ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΟΙ, ΛΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΗΣΤΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΟΙ, ΛΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΗΣΤΕΙΑ"

Transcript

1 RIKI VAN BOESCHOTEN ΚΛΕΦΤΑΡΜΑΤΟΛΟΙ, ΛΗΣΤΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΛΗΣΤΕΙΑ Από τις αρχές του 19ου αιώνα πολύ μελάνι έχει χυθεί για την ερμηνεία των δημοτικών και των κλέφτικων τραγουδιών. Χονδρικά μπορούμε να διακρίνουμε δύο απόψεις. Η πρώτη είναι εκείνη της παραδοσιακής λαογραφίας, η οποία χαρακτηρίζεται από μια εθνοκεντρική και εκτός τόπου και χρόνου θεώρηση πραγμάτων, όπου ο «λαός» αντιμετωπίζεται σαν μια αδιάκριτη και ομογενής κατηγορία, πεμπτουσία της εθνικής ταυτότητας. Σύμφωνα με τη θεώρηση αυτή οι κλεφταρματολοί ήταν εθνικοί ήρωες που αγωνίζονταν «υπέρ θρησκείας και πατρίδος». Η άποψη αυτή μπορεί να θεωρηθεί ξεπερασμένη και διαψεύδεται, εξάλλου, από τα ίδια τα τραγούδια 1. Εντάσσεται ιστορικά στην περίοδο διαμόρφωσης μιας εθνικής ιδεολογίας με σκοπό τη νομιμοποίηση του έθνουςκράτους. Στο άρθρο αυτό δεν θα ασχοληθώ με την επιβίωση της άποψης αυτής στην Ελλάδα και παραπέμπω απλώς στη σχετική βιβλιογραφία (βλέπε π.χ. Πολίτης 1973, Κολιόπουλος 1979, Βελουδής 1976, Herzfeld 1982, Danforth 1984, Δαμιανάκος 1987, 41-70). Εδώ μας ενδιαφέρει περισσότερο η δεύτερη, πιο πρόσφατη άποψη, την οποία θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «κοινωνική». Η θεώρηση αυτή, που διαμορφώθηκε σε αντιπαράθεση με την πρώτη, συγκεντρώνει την προσοχή της στο κοινωνικό υπόβαθρο του λαϊκού πολιτισμού. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει μια καλύτερη κατανόηση του φαινομένου, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει το δρόμο για μια εξιδανίκευση διαφορετική από την πρώτη, εφόσον θεωρεί τον λαϊκό πολιτισμό συχνά σαν προϊόν αποκλειστικά των «καταπιεζόμενων τάξεων» σε αντιπαράθεση με την επίσημη, κυρίαρχη ιδεολογία. Η αντίληψη του λαϊκού πολιτισμού σαν «αντι-κουλτούρα» δεν είναι εντελώς καινούργια και διαμορφώ- 1. Van Boeschoten Στο έργο αυτό αποδεικνύω, με βάση διαχρονική ανάλυση έγκυρου δείγματος κλέφτικων τραγουδιών, ότι μια τέτοια εθνική ιδεολογία εμφανίζεται μόλις στα τέλη του 19ου αιώνα.

2 10 Riki van Boeschoten θηκε κατ' αρχήν από ξένους ερευνητές. Ήδη ο Γκράμσι έβλεπε το λαϊκό πολιτισμό σαν την κοσμοθεωρία «χρονολογικά και γεωγραφικά καθορισμένων στρωμάτων της κοινωνίας σε αντιπαράθεση με την επίσημη ιδεολογία» (1950). Παρατήρησε όμως ότι η λαϊκή αυτή αντίληψη είναι διαφοροποιημένη: άλλοτε εκφράζει ριζοσπαστικές κι άλλοτε απολιθωμένες και συντηρητικές απόψεις. Στη δεκαετία του 1970 Ιταλοί ανθρωπολόγοι επεξεργάστηκαν διεξοδικότερα τις ιδέες αυτές. Ο Lombardi Satriani (1973), ενώ βλέπει κι αυτός το λαϊκό πολιτισμό σαν έκφραση των «καταπιεζόμενων τάξεων», αναγνωρίζει ότι η σχέση με την κυρίαρχη ιδεολογία δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά αρθρώνεται σε διάφορα επίπεδα. Αναλύοντας τις αντιλήψεις που εκφράζονται στα ιταλικά δημοτικά τραγούδια, διαπίστωσε ότι άλλοτε απορρίπτεται συνειδητά η επίσημη ιδεολογία, άλλοτε αμφισβητείται μόνο έμμεσα, όταν δίπλα στα υποτιθέμενα γενικά αποδεκτά σύμβολα προβάλλεται ένα εναλλακτικό μοντέλο. Τέλος, ο Satriani παρατήρησε ότι συχνά δεν υπάρχει ούτε άρνηση, ούτε αμφισβήτηση, αλλά απόλυτη συμμόρφωση με την κυρίαρχη ιδεολογία. Όσον αφορά το ληστρικό φαινόμενο, η «κοινωνική» αυτή ερμηνεία των λαϊκών πολιτισμικών φαινομένων διαφαίνεται και στις αντιλήψεις του Hobsbawm περί «πρωτόγονης επανάστασης» και «κοινωνικής ληστείας». Σύμφωνα με το συγγραφέα αυτόν, η κοινωνική ληστεία αποτελεί παγκόσμιο κοινωνικό φαινόμενο που παρατηρείται σε παραδοσιακές αγροτικές κοινωνίες, προκαπιταλιστικές ως προς τη δομή τους ή σε μεταβατικό στάδιο προς τη σύγχρονη βιομηχανική κοινωνία. Θεωρεί την κοινωνική ληστεία προπολιτική μορφή κοινωνικής διαμαρτυρίας: οι κοινωνικοί ληστές αντιμετωπίζονται σαν εγκληματίες από την κυρίαρχη δομή εξουσίας, αλλά οι αγρότες τους βλέπουν σαν «ήρωες, εκδικητές, αγωνιστές υπέρ της δικαιοσύνης, ίσως και ηγέτες της απελευθέρωσης» (Hobsbawm 1972α, 17). Όσον αφορά την κοινωνική ληστεία στα Βαλκάνια, ο Hobsbawm τη βλέπει σαν την «ανώτερη μορφή της πρωτόγονης ληστείας, εκείνη που μοιάζει περισσότερο με μια μόνιμη και συνειδητή εστία αγροτικής εξέγερσης» (ό.π. 71). Οι απόψεις του Hobsbawm βρήκαν πολλούς οπαδούς, αλλά δέχτηκαν και πολλαπλές κριτικές. Οι συγγραφείς Carr (1959), Blök (1972), Κολιόπουλος (1980) και Adanir (1982) υποστήριξαν ότι η μορφή του κοινωνικού ληστή εξιδανικεύεται και ότι τονίζεται υπερβολικά το στοιχείο της ταξικής σύγκρουσης. Ένα δεύτερο σημείο κριτικής αφορά το γεγονός ότι ο Hobsbawm παραγνωρίζει τους δεσμούς των κοινωνικών ληστών με την ευρύτερη κοινωνία (Blök 1972) και ότι υποτιμάται η εξάρτηση τους από την τοπική δομή εξουσίας (Κολιόπουλος 1980, Adanir 1982). Επισημάνθηκε επίσης ότι οι κοινωνικοί ληστές όχι μόνο δεν υποδαύλιζαν αγροτικές εξεγέρσεις, αλλά συχνά συνέβαλλαν άμεσα ή έμμεσα στην αδρανοποίηση αγροτικών κινημάτων (Blök 1972, Κολιόπουλος 1980). Όσον αφορά ειδικά τους κοινωνικούς ληστές στα Βαλκάνια, υποστηρίχθηκε ότι η συμμετοχή τους σε εθνικά ή κοινωνικά κινήματα

3 Κλεφτχρματολοί, ληστές και κοινωνική ληστεία 11 συχνά δεν οφειλόταν σε ιδεολογικά κίνητρα, αλλά στην επιδίωξη ατομικών συμφερόντων (Κολιόπουλος 1980, Adanir 1982). Τέλος, μερικοί ερευνητές κατηγόρησαν τον Hobsbawm ότι εκλαμβάνει το μύθο που εκφράζεται στα ληστρικά τραγούδια σαν κοινωνική πραγματικότητα (Blök 1972, Adanir 1982). Σε μεταγενέστερες εργασίες ο Hobsbawm αναγνώρισε την αντι-αγροτική διάσταση της κοινωνικής ληστείας, εμμένει όμως στην εμπειρική του προσέγγιση και εξακολουθεί να περιγράφει την κοινωνική ληστεία σαν «μορφή εξέγερσης εκ μέρους ατόμων που αρνούνται την υποταγή του κοινού αγρότη και κατ' αυτόν τον τρόπο υιοθετούν αυτόματα στο βαθμό που δεν συντάσσονται με τους εχθρούς των αγροτών ένα διαφορετικό ρόλο που συνεπάγεται κοινωνική διαμαρτυρία» (Hobsbawm 1974, υπογράμμιση δική μου). Τόσο το θέμα της κοινωνικής σημασίας των λαϊκών πολιτισμικών εκδηλώσεων, όσο και το θέμα της κοινωνικής ληστείας ήρθαν πρόσφατα στην ελληνική επικαιρότητα με την έκδοση του αξιόλογου βιβλίου του Στάθη Δαμιανάκου «Παράδοση ανταρσίας και λαϊκός πολιτισμός» (Πλέθρον 1987). Στο άρθρο αυτό θα διατυπώσω ορισμένες κριτικές παρατηρήσεις για τις απόψεις του συγγραφέα, αντιπαραθέτοντας τις με τα πορίσματα δικής μου έρευνας (Van Boeschoten 1987) σχετικά με το ιδεολογικό και κοινωνικό υπόβαθρο των κλέφτικων και ληστρικών τραγουδιών. Το βιβλίο του Δαμιανάκου συγκεντρώνει άρθρα που έγραψε παλιότερα για επί μέρους πτυχές του λαϊκού πολιτισμού. Η κοινή οπτική γωνία με την οποία εξετάζει τα θέματα αυτά δικαιολογεί την συνένωση τους σ' ένα ενιαίο βιβλίο. Εδώ θα ασχοληθώ μόνο με δύο από τα άρθρα αυτά, που αφορούν τη μεθοδολογική προσέγγιση αφενός και το φαινόμενο της κοινωνικής ληστείας αφετέρου. Η επιλογή αυτή γίνεται για ένα συγκεκριμένο λόγο: ενώ για το ρεμπέτικο τραγούδι και το λαϊκό χιούμορ του Καραγκιόζη ο όρος «παράδοση ανταρσίας» φαίνεται πετυχημένος, η εφαρμογή του στο φαινόμενο της κοινωνικής ληστείας είναι, κατά την άποψη μου, κάπως προβληματική. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιεί ο Δαμιανάκος είναι απόλυτα σωστή: μια κοινωνιολογική και διεπιστημονική ανάγνωση του λαϊκού πολιτισμικού γεγονότος, η οποία χρησιμοποιεί παράλληλα με τα γραπτά τεκμήρια και τις προφορικές πηγές. Η προσέγγιση αυτή είναι αναγκαία, γιατί «η επίσημη επιστημονική παράδοση ελάχιστα ενδιαφέρθηκε να καταλάβει τον τρόπο ζωής και σκέψης των λαϊκών στρωμάτων μέσα από τα ίδια αυτά λαϊκά στρώματα και προς όφελος τους» (1987, 24). Ορθή είναι και η παραπομπή σε δύο έννοιες-κλειδιά της κοινωνιολογικής θεωρίας, την έννοια του πολιτισμικού δυϊσμού και την έννοια των σχέσεων ανάμεσα σε περιρρέουσα κοινωνία και επιτόπιες συμβιωτικές ομάδες. Αλλά ο τρόπος που χειρίζεται τις έννοιες αυτές προκαλεί ορισμένα ερωτήματα και δημιουργεί αντιφάσεις στο επίπεδο της ανάλυσης. Ο πολιτισμικός δυϊσμός σημαίνει συνύπαρξη μέσα σε ένα κοινωνικό σχηματισμό δύο διαφορετικών παραδόσεων, της μιας «λόγιας» και της άλλης «λαϊ-

4 12 Riki van Boeschoten κής». Η διχοτόμηση αυτή στο ιδεολογικό επίπεδο συνεπάγεται μια άλλη διχοτόμηση στο κοινωνικό επίπεδο ανάμεσα στην τάξη των κυρίαρχων και την τάξη των κυριαρχούμενων (ό.π. 27). Ένα πρώτο πρόβλημα που δημιουργεί ο χειρισμός της έννοιας αυτής είναι ότι η διχοτόμηση αυτή φαίνεται πολύ απόλυτη και αποκλείει την αλληλεπίδραση των δύο πόλων. Αυτό φαίνεται σαφέστερα στην ανάλυση της κοινωνικής ληστείας, όπου ο συγγραφέας παραπέμπει στην έννοια του «παρακοινωνιακού φαινομένου», που εισήγαγε ο Γ. Κοντογιώργης (1979). Σύμφωνα με την άποψη αυτή οι κοινωνικοί ληστές (κλεφταρματολοί και ληστές) αποτελούν ομάδες με μια «δομική, ιδεολογική και ηθική αυτονομία» σε σχέση με την υπόλοιπη «φρόνιμη» κοινωνία, στην οποία αντιπαρατίθενται. Ο Δαμιανάκος χαρακτηρίζει μάλιστα τη στάση αυτή ως μια «σχεδόν θεσμοθετημένη έκφραση αντιπαράθεσης στην καθεστηκυία τάξη» (ό.π. 75). Φαίνεται λοιπόν ότι ο Δαμιανάκος δεν βλέπει το διαφοροποιημένο περιεχόμενο, που βρήκαν οι Ιταλοί ερευνητές στα δικά τους τραγούδια. Παραγνωρίζεται επίσης η διαχρονική διάσταση του πολιτισμικού δυϊσμού: ενώ υπάρχει πάντα μια αλληλεπίδραση μεταξύ λόγιας και λαϊκής παράδοσης (αρκεί να αναλογιστεί κανείς τον Ερωτόκριτο ή το Διγενή Ακρίτα), ο χωρισμός μεταξύ των δύο πόλων είναι πιο εμφανής σε κοινωνίες όπου τα «πιο φτωχά κοινωνικά στρώματα» είναι απομονωμένα από την υπόλοιπη κοινωνία 2. Αντίθετα, όταν τα στρώματα αυτά ενσωματώνονται στο έθνος-κράτος και στους συγκεντρωτικούς θεσμούς του (εθνική παιδεία, στρατός, πολιτικά κόμματα), η επίδραση της λόγιας παράδοσης γενικεύεται. Αυτό φαίνεται και στα κλέφτικα τραγούδια όπου η επίδραση αυτή, τόσο στη μορφή όσο και στο περιεχόμενο, εμφανίζεται στα τέλη του 19ου αιώνα (Van Boeschoten 1987). Ένα δεύτερο πρόβλημα είναι το γεγονός ότι υπάρχει κάποια ασάφεια στον προσδιορισμό των δύο πόλων της διχοτόμησης που περιγράψαμε παραπάνω. Ποια είναι η κυρίαρχη ιδεολογία και ποια είναι εκείνη των κυριαρχούμενων; Και, στο κοινωνικό επίπεδο, ποιοί είναι οι κυρίαρχοι και ποιοι είναι οι κυριαρχούμενοι; Εδώ υπάρχουν ορισμένες αντιφάσεις στην ανάλυση του Δαμιανάκου. Ενώ ξεκινάει από την προϋπόθεση ότι ο λαϊκός πολιτισμός εκφράζει τους κυριαρχούμενους, δεν είναι πολύ σαφές πού τοποθετεί τους κλεφταρματολούς/ ληστές. Όταν λέει ότι οι κοινωνικοί ληστές αντιπαρατίθενται στο κατεστημένο και στις αγροτικές κοινωνίες που υποτάσσονται σ ' αυτό (σ. 75), υπάρχει μια 2. Η συζήτηση αυτή αφορά ουσιαστικά τη διαμάχη μεταξύ της θεωρίας της «ηγεμονίας» (της κυρίαρχης ιδεολογίας) και της θεωρίας της «αυτονομίας» (της λαϊκής ιδεολογίας). Σημαντική συμβολή στη συζήτηση αυτή είναι και το έργο του James Scott, ο οποίος αναγνωρίζει ότι παράλληλα με τη «μεγάλη παράδοση» (λόγια, επίσημη, κυρίαρχη) υπάρχει και η «μικρή» (η λαϊκή), η οποία διαθέτει κάποια αυτονομία (Scott 1977, 1985). Για την Ελλάδα βλέπε ένα ενδιαφέρον πρόσφατο άρθρο του Gallant για τη λαϊκή θρησκεία στην Κεφαλλονιά και το ρόλο της στην αντίσταση κατά της Βρεταννικής αποικιοκρατίας (Gallant 1990).

5 Κλεφτχρματολοί, ληστές και κοινωνική ληστεία 13 διαφορετική διχοτόμηση, εκείνη μεταξύ των ληστών και των υποταγμένων, όπου οι ληστές δεν είναι ούτε κυρίαρχοι, ούτε κυριαρχούμενοι. Όπως θα δούμε παρακάτω, είναι ακριβώς αυτή η εικόνα, που εμφανίζεται στα κλέφτικα τραγούδια. Ένα άλλο ερώτημα που τίθεται είναι ποια είναι η κυρίαρχη ιδεολογία σε μια κατακερματισμένη κοινωνία όπου ο χωρισμός μεταξύ λόγιας και λαϊκής παράδοσης είναι, αν όχι απόλυτος, τουλάχιστο πολύ έντονος. Αφού ο Δαμιανάκος σωστά αναγνωρίζει μια «κυρίαρχη ικανότητα» στους κλεφταρματολούς στο επίπεδο των σχέσεων εξουσίας, τότε γιατί να μην έχουν και μια κυριαρχική ικανότητα στο ιδεολογικό επίπεδο; Το θέμα αυτό συσχετίζεται με το καίριο ερώτημα γιατί οι αγρότες θαύμαζαν και τραγουδούσαν τους κλεφταρματολούς, οι οποίοι τους καταφρονούσαν. Στο θέμα αυτό θα επανέλθουμε αργότερα. Ένα τρίτο πρόβλημα που συνδέεται με το παραπάνω είναι εκείνο της ομάδας αναφοράς. Πολύ σωστά ο Δαμιανάκος συγκεντρώνει την προσοχή του στο θέμα αυτό, γιατί είναι το κλειδί για να καταλάβουμε την κοινωνική σημασία του λαϊκού πολιτισμού. Ο συγγραφέας ταυτίζει το κοινωνικό υπόβαθρο του λαϊκού πολιτισμού με «τα πιο φτωχά κοινωνικά στρώματα, ή εκείνα που υφίστανται τη μεγαλύτερη εκμετάλλευση» (ό.π. 34). Και παρακάτω ισχυρίζεται ότι ο λαϊκός πολιτισμός, πέρα από το ρόλο της διαφύλαξης της συνοχής της συμβιωτικής ομάδας, επιφορτίζεται και με ένα άλλο ρόλο, εκείνο της «αντίστασης και της αντιπαράθεσης των καταπιεζομένων ενάντια στους δυνάστες τους» (ό.π. 36). Σε γενικές γραμμές, αυτό έχει φυσικά μια δόση αλήθειας. Αλλά όταν προχωράει στην ανάλυση του ληστρικού φαινομένου, δημιουργείται πάλι η ίδια αντίφαση, που έχουμε ήδη αναφέρει - στους καταπιεζόμενους που αντιστέκονται στους δυνάστες τους συγκαταλέγονται οι κλεφταρματολοί/ληστές και οι κτηνοτρόφοι, αλλά αποκλείονται οι αγρότες. Η αναζήτηση της ομάδας αναφοράς είναι πιο περίπλοκη απ' ό,τι φαίνεται από την ανάλυση του Δαμιανάκου. Ενώ αποδεικνύει πολύ πειστικά τους δεσμούς που συνδέουν τη ληστεία με τις κτηνοτροφικές κοινωνίες (συμμετοχή σε ληστοσυμμορίες, τρόποι ζωής, πολιτισμικές πρακτικές, κοινωνικές αξίες, κοινωνική οργάνωση και κοινά συμφέροντα), η ανάλυση σταματάει εκεί. Θα χρειαζόταν μια πιο διεξοδική ανάλυση την κοινωνικών αξιών των επιμέρους ομάδων που συγκροτούν την επιτόπια συμβιωτική ομάδα (κλεφταρματολοί, κτηνοτρόφοι, αγρότες) και θα έπρεπε να εξεταστεί αν υπάρχει ενδεχομένως κάποια διαφοροποίηση στο σύστημα των αξιών των ομάδων αυτών. Φυσικά δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν οι κοινωνικές αξίες του παρελθόντος, αλλά η ανθρωπολογική ανάγνωση των κλέφτικων τραγουδιών και η σύγκριση τους με σύγχρονες ανθρωπολογικές έρευνες μπορούν να συμβάλουν σε μια καλύτερη κατανόηση του φαινομένου. Ένα τελευταίο πρόβλημα αφορά τις σχέσεις των κοινωνικών ληστών με την περιρρέουσα κοινωνία και με την τοπική συμβιωτική ομάδα. Η κοινωνία αλληλογνωριμίας, όπως εύστοχα την αποκαλεί ο Δαμιανάκος, χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη δικτύων αλληλοεξαρτήσεων (σχέσεις συγγενείας, πελατείας),

6 14 Riki van Boeschoten τη σύγχυση των κοινωνικών ρόλων και τον κοινωνικό έλεγχο. Τέτοιες σχέσεις συνδέουν και τους κοινωνικούς ληστές τόσο με την τοπική κοινότητα όσο και με τους φορείς της πολιτικής εξουσίας. Πώς συνδυάζεται η εξάρτηση αυτή με την αυτονομία που έχουν κατά τη γνώμη του ως μέλη της παρακοινωνιακής ομάδας; Το πρόβλημα αυτό δεν αγνοείται από το συγγραφέα, ο οποίος αναφέρει επανειλημμένα τη θεμελιακή αμφισημία που χαρακτηρίζει την ομάδα αυτή, δηλαδή την «ταλάντευση τους ανάμεσα στο στρατόπεδο των καταπιεζομένων και το στρατόπεδο των καταπιεστών» (ό.π. 77). Δεν είναι τόσο ένα πρόβλημα στο επίπεδο της ανάλυσης όσο ένα πρόβλημα που αφορά την ίδια τη φύση των κοινωνικών ληστών. Κι όμως ο τρόπος προσέγγισης του Δαμιανάκου δημιουργεί την εντύπωση ότι δεν ερμηνεύει σωστά την κοινωνική σημασία της δράσης των κλεφταρματολών, γιατί δίνει υπερβολική έμφαση στην εξέγερση. Ενώ σωστά παρατηρεί ότι η δράση των κλεφταρματολών εντάσσεται στα πλαίσια της σύγκρουσης που τους αντιπαραθέτει με τους φορείς της κοινοτικής εξουσίας σχετικά με την εκμίσθωση των φόρων (ό.π. 101), ο Δαμιανάκος δεν καταλήγει στο εύλογο συμπέρασμα ότι, όταν εξεγείρονται, το κάνουν κυρίως με σκοπό να αποκτήσουν τα ίδια προνόμια με τους αντιπάλους τους. Όσον αφορά τους ληστές του 19ου αιώνα, η λαθεμένη αυτή ερμηνεία είναι ακόμα πιο προφανής παρατηρεί μεν τη μετατροπή μέρους των ληστών σε «γραφειοκρατική πελατεία» των πολιτικών κομμάτων, αλλά παραγνωρίζει το ρόλο της «πολιτικής ληστείας» στην πολιτική καταπίεση των ψηφοφόρων στην ύπαιθρο. Και τέλος, θεωρεί ως απόδειξη της κοινωνικής σημασίας των ληστών την υποτονικότητα του αγροτικού κινήματος στην Ελλάδα. Αυτό το επιχείρημα είναι δίκοπο μαχαίρι, γιατί θα μπορούσε εξίσου να υποστηριχθεί ότι η έλλειψη αγροτικού κινήματος οφείλεται ακριβώς στην τρομοκράτηση των ψηφοφόρων από τους ληστές και στη λειτουργία της ληστείας ως ασφαλιστικής δικλίδας. Δεν είναι ίσως τυχαίο ότι ένα ριζοσπαστικό αγροτικό κίνημα εμφανίζεται (κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα) ακριβώς μετά την καταστολή της ληστείας κατά το μεσοπόλεμο 3. Ας δούμε τώρα σε τί βαθμό τα κλέφτικα τραγούδια μπορούν να συμβάλουν στην απάντηση των ερωτημάτων που θέσαμε. Πρωτ' απ' όλα οφείλω να διατυπώσω ορισμένες μεθοδολογικές παρατηρήσεις. Ξεκινάω από την προϋπόθεση ότι τα κλέφτικα τραγούδια αντανακλούν μόνο εν μέρει την ιστορική πραγματικότητα. Τα θεωρώ κυρίως σαν εθνογραφικά κείμενα" δεδομένου ότι είναι 3. Βλέπε Van Boeschoten 1987, Στην έρευνα που κάνω τώρα στο Νομό Γρεβενών επιβεβαιώνεται ο σημαντικός ρόλος του αγροτικού κινήματος στη δεκαετία του 1930 σαν προζύμι για τις ριζικές αλλαγές κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Επίσης αποδεικνύεται ότι οι πρώην ληστές της περιοχής αυτής όχι μόνο δεν ήταν «παρακοινωνιακοί», αλλά αντίθετα ήταν καλά εδραιωμένοι στη «φρόνιμη» κοινωνία (χωροφύλακες, τσελιγγάδες). Μάλιστα ήταν αυτοί οι ίδιοι ακριβώς που άρχισαν να καταδιώκουν τους πρώην Εαμίτες αμέσως μετά το 1945.

7 Κλεφτχρμχτολοί, ληστές χχι κοινωνική ληστεία. 15 προϊόντα μιας συλλογικής επεξεργασίας, εκφράζουν κοινά αποδεκτές κοινωνικές αξίες και την κοσμοθεωρία των ομάδων που τα τραγούδησαν. Η αντιπαράθεση των κειμένων αυτών με το κοινωνικό, ιστορικό και ιδεολογικό υπόβαθρο δείχνει τη μυθική διάσταση τους και τη σχέση με την ιδεολογία της ευρύτερης κοινωνίας. Η παρακάτω ανάλυση βασίζεται σε μια διαχρονική ανάλυση περιεχομένου ενός έγκυρου δείγματος 250 περίπου τραγουδιών 4 που αφορούν την περίοδο Θα ασχοληθώ με τρεις πτυχές της προβληματικής που ανέπτυξα παραπάνω: σχέσεις με την τοπική κοινότητα, σχέσεις εξουσίας και ομάδες αναφοράς. Σχέσεις με την τοπική κοινότητα Οι σχέσεις μεταξύ κλεφταρματολών και χωρικών περιγράφονται στα τραγούδια ως σχέσεις αλληλοεξάρτησης και αμοιβαίας δυσπιστίας. Οι κλεφταρματολοί ήταν εξαρτημένοι από τους χωρικούς όσον αφορά την τροφοδοσία, την πληροφόρηση και τη στρατολόγηση. Επίσης τους επέβαλλαν χαράτσι και με τον όρο αυτό εννοείται τόσο ο νόμιμος μισθός του αρματολού που πληρωνόταν από το κοινοτικό ταμείο όσο και οι επιπλέον επιβαρύνσεις που απαιτούσαν κλέφτες και αρματολοί από τους χωρικούς. Στην περίπτωση που ο μισθός καθυστερούσε, οι αρματολοί έκαιγαν τα χωριά (βλέπε π.χ. το τραγούδι του Γιωργοδερβενά, Wace-Thompson 1914, 154). Το οφειλόμενο ποσό ήταν κάποτε αξιόλογο: οι χωρικοί της Σκριπού ήταν τόσο χρεωμένοι που αναγκάστηκαν να πουλήσουν τη γη τους στον Αλή Πασά, και ο μισθός του αρματολού αντιστοιχούσε σε 15% περίπου του χρέους αυτού (Ασδραχάς 1982, 11). Ωστόσο, το κονδύλι αυτό δεν ήταν η κύρια πηγή εισοδήματος των αρματολών. Σύμφωνα με τον Κασομούλη, δεν χρειαζόντουσαν το ποσό αυτό, γιατί δεν πλήρωναν φόρους και είχαν «άλλα εισοδήματα» (1940 1:261). Τα κλέφτικα τραγούδια μας δείχνουν ποια ήταν τα εισοδήματα αυτά: τοκογλυφία, ληστεία και λύτρα. Με άλλα λόγια, τόσο οι κλέφτες, όσο και οι αρματολοί ζούσαν σε βάρος του πληθυσμού και θεωρούσαν τη δραστηριότητα τους ως επαγγελματική απασχόληση. Αυτό φαίνεται, λόγου χάρη από τη χρήση του όρου «ψωμί» που τόσο στα κλέφτικα, όσο και στον Κασομούλη είναι συνώνυμος με «αρματολίκι» (Κασομούλης 1940 Ι: 319, 295). Οι χωρικοί ήταν εξαρτημένοι από τους κλεφταρματολούς όσον αφορά την προστασία από τις αυθαιρεσίες της Οθωμανικής και Χριστιανικής εξουσίας. Υπάρχουν πολλά τραγούδια που περιγράφουν πώς κλεφταρματολοί προστατεύουν τα χωριά από φοροεισπράχτορες ή από επιδρομές Τουρκαλβανών. Για το λόγο αυτό οι χωρικοί τους θαυμάζουν. Ταυτόχρονα όμως τους φοβούνται και 4. Για τον τρόπο συγκρότησης του δείγματος και τα συναφή μεθοδολογικά προβλήματα, βλέπε Van Boeschoten 1987,

8 16 Riki van Boeschoten δεν αισθάνονται απόλυτα αλληλέγγυοι μ' αυτούς. Πρόκειται για μια συμβατική σχέση, όπου η προδοσία είναι πάντα πιθανή. Τπάρχει μια λεπτή ισορροπία μεταξύ εμπιστοσύνης και δυσπιστίας, η οποία διαταράσσεται μόλις ένα από τα μέρη παραβιάσει τη σιωπηρή συμφωνία, στην οποία βασίζεται η σχέση τους. Η στάση αυτή φαίνεται στο ποίημα ενός στιχοπλόκου που, κατά την επανάσταση του Μπλαχάβα (1808), πήρε το μέρος των Αλβανών, επειδή οι αρματολοί «που πρώτα ήταν νοικοκυραίοι, τώρα τόρριξαν στη ληστεία και στην κλεψιά». Γι' αυτό τους προτρέπει: «κάποτε και που να χαρατζώνεις πάλιν πίσω να τροπώνεις να περάσεις τη ζωή σου με την πρώτη την τιμή σου» (Α. Βακαλόπουλου 1965) Αλλά η ίδια στάση υπάρχει και στα κλέφτικα τραγούδια, που αναγνωρίζουν στους χωρικούς το δικαίωμα είτε να προδώσουν τους κλεφταρματολούς/ληστές είτε και να τους σκοτώσουν, όταν υπερβαίνουν τα παραδεχτά όρια 5. Χαρακτηριστικό από την άποψη αυτή είναι το ακόλουθο τραγούδι για τη δολοφονία του ληστή Καρατζά από τους Βλάχους: «Πουλύ χαράτσι ιγύριβι 'πο 'να μιαζηι<1 το πράμα Μπροστά τον (Ιέρνουν μι του καλό να πάνι 'ς το καλό τους Κάτσι Γιωργάκη φρόνιμα, κάτσι ταπινουμένα Νιψές μας ιξιγύμνουσι αυτός ο σκύλος ΖΗ,ούρκας Μας πήρι λίρις ικατό κι ιβδουμίντα κάππις Αυτός καλά σας έκαμι, κι 'γώ τί θα σας κάνου; Πουλύ χαράτσι ιγύριβι 'πο 'να μιοίζηκΐ το πράμα Σαν άόκουσι ο ϋίλι Ζήσ', πουλύ του κακουφάν ι Κι το τσικούρι άδραξι κι 'ς το κιφάλι τ' χώνει» (Wace-Thompson 1914, 163). Το τραγούδι αυτό δείχνει επίσης ότι οι κλεφταρματολοί δεν έρχονταν σε σύγκρουση μόνο με τους αγρότες, αλλά και με τους κατ' εξοχήν σύμμαχους τους, τους κτηνοτρόφους. Σχέσεις εξουσίας Ας έρθουμε τώρα στην ανάλυση των σχέσεων εξουσίας. Αν θέλουμε να δούμε εάν οι κλεφταρματολοί ερχόταν σε αντιπαράθεση με την καθεστηκυία τάξη, θα πρέπει πρώτα να εξετάσουμε ποια ήταν αυτή η καθεστηκυία τάξη. Η Οθωμα- 5. Το «ηθικό συμβόλαιο» αυτό παρουσιάζει κάποια ομοιότητα με την «ηθική της ζωάρκειας» (subsistence ethics), όπως την περιέγραψε ο Scott (1976), σύμφωνα με την οποία αγρότες μπορούν να αποδέχονται την εκμετάλλευση, αλλά μόνο στο βαθμό που εξασφαλίζεται στον καθένα το ελάχιστο απαραίτητο για την επιβίωση του.

9 Κλεφταρμχτολοί, ληστές xou κοινωνική ληστεία. 17 νική εξουσία περιστρεφόταν γύρω από το σύστημα συλλογής των φόρων (Ασδραχάς 1965). Επομένως, θεωρητικά, ένα καλός, «φρόνιμος» πολίτης ήταν ένας πολίτης που πλήρωνε τους φόρους του στο Σουλτάνο, με άλλα λόγια, ένας ραγιάς. Όμως, στην περίοδο της παρακμής του Οθωμανικού κράτους η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική. Τπήρχε ένα σύστημα εκμίσθωσης των φόρων, που οφελούσε τους τοπικούς άρχοντες, και μόνο ένα μικρό τμήμα των φόρων κατέληγε στο Δημόσιο Ταμείο. Στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος τα πράγματα δεν ήταν πολύ διαφορετικά. Ο Αμπού αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το 1845 μόνο το 1% των οφειλόμενων φόρων κατέληξε στο Δημόσιο Ταμείο (Αμπού 1860, 260). Η κύρια σύγκρουση που χαρακτήριζε την κοινωνία αυτή δεν ήταν μεταξύ κυρίαρχων και κυριαρχούμενων, αλλά μεταξύ τοπικών αρχόντων (Χριστιανών και Οθωμανών) και κλεφταρματολών σχετικά με την εκμίσθωση των φόρων. Η ίδια σύγκρουση κυριαρχεί και στα κλέφτικα τραγούδια. Σ ' αυτά η κοινωνία χωρίζεται σε φοροεισπράχτορες και φορολογούμενους (ραγιάδες), όπου οι τελευταίοι καταφρονούνται ως «προσκυνημένοι». Η μέχρι τώρα έρευνα δεν έχει δείξει εάν οι αρματολοί είχαν αποκτήσει το δικαίωμα να εισπράττουν φόρους, αλλά δεν χωράει αμφιβολία ότι ήταν επιδίωξη τους. Ο διορισμός ως αρματολού θεωρούνταν ένα πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Για να το πετύχουν αυτό, οι κλέφτες έκαιγαν χωριά και τρομοκρατούσαν την ύπαιθρο: «Αγάδες, /άνετε καλά, γιατί σας καίμε τα χωριά γρήγορα τ' αρματολίκι γιατ' ερχόμαστε σα λύκοι» (ΑΑ 1:261) Παρόλο που τα υλικά κίνητρα της σύγκρουσης δεν αποσιωπούνται στα κλέφτικα τραγούδια, συχνότερα η σύγκρουση μεταμορφώνεται σε μια ηθική σύγκρουση, που εκφράζεται με την άρνηση των κλεφταρματολών να προσκυνήσουν. Η προκλητική αυτή στάση δικαιώνει τη δράση τους στα μάτια των χωρικών και οδήγησε, υποθέτω, το Δαμιανάκο να χαρακτηρίζει το πολιτισμικό τους ήθος ως παράδοση ανταρσίας και ανυποταγής. Δεν πρέπει όμως να ξεχάσουμε ότι ο απώτερος στόχος της στάσης αυτής δεν ήταν η υπεράσπιση των καταπιεσμένων, αλλά η μετάβαση στην τάξη των κυρίαρχων, έστω κι αν δεν το πέτυχαν ποτέ. Όπως σωστά υποστηρίζει ο Ασδραχάς, «η οικονομική βάση του αρματολού δεν επιτρέπει την ενσωμάτωση του στο διευθυντικό στρώμα της γεωκτητικής τάξης κι ακόμη την παραγωγή του σε στρώμα συνολικά ενταγμένο μέσα στον κορμό της την έλλειψη της οικονομικής βάσης την υποκαθιστά με κυριαρχική ικανότητα κ' έτσι η σύγκρουση, στο βαθμό που εκδηλώνεται, γύρω από την εκμίσθωση και είσπραξη των φόρων, δεν συνιστά ενδοταξικό γεγονός» (Ασδραχάς 1965, 492). Κι όμως, όταν ήταν στο αποκορύφωμα της δύναμης τους, κατά το δεύτερο ήμισυ του 18ου αιώνα, οι αρματολοί (ειδικά οι Ρουμελιώτες) είχαν μια εξουσία συγκρίσιμη με εκείνη των τοπικών αρχόντων. Μετά

10 18 Riki van Boeschoten την Επανάσταση, όταν με την εδραίωση των συγκεντρωτικών θεσμών του νέου κράτους άρχισαν σιγά-σιγά να χάνουν την επιρροή τους, όραμα τους έγινε η επαναφορά της παλιάς τάξης πραγμάτων. Αυτός είναι εξάλλου ένας από τους λόγους διατήρησης των τραγουδιών αυτών καθ' όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Υπάρχει όμως και ένα άλλο στοιχείο που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας. Εκτός από την (υλική ή ηθική) σύγκρουση υπήρχε και ένα εναλλακτικό σχήμα συμπεριφοράς: η συνεργασία ή και το (προσωρινό) προσκύνημα. Υπάρχουν αρκετές ιστορικές μαρτυρίες που τεκμηριώνουν την τακτική αυτή και στην προσωπική τους αλληλογραφία οι καπεταναίοι την αναγνώριζαν ως νόμιμο μέσο για να διατηρήσουν την εξουσία τους (βλέπε π.χ. Φυσεντζίδης 1893, 45, 206). Αλλά η προοπτική της συνεργασίας δεν λείπει και από τα κλέφτικα τραγούδια. Αρκετά τραγούδια αναφέρουν το προσκύνημα καπεταναίων στον Αλή Πασά ή τη συνεργασία μαζί του για να διώξουν άλλους αρματολούς (ΑΑ 1:199, 253, 226, ΑΑ 3:70). Και τέλος ο Στουρνάρης, που ήταν γνωστός για τη διπλωματική του στάση απέναντι στις Τουρκικές αρχές, πεθαίνοντας έδωσε την παρακάτω συμβουλή στο διάδοχο του: «Γέροντες θέλουν χαΐδεμα κι αγάδες θέλουν άσπρα κι ο καπιτάνος δόκιμος για να τους κυβερνήσει» (ΑΑ 1:188) Τα προηγούμενα οδηγούν σε δύο συμπεράσματα: η αντιπαράθεση των κλεφταρματολών στην καθεστηκυία τάξη ήταν πε^'. ότερο μύθος παρά πραγματικότητα, μύθος που έρχεται σε αντίθεση e. bió\ ο με την ιστορική πραγματικότητα, αλλά και με μέρος των κλέφτικ >ν α^αγουδιών. Κατά δεύτερο λόγο φαίνεται ότι στα κλέφτικα τραγούδια δεν υπάρχει σύγκρουση μεταξύ κυρίαρχων και κυριαρχούμενων, αλλά μεταξύ κλεφταρματολών και προσκυνημένων, όπου οι κλεφταρματολοί δεν ανήκουν ούτε στην πρώτη ούτε στη δεύτερη ομάδα, άλλα είναι πιο κοντά στην πρώτη. Οι μόνοι κυριαρχούμενοι που αναφέρονται στα τραγούδια, οι ραγιάδες, αντιμετωπίζονται με περιφρόνηση. Ομάδες αναφοράς Ως προς την ομάδα αναφοράς, είναι φανερό ότι τα κλέφτικα εκφράζουν κατά κύριο λόγο τους ίδιους τους κλεφταρματολούς. Αυτό φαίνεται πρωτ' απ' όλα από τα θέματα που έχουν κεντρική θέση στο μύθο τους: προσωπική ανεξαρτησία, αρματολίκι και χαράτσι, στόχοι που ήταν ανεπίτευχτοι για αγρότες και κτηνοτρόφους και, σε κάποιο βαθμό και για τα απλά μέλη των ληστοσυμμοριών. Από την άποψη αυτή, τα κλέφτικα εκφράζουν περισσότερο τους αρχηγούς παρά το «λαό». Πράγματι, στο σημείο αυτό θα πρέπει να κάνουμε μια διάκριση μεταξύ αρματολών και κλεφτών αφενός, και μεταξύ καπεταναίων και παλικαριών αφετέρου. Στην περίοδο της ακμής του Οθωμανικού κράτους οι κλέφτες έμοιαζαν περισσότερο με κοινωνικούς ληστές. Άλλοι ήταν απλοί ληστές, άλ-

11 Κλεφταρματολοί, ληστές χαι κοινωνική ληστεία 19 λοι εξέφραζαν κάποια μορφή κοινωνικής διαμαρτυρία, όπως φαίνεται από τη διάκριση στα τούρκικα έγγραφα του 17ου αιώνα μεταξύ του «ληστή» και του «αρχιεπαναστάτη» (πρβλ. Βασδραβέλλη :50, 61). Στις παραμονές της Επανάστασης οι δύο κατηγορίες είχαν συγχωνευθεί σε μια ομάδα ισχυρών ατόμων με ημι-αυτόνομη εξουσία. Μετά τη δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους άρχισαν να χάνουν την εξουσία αυτή και μετατράπηκαν ξανά σε ληστές. 0 Blök, που κατάλαβε πρώτος αυτή τη σχέση μεταξύ της κοινωνικής ληστείας και του βαθμού εδραίωσης του έθνους-κράτους, διατύπωσε την εξής υπόθεση: «όσο πιο πετυχημένη η δράση του ληστή, τόσο μεγαλύτερη η προστασία που χορηγείται στους ληστές» (1972, 498). Μπορούμε όμως και να αντιστρέψουμε το αξίωμα αυτό: όσο μεγαλύτερη η εδραίωση του έθνους-κράτους, τόσο μικρότερη η προστασία που χορηγείται στους ληστές. Έτσι οι ληστές του 19ου αιώνα παρουσίαζαν μεγαλύτερη ομοιότητα με τους κοινωνικούς ληστές από ό,τι οι κλεφταρματολοί του προηγούμενου αιώνα. Χαρακτηριστικό από την άποψη αυτή είναι το γράμμα του ληστή Λαφαζάνη, στο οποίο εξηγεί γιατί απήγαγε το βουλευτή Σωτηρόπουλο (1866): «Πρώτον δια να δώσωμεν εν μάθημα εις τους πληρεξούσιους, τους βουλευτάς, τους υπουργούς και τους πολιτικούς εν γένει, οι οποίοι, αφού εξεγέλασαν τόσους αθώους ανθρώπους και τους είχαν δεξί χέρι εις όλας τας επαναστάσεις και τα κινήματα, τώρα, διότι επήρεν ο νους τους αέρα από την επανάστασιν και εκάμαμεν από ένα έγκλημα, κάνουν ότι δεν μας γνωρίζουν και μας κόφτουν καθ' ημέρα με την λαιμο^όμον, και δεύτερον, διότι ηθέλαμεν να κάμωμεν μιαν πράξη, η οποία να προξενήσει μεγάλον κρότον» (Σωτηρόπουλος 1867, 14) Υπάρχουν και άλλα σημεία στα κλέφτικα τραγούδια, όπου μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη φωνή των κλεφταρματολών. Το ανδρικό πρότυπο του παλικαριού, που συνδέεται με τη χρήση ένοπλης βίας, την κλεψιά, τη λεβεντιά, την τόλμη και την αυτοπροβολή. Η αυτοδικία και η σημασία που αποδίδεται στα όπλα. Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός ότι οι κλεφταρματολοί τοποθετούν τον εαυτό τους εκτός της παραγωγικής διαδικασίας. Αυτό εκφράζεται στη στάση τους απέναντι στην εργασία και την ιδιοκτησία. Αρνούνται να ενσωματωθούν στην παραγωγική διαδικασία, αλλά θεωρούν τη ληστεία και τον εκβιασμό ως εργασία. Πιστεύουν ότι η ιδιοκτησία (κυρίως χρήματα και κινητά) αποκτάται μέσω μη παραγωγικών διαδικασιών, δηλαδή με τη βία, και πρέπει να χρησιμοποιηθεί για μη παραγωγικούς σκοπούς (επίδειξη, εξαγορά, πελατεία). Τέλος, η σημασία που αποδίδεται στον πολιτικό ρόλο των δεσμών της πνευματικής συγγένειας αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο οι κλεφταρματολοί χρησιμοποιούσαν τις πελατειακές σχέσεις για να σταθεροποιήσουν την εξουσία τους (πρβλ. Gallant 1988). Κατά δεύτερο λόγο τα κλέφτικα τραγούδια εκφράζουν τους κτηνοτρόφους.

12 20 Riki van Boeschoten Αυτό φαίνεται πρωτ ' απ ' όλα από το γεγονός ότι οι κτηνοτρόφοι αναφέρονται συχνά ως κύριο στήριγμα των κλεφτών. Σημαντική είναι επίσης η σημασία που αποδίδεται στη διαφύλαξη της τιμής των γυναικών, που σε ποιμενικές κοινωνίες αποτελεί το βασικότερο στοιχείο του ανδρικού φιλότιμου (J. Schneider 1971, 18, Campbell 1964). Μερικές από τις κοινωνικές αξίες που αναφέρονται στα κλέφτικα τραγούδια χαρακτηρίζουν τόσο τους κλεφταρματολούς, όσο και τους κτηνοτρόφους, όπως το πρότυπο του παλικαριού, η ανδρική παρθενιά, η αυτοδικία, ο πολιτικός ρόλος της πνευματικής συγγένειας και η αδιαφορία για τα ακίνητα. Υπάρχουν όμως και διαφορές, που άλλοτε εκφράζουν μια διαφορετική έμφαση, και άλλοτε αντανακλούν μια ουσιαστικά διαφορετική στάση. Έτσι η χρήση της ένοπλης βίας έχει λιγότερο κεντρική θέση στο ανδρικό πρότυπο των κτηνοτρόφων. Παρόλο που η αυτοδικία είναι γενικά αποδεκτή και οι κτηνοτρόφοι λύνουν πιο εύκολα τις διαφορές τους με τη βία παρά οι αγρότες, έχουν περισσότερες κοινωνικές υποχρεώσεις από τους κλεφταρματολούς, στις οποίες έχει εξέχουσα θέση η προστασία της οικογένειας τους. Ο πολιτικός ρόλος της πνευματικής συγγένειας είναι επίσης κάπως διαφορετικός. Ενώ οι κτηνοτρόφοι χρησιμοποιούν τις πελατειακές σχέσεις κυρίως για να έρθουν σε επαφή με την κρατική μηχανή και για να αποκτήσουν οικονομικά οφέλη, οι κλεφταρματολοί τις χρησιμοποιούν για προστασία ή για την επίλυση συγκρούσεων στο επίπεδο των σχέσεων εξουσίας. Σε δυο σημεία η ιδεολογία των κλέφτικων τραγουδιών διαφέρει ουσιαστικά από τις κοινωνικές αξίες των κτηνοτρόφων: η στάση απέναντι στην εργασία και η στάση απέναντι στην ιδιοκτησία. Παρόλο που οι κτηνοτρόφοι περιφρονούν την αγροτική εργασία, εκτιμούν τη δική τους δουλειά, τουλάχιστο στο βαθμό που εντάσσεται στο πλαίσιο των ανεξάρτητων εργασιακών σχέσεων (η οικογενειακή επιχείρηση). Παρόλο που οι κτηνοτρόφοι αδιαφορούν για ακίνητα (σπίτια, γη) και δέχονται την κλεψιά, δίνουν μεγάλη σημασία στο κοπάδι και στα αντικείμενα του νοικοκυριού. Όπως παρατήρησε ο Campbell, το «βιό» είναι για τους Σαρακατσάνους ουσιαστικό στοιχείο κοινωνικού γοήτρου. Και στις δύο περιπτώσεις η στάση των κτηνοτρόφων δεν απουσιάζει από τα κλέφτικα, αλλά παίζει περιθωριακό ρόλο σε σχέση με τη συνολική ιδεολογία των τραγουδιών. Τέλος, υπάρχουν και ορισμένα στοιχεία της ιδεολογίας των κλέφτικων τραγουδιών που αντανακλούν γενικά αποδεκτές κοινωνικές αξίες των αγροποιμενικών κοινωνιών. Τέτοιες αξίες είναι π.χ. η έννοια του «φιλότιμου», η κοινωνική σημασία του δώρου και η κεντρική θέση που έχουν οι οικογενειακές σχέσεις σαν πηγή απόλυτης αλληλεγγύης. Αυτό που λείπει εντελώς στα κλέφτικα είναι αξίες που χαρακτηρίζουν περισσότερο τις αγροτικές κοινωνίες: το ανδρικό πρότυπο του νοικοκύρη, σε αντιπαράθεση με το παλικάρι, η εκτίμηση της αγροτικής εργασίας και η προτίμηση για την επίλυση συγκρούσεων στα δικαστήρια ή με βάση την αρχή της συμφιλίωσης και όχι μέσω της βίας (πρβλ. Bialor 1963, , DuBoulay 1974, Herzfeld 1980).

13 Κλεφταρματολοί, ληστές και κοινωνική ληστεία 21 Τίθεται λοιπόν το ερώτημα γιατί οι αγρότες, που καταφρονούνται στα κλέφτικα τραγούδια ως προσκυνημένοι ραγιάδες και οι αξίες των οποίων δεν εκφράζονται, θαύμαζαν τους κλεφταρματολούς και τραγούδησαν τα τραγούδια τους. Ο Δαμιανάκος δίνει μια πολύ απλή απάντηση στο ερώτημα αυτό. Υποστηρίζει ότι μόνο οι πιο φτωχοί αγρότες τραγούδησαν τα κατορθώματα τους, προσθέτοντας ότι «θα αποτελούσε ασφαλώς παραδοξολογία να υποστηρίξει κανείς ότι οι τοπικοί καταπιεστές και άρπαγες μπορούσαν ποτέ να τραγουδηθούν από τα ίδια τους τα θύματα» (1987, 52). Τα πράγματα φαίνονται όμως πιο περίπλοκα. Μια πρώτη παρατήρηση που μπορούμε να κάνουμε είναι ότι η ιδεολογία των κλέφτικων τραγουδιών ήταν για τους αγρότες μια «κυρίαρχη ιδεολογία», στο βαθμό που οι στόχοι που εκφράζονται σ' αυτά έρχονταν σε αντίθεση με τα δικά τους συμφέροντα και στο βαθμό επίσης που οι αγρότες δεν είχαν μια δική τους αυτόνομη μορφή έκφρασης. Ταυτόχρονα όμως αναγνώριζαν ως ένα βαθμό τον εαυτό τους στα τραγούδια αυτά. Ένας λόγος για την απήχηση αυτή είναι το γεγονός ότι είχαν τους ίδιους εχθρούς. Τόσο οι κλεφταρματολοί όσο και οι αγρότες ήταν εξαρτημένοι από τους τοπικούς άρχοντες: στην πρώτη περίπτωση επρόκειτο για σχετική εξάρτηση, στη δεύτερη η εξάρτηση ήταν απόλυτη. Είναι ακριβώς για να συγκαλυφθεί η πραγματικότητα αυτή, που η σύγκρουση μεταξύ κλεφταρματολών και αρχόντων παίρνει τη μορφή μιας ηθικής σύγκρουσης. Η ηθική αυτή σύγκρουση μετατρέπει τον κλεφταρματολό σε ήρωα που συμβολίζει την ανυποταγή στο κράτος και στους φορείς του. Και η προκλητική αυτή στάση νομιμοποιεί τη δράση του στα μάτια των χωρικών. Με την έννοια αυτή οι κλέφτες είναι για τους αγρότες, όπως λέει ο Blök, μια «κατασκευασμένη ομάδα αναφοράς», που παραπέμπει σε μια κατασκευασμένη, στερεότυπη κοινωνική κατηγορία, αντί για μια πραγματική ομάδα, με τα πρότυπα των οποίων έχει ταυτιστεί το υποκείμενο (πρβλ. Blök 1972, 500). Έτσι ο κλέφτικος τρόπος ζωής ήταν το ιδανικό όλων των χωρικών. Για τους αγρότες που δεν έπαιρναν τα βουνά, η μόνη δυνατή ελευθερία ήταν μια περιορισμένη προστασία από αυθαιρεσίες. Το γεγονός ότι οι κλεφταρματολοί εξασφάλιζαν την προστασία αυτή, μας δίνει μια δεύτερη εξήγηση για την απήχηση των κλέφτικων τραγουδιών ανάμεσα στους αγρότες. Για το λόγο αυτό η σχέση μεταξύ κλεφταρματολών και χωρικών εξιδανικεύεται στα τραγούδια. Ένας τρίτος λόγος έγκειται στο γεγονός ότι τα τραγούδια αναγνωρίζουν στους χωρικούς το δικαίωμα να τιμωρούν (με προδοσία ή φυσική βία) εκείνους τους κλεφταρματολούς που παραβιάζουν το ηθικό συμβόλαιο που τους συνδέει. Τα τραγούδια αυτά είναι πιθανόν τα μόνα, όπου ακούγεται η φωνή των χωρικών. Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι ούτε οι κλεφταρματολοί, ούτε οι χωρικοί αμφισβητούσαν τη νομιμότητα της δομής εξουσίας. Και οι δύο ομάδες προσπαθούσαν να βελτιώσουν τη θέση στα πλαίσια αυτής της δομής: οι μεν

14 22 Riki van Boeschoten πρώτοι προσπαθώντας να εξασφαλίσουν το δικαίωμα να επιβάλλουν χαράτσι, είτε ενσωματώνοντας τον εαυτό τους στη δομή αυτή ως αρματολοί, είτε τοποθετώντας τον εαυτό τους προσωρινά εκτός της δομής ως κλέφτες οι δε δεύτεροι προσπαθώντας να προστατευτούν από υπερβολικές αυθαιρεσίες. Ο τελικός σκοπός της δράσης τους φαίνεται ότι ήταν η διατήρηση μιας ορισμένης ισορροπίας και ενός modus vivendi. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΑΑ = Ακαδημία Αθηνών 1963: Ελληνικά Δημοτικά τραγούδια, τ. Α', Γ', Αθήνα. Adanir Fikret 1982: «Heiduckentum und Osmanische Herrschaft Sozialgeschichtliche Aspekte der Diskussion um das Frühneuzeitliche Räuberwesen in Südosteuropa», SüdostForschungen 41, About, E. 1860: La Grèce contemporaine (4η έκδοση), Παρίσι. Ασδραχάς, Σπ. 1965: «Από τη συγκρότηση του αρματολισμού», Επιθεώρηση Τέχνης 126, : Ελληνική κοινωνία και οικονομία, 18-19ος αι. Υποθέσεις και προσεγγίσεις, Αθήνα. Βακαλόπουλος, Α.Ε. 1965: «Νέα Στοιχεία για τα ελληνικά αρματολίκια και για την επάνοδο του Θ. Μπλαχάβα στη Θεσσαλία στα 1808», Επιστημονική Επετηρίς της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 9, Βασδραβέλλης Ι. Κ. 1954: Ιστορικά αρχεία Μακεδονίας, τ. 2, Θεσσαλονίκη. Βελουδής, Γ. 1976: «Νοθεία και παραχάραξη του δημοτικού τραγουδιού», Το Βήμα, Bialor, Ρ. 1963: «Intra-village tension leading to conflict and the resolution and avoidance of conflict in a Greek farming, community», στο: Peristiany, J.G. (έκδ.), Contributions to Mediterranean Sociology, Παρίσι. Blok, A. 1972: «The Peasant and the Brigand, Social Banditry Reconsidered», Comparative Studies in Society and History 14, Campbell, J. K. 1964: Honour, Family and Patronage: A Study of institutions and Moral Values in a Greek Mountain Community, Oxford. Carr, R : «Review of Hobsbawm, Primitive Rebels», Economic Historv Review B, XII, Δαμιανάκος, Στ. 1987: Παράδοση ανταρσίας και λαϊκός πολιτισμός, Αθήνα. Danforth, Loring M.

15 Κλεφτ αρματολοί, ληστές και κοινωνική ληστεία : «The Ideological Context of the Search for Continuities in Greek Culture», Journal of Modern Greek Studies, Μάιος 1984, Duboulay, J. 1974: Portrait of a Greek Mountain Village, Oxford. Gallant, T. W. 1988: «Greek Bandits: Lone Wolves or a Family Affair?», Journal of Modern Greek Studies 6/2, Gallant, Th. 1990: «Peasant Ideology and Excommunication for Crime in a Colonial Context: The Ionian Islands (Greece) », Journal of Social History 23/3, Gramsci, A. 1950: ((Osservazioni sul folclore», στο: Letteratura e vita nazionale, Τορίνο. Herzfeld, M. 1980: «Honour and Shame. Problems in the Comparative Analvsis of Moral Systems», Man 15, : Ours Once More. Folklore, Ideology and the Making of Modern Greece. Texas (USA). Hobsbawm, E. 1972: (a) Bandits. Pelican Books, Suffolk. (1η έκδοση 1969). 1972: (b) «Social Bandits. Reply», Comparative Studies in Society and History, 14, : «Social Banditry», στο: Rural Protest: Peasant Movements and Social Change, (Η. E. Landsberger εκο\), Edinburgh. Κασομούλης, Ν : Ενθυμήματα, στρατιωτικά, I-I 11, εκδ. Βλαχογιάννης, Αθήνα. Κολιόπουλος, Ι. 1979: Ληστές, Αθήνα. 1980: «Περί "κοινωνικών" και άλλων ληστών στη Νεώτερη Ελλάδα», Δελτίο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρίας, 23, Κοντογιώργης, Γ. 1979: Η ελλα8ικη λαϊκή ι8εολογία, Αθήνα. Lombardi Satriani, L. M. 1973: Folklore e Profitto, Rimini. Πολίτης, A. 1973: Το δημοτικό τραγούδι: κλέφτικα, Αθήνα. Schneider, J. 1971: «Of Vigilance, Honor, Shame and Access to Resources in Mediterranean Societies», Ethnology X/l, Scott, J. 1976: The Moral Economy of the Peasant, New Heaven, Yale University Press. 1977: «Protest and Profanation: Agrarian Revolt and the Little Tradition», Theory and Society 4/ : Weapons of the Weak. Everyday Forms of Peasant Resistance, New Haven. Yale Lniversitv Press. Σωτηρόπουλος, Σ. 1867: Τριάκοντα έξ ημερών αιχμαλωσία, Αθήνα. Φυσεντζίδης, Ν. 1893: Ανέκ8οται αυτόγραφοι επιστολαί των επισημότερων Ελλήνων οπλαρχηγών, Αλεξάνδρεια. Van Boeschoten, R. 1987: From armatolik to people's rule. Investigation into the collective memory of rural

16 24 Riki van Boeschoten Greece Ì Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ. Υπό έκδοση, εκδόσεις Hakkert, Άμστερνταμ. Wace, Α. J. Β. Thompson, M. S. 1914: The Nomads of the Balkans. An Account of Life and Customs among the Vlachs of Northern Pindus, Λονδίνο 1 ελλην. έκδοση 1989.

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Πόσο νεωτερικό είναι το ελληνικό κράτος; H αντιφατική πορεία από τον βαλκανικό περίγυρο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον * Greece: a modern state? Trajectories from the Balkan milieu to the European

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 1: Θεωρία και Mέθοδος στη Mελέτη της Aγροτικής Kοινωνίας (4/4) 1ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 3: Η εθνολογική θεώρηση Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:...

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ ΟΟ Κοινωνικός Μετασχηµατισµός 1. Ο κοινωνικός µετασχηµατισµός 1.1. Γενικά Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης Να προσδιορίσετε µε συντοµία το περιεχόµενο των παρακάτω όρων. Κοινωνικός σχηµατισµός:......

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής συμπεριφοράς Θέματα Διάλεξης Οι κανόνες συμπεριφοράς Η σκέψη για τους ηθικούς κανόνες Η θεωρία του Piaget για την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες. ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός]

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες. ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός] ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Δευτέρα 10 Απριλίου 2017 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΚΕΙΜΕΝΟ [Ρατσισμός] Με την παραδοσιακή σημασία του όρου, ρατσισμός είναι το δόγμα

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 7: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «ΙΣΤΟΡΙΑ» ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: Σχολικό βιβλίο, σελ. 92, «Από τα αντιβενιχελικά κόμματα πιο διαλλακτικό.» και σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ V PRC «Συνδικαλισμός, συνδικάτα και συνδικαλιστική συμμετοχή στη συγκυρία της οικονομικής κρίσης», ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αντικείμενο της παρούσας έρευνας αποτέλεσε η διερεύνηση του βαθμού συνδικαλιστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ TOY 190Υ ΑΙΩΝΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Σε αντίθεση με την περίπτωση της Τουρκίας, όπου οι ένοπλες δυνάμεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 8: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας 1 Κρίνει ο ιστορικός το παρελθόν αξιολογικά; Κάνει δηλαδή αξιολογικές κρίσεις; H κλίμακα των αξιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπολιτιστικός Σύλλογος Βλαχάβας - Παπα-θύμιος Βλαχάβας - ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ CITY KALAMPAKA MET

Εκπολιτιστικός Σύλλογος Βλαχάβας - Παπα-θύμιος Βλαχάβας - ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ CITY KALAMPAKA MET Ο Σύλλογος «Παπα - θύμιος» Βλαχάβας ιδρύθηκε το 1985. Μετά το 2001 άρχισε να δραστηριοποιείται δημιουργώντας χορευτικά τμήματα όλων των ηλικιών και πραγματοποιώντας κάθε χρόνο τουλάχιστον τρις μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή πολιτική

Εικόνα για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή πολιτική 04 Εικόνα για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή πολιτική Σε ό,τι αφορά την ελληνική πολιτική, θα λέγατε ότι το κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι αυτή Λύνει προβλήματα 8 Δίνει όραμα στην κοινωνία 10 Ευνοεί τη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο 1.2 Η Επιχείρηση http://www.economics.edu.gr 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 1.2 Η Επιχείρηση : σχολικό βιβλίο 1.2.1 Εισαγωγικές έννοιες Η επιχείρηση αποτελεί ένα στοιχείο της κοινωνίας µας, το ίδιο σηµαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητα και κοινωνία

Κοινότητα και κοινωνία Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 53/1984 Κοινότητα και κοινωνία Στάθης Π. Σορώκος* Η διάκριση ανάμεσα στην κοινότητα και την κοινωνία αποτελεί βασικό πρόβλημα, θεωρητικό και πρακτικό, της κοινωνιολογίας.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την υπεράσπιση,σε δίκες που εφαρμόζεται η αντιτρομοκρατική νομοθεσία

Οργανώνοντας την υπεράσπιση,σε δίκες που εφαρμόζεται η αντιτρομοκρατική νομοθεσία Οργανώνοντας την υπεράσπιση,σε δίκες που εφαρμόζεται η αντιτρομοκρατική νομοθεσία Γιάννης Ραχιώτης. Οργανώνοντας την υπεράσπιση, Σε δίκες που εφαρμόζεται η αντιτρομοκρατική νομοθεσία Τα δε δεδομένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Της Αθανασίας Κωνσταντίνου Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Με δεδομένες τις αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις για την οργάνωση

Σκέψεις για την οργάνωση Σκέψεις για την οργάνωση Απρίλης 2013 Περιεχόμενα Λίγα λόγια για μας... 3 Ποιοι είμαστε ;... 4 Γιατί οργανωνόμαστε ;... 5 Πως οργανωνόμαστε ;... 6 Η δικιά μας προοπτική.... 7 2 Λίγα λόγια για μας Σε αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Management και Ηγεσία

Ηγεσία και Διοικηση. Management και Ηγεσία Ηγεσία και Διοικηση Management και Ηγεσία Management και Ηγεσία Μια σημαντική διάκριση η οποία υφίσταται στο πλαίσιο της διοίκησης και της οργάνωσης είναι η διαφορά ανάμεσα στην άσκηση του management και

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Εύρος θέματος Τίτλος και περίληψη Εισαγωγή Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΊΑΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Κωδικός Μάθημα Εξάμ. Δ.Μ. Τύπος Καθηγητής Ημέρα 'Ωρα Αίθουσα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΊΑΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Κωδικός Μάθημα Εξάμ. Δ.Μ. Τύπος Καθηγητής Ημέρα 'Ωρα Αίθουσα ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΊΑΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2012-2013 Κωδικός Μάθημα Εξάμ. Δ.Μ. Τύπος Καθηγητής Ημέρα 'Ωρα Αίθουσα 030012 Αρχές Κοινωνιολογίας Ι Α' 3 Υπ. Παπαρίζος Αντώνιος 09-09-2013 08:30-11:00 (Α-Β),

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή Αγγελοπούλου. Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης

Κυριακή Αγγελοπούλου. Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης Κυριακή Αγγελοπούλου Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης Οι πρώτες προσπάθειες μελέτης του τρόπου επιστημονικής εργασίας έγιναν το 1970. Πραγματοποιήθηκαν μέσω της άμεσης παρατήρησης των επιστημόνων

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (1) ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ Κοινωνικών, Πολιτικών & Οικονομικών Επιστημών ΤΜΗΜΑ Οικονομικών Επιστημών ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΝΕ87 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 8 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα