονέων παιδιών σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες Η υποστήριξη των γονέων στις δικές τους αλφαβητικές και αριθμητικές ανάγκες Η προώθηση της έννοιας της δια βίου μάθησης Υπήρχαν προβλήματα με τις απουσίες των παιδιών Ρομά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και θεωρήθηκε ότι μια πρωτοβουλία που θα ανέπτυσσε τη συμμετοχή των γονέων στο σχολείο θα μπορούσε να λειτουργήσει για να καταπολεμηθεί αυτό το φαινόμενο. Ένα 16ωρο, 8 εβδομάδων πρόγραμμα των Τάξεων Μάθηση στην Οικογένεια αναπτύχθηκε. Τα μαθήματα κανονίστηκαν σε 30

32 βολικές ώρες και μέρη για τους γονείς Ρομά. Στο πλαίσιο των τάξεων, υπήρχε η δυνατότητα για φύλαξη και απασχόληση των παιδιών. Αρχικά ένα ερωτηματολόγιο που μεταφράστηκε στα Τσέχικα διανεμήθηκε στις οικογένειες για να διαπιστωθούν τα ενδιαφέροντα των γονιών ως προς τα μαθήματα ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 55 γονείς συμμετείχαν στις Τάξεις η Μάθηση στην Οικογένεια 100% μεταφορά των παιδιών Ρομά από την πρωτοβάθμια στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση 31 απαντήσεις στο ερωτηματολόγιο για τις εκπαιδευτικές ανάγκες και το εκπαιδευτικό υπόβαθρο Ανάπτυξη και διάδοση του φυλλαδίου με την περιγραφή των βασικών σημείων σχετικά με την έναρξη του σχολείου στην Ιρλανδία, τρόπους για τη στήριξη των παιδιών και του τρόπου λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος Οι γονείς παρακολουθούν κανονικές τάξεις στο κέντρο εκπαίδευσης ενηλίκων Σημαντική αύξηση του αριθμού των γονέων που παρακολουθούν εκπαίδευση ενηλίκων Σημαντική αύξηση της σχολικής φοίτησης. Δημιουργία δικτύου των φορέων από την περιοχή που συνεργάζονται σε θέματα που επηρεάζουν τις οικογένειες των Ρομά Στο τέλος του έργου οι γονείς αισθάνονταν πολύ πιο άνετα στο σχολικό περιβάλλον των παιδιών τους. Οι γονείς συνεργάστηκαν με το προσωπικό και τις τοπικές αρχές για μια σειρά θεμάτων Πώς επέδρασαν οι τάξεις μάθησης της οικογένειας στη δική μου οικογένεια? << Μου αρέσει η τάξη μιας και τα παιδιά κάνουν κάτι ενδιαφέρον και επίσης συναντούν άλλα παιδιά. Αυτό φέρνει ευτυχία >> << Τα παιδιά διασκεδάζουν. Οι τάξεις βοηθούν τα παιδιά και τα υποστηρίζουν >> 31

33 << Μου άρεσε που παίζαμε παιχνίδια με τα παιδιά. Αισθάνομαι καλύτερα μετά την τάξη >> << Είναι καλύτερα να γίνεται δύο φορές την εβδομάδα. Ναι, μου άρεσε, μας βοήθησε πολύ. Ναι, μου άρεσε πολύ το πρόγραμμα >> ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Pavee Point Travellers Centre - Ireland Web Τηλ

34 10. ΈΝΑ ΚΑΛΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΡΟΥΜΑΝΙΑ, ROMANI CRISS ΚΕΝΤΡΟ ΡΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρώτο βήμα του προγράμματος ήταν η επιλογή μιας κοινότητας για την εφαρμογή ενός εντατικού πιλοτικού εκπαιδευτικού προγράμματος για τα παιδιά. Χρησιμοποιήθηκαν δύο κριτήρια για την επιλογή της τοποθεσίας: η ύπαρξη μιας κοινότητας Ρομά με σχολική διαρροή και δύσκολη προσαρμογή των παιδιών Ρομά στις σχολικές απαιτήσεις, και το γνήσιο ενδιαφέρον των τοπικών αρχών στην επιτυχία του προγράμματος, που αποδεικνύεται από την άμεση εμπλοκή τους στις δραστηριότητες. Μετά την επιλογή της τοποθεσίας, έγινε μια μελέτη σκοπιμότητας στην κοινότητα των Ρομά η οποία βασίστηκε σε ένα ερωτηματολόγιο, προκειμένου να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες της κοινότητας. Το επόμενο στάδιο του προγράμματος αποτέλεσε η οργάνωση ενός σεμιναρίου κατάρτισης για το διδακτικό προσωπικό του έργου. Η εκπαίδευση υπογράμμισε τη σημασία της προσαρμογής του εκπαιδευτικού περιεχομένου στα χαρακτηριστικά των παιδιών (ηλικία, οικογενειακό περιβάλλον, χαρακτηριστικά της κοινότητας),την αποτίμηση της κινητοποίησης και του πνευματικού δυναμικού των παιδιών, και με μια στρατηγική διδασκαλίας βασισμένη στο παιχνίδι, για να αυξήσει την προσβασιμότητα των ενεργειών. Με βάση την εμπειρία αυτού του πιλοτικού προγράμματος, τα επόμενα έργα για την προσχολική εκπαίδευση που δημιουργήθηκαν και υλοποιήθηκαν από το Romani CRISS περιελάμβαναν μια διαπολιτισμική διάσταση. Έτσι, το 2006, 2007 και 2008 το Romani CRISS οργάνωσε καλοκαιρινά νηπιαγωγεία για τα παιδιά που ήταν έτοιμα να εγγραφούν στο δημοτικό σχολείο. Οι δραστηριότητες αποσκοπούσαν να υπονομεύσουν τα πολιτιστικά και εθνικά στερεότυπα, να προωθήσουν τον διαπολιτισμικό διάλογο και την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των συμμετεχόντων, να βοηθήσουν τους συμμετέχοντες να κατανοήσουν τη συλλογική τους ταυτότητα, και να τους ευαισθητοποιήσουν σχετικά με τον πλούτο των παραδόσεων των Ρομά. Πέρα από αυτό, το Romani CRISS οργάνωσε διαπολιτισμικές δραστηριότητες στα κανονικά νηπιαγωγεία με εθνοτικά μεικτό πληθυσμό μαθητών. Οι δραστηριότητες επικεντρώθηκαν στην έκφραση των καλλιτεχνικών δεξιοτήτων (ζωγραφική, πηλός, κατασκευή κούκλας, και υποκριτική) και στην απόκτηση πληροφοριών σχετικά με την ιστορία και τις παραδόσεις των Ρομά Τα νηπιαγωγεία παρέχουν στα παιδιά τις απαραίτητες ικανότητες για την επιτυχή ένταξη στο δημοτικό σχολείο. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, οι συμμετέχοντες βελτίωσαν τις προφορικές επικοινωνιακές τους δεξιότητες, χρησιμοποίησαν τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους, και απέκτησαν βασικές γνώσεις μαθηματικών. Ως εκ τούτου, πιστεύουμε ότι το να γίνουν διαθέσιμα τα νηπιαγωγεία για τα παιδιά από μειονεκτούσες ομάδες,μπορεί να αυξήσει τη συμμετοχή τους στο σχολείο και την ικανότητά τους να είναι ανταγωνιστικά. Η διαπολιτισμικότητα διευκολύνει την εκπαιδευτική ένταξη των παιδιών της μειονότητας. Η προσέγγισή μας βασίστηκε στις αρχές της ανεκτικότητας, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και της αποδοχή της διαφορετικότητας ως κάτι το φυσιολογικό. Οι συμμετέχοντες Ρομά ήταν πρόθυμοι να μάθουν για την πολιτιστική τους κληρονομιά και τις πολιτιστικές διαφορές 33

35 στην κοινωνία, και έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα θέματα που είχαν σχέση με το πολιτισμικό τους υπόβαθρο. Ως εκ τούτου, υποστηρίζουμε την ενσωμάτωση των διαπολιτισμικών δραστηριοτήτων στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα Στο έργο συμμετείχαν 30 παιδιά Ρομά ηλικίας 6-12 τα οποία είτε δεν είχαν παρακολουθήσει το νηπιαγωγείο ή το δημοτικό σχολείο, ή αντιμετώπιζαν σχολική αποτυχία ή εγκατάλειψη του σχολείου από την τοποθεσία Panciu, Κομητεία της Vrancea της Ρουμανίας. Το πρόγραμμα «Ένα Καλό Ξεκίνημα στο Σχολείο» είχε σκοπό τη βελτίωση της προσαρμοστικότητας και της σχολικής επίδοσης των παιδιών Ρομά από το Panciu, κομητεία Vrancea. Ήταν μια κοινή πρωτοβουλία της UNICEF, του Υπουργείου Παιδείας της Ρουμανίας, και του Κέντρο Κοινωνικής Παρέμβασης και Μελετών για τους Ρομά (RomaniCRISS) που προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα των υψηλών ποσοστών πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου των παιδιών Ρομά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Εντατική εκπαίδευση των παιδιών Ρομά διοργανώθηκε τον Αύγουστο του Η μέση ημερήσια διάρκεια των δραστηριοτήτων αυξήθηκε σταθερά από 4 ώρες την ημέρα κατά την πρώτη εβδομάδα, στις 5 ώρες τη δεύτερη εβδομάδα, και στις 6 ώρες στην τρίτη εβδομάδα Εκπαίδευση για την εγγραφή στο δημοτικό σχολείο σε θέματα όπως: ανάπτυξη της γλώσσας, μαθηματικές δεξιότητες, περιβαλλοντική εκπαίδευση, παιχνίδια και δημιουργική απασχόληση, αγωγή του πολίτη, καλλιτεχνικές δραστηριότητες, φυσική αγωγή, μουσική και χορός Ίδρυση του Εκπαιδευτικού Κέντρου Υποστήριξης που παρείχε στα παιδιά πρόσθετη στήριξη μετά το σχολείο. Στο Εκπαιδευτικό Κέντρο Υποστήριξης, τα παιδιά μπορούσαν να κάνουν τις εργασίες τους για την επόμενη μέρα, να προετοιμαστούν για τη τάξη, και να ζητήσουν βοήθεια όποτε χρειαζόταν Οργάνωση συνεδρίας κατάρτισης για το διδακτικό προσωπικό Ένα ποσοστό 56% των παιδιών προωθήθηκαν στο επόμενο επίπεδο σπουδών 34

36 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani CRISS - Roma Centre for Social Intervention and Studies Web Τηλ Tel:

37 11. ΈΝΑ ΚΑΛΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ (ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) ΡΟΥΜΑΝΙΑ, ROMANI CRISS ΚΕΝΤΡΟ ΡΟΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το πρόγραμμα «Ένα Καλό Ξεκίνημα» χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υποστήριξε περισσότερα από παιδιά ηλικίας από μηδέν έως έξι για να αποκτήσουν πρόσβαση στην προσχολική εκπαίδευση και τις υπηρεσίες φροντίδας σε 16 τοποθεσίες σε τέσσερις χώρες (Ουγγαρία, FYROM, Ρουμανία και Σλοβακία). Παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα ασχολείται κυρίως με τους Ρομά, υποστηρίζει επίσης και μη Ρομά παιδιά και οικογένειες. Οι εταίροι του «Ένα Καλό Ξεκίνημα» (μη-κυβερνητικές οργανώσεις) δουλεύουν με τις εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις στα διάφορα μέρη για τη δημιουργία βιώσιμων εταιρικών σχέσεων που θα μπορέσουν να αυξήσουν και να βελτιώσουν το φάσμα των υπηρεσιών που παρέχονται σε μικρά παιδιά με την πάροδο του χρόνου. Οι κύριοι στόχοι του έργου ήταν να αυξήσει την πρόσβαση των Ρομά και μη Ρομά παιδιών σε ποιοτικές υπηρεσίες προσχολικής εκπαίδευσης και να βελτιώσει τα αποτελέσματα της πρώιμης ανάπτυξης και προετοιμασίας των παιδιών για το σχολείο και, επιπλέον, για ευκαιρίες στη ζωή. Στη Ρουμανία, το έργο εφαρμόστηκε στην Mofleni, μια κοινότητα που βρίσκεται στο περιθώριο μιας από τις γειτονιές της Craiova, στη Κομητεία Dolj, όπου ζουν περίπου 100 παιδιά μέχρι 6 ετών. που μιλούν τη Ρομανί στο σπίτι. Το «Ένα Καλό Ξεκίνημα» στο Mofleni είχε δύο προσεγγίσεις, τη θεσμική και μια άλλη που επικεντρώθηκε στη κοινότητα. Για τη θεσμική προσέγγιση υλοποιήθηκαν μια σειρά δραστηριότητες οι οποίες αποσκοπούσαν στην ευαισθητοποίηση των αρχών σχετικά με τη σημασία της εκπαίδευσης και την κατάσταση των παιδιών Ρομά από την Craiova. Ένα άλλο θέμα που εξετάστηκε ήταν αυτό της διαπολιτισμικότητας στο νηπιαγωγείο του Mofleni, στη Craiova, που εντάχθηκε στο πρόγραμμα. Οι δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν ήρθαν να υποστηρίξουν το νηπιαγωγείο της κοινότητας και να ευαισθητοποιήσουν τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται εκεί σχετικά με τη σημασία του πολιτισμού των Ρομά και την διαπολιτισμικότητα. Όσον αφορά τη προσέγγιση που επικεντρώθηκε στην κοινότητα, αυτή υλοποιήθηκε με το άνοιγμα ενός κέντρου για τους γονείς και τα παιδιά από 0 έως 6 ετών. Εδώ υλοποιήθηκαν εκπαιδευτικές δραστηριότητες για τα παιδιά, με σκοπό την ανάπτυξη των ικανοτήτων τους και την προετοιμασία τους για το σχολείο και το νηπιαγωγείο. Το πρόγραμμα είχε ως κύρια ομάδα-στόχο τα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, με ηλικίες από 0 έως 6 ετών. Παράλληλα, κατά τη διάρκεια του έργου υπήρξαν οργανωμένες δραστηριότητες για τους γονείς, με στόχο την εκπαίδευση των γονέων ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Συνοδεία στο νηπιαγωγείο 17 παιδιά που μεταφέρονταν καθημερινά, κατά μέσο όρο, στο νηπιαγωγείο και στο κέντρο 36

38 164 εκπαιδευτικές συνεδρίες και δραστηριότητες παιχνιδιού πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος με τη συμμετοχή παιδιών θεραπευτικές συνεδρίες παιδιών με ψυχολογική υποστήριξη και λογοθεραπεία: 41 συνεδρίες για ψυχολογική υποστήριξη και 56 συνεδρίες λογοθεραπείας με μέσο όρο 4-5 παιδιά ανά συνεδρία, 17 παιδιά συμμετείχαν συνολικά 62 μητέρες σε συμβουλευτική σχετικά με τη σημασία της προσχολικής εκπαίδευσης εκστρατεία εμβολιασμού και εγγραφή στον οικογενειακό γιατρό 312 επισκέψεις στα σπίτια της κοινότητας συνοδεία των ανθρώπων της κοινότητας κατά την πρόσβασή τους σε υπηρεσίες υγείας, κοινωνικές υπηρεσίες οργάνωση εκστρατειών και υποστήριξη των γονέων για να εγγράψουν τα παιδιά τους στο σχολείο και το νηπιαγωγείο περίπου 100 παιδιά γράφτηκαν στο σχολείο και το νηπιαγωγείο κατά τη διάρκεια του προγράμματος << This project brought us something that we couldn t do for our children by ourselves, I believe. We couldn t educate them as this project did. >> Carmeluta Taniu, mother << Due to the fact that the children came to the centre and they saw the type of activities that were made there, the parents realized that education is important and they came to the conclusion it s ok to let them go to school and to kindergarten. The relation got stronger, we communicate more. The children ask their parents all the time I want to go to the center, I want to go to kindergarten especially, to school. >> Gabriela Cicea, local coordinator 37

39 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τίτλος Romani CRISS - Roma Centre for Social Intervention and Studies Web Τηλ Tel:

40 III. ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Όπως καθοριζόταν στην αρχική πρόταση του έργου, οι εταίροι του έργου Rom UP! δημιούργησαν εθνικές ομάδες εργασίας με στόχο τη συζήτηση για τις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες και τη βιωσιμότητα της μεταφοράς αυτών των εμπειριών σε κάθε εθνικό πλαίσιο. Οι εθνικές ομάδες εργασίας αποτελούνταν από Ρομά χωρίς ακαδημαϊκές σπουδές, που είχαν το σεβασμό της κοινότητάς τους και ήταν ενεργοί στη διαδικασία της προώθησης των αξιών και του πολιτισμού των Ρομά, από εκπαιδευτικούς που εργάζονταν σε σχολεία με υψηλό ποσοστό μαθητών Ρομά, από διαμεσολαβητές της κοινότητας, και από εκπροσώπους των αρχών. Δύο συναντήσεις των ομάδων εργασίας οργανώθηκαν στις εξής χώρες: Ισπανία, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία και Ιρλανδία. Η πρώτη συνάντηση είχε ως κύριο σκοπό την εισαγωγή στο έργο και την παρουσίασή του, τους στόχους του, τις δραστηριότητες και τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Επίσης, κατά τη διάρκεια της συνάντησης παρουσιάστηκε το έγγραφο εργασίας της συνάντησης, η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τις Επιτυχημένες Εκπαιδευτικές Εμπειρίες. Κατά τη δεύτερη συνάντηση τα μέλη των ομάδων συζήτησαν σχετικά με τη βιωσιμότητα των δράσεων που πρέπει να εφαρμοστούν σε εθνικό επίπεδο και διατυπώθηκαν προτάσεις για την κατάρτιση της εθνικής στρατηγικής βιωσιμότητας, λαμβάνοντας υπόψη το εθνικό πλαίσιο. Οι συζητήσεις ήταν επίσης μια καλή ευκαιρία για τους εθνικούς εταίρους να ευαισθητοποιήσουν τους εθνικούς και τοπικούς φορείς στον τομέα της εκπαίδευσης σχετικά με την ύπαρξη των επιτυχημένων εμπειριών και τη δυνατότητα μεταφοράς αυτών των εμπειριών, που διατίθενται τώρα για όλους τους εμπλεκόμενους στο πεδίο, να τις μεταφέρουν σε εθνικό επίπεδο. Οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν από τις εθνικές ομάδες εργασίας χρησιμοποιήθηκαν για την κατάρτιση των εθνικών στρατηγικών βιωσιμότητας, που επεξηγούνται στις επόμενες σελίδες. Ωστόσο, οι πιο κοινές προτάσεις και τα σχόλια από τις εθνικές ομάδες εργασίας μπορούν να συνοψιστούν στις παρακάτω γραμμές: Οι γονείς να είναι περισσότερο ενεργοί στην εκπαίδευση των παιδιών τους και τη σχολική ζωή 39

41 Τα παιδιά να έχουν μια περισσότερο ζωντανό μάθηση με την ενσωμάτωση διαδραστικών παιχνιδιών και μεθόδων μάθησης Οι εκπαιδευτικοί να λαμβάνουν κατάρτιση σχετικά με το πώς να εργάζονται με τα παιδιά από μειονοτικές ομάδες, να εξοικειωθούν με το υπόβαθρο των διαφόρων εθνοτικών ομάδων και τη ζωή, τον πολιτισμό και τα έθιμα των διαφόρων ομάδων Ρομά Να γίνει προσπάθεια αλλαγής των στάσεων της κοινότητας απέναντι στις μειονοτικές ομάδες Να προωθηθεί η αρχή της αλληλεγγύης και της ανεκτικότητας μεταξύ των μαθητών Να παρακολουθούνται οι μαθητές που εγκαταλείπουν το σχολείο ή το αφήνουν και πηγαίνουν σε ένα άλλο, και που επίσης φεύγουν από τη χώρα Το έργο των εργαζομένων στον τομέα, θα πρέπει να κατευθύνεται προς την παροχή κινήτρων στους γονείς για την εγγραφή τους σε σεμινάρια κατάρτισης και τη συμμετοχή τους σε δραστηριότητες ενσωμάτωσης των Ρομά Να ενθαρρυνθούν τα κορίτσια να πάνε στο σχολείο και να ολοκληρώσουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση 40

42 IV. ΕΘΝΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ Οι εθνικές στρατηγικές καταρτίστηκαν σε κάθε χώρα, με βάση τις συζητήσεις και τις συστάσεις των ομάδων εργασίας και περιλαμβάνοντας τα αναγκαία στάδια για τη μεταφορά και εφαρμογή των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών. Στη συνέχεια θα περιγράψουμε τις προτάσεις που έγιναν από τους εταίρους στα πλαίσια των εθνικών στρατηγικών βιωσιμότητας, για να είναι σε θέση να διεξάγουν την εφαρμογή των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών για την ένταξη των Ρομά που έχουν επιλεχθεί στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού έργου «ROM-UP! Η ένταξη των Ρομά μέσω ποιοτικά επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών». Στην πρώτη συνάντηση, τα μέλη της ομάδας εργασίας ανέλυσαν τη βιωσιμότητα καθεμιάς από τις 11 επιλεγμένες επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες, προκειμένου να προσδιοριστεί η πλέον βιώσιμη για να εφαρμοστεί στη χώρα της, που θα επεξεργαστούν περαιτέρω κατά τη δεύτερη συνάντηση, για να αναπτυχθούν τα αναγκαία μέτρα εφαρμογή τους. Οι ακόλουθες εμπειρίες επιλέχθηκαν για μεταφορά: Βουλγαρία: Μειώνοντας τη σχολική διαρροή των παιδιών Ρομά, Ισπανία: Εκπαίδευση Οικογένειας και Κοινότητας, Ρουμανία: Ετερογενείς Ομάδες: Εκπαίδευση Οικογένειας και Κοινότητας, Ιρλανδία: Ιατροκοινωνικά Κέντρα για τους Ρομά 41

43 Τα κύρια στάδια που εντοπίστηκαν κατά τη διαδικασία εφαρμογής των εμπειριών ήταν οι εξής: Εκστρατεία ευαισθητοποίησης που απευθύνεται στα σχολεία, το διδακτικό προσωπικό, τους δασκάλους και τους εκπαιδευτικούς παράγοντες Εκστρατεία ευαισθητοποίησης που απευθύνεται σε οικογένειες Ρομά, την κοινότητα, τις οργανώσεις Ρομά και άλλες κοινωνικές οργανώσεις, τις εκκλησίες όπου πηγαίνουν οι Ρομά και άλλοι χώροι αναφοράς της γειτονιάς Εφαρμογή της επιλεγμένης εμπειρίας Απαραίτητοι πόροι για την εφαρμογή της Εξασφάλιση της ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ των δραστηριοτήτων Ανάγκη για δεσμεύσεις για την υλοποίηση των εμπειριών Οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης θα βοηθήσουν την επίτευξη μιας συμφωνίας με τις εκπαιδευτικές αρχές και με την κοινότητα, έτσι ώστε να υποστηρίξουν το έργο. Μόλις επιτευχθεί αυτή η δέσμευση, και παρουσιαστούν σε όλα τα μέρη οι πληροφορίες σχετικά με την επιτυχημένη εμπειρία, όλα θα είναι έτοιμα για την επόμενη φάση, δηλαδή την εφαρμογή. Ένας χρήσιμος τρόπος οργάνωσης της υλοποίησης είναι με τη συμμετοχή εθελοντών από την κοινότητα, ακαδημαϊκών Ρομά, που μπορούν να μοιραστούν την εκπαιδευτική τους εμπειρία και να προωθήσουν την εκπαίδευση ως κάτι που έχει μεγάλη σημασία για τη βελτίωση του προτύπου ζωής της κοινότητας. Η βιωσιμότητα των εμπειριών που θα εφαρμοστούν είναι πολύ σημαντική προκειμένου να εξασφαλιστεί η συνέχιση των δραστηριοτήτων. Οι προτεινόμενες στρατηγικές βιωσιμότητας για την υλοποίηση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών είναι βιώσιμες βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, όπως αυτό έχει καθοριστεί στις στρατηγικές. Επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του έργου για περισσότερες πληροφορίες για τις συναντήσεις των ομάδων εργασίας και της εθνικές στρατηγικές! 42

44 Το έργο ROM-UP! χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διάστημα ενός έτους, από τον Απρίλη του 2012 ως τα τέλη του Μάρτη του Στο έργο συμμετέχουν 8 Ευρωπαίοι εταίροι. Ο κύριος στόχος του ROM-UP! είναι η δημιουργία ενός Διεθνούς Δικτύου Ρομά με στόχο την ευαισθητοποίηση στις επιτυχημένες εκπαιδευτικές εμπειρίες που έχουν ήδη επιστημονικά αποδειχτεί ότι είναι αποτελεσματικές στην προώθηση της κοινωνικής ενσωμάτωσης των παιδιών Ρομά και όλων των μαθητών γενικά, όσον αφορά την επιδίωξη μιας επιτυχημένης εκπαιδευτικής επιτυχίας. Οι συγκεκριμένοι σκοποί του έργου είναι: Η διάδοση των επιτυχημένων εκπαιδευτικών εμπειριών για την προώθηση της εκπαίδευσης των Ρομά Η ανάπτυξη στρατηγικών για τη διεξαγωγή των επιτυχημένων δράσεων στις συμμετέχουσες χώρες Η συμμετοχή των Ρομά στην επιλογή των καλύτερων εκπαιδευτικών πρακτικών που διεξήχθησαν στις κοινότητές τους Η δημιουργία δικτύων συντονισμού μεταξύ των συντονιστικών φορέων, των κοινοτήτων Ρομά και των εκπαιδευτικών φορέων, με σκοπό την αντιμετώπιση του αποκλεισμού των Ρομά από την εκπαίδευση. Το έργο ROM-UP! θα συμβάλει στην επίτευξη των βασικών στόχων που εκφράζονται στο Πλαίσιο της ΕΕ για τις Εθνικές Στρατηγικές Ενσωμάτωσης των Ρομά μέχρι το 2020, προσφέροντας σαφή, λεπτομερή και συγκεκριμένα επιτυχημένα εκπαιδευτικά μέτρα στον τομέα της εκπαίδευσης που πρέπει να μεταφερθούν και να εφαρμοστούν σε διαφορετικά Ευρωπαϊκά πλαίσια. Αυτό θα περιλαμβάνει μια αισθητή βελτίωση των συνθηκών ζωής των Ρομά, ειδικά, των περισσότερο ευάλωτων. Το έργο θα προσφέρει συγκεκριμένα επιτυχημένα μέτρα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι όλα τα παιδιά Ρομά έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση, ολοκληρώνουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, μειώνεται ο αριθμός των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο και προωθείται η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Συντονιστής φορέας: Romani Association of Women Drom Kotar Mestipen Website: Επαφή: Ana Contreras Fernandez Εταίροι: AMALIPE Centre for Interethnic Dialogue and Tolerance Website: Επαφή: Teodora Krumova ΚΕΚΠΑ-ΔΙΕΚ, Κοινωφελής Επιχείρηση Κοινωνικής Προστασίας και Αλληλεγγύης-Δημοτικό Ινστιτούτο Επαγγελματικής Κατάρτισης, Δήμου Βόλου Website: Επαφή: Nikos Antonakis Centre of Research in Theories and Practices that Overcome Inequalities of the University of Barcelona Website: Επαφή: Adriana Aubert Generalitat de Catalunya, Department of Social Welfare and Family Website: www20.gencat.cat/portal/ site/bsf/?newlang=en_gb Επαφή: Violant Cervera Godia Roma Center for Social Intervention and Studies Website: Contact: Simona Barbu Pavee Point Travellers Centre Website: Επαφή: Frances Keyes European Roma Information Office Website: Επαφή: Marta Pinto Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η παρούσα δημοσίευση (ανακοίνωση) δεσμεύει μόνο τον συντάκτη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν χρήση των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν. 43

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Σύνολο δεικτών. Δημιουργήθηκε από την ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Στο πλαίσιο του έργου DARE-Net Desegregation and Action for Roma in Education Network

Σύνολο δεικτών. Δημιουργήθηκε από την ΑΝΤΙΓΟΝΗ. Στο πλαίσιο του έργου DARE-Net Desegregation and Action for Roma in Education Network ΑΝΤΙΓΟΝΗ - Κέντρο Πληροφόρησης και Τεκμηρίωσης για το Ρατσισμό, την Οικολογία, την Ειρήνη και τη Μη Βία ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ - ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Πτολεμαίων 29Α, 6 ος όροφος, 54630 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση»

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» INFO KIT Μέρος 2 Μάης 2011 1. Η ΕΕΥ ως εμπειρία μάθησης Η συμμετοχή ως εθελοντής ΕΕΥ είναι μια πολύτιμη προσωπική, κοινωνική και πολιτισμική εμπειρία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

www.eduromproject.eu

www.eduromproject.eu www.eduromproject.eu Στο πλαίσιο του προγράµµατος Edurom το σχολείο µας συµµετείχε στην εφαρµογή των µαθηµάτων στοιχειώδους εκπαίδευσης και στην οργάνωση της Παγκόσµις Ηµέρας των Ροµά. Θεωρούµε πως και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ

5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ 5η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΙΜΙΟ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ Στην 5η Ενότητα - ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΕΣ / ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΑΠΟ ΕΘΝΙΚΕΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1

Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1 Διερευνώντας τα όρια των Καλών Πρακτικών Ευαγγελία Τρέσσου Καθηγήτρια, ΠΤΔΕ, ΑΠΘ 1 Θα αποφύγω να αποτυπώσω με αριθμούς τα αποτελέσματα της παρέμβασής μας και θα περιγράψω το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούμε,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Muster-Fragebogen allgemeinbildende Schule Αγαπητοί γονείς, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώνουμε συνεχώς την ποιότητα της εργασίας μας στο σχολείο. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Παγκύπριο Συνέδριο Λεμεσός, 29 Νοεμβρίου 2014

2 ο Παγκύπριο Συνέδριο Λεμεσός, 29 Νοεμβρίου 2014 2 ο Παγκύπριο Συνέδριο Λεμεσός, 29 Νοεμβρίου 2014 Φορέας Διαχείρισης του Προγράμματος Η Μονάδα Διαχείρισης Ευρωπαϊκών Ταμείων (Μονάδα ΔΕΤ) του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού (Υ.Π.Π.) είναι αρμόδια

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία

Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων. οργάνωση και λειτουργία Ο θεσμός των Ευρωπαϊκών Σχολείων οργάνωση και λειτουργία Μαρία Φουσέκα, φιλόλογος 1 Τα Ευρωπαϊκά Σχολεία είναι επίσημα εκπαιδευτικά ιδρύματα που συστάθηκαν, αρχικά, για τα παιδιά των υπαλλήλων της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΤΡΩΝ ΕΚΤ ΜΕΤΡΟ 5.1 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5 ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΤΡΩΝ ΕΚΤ ΜΕΤΡΟ 5.1 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5 ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 5 ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕΤΡΩΝ ΕΚΤ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ Αναβάθµιση Υποδοµών & Εξοπλισµών για την Προώθηση Ισότητας Ευκαιριών Πρόσβασης στην Αγορά Εργασίας Α. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΜΕΤΡΟΥ ΚΩ.OΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ (Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 Νοέµβριος 2011 Πρόγραµµα ιά Βίου Μάθησης Το κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης στους τομείς της Εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση

Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση Προσδιορίζοντας την ποιότητα του Εκπαιδευτικού (ΠΠΕ) Μαθαίνοντας μέσα από την παρατήρηση Μάθηση έξω από την τάξη 4. ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ Δραστηριότητα έξω από την τάξη για παιδιά νηπιαγωγείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργαζόμαστε για μια

Συνεργαζόμαστε για μια NEWSLETTER 2 ο Ειδικό Αφιέρωμα Συνεργαζόμαστε για μια ανοιχτή, πολυπολιτισμική κοινωνία ΣΥΜΒΟΥΛΙΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ Με μεγάλη επιτυχία και ουσιαστικά αποτελέσματα ολοκληρώθηκε το Έργο 4.1.β/12: «Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.eduromproject.eu

www.eduromproject.eu www.eduromproject.eu Το εθνικό σεµινάριο που γιορτάσαµε στην Ισπανία συγκέντρωσε ανθρώπους διαφορετικών ειδικοτήτων που παρουσίασαν τα αποτελέσµατα του Προγράµµατος EduRom: εκπαιδευτές, εθελοντές, οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων:

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων: Ενέργεια 2.1.2 : Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου Για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που αφορά την πρωτοβάθμια, την δευτεροβάθμια γενική και τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους»

Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Ο κανονισμός λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων σε «Κείμενο για όλους» Δείτε εδώ τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων, μεταγραμμένο σε «Κείμενο για όλους»*. Στη μορφή αυτή, ο κανονισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Oπου υπάρχουν άνθρωποι

Oπου υπάρχουν άνθρωποι Oπου υπάρχουν άνθρωποι Η Ταυτότητα Η ACT4 PEOPLE αποτελεί μια νέα Ελληνική Μη Κυβερνητική οργάνωση που παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε όλους εκείνους «που δεν έχουν δικαίωμα στη Ζωή» όποιοι και αν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού

Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού ΙΩΑΝΝΗΣ ΙΑΜ, ΜΕΞΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ε.Σ.Π.Α. (Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς) ) 2007-2013 Ε.Π. Ανάπτυξη Ανθρώπινου υναµικού Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου», Λεμεσός, 18 Μαρτίου 2010 Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ E-LEARNING ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΗΝΑ 2014 1 1. Τι είναι το e-learning; Το e-learning, η ηλεκτρονική μάθηση, είναι μια διαδικασία μάθησης και ταυτόχρονα μια μεθοδολογία εξ αποστάσεως εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ: ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ MONH.ΓΕΝΙΑ 100 ΆΝΕΡΓΟΙ ΑΡΧΗΓΟΊ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΏΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΏΝ

ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ: ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ MONH.ΓΕΝΙΑ 100 ΆΝΕΡΓΟΙ ΑΡΧΗΓΟΊ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΏΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΏΝ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ: ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ MONH.ΓΕΝΙΑ 100 ΆΝΕΡΓΟΙ ΑΡΧΗΓΟΊ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΏΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΏΝ ΕΝΗΜΈΡΩΣΗ - ΚΑΤΆΡΤΙΣΗ - ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΉ - ΔΙΚΤΎΩΣΗ ΕΝΤΑΞΗ ΑΝΈΡΓΩΝ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Προκήρυξη θέσεων υποτροφιών για το πρόγραμμα Global Citizen της AIESEC στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προκήρυξη θέσεων υποτροφιών για το πρόγραμμα Global Citizen της AIESEC στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προκήρυξη θέσεων υποτροφιών για το πρόγραμμα Global Citizen της AIESEC στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η AIESEC σε συνεργασία με τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) ανοίγει συγκεκριμένες

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007 Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία Μάρτιος 2007 Η ταυτότητα της έρευνας [σε γονείς μαθητών Λυκείου] Ανάθεση :Σύνδεσμος φροντιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τι είναι Οικολογικά Σχολεία Εγγραφή Εφαρμογή του Προγράμματος Αίτηση Αυτοαξιολόγησης Βράβευση Η Περιβαλλοντική Επισκόπηση των Οικολογικών Σχολείων ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική) Βασικές διαδικασίες 1 ου έτους εφαρμογής Γενική Εκτίμηση (άπαξ) Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο

ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ Open Discovery Space «Ανοιχτές Εκπαιδευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1

ENTANGLE Ενημερωτικό Δελτίο #1 Πλαίσιο του ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Έργου.. 1 Περιγραφή του έργου. 2 Εταίροι... 3 Εναρκτήρια συνάντηση στις Βρυξέλλες 4 Επανεξετάζοντας την εκπαίδευση.4 Επαφές χρηματοδότηση.5 Πρόσθετες εθνικές διεθνείς έρευνες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Τι είναι το PeLe; Το PeLe είναι ένα διαδικτυακό περιβάλλον που ενθαρρύνει την αξιολόγηση στο πλαίσιο της ομότιμης συνεργατικής μάθησης και

Διαβάστε περισσότερα

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων (δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων γλωσσών που τον εξοικειώνουν µε άλλες κουλτούρες, ευνοούν

Διαβάστε περισσότερα

ENTANGLE Ενημερωτικό δελτίο#2

ENTANGLE Ενημερωτικό δελτίο#2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόοδοι έργου 1 Η έρευνα του ENTANGLE 2 Συναντήσεις έργου 3 Η στρατηγική των κοινωνικών μέσων μαζικής ενημέρωσης 4 Ο ρόλος του επιχειρηματικού σχεδίου 5 Επαφές και χρηματοδότηση 6 Το έργο ENTANGLE

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα.

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ----- Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 - Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr E-mail: press@minedu.gov.gr

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΜΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ

ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΜΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ Οικοδομούμε μια νέα ζωή στο Οντάριο Οδηγός για τους καινούργιους μετανάστες Μαθαίνουμε να: ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΜΕ ΤΙΣ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΜΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ Μόλις έχετε μεταναστεύσει στο Οντάριο και είναι πολύ φυσικό να έχετε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα