Οι Πολεμοι της Ιστοριας. Αντώνης Λιάκος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι Πολεμοι της Ιστοριας. Αντώνης Λιάκος"

Transcript

1 Οι Πολεμοι της Ιστοριας Σημειωσεις επι του πεδιου Αντώνης Λιάκος πέσαμε άδικα μαχόμενοι χτυπημένοι κατακέφαλα από σύγκρουση μετωπική με εγχειρίδιο ιστορίας Νάνος Βαλαωρίτης Με τον Γιάνη Γιανουλόπουλο υπήρξαμε συμπολεμιστές στον πόλεμο της ιστορίας, στον οποίο αναφέρεται το άρθρο αυτό. Συμπορευτήκαμε και γνωριζόμαστε πολλά χρόνια, μια ολόκληρη ιστορική περίοδο, από τα χρόνια του 60. Θυμάμαι πως μετά τη δικτατορία μου είχε δώσει ο ίδιος μια αφίσα που είχαν βγάλει οι αντιστασιακές οργανώσεις στο εξωτερικό, στις οποίες ο Γιάνης πρωταγωνιστούσε, για τη δίκη μας στο στρατοδικείο της Θεσσαλονίκης το Στα χρόνια της μεταπολίτευσης βρεθήκαμε μαζί συχνά στο ίδιο πεζοδρόμιο με διάφορες αφορμές: εναντίον του εθνικισμού στα χρόνια της έξαρσης του Μακεδονικού, εναντίον του ρατσισμού απέναντι στους μετανάστες και, τελευταία, μαζί με την Χριστίνα Κουλούρη, τη Σία Αναγνωστοπούλου, τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο και βέβαια τη Μαρία Ρεπούση για την υπεράσπιση του βιβλίου ιστορίας της ΣΤ Δημοτικού. Την ιστορικοποίηση αυτής της εμπειρίας θα δοκιμάσουμε εδώ. Η κύρια αιτία των πολέμων της ιστορίας έγκειται στις δυσκολίες που χαρακτηρίζουν τη σχέση έθνους και ιστορίας. Η «ιστορία», όπως και πολλές άλλες έννοιες και πρακτικές, έχει ανα-εννοιολογηθεί μέσω της χρήσης της ως δομικού υλικού στην κατασκευή των εθνικών θεσμών κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων. Επιπλέον, η διαπλοκή της ιστορίας με το έθνος έχει μετατρέψει την ιστορία σε μια διανοητική πρακτική αναμόρφωσης της κοινωνίας. Η πρακτική αυτή έγινε, μέσω της εξάπλωσής της μέρος της διαδικασίας σμίλευσης των εθνών-κρατών. 1 Όμως, η ανάδυση της εθνικής ιστορίας ήταν παράλληλη με τη διαδικασία διεθνοποίησης των ιστορικών σπουδών, των ιστορικών θεωριών, του διαλόγου και των ιστοριογραφικών κοινοτήτων, οι 1. Stefan Berger, Mark Donovan και Kevin Passmore (επιμ.), Writing National Histories. Western Europe since 1800, Routledge, 1999 Stefan Berger, Christoph Conrad και Guy P. Marchal, Writing the Nation: National Historiographies and the Making of Nation States in 19th and 20th Century Europe, Palgrave, 2010.

2 οποίες έχουν παραγάγει ένα πυκνό δίκτυο συνεδρίων, επιστημονικών συλλόγων, κοινών ερευνητικών σχεδίων και επιστημονικών περιοδικών. Μερικές από τις πιο θεαματικές αλλαγές κατεύθυνσης στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες είχαν διεθνή αντίκτυπο μέσω των δικτύων αυτών. 2 Από το τελευταίο τέταρτο του εικοστού αιώνα, η εθνική και η διεθνής κατεύθυνση των ιστορικών σπουδών χαρακτηρίζονται από μία, εν εξελίξει, απόκλιση. Αν και ένας απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ των δύο είναι αδύνατος, η πρώτη παραμένει πιστή στην κυριαρχία της εθνικής ιστορίας, ενώ για τη δεύτερη «δεν υπήρχε βασιλιάς στην Ιερουσαλήμ», κατά τη φράση του Πίτερ Νόβικ. Με την πολιτισμική στροφή, τον κονστρουκτιβισμό, την κριτική του εθνικισμού και τις σπουδές του φύλου, με την επικράτηση νέου ύφους στην ιστορική γραφή, χαράχτηκε η νέα πορεία προς την παγκοσμιοποίηση των ιστορικών σπουδών. Αλλά η πραγματικότητα των διεθνών συναντήσεων δεν ανταποκρίνεται στις εθνικές πραγματικότητες. Αν και υπήρξε πολύ σημαντική ως προς τη διεύρυνση των οριζόντων και του προβληματισμού της πανεπιστημιακής ιστορίας, υπήρξε πολύ λιγότερο ορατή σε εθνικό επίπεδο. Οι εθνικές δημόσιες σφαίρες εξακολουθούν να κυριαρχούνται από την εθνική ιστορία. Κατά συνέπεια, οι όποιες απόπειρες διαχωρισμού της ιστορίας από το έθνος συχνά καταλήγουν σε πολέμους για την ιστορία. Αυτές οι απόπειρες δεν έχουν προκύψει μόνο από την ανάγκη ευθυγράμμισης της ιστορικής συνείδησης με τις νέες διεθνείς εμπειρίες είναι επίσης το αποτέλεσμα μιας νεο-συντηρητικής στροφής που αντιλαμβάνεται την εθνική ιστορία ως κιβωτό διαχρονικών αξιών, οφείλεται στην ανάδυση επιμέρους ομάδων μνήμης που αμφισβητούν την προτεραιότητα του κράτους αναφορικά με τον καθορισμό του περιεχομένου της ιστορικής συνείδησης, ή θέλουν να τον συμπληρώσουν, διεκδικώντας το δικαίωμα να δουν και τη δική τους εμπειρία του παρελθόντος να αποτυπώνεται στην επίσημη εκδοχή της ιστορίας. Με την κρίση του έθνους-κράτους, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, και την ανάδυση των νέων ιστορικών πεδίων, πολιτισμικοί πόλεμοι με επίκεντρο την ιστορία έχουν ξεσπάσει σε πολλές χώρες ανά την υφήλιο από τη δεκαετία 2. Karl Dietrich Erdmann, Toward a Global Community of Historians, The International Congresses and the International Committee of Historical Sciences , New York, Berghahn Books, 2005 Q. Edward Wang and Georg Iggers (eds), Turning Points in Historiography. A Cross Cultural Perspective, Rochester, University of Rochester Press, Peter Novick, That Noble Dream. The Objectivity Question and the American Historical Profession, Cambridge University Press, 1988, σ

3 του 1990 και έπειτα. Η ιδέα λοιπόν που θα εισηγηθώ εδώ είναι ότι η εμπειρία των πολέμων ιστορίας αποτελεί ένα εργαστήριο για τη μελέτη του πώς η ιστορία είναι ενσωματωμένη στη μαζική εμπειρία. Νομίζω ότι τα πεδία μάχης για την ιστορία έχουν ανοίξει νέους ερευνητικούς ορίζοντες για την κατανόηση τού τι είναι ιστορία και ιστορική κουλτούρα και του τρόπου με τον οποίο έχουν ανα-εννοιολογηθεί ως κοινωνικές και πολιτισμικές πρακτικές στις σύγχρονες κοινωνίες. Αλλωστε, πολύ πρόσφατα, η Ελλάδα βίωσε έναν παρόμοιο πόλεμο ιστορίας με επίκεντρο το σχολικό βιβλίο της ιστορίας για την τελευταία τάξη του δημοτικού σχολείου. Τούτο το άρθρο αναφέρεται σε (και εμπνέεται από) την εμπειρία μου ως παρατηρητή αλλά και συμμετέχοντα σε έναν άνευ προηγουμένου πνευματικό και ιδεολογικό πόλεμο που ακολούθησε την έκδοση αυτού του βιβλίου, και που διήρκεσε για περισσότερο από ένα έτος. Το πεδίο μάχης μετατράπηκε και σε πεδίο παρατήρησης. η υποθεση H πέτρα του σκανδάλου ήταν ένα καινούργιο εγχειρίδιο ιστορίας για την ΣΤ δημοτικού ένα από τη σειρά εγχειριδίων που εκδόθηκαν στο πλαίσιο μιας αναθεώρησης του σχολικού αναλυτικού προγράμματος. Το συγκεκριμένο είχε ως αντικείμενο την ιστορία του νεώτερου κόσμου από την Αναγέννηση έως τη σύγχρονή μας εποχή. Στην ελληνική πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση υπάρχει ένα και μόνο σύγγραμμα, που εκδίδεται από το κράτος, για κάθε τάξη. Οι συγγραφείς αυτών των βιβλίων υποχρεούνται να ακολουθούν το επίσημο αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών που καθορίζεται για το σύνολο των σχολείων της χώρας. Το Ελληνικό Σύνταγμα περιέχει ένα άρθρο ( 16) στο οποίο γράφεται ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να προάγει την εθνική συνείδηση και το χριστιανικό φρόνημα των μαθητών. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν ότι, παρά τον τίτλο του, Νεώτερη και Σύγχρονη Εποχή, το νέο βιβλίο επικεντρωνόταν κατά κύριο λόγο στην ελληνική ιστορία. Παρ όλα αυτά, απέφευγε αναφορές στους συνήθεις μύθους της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας, χρησιμοποιούσε μια πιο. Edward Linenthal, Tom Engelhardt (επ.) History Wars: The Enola Gay and Other Battles for the American Past, New York: Metropolitan, 1996 Stuart Macintyre and Anna Clark, The History Wars, Victoria, Melbourne University Press, 2003 Chris Bickerton, «France s History Wars», Le Monde Diplomatique, February 2006 Takashi Yoshida, The Making of the Rape of Nanking : History and Memory in Japan, China, and the United States, Oxford University Press, 2006 Giuliano Procacci, La Memoria Controversa. Revisionismi, Nazionalismi e fondametalismi nei manuali di Storia, Cagliari, AMD, Edizioni, 2003.

4 ουδέτερη γλώσσα, αποστασιοποιημένη ως προς τις συναισθηματικές εξάρσεις για τα βάσανα ή τα ηρωικά κατορθώματα των Ελλήνων, που περιείχαν τα προηγούμενα σχολικά βιβλία ιστορίας, και, τέλος, απέφευγε τη χρήση εχθρικών χαρακτηρισμών για τους παραδοσιακούς εθνικούς εχθρούς της Ελλάδας. Όταν εκδόθηκε, τον Μάρτιο του 2006, λίγοι περίμεναν τον άνευ προηγουμένου διανοητικό και ιδεολογικό πόλεμο που θα ακολουθούσε και θα διαρκούσε πάνω από έναν χρόνο. Οι βασικές κατηγορίες κατά του βιβλίου ήταν ότι υπονόμευε τα θεμέλια της ελληνικής ταυτότητας, επιδίωκε την αποδυνάμωση των δεσμών μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και του έθνους, προωθούσε την ιστορική λήθη όσον αφορά στην Τουρκία, εισήγαγε την πολιτική ορθότητα στην ελληνική εκπαίδευση και έθετε σε εφαρμογή τις υποτιθέμενες επιταγές της παγκοσμιοποίησης, που στόχευαν στη διάβρωση του πατριωτισμού και της εθνικής συνείδησης και στην ισοπέδωση των επιμέρους πολιτισμών σε διεθνές επίπεδο. Σύμφωνα με μια πιο διαδεδομένη θεωρία συνωμοσίας, μία σχολή Ελλήνων ιστορικών στην υπηρεσία των Η.Π.Α. ή της Ε.Ε. είχε ως στόχο την αποδόμηση της εθνικής ιστορίας και ταυτότητας σημειώστε τη συγκεκριμένη χρήση του όρου αποδόμηση, η οποία παρήγαγε την κατηγορία των «εθνοαποδομιστών» ή «εθνομηδενιστών». Η Εκκλησία της Ελλάδας έλαβε μέρος στη διαμάχη ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος καταδίκασε τους συγγραφείς ως προδότες. Το βιβλίο καταδικάστηκε σε εκκλησίες κατά τη διάρκεια της κυριακάτικης λειτουργίας και η Ιερά Σύνοδος ζήτησε την ανάκλησή του. Η Κύπρος, όπου χρησιμοποιούνται και τα ελληνικά σχολικά εγχειρίδια, δεν έλειψε από το σκηνικό της αντιπαράθεσης και το ελληνικό-κυπριακό υπουργείο Παιδείας ζήτησε και αυτό την απόσυρση του βιβλίου. Ακροδεξιές ομάδες έκαψαν αντίτυπα του βιβλίου μπροστά από τη Βουλή των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της Εθνικής Εορτής της 25 ης Μαρτίου (2007). Η υπουργός Παιδείας Μαριέττα Γιαννάκου αρνήθηκε να αποσύρει το βιβλίο, αλλά ζήτησε από την Ακαδημία Αθηνών να το αξιολογήσει. Η Ακαδημία, ένα πολύ συντηρητικό ίδρυμα που στελεχώνεται ως επί το πλείστον από συνταξιούχους καθηγητές πανεπιστημίου, απάντησε (στις 22 Μαρτίου 2006) με ένα κείμενο που περιείχε περίπου 80 σημεία προς διόρθωση, υποστηρίζοντας ότι το βιβλίο δεν υπηρετούσε το εθνικό πνεύμα της εκπαίδευσης ή την καλλιέργεια της εθνικής μνήμης. Η έκθεση της Ακαδημίας επιδόθηκε στην ομάδα των συγγραφέων, με επικεφαλής την καθηγήτρια Μαρία Ρεπούση, ώστε το βιβλίο να «διορθωθεί». Ταυτόχρονα, το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (Κ.Κ.Ε.), ζήτησε την απόσυρση του βιβλίου με το επιχείρημα ότι ήταν γραμμένο στο πνεύμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, δηλαδή υμνούσε την ελεύθερη αγορά και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων (με τις παθιασμένες αντιπαραθέσεις τους), ο Τύπος (με έναν καταιγισμό άρθρων γνώμης) και το διαδίκτυο, όπου

5 δεκάδες μπλόγκερς και φόρουμ συζητήσεων δημιούργησαν μια τεράστια virtual αντιπαράθεση, συγκρότησαν το πεδίο μάχης όπου διεξήχθη ο πόλεμος για το ξαναγράψιμο της ελληνικής ιστορίας. Η αντιπαράθεση για το βιβλίο έγινε το πιο δημοφιλές θέμα στις καθημερινές συζητήσεις των απλών ανθρώπων και ένα από τα πιο καυτά θέματα στον προεκλογικό δημόσιο διάλογο. Οι ιστορικοί που υπερασπίζονταν το βιβλίο μπήκαν στο πεδίο της μάχης μέσω μιας συνέντευξης Τύπου, στην οποία πέντε καθηγητές πανεπιστημίου, εκπρόσωποι των συντακτικών επιτροπών πέντε επιστημονικών περιοδικών ιστορίας και κοινωνικών επιστημών, εξήγησαν στους συγκεντρωμένους εκπροσώπους των μέσων ενημέρωσης γιατί οι κατηγορίες εναντίον του βιβλίου ήταν αβάσιμες και αδικαιολόγητες. 5 Επιπλέον, συμμετείχαν σε πολλές τηλεοπτικές συζητήσεις και ανταλλαγές επιχειρημάτων από τις σελίδες των εφημερίδων. 6 ιστορια εναντιον παγκοσμιοποιησης Ο πυρήνας της συζήτησης επικεντρώθηκε στο κατά πόσο το έθνος-κράτος και η ιδεολογία του θα πρέπει να προστατευθούν από την παγκοσμιοποίηση και το πνεύμα του κοσμοπολιτισμού. Αυτή η ιδέα ότι υπάρχει μια μάχη μεταξύ της παγκοσμιοποίησης και του κοσμοπολιτισμού, αφενός, και του έθνους- 5. Συνέντευξη τύπου 5 Mαρτίου 2007: περιοδικά Historein, Τα Ιστορικά, Μνήμων, Σύγχρονα Θέματα, Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης asp?lngentityid=784709&lngdtrid=244 (επίσκεψη ). 6. Σχετική βιβλιογραφία: I. Nakou, E. Apostolidou, «Debates in Greece: Textbooks as the Spinal Cord of History Education and the Passionate Maintenance of a Traditional Historical Culture», Irene Nakou, Isabel Barca (eds), Contemporary Public Debates Over History Education, International Review of History Education, IAP, Charlotte, North Carolina 2010, σ Luigi Cajani, «L histoire, les lois, les mémoires. Sur quelques conflits récents en Europe», Revue française de pédagogie, n 165, octobre-novembre-décembre Maria Repoussi, «Politics questions history education. Debates on Greek History Textbooks», Annales de la Société Internationale pour la didactique de l histoire, Yearbook 2006/2007, σ M. Repoussi, «History Textbooks Controversies in Greece, Considerations on the text and the context», Canadian Diversity/Diversité canadienne, τ. 7, (2009), αρ. 1, σ M. Repoussi, «La vie scolaire de l histoire en Grèce: enjeux, changements, contradictions, controverses, XIXe-XXe siécle», Raisons, Comparaisons, Educations, la revue française d éducation comparée, αρ. 4 (2009). Nicole Tutiaux-Guillon (ed.), L histoire scolaire au risque des Sociétés en mutation, Paris : L Harmattan, σ M. Repoussi, «Battles over the national past of Greeks. The Greek History Textbook Controversy », Geschichte für heute. Zeitschrift für historisch-politische Bildung, 2009, σ M. Repoussi, «I nuovi manuali de storia in Grecia. Cronaca di una Guerra ideological sul passato nazionale», Mundus, rivista di didattica della storia 1, 2008, σ

6 κράτους και της ιστορίας, αφετέρου, είναι ο κοινός παρονομαστής όλων όσων (είτε από την αριστερά είτε από τη δεξιά) εναντιώθηκαν στο βιβλίο. «Ιστορία» και «παγκοσμιοποίηση» τέθηκαν σε αντιπαράθεση σε ένα πλαίσιο, όπου η παρελθοντικότητα, η ιδιαιτερότητα και η εθνικότητα αντιδιαστέλλονται προς την παροντικότητα, τον μοντερνισμό και τον κοσμοπολιτισμό. Η έννοια της ιστορίας και της μνήμης ως ηθικού καθήκοντος έναντι της εξουσίας ήρθε στο προσκήνιο με τη μορφή της λαϊκής αντίστασης εναντίον της νέας κοσμοπολίτικης εκδοχής της ιστορίας, ενεργοποιώντας παλαιότερες αντιλήψεις της μνήμης ως αντίστασης. «Η μνήμη ως αντίσταση» έγινε κοινός τόπος, δίνοντας νόημα στις πολιτισμικές πρακτικές της ιστορίας. Στην ελληνική περίπτωση, το νόημα αυτό έχει τις καταβολές του στη μεταπολεμική περίοδο, καθώς το ελληνικό κράτος κατέστειλε τη μνήμη της Aντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής. Το σύνθημα «Δεν Ξεχνώ» έχει χρησιμοποιηθεί ως εθνικό έμβλημα για να θυμηθούμε την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και το σύνθημα «Ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει δεξιά» επιστρατεύθηκε για την άνοδο των σοσιαλιστών στην εξουσία και για την απονομιμοποίηση των αντιπάλων τους. Η εννοιολόγηση της μνήμης ως αντίστασης ήταν κεντρικής σημασίας στην ελληνική πολιτική ζωή. Αλλά η σύνδεση της μνήμης με την αντίσταση προέρχεται επίσης από τους διαφωνούντες διανοούμενους της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τη μνήμη εναντίον της μνημοκτονίας, δηλαδή της πολιτισμικής και πολιτικής κυριαρχίας των Σοβιετικών, την επαύριο της Άνοιξης της Πράγας το Η εναρκτήρια φράση του Μίλαν Κούντερα στο μυθιστόρημά του Το Βιβλίο του Γέλιου και της Λήθης (1979), «Ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη» έγινε έκτοτε σύνθημα. Στη γενεαλογία αυτής της σύνδεσης συγκαταλέγεται επίσης το δυστοπικό μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ Χίλια εννιακόσια ογδόντα τέσσερα, όπου ο αγώνας κατά του ολοκληρωτισμού ταυτίζεται με τη διατήρηση της μνήμης. Η θεωρητική επένδυση αυτής της ρομαντικής αντίληψης για το ρόλο της ιστορίας προήλθε από το απόσπασμα του Βάλτερ Μπένγιαμιν για την «ιστορία σε κίνδυνο» και τις αναφορές του Μισέλ Φουκώ στην αντι-μνήμη και την αντιιστορία ως πρακτικές αντίστασης ενάντια στην κυρίαρχη ιδεολογία. 8 Γιατί, όμως, η παγκοσμιοποίηση τίθεται σε αντιδιαστολή προς την ιστορία και πώς συνδέονται αυτές οι δύο έννοιες; Η παγκοσμιοποίηση τροφοδοτείται από 7. Richard S. Esbenshade, «Remembering to Forget: Memory, History, National Identity in Postwar East-Central Europe», Representations, No. 49, Special Issue: Identifying Histories: Eastern Europe Before and After 1989 ( 1995), σ Αναλυτικότερα: Αντώνης Λιάκος, Αποκάλυψη, Ουτοπία και Ιστορία, Οι Μεταμορφώσεις της ιστορικής συνείδησης, Αθήνα, Πόλις, 2011, κεφ. 16,17,19 και 20.

7 δυνάμεις που διαπερνούν εγκάρσια τις οικονομίες και τις κοινωνίες. Το πνευματικό ισοδύναμο αυτής της λειτουργίας είναι ένα υψηλό επίπεδο αφαίρεσης, που έρχεται σε μια σχέση με τις τοπικότητες, τις ιδιαιτερότητες και τα επιμέρους πλαίσια, η οποία μοιάζει με το δίκτυο των μεγάλων αυτοκινητοδρόμων και των ουρανοξυστών πάνω από τον αστικό ιστό των παλαιών πόλεων. Μια τέτοια υπερκείμενη κατασκευή συνεπάγεται ένα διανοητικό χάσμα μεταξύ του παλαιού και του νέου. Οι δυνάμεις που ενοποιούν τον κόσμο (καπιταλισμός, επιστήμη, τεχνολογία) είναι υπερκείμενες δομές που φέρνουν σε αντιδιαστολή το μέλλον με το παρελθόν, το παγκόσμιο με το τοπικό, το αφηρημένο με το συγκεκριμένο, και τον εκσυγχρονισμό με την ιστορία. Αυτός ο ανιστορικός κόσμος των λαμπερών επιφανειών αντιπαραβάλλεται με μια ανανεωμένη παλαιικότητα έμπλεη νοσταλγίας, και σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, η ιστορία, ως μέσο σύλληψης του κόσμου στην ποικιλομορφία του, αντιπαρατίθεται με την παγκοσμιοποίηση. 9 Η ενεργοποίηση του ιστορικού αισθήματος πριν από την έλευση του εκσυγχρονισμού είναι παλαιότερη από την αντίληψη της παγκοσμιοποίησης. Η Ιστορία θεωρήθηκε ως μια έκφραση της απώλειας ενός κόσμου που τείνει να εξαφανιστεί με γοργούς ρυθμούς ως αποτέλεσμα της ανάδυσης της μαζικής βιομηχανικής κοινωνίας τον δέκατο ένατο αιώνα. 10 Σύμφωνα με την Svetlana Boym, «η νοσταλγία είναι εξέγερση ενάντια στη σύγχρονη αντίληψη του χρόνου, τη στιγμή της ιστορίας και της προόδου». 11 Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, αυτό που κάνει τους ανθρώπους να στρέφονται στο παρελθόν είναι η έλλειψη μελλοντικότητας ή η αδυναμία να συλλάβουν ένα ιδανικό μέλλον διαφορετικό από το πραγματικό που καταναλώνει τα πάντα και καταναλώνεται και το ίδιο με γοργούς ρυθμούς. Συνεπώς, η νοσταλγία μοιάζει με υπεράσπιση του παλιού και γνώριμου πλαισίου έναντι της απειλής από τις υπερκείμενες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, οι οποίες είναι πέραν κάθε δημόσιου ελέγχου. Από αυτήν τη σκοπιά, η παγκοσμιοποίηση θεωρείται ότι είναι το βασίλειο της αμνησίας. Αυτή η ανησυχία δεν είναι αδικαιολόγητη. Από τη σκοπιά των φουτουριστικών αναπαραστάσεων του υπερμοντερνισμού ενυπάρχει και ένα στοιχείο περιφρόνησης της ιστορίας, κάτι που είναι κοινό στα περισσότερα συστήματα ουτοπικής σκέψης Arif Dirlik, «Is there History after Eurocentrism?: Globalism, Postcolonialism, and the Disavowal of History», Cultural Critique, τ. 42 (1999), σ Jorn Rusen, «Historical Thinking as Trauerarbeit: Burkhardt s Answer to a Ques- of our Time», στο Andreas Cesana, Lionel Gossman (eds) Encounters with Jacob tion Burckhardt, Basel, Schwabe, 2004, σ Svetlana Boym, The Future of Nostalgia, New York, Basic Books, 2001, σ. xv. 12. Andreas Huyssen, Twilights Memories: Marking Time in a Culture of Amnesia, New York, Routledge, 1995, σ

8 ιστορια και εθνικη ιστορια Η κριτική κατά του νέου βιβλίου εστιάστηκε σε τρία βασικά σημεία: 1) Στον τρόπο με τον οποίο περιέγραφε τους τέσσερις αιώνες της τουρκοκρατίας, περίοδος γνωστή και ως ο «τουρκικός ζυγός» (επίσημος όρος, που χρησιμοποιείται ακόμα για τους αιώνες της οθωμανικής κυριαρχίας στον ελληνικό χώρο, από τον δέκατο πέμπτο έως τον δέκατο ένατο αιώνα) 2) Στο ρόλο της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην εθνική αφύπνιση και στο μύθο του κρυφού σχολειού, που λειτουργούσε υπό την αιγίδα της εκκλησίας και 3) Στην εκδίωξη του ελληνικού πληθυσμού από τη Μικρά Ασία το 1922, μετά τον ελληνο-τουρκικό πόλεμο, στη διάρκεια του οποίου ο ελληνικός στρατός εισέβαλε στα μικρασιατικά εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας μετά το τέλος, αλλά και ως συνέχεια, του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Τα ζητήματα αυτά αφορούν τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας, που σχηματικά συνοψίζεται στο ότι το ελληνικό έθνος προέρχεται από την αρχαιότητα και έχει διατηρήσει την ενότητά του παρά την ξένη κυριαρχία, διατηρώντας τη διπλή κληρονομιά του Ελληνισμού και του Χριστιανισμού. Οι συγγραφείς του βιβλίου συγκέντρωσαν τα βέλη των επικριτών τους όχι μόνο για την «ψυχρή» και αποστερημένη συναισθήματος περιγραφή των ελληνικών παθών και ανδραγαθημάτων, αλλά και για την ασάφειά τους στο ζήτημα της συνέχειας του ελληνικού έθνους από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή. Αυτές οι κατηγορίες βρήκαν ένα πολυπληθές δεκτικό ακροατήριο, διότι ανταποκρίνονταν στην εκδοχή της ιστορίας που έχει ενσωματωθεί στην εθνική ιδεολογία. Το νέο βιβλίο παρουσιάστηκε να θέτει σε κίνδυνο τον πατριωτισμό και γι αυτόν το λόγο η εναντίωση σε αυτό, παρότι είχε ξεκινήσει από πολύ περιθωριακές ομάδες, ήταν σε θέση να συγκεντρώσει τεράστια υποστήριξη. Οι ιστορικοί που πήραν μέρος στο δημόσιο διάλογο εξήγησαν τον φαντασιακό χαρακτήρα και την ανακρίβεια, καθώς και την παραπληροφόρηση που υπήρχε πίσω από τις περισσότερες κατηγορίες εναντίον του βιβλίου. Το κύριο επιχείρημά τους ήταν ότι η εθνική ιδεολογία έχει δημιουργήσει μια φαντασιακή πραγματικότητα, που γίνεται αποδεκτή ως η ιστορία της Ελλάδας, η οποία έρχεται σε έντονη αντίθεση με τις κοινές παραδοχές της επιστημονικής κοινότητας στο πεδίο των ιστορικών σπουδών. Η ιστορική κοινότητα στην Ελλάδα διαμορφώθηκε κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης και μια από τις βασικές ιδέες, που είναι κοινά αποδεκτή από τους πρωταγωνιστές της, ήταν η απόρριψη της «ιδεολογικής χρήσης της ιστορίας». 13 Οι ιστορικοί αντιλαμβάνονταν ως ιστοριογραφικό τους καθήκον την απαγκίστρωση της ιστορίας από τους 13. Φίλιππος Ηλιού, Η ιδεολογική χρήση της Ιστορίας, Αθήνα, 1976.

9 «ιδεολογικούς μύθους». Αυτή η αντίληψη, η οποία αντιπαρέβαλε την «ιστορική πραγματικότητα» με την «ιδεολογική θέαση» αυτής της πραγματικότητας, και την «επιστημονική» ιστορία με την «ιδεολογική» ιστορία, ήταν η κοινή στρατηγική που υιοθέτησαν σε αυτήν τη διαμάχη για το βιβλίο. Κοιτάζοντας πίσω τώρα στις αντιπαραθέσεις σχετικά με το βιβλίο, από την απόσταση του χρόνου, είναι εύκολο να καταλάβουμε ότι αυτό που διακυβευόταν δεν ήταν η υπεροχή της αλήθειας έναντι του ψεύδους, ή των επιστημονικών γνώσεων έναντι των ιδεολογικά μεροληπτικών πεποιθήσεων. 14 Τα φλέγοντα θέματα της διαμάχης δεν είχαν να κάνουν τόσο με την ιστορία γενικά, όσο με την ιστορία, ή ακριβέστερα τη βιογραφία, του έθνους. Η διαμάχη δεν ήταν σε καμία περίπτωση μια άδολη, διανοητική περιέργεια σχετικά με κάποιο «ιστορικό παρελθόν», αλλά επρόκειτο για το πάθος σχετικά με «το δικό μας» «πρακτικό παρελθόν», που μας ενδιαφέρει να το χρησιμοποιήσουμε. Η ιδέα της διάκρισης μεταξύ αυτών των δύο αντιλήψεων για το παρελθόν ανήκει στον βρετανό φιλόσοφο της ιστορίας Michael Oakeshott και έγινε αντικείμενο εκ νέου επεξεργασίας σε μια πρόσφατη διαμάχη με τον Hayden White. 15 Δεν πρόκειται εδώ για διαφορετικά παρελθόντα, αλλά για διαφορετικές προσεγγίσεις του παρελθόντος που καταλήγουν σε διαφορετικά παρελθόντα. Ως αποτέλεσμα, η εθνική ιστορία γίνεται το «πρακτικό παρελθόν», ενώ η παγκόσμια ιστορία είναι υπόθεση του «ιστορικού παρελθόντος», γιατί η πρώτη αντιστοιχεί σε μια βιωμένη εμπειρία διαμεσολαβημένη από την εθνική γλώσσα, στο πλαίσιο ενός εθνικού κράτους και ενός εκπαιδευτικού συστήματος, ενώ δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο όπως η παγκόσμια εμπειρία (ή τουλάχιστον δεν υπάρχει ακόμη) που να αντιστοιχεί στην παγκόσμια ιστορία. Το «πρακτικό παρελθόν» εξαρτάται από την «κοινότητα της εμπειρίας», όρος που χρησιμοποίησε στις αρχές του 20 ου αιώνα ο Otto Bauer για να εξηγήσει τον σχηματισμό των εθνών. Πολλές κοινότητες εμπειρίας, όπως οι θρησκευτικές κοινότητες ή το σοσιαλιστικό κίνημα, έχουν βιώσει οδυνηρές διαμάχες σχετικά με τα επιμέρους «πρακτικά παρελθόντα» τους. 16 Η Ιστορία ως «βιογραφία» του έθνους αναφέρεται στον ορισμό της ιστορίας ως «φυσικής και ηθικής βιολογίας του έθνους», που μας κληροδότησε ο ρομαντικός ιστορικός Σπυρίδων Ζαμπέλιος, και ως η γενεαλογία των παππούδων, πατέρων και γιών, με την οποία ο «εθνικός» ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος 14. Χάρης Εξερτσόγλου, «Σκέψεις για τη διαμάχη της Ιστορίας», Σύγχρονα Θέματα, τ. 97 (2007), σ Michael Oakeshott, What Is History? And Other Essays, Thorverton, Imprint Academic, 2004, Hayden White, «The Public Relevance of Historical Studies: A Reply to Dirk Moses», History and Theory, τ. 44 (2005), σ Grigoris Ananiadis, Rationalism and Historicism in Austromarxism, PhD Thesis, University of Essex 1995, σ

10 παρουσιάζει την ιστορία του ελληνικού έθνους από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες του. Και οι δύο έγραψαν τα βιβλία τους στην περίοδο που ακολούθησε την ελληνική ανεξαρτησία, οπότε και άρχισε η κατασκευή μιας εθνικής παράδοσης ιστοριογραφίας, προσαρμοσμένης στις ανάγκες του νεοϊδρυθέντος κράτους. 17 Αυτή η εννοιολογική μεταμόρφωση της ιστορίας σε εθνική βιογραφία εισήγαγε μια συναισθηματική προσέγγιση στην περιγραφή των παθών και των επιτευγμάτων του έθνους. Η βιογραφία αποδίδει στο έθνος τους εναλλασσόμενους ρόλους του θύματος και του ήρωα, αξιώνοντας τη συμπόνια και την υπερηφάνεια. Με αυτό τον τρόπο, η ιστορία αποκτά συναισθηματικές πτυχές και γίνεται «εθνική μνήμη και κληρονομιά», κάτι πολύτιμο που πρέπει να διαφυλαχθεί. «Είναι αδιανόητο τα παιδιά μας να μάθουν μια διαφορετική ιστορία από αυτήν που μάθαμε και από αυτήν που έμαθαν οι πατεράδες μας», διακήρυττε ένας πολιτικός κατά τη διάρκεια της πρόσφατης αντιπαράθεσης. Ως συνέπεια, το βιβλίο απορρίφθηκε με την κατηγορία του ακρωτηριασμού ή της εξάλειψης της εθνικής μνήμης. Η Ιστορία λοιπόν έχει αξία όχι ως γνωστικό πεδίο, αλλά ως επεξεργασία της εμπειρίας. Τίνων την εμπειρία; Το έθνος, ως συναισθηματική και γνωστική κατασκευή, διεκδικεί το δικαίωμα να ορίζει την ιστορία ως την περιγραφή της δικής του εμπειρίας και να απολαμβάνει την οικειότητα του δικού του παρελθόντος. Η Ιστορία ταυτίζεται με την ταυτότητα και, πέραν της καλλιέργειας της ταυτότητας, δεν έχει καμία άλλη σημασία για την κοινωνία. Η Ιστορία ως εθνική βιογραφία γίνεται ένας τόπος απόλαυσης. Ακόμη και το πένθος για παρελθόντα δεινά προσφέρει απόλαυση. Οι εθνικές γιορτές και η κληρονομιά είναι στιγμές και τόποι που προσφέρονται για την απόλαυση της ιστορίας. 18 δραματοποιωντας την ιστορια Το τεράστιο ενδιαφέρον των μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά και του ευρύτερου κοινού στη συζήτηση για το βιβλίο της ιστορίας είναι η συνέπεια της έντονης ενασχόλησης με το θέμα της ταυτότητας. Αυτή η ενασχόληση με την ταυτότητα ήταν ο κοινός παρονομαστής των διαφόρων ιδεολογικών και πολιτικών διαιρετικών τομών στην Ελλάδα κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, συμπεριλαμβανομένης και της διαμάχης για την ονομασία της Μακεδονίας, 17. Antonis Liakos, «The Construction of National Time. The Making of the Modern Greek Historical Imagination» στο Jacques Revel and Giovanni Levi, Political Uses of the Past, Special Issue of Mediterranean Historical Review, αρ. 16,τ. 1 (2001), σ Yannis Stavrakakis-Nikos Chrysoloras, «(I can t get no) enjoyment: Lacanian theory and the analysis of Nationalism», Psychoanalysis, Culture and Society, 2006, τ. 11, σ

11 και της αντιπαράθεσης για το αν το θρήσκευμα των πολιτών θα πρέπει να αναγράφεται στα δελτία ταυτότητας ζήτημα που είχε εγκλωβίσει την κυβέρνηση και την Εκκλησία σε μια πικρόχολη διαμάχη το Η ενασχόληση με την ταυτότητα ήταν επίσης η κινητήρια δύναμη πίσω από τον πολλαπλασιασμό των ενθέτων ιστορικού περιεχομένου στον Τύπο, καθώς και των ιστορικών βιβλίων και φυλλαδίων γενικότερα. Στο δημόσιο διάλογο, οι ιστορικοί που υποστήριξαν το βιβλίο επικαλέστηκαν την ιστορία, την επιστημονική επάρκεια και την αλήθεια, ενώ οι αντίπαλοί τους μίλησαν με όρους ταυτότητας, συναισθήματος και υπερηφάνειας. Στη δημόσια συζήτηση αναμετρήθηκαν δύο μη συγκρίσιμοι λόγοι. Η σκηνοθεσία της συζήτησης από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έδωσε στην αντιπαράθεση τη μορφή παράστασης. Οι επιδόσεις τηλεθέασης των τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών προγραμμάτων που είχαν ως θέμα τους τη διαμάχη για την ιστορία κυμάνθηκαν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, ξεπερνώντας τις εκπομπές που κάλυπταν τα πιο καυτά πολιτικά ζητήματα της περιόδου. Το να ρίχνουν το ανάθεμα στο βιβλίο έγινε ένα είδος τελετουργικής χειρονομίας για αστέρες του Τύπου και της τηλεόρασης, επισκόπους και πολιτικούς. Προσεγγίζοντας τον εθνικισμό ως δραματουργία, γίνεται κατανοητό γιατί οι ιστορικές διαμάχες που αφορούν το έθνος τείνουν να στηρίζονται περισσότερο στη θεατρικότητα παρά στην ανταλλαγή επιχειρημάτων. 19 Κατά συνέπεια, για τους ιστορικούς που μετείχαν σε αυτή την παράσταση, υπήρχε η προσδοκία να ανταποκριθούν στην αντίληψη του κοινού για τους ιστορικούς ως ανθρώπους που αφηγούνται την «αλήθεια», παρουσιάζοντας τεκμήρια. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, οι ιστορικοί θα πρέπει να αναπαριστούν την ιστορία, διότι στη σημειολογία της τηλεόρασης, ο ιστορικός δεν είναι κάποιος που ερμηνεύει τα τεκμήρια, αλλά κάποιος που αντιπροσωπεύει αυτά τα τεκμήρια, κάποιος που είναι η ορατή και ομιλούσα μετωνυμία αυτών των τεκμηρίων. Από την άποψη αυτή, η αντιπαράθεση αφορούσε παραδοσιακές, βαθιά ριζωμένες και ευρέως διαδεδομένες ιδέες για το τι είναι ιστορία και ποια θα πρέπει να είναι η μεθοδολογία της. Στη λαϊκή φαντασία, ιστορία και παρελθόν είναι επικαλυπτόμενες έννοιες και κατά συνέπεια δεν υπάρχουν περιθώρια για πολλαπλές ερμηνείες. Ο ρόλος του ιστορικού θα πρέπει να είναι η αποκάλυψη της αλήθειας του παρελθόντος μέσα από τεκμήρια, η διαφύλαξη αυτής της αλήθειας και η αμερόληπτη στάση 19. Alexander Kitroeff, Wrestling with the Ancients: Modern Greek Identity and the Olympics, New York, Greekworks, 2004, David Guss, The Festive State: Race, Ethnicity and Nationalism as Cultural Performance, Berkley, University of California Press, 2001, Kelly Askew, Performing the Nation. Swahili Music and Cultural Politics in Tanzania, University of Chicago Press, 2002, Katrin Sieg, Ethnic Drag: Performing Race, Nation, Sexuality in West Germany, Ann Arbor, University of Michigan Press, 2002.

12 έναντι των πολιτικών διαιρετικών τομών του παρελθόντος και του παρόντος. Αυτή η αμεροληψία δεν επεκτείνεται και στα εθνικά ζητήματα. Με σπάνιες εξαιρέσεις, η ιστορική και η εθνική αλήθεια είναι ταυτόσημες. Από τη σκοπιά αυτή, αν και η υπόθεση δεν αφορούσε τόσο την ιστορία, όσο την ταυτότητα, η γλώσσα που διαπραγματευόταν το ζήτημα της ταυτότητας θα έπρεπε να έχει νομιμοποιηθεί από την έννοια της επιστημονικότητας. ποιος δικαιουται να μιλαει για την ιστορια; Η αξίωση επιστημονικότητας δεν συνεπαγόταν ότι η ιστορία θα έπρεπε να έχει αφεθεί στους επιστήμονες μάλλον το αντίθετο. Η συζήτηση έθεσε το ζήτημα «Σε ποιόν ανήκει η ιστορία;» Το ίδιο ζήτημα αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο στην αντιπαράθεση για το όνομα της Μακεδονίας μετά το 1992/93. Οι αξιώσεις της άλλης πλευράς στο όνομα θεωρήθηκαν από την πλευρά των Ελλήνων ως «σφετερισμός της ιστορίας μας» και η Δημοκρατία της Μακεδονίας κατηγορήθηκε για παραποίηση της ιστορίας. «Μην τους αφήσετε να κλέψουν την ιστορία μας» ήταν ένα από τα πιο δημοφιλή συνθήματα της εποχής. Η ίδια στάση αναδύθηκε και στη συζήτηση για το βιβλίο με ένα από τα αιτήματα που κυριάρχησαν να είναι: «Να μην τους αφήσουμε να κατασκευάσουν την ιστορία μας». 20 Αλλά αν η Ελλάδα ήταν ο ιδιοκτήτης της ελληνικής ιστορίας στην περίπτωση της προηγούμενης αναμέτρησης, ποιος ήταν ο ιδιοκτήτης της ιστορίας σε μια εσωτερική αντιπαράθεση με τους ιστορικούς; Σε ποιόν ανήκει η ιστορία; Το ερώτημα πήρε τελικά την ακόλουθη μορφή «Ποιος έχει δικαίωμα να μιλάει για την ιστορία;». Οι ιστορικοί διεκδικούσαν το δικαίωμα αυτό για τους εαυτούς τους, υποστηρίζοντας ότι είναι εφοδιασμένοι με καλύτερη γνώση όσον αφορά τα αμφιλεγόμενα θέματα. Αλλά αυτή η άποψη, που θεωρήθηκε ελιτίστικη, αμφισβητήθηκε από τους αντιπάλους τους: το δικαίωμα στην ιστορία ανήκει στο λαό και στον καθένα, συμπεριλαμβανομένης και της Εκκλησίας. Σύμφωνα με αυτή την απάντηση, η ιστορία αποκτά σώμα, υποστασιοποιείται, είναι αντικείμενο ιδιοκτησίας, υπεράσπισης και περιφρούρησης απέναντι στον σφετερισμό και την αλλοτρίωση. Το σώμα της ιστορίας θα πρέπει να μείνει ανέπαφο. Η ιστορία υποστασιοποιημένη ως σώμα είχε μετατραπεί σε δημόσια περιουσία. Η υπεράσπιση αυτού του δημόσιου αγαθού έγινε 20. Athéna Skoulariki, Au nom de la nation. Le discours public en Grèce sur la question macédonienne et le rôle des médias ( ), Université Pantheon-Paris II, 2002 και Erik Sjöberg, Battlefields of Memory. The Macedonian Conflict and Greek Historical Culture, Umeä University, 2011.

13 ένα πατριωτικό και δημοκρατικό καθήκον. Η διαμάχη για το ερώτημα «Ποιος έχει το δικαίωμα να μιλάει για την ιστορία;» ήταν συστατικό στοιχείο αυτού του πολέμου της ιστορίας. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνταν επίσης τα αιτήματα διαφόρων ομάδων να συμπεριληφθεί η δική τους ιδιαίτερη ιστορία στο σχολικό εγχειρίδιο. Οι ποντιακής καταγωγής Έλληνες ήταν η μεγαλύτερη ομάδα, αλλά και μια σειρά τοπικών αρχών και ενώσεις βετεράνων είχαν επίσης υποβάλει αιτήματα προκειμένου η ιστορία τους να συμπεριληφθεί στο βιβλίο. Τα αιτήματα των συγκεκριμένων ομάδων να δουν την ιστορία τους να απεικονίζεται στην «εθνική» ιστορία είναι αξιοσημείωτα. Η Ιστορία δεν θεωρείται πλέον πεδίο της ελίτ και του κράτους, όπως ήταν κάποτε. Αυτή η διεύρυνση του ιστορικού χώρου δεν είναι ούτε μια εκδοχή της κοινωνικής ιστορίας των απλών ανθρώπων, ούτε είναι η αντισυμβατική ιστορία των αποκλεισμένων ομάδων Πρόκειται περισσότερο για την κατάτμηση του ιστορικού λόγου. Οι συγκεκριμένες ιστορίες που αναζητούν εκπροσώπηση στην εθνική ιστορία έχουν σφυρηλατηθεί πάνω στο ίδιο διαλεκτικό μοτίβο του θύματος και του ήρωα. Οι διεκδικήσεις επί μέρους ομάδων για εκπροσώπηση στον εθνικό λόγο συνεπάγονται τη διεύρυνση του εθνικού φαντασιακού προς μια συγκεκριμενοποίηση των ταυτοτήτων. Σε μια δημόσια συζήτηση για το βιβλίο της ιστορίας, συνάντησα κάποιον που παραπονιόταν διότι το βιβλίο παρέλειπε να κάνει κάποια αναφορά στο χωριό της καταγωγής του Δίστομο, του οποίου ολόκληρος ο ανδρικός πληθυσμός τουφεκίστηκε από τους Ναζί κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν ανένδοτος στη θέση του ότι θα έπρεπε να είχε περιληφθεί, παρά την απάντηση ότι ένα βιβλίο που καλύπτει πεντακόσια χρόνια παγκόσμιας ιστορίας δεν θα μπορούσε να περιέχει όλα τα γεγονότα αυτής της κλίμακας. Για τον ίδιο, ήταν αδύνατο να συλλάβει μια ιστορία που παρέλειπε να αναφέρει μια εμπειρία πάνω στην οποία έχει βασίσει την ταυτότητά του και την προσωπική του υπερηφάνεια. Έτσι, η ερώτηση «Ποιος έχει δικαίωμα να μιλήσει για την ιστορία;» αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η εμπειρία βαραίνει σε θέματα που σχετίζονται με τον παρελθόντα χρόνο και επίσης στο πώς η ιστορία γίνεται αντιληπτή ως μια συλλογική και ατομική κατασκευή ταυτότητας. Αλλά τίνων η εμπειρία; Η δίψα για τη μνήμη και η επιθυμία για τον τελετουργικό εορτασμό της έχουν αναδειχθεί σε ορισμένες από τις πιο ισχυρές πολιτισμικές ανησυχίες των σύγχρονων κοινωνιών, όπου η λέξη «μνήμη» έχει υποκαταστήσει σχε- τη λέξη «ιστορία» και έχει εισβάλλει στις ιστορικές σπουδές, με τη μορ- δόν φή του διαρκώς διευρυνόμενου πεδίου των σπουδών μνήμης. Τα τραύματα του εικοστού αιώνα είναι η πρωταρχική αιτία για τον πολλαπλασιασμό των επετειακών εορτασμών, αλλά δεν είχαν όλοι όσοι διεκδικούν την αναγνώριση

14 των δικών τους αναμνήσεων εμπειρίες που να αντιστοιχούν σε αυτές τις αναμνήσεις. Ο Eelco Runia υποστηρίζει ότι η δίψα για τη μνήμη προέρχεται όχι μόνο από μια «υπέρβαση» της μνήμης, αλλά και από την «ανεπάρκεια» της μνήμης: «Ο τελετουργικός εορτασμός της μνήμης λόγω της ανεπάρκειας της μνήμης πηγάζει από την οντολογική νοσταλγία και είναι μια εκδήλωση της επιθυμίας να συνδεθείς με το υπερφυσικό στοιχείο της ιστορίας». 21 Η «οντολογική νοσταλγία» συμπίπτει με την εμπέδωση της ιστορίας ως νοσταλγίας και την αντιδιαστολή της προς τον εκσυγχρονισμό και τις φουτουριστικές επαγγελίες της παγκοσμιοποίησης. Όμως η διαμάχη σχετικά με το σχολικό εγχειρίδιο (μια επίσημη και κρατικά εκπορευόμενη ιστορική αφήγηση) καταδεικνύει επίσης πόσο ισχυρή είναι η ανάγκη για τη θεσμοποίηση των αναμνήσεων σε μια μαζική και μη-ιεραρχική κοινωνία. Οι πόλεμοι της ιστορίας είναι συγκρούσεις που αφορούν όχι μόνο τις αναμνήσεις, αλλά και τη θεσμοποίηση της μνήμης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η πολιτική της αναγνώρισης γενοκτονιών, η ποινικοποίηση της άρνησης του Ολοκαυτώματος (negationism), και οι επίσημες αιτήσεις συγγνώμης έχουν αποκτήσει μια τέτοια δύναμη και ορμή στον σύγχρονο κόσμο, αλλά και για τον οποίο οι ιστορικές διαμάχες επικεντρώνονται στα σχολικά βιβλία, τα μουσεία ή τα μνημεία. συμπτωματολογια Η άνοδος της μνήμης και η προτεραιότητα του ενδιαφέροντος για τις ταυτότητες έχουν οδηγήσει σε μια ανασημασιοδότηση της ιστορίας για το ευρύ κοινό. Η μνήμη προμηθεύει το υλικό για την κατασκευή των ταυτοτήτων και τις επενδύει με τη δύναμη του συναισθήματος. Η Ιστορία μετατρέπεται σε ένα ασυνεχές και αποπλαισιωμένο άθροισμα συμπτωμάτων βίας και θυσίας. Στον δημόσιο διάλογο, η ιστορία έχει εξελιχθεί σε έναν λόγο περί συμπτωματολογίας. Δηλαδή, η αιχμή της πολεμικής εναντίον του βιβλίου δεν στρεφόταν κατά της συνολικής ερμηνείας της ελληνικής ιστορίας, αλλά επικεντρωνόταν στα σημεία που αφορούσαν περιστατικά πόνου και καταστροφών. Το κορυφαίο γεγονός πόνου στην ελληνική ιστορική κουλτούρα έλαβε χώρα τον Αύγουστο του 1922 στη Σμύρνη, όπου ο ελληνικός πληθυσμός της Ανατολίας είχε συγκεντρωθεί μαζικά στο λιμάνι της πόλης μετά την κατάρρευση του ελληνικού στρατού. Καθώς αυτοί οι άνθρωποι προσπαθούσαν να επιβιβαστούν στις βάρκες των πλοίων, τα περίχωρα της πόλης πυρπολήθηκαν και ένοπλες 21. Eelco Runia, «Burying the dead, creating the past», History and Theory, τ. 46 (2007), σ , το παράθεμα: 323.

15 ομάδες επιτέθηκαν στους πρόσφυγες. Η σκηνή κινηματογραφήθηκε και οι εικόνες τής φλεγόμενης πόλης έγιναν ένα δυνατό σύμβολο του γεγονότος, που έμεινε γνωστό ως η «Καταστροφή της Σμύρνης». Το σύμβολο αυτό συνόψισε την αγωνία των προσφύγων, καθώς και τα μελλοντικά τους δεινά στην Ελλάδα, τη χώρα προορισμού τους. Στη συνέχεια έγινε σύμβολο του εθνικού πεπρωμένου. Τα γεγονότα, που συμβολίζονται κατ οικονομία με την αριθμητική αναφορά «1922», έγιναν ο κατεξοχήν τόπος μνήμης (lieu de mémoire) για την Ελλάδα του εικοστού αιώνα. 22 Στην περιγραφή του γεγονότος, οι συγγραφείς του βιβλίου ιστορίας χρησιμοποίησαν μια εντελώς ουδέτερη φράση «συνωστισμός στην προκυμαία». Στην αντιπαράθεση που ακολούθησε, η λέξη «συνωστισμός» έγινε σύμβολο της άμβλυνσης των δραματικών πτυχών της ιστορίας και της συγγραφής μιας περισσότερο light αφήγησης με απώτερο στόχο η εθνική συνείδηση να γίνει περισσότερο ευέλικτη και συμβιβαστική. Η λέξη έγινε ο κύριος στόχος των αντιπάλων του βιβλίου και λειτούργησε ως μέσο συμμαχίας και συσπείρωσης του πληθυσμού που κατάγεται από τους πρόσφυγες του Οι συγγραφείς υποχρεώθηκαν να αντικαταστήσουν τη λέξη με τη φράση «εκκένωση υπό δραματικές συνθήκες», ο πρωθυπουργός επισκέφθηκε το Μουσείο των Προσφύγων (ένα μικρό μουσείο στα προάστια Αθήνας), σε μια χειρονομία σεβασμού προς την εμπειρία των προσφύγων, ενώ οι αρχές αποφάσισαν να δώσουν στους μαθητές, ως συμπλήρωμα στο σχολικό εγχειρίδιο, το μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου Ματωμένα Χώματα, μια κατεξοχήν λογοτεχνική αποτύπωση του τόπου μνήμης του 1922, προκειμένου να εξισορροπηθεί το συναισθηματικό έλλειμμα και να κατευναστεί η κριτική κατά του βιβλίου. Τίποτα, ωστόσο, δεν ήταν αρκετό για να κατευναστούν οι αντιδράσεις, γιατί αυτό το κορυφαίο γεγονός, ένα κεντρικό σημείο της μνήμης γύρω από το οποίο είναι δομημένη η σύγχρονη ελληνική ιστορική ιδεολογία, μετατράπηκε σε ένα ιστορικό σύμπτωμα εσωτερικού πόνου. Και πώς μπορεί να περιγραφεί ένα σύμπτωμα χωρίς αναφορά στο θάνατο, το αίμα και τις θηριωδίες; Η έννοια του συμπτώματος είναι συνώνυμη με το σημείο στην ιατρική του Ιπποκράτη και η μέθοδός του συνίσταται στη διάγνωση της ασθένειας από τα συμπτώματά της, δηλαδή από την ανάγνωση των σημείων. Διερευνώντας την παθολογία της πόλεως, δηλαδή της Αθήνας, ο Θουκυδίδης χρησιμοποιεί αυτήν τη μέθοδο αποκρυπτογράφησης των σημείων, γράφοντας την ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. 23 Αλλά η σύγχρονη σχέση μεταξύ των συμπτωμάτων και της ιστορίας προέρχεται από τη χρήση της ψυχανάλυσης 22. Pierre Nora, «Reasons for the current upsurge in memory», com/articles/ nora-en.html. 23. Carlo Ginzburg, «Aristotele, la storia, la prova», Quaderni Storici, τ. 85, 1994, σ

16 στην αντιμετώπιση των μεγάλων ιστορικών τραυμάτων του εικοστού αιώνα και ειδικότερα του Ολοκαυτώματος. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η εξέταση των τραυματικών γεγονότων, ως συμπτωμάτων της νεωτερικής κοινωνίας, αντί της συνήθους ιστορικής μεθόδου, μπορεί να οδηγήσει σε μια βαθύτερη κατανόηση της παθολογίας της. Αλλά αυτό που συνέβη είναι το αντίθετο: η μετατόπιση του κέντρου βάρους από τη συμβατική ιστορία στα συμπτώματα έχει οδηγήσει στην παραγωγή μιας σειράς ιστορικά ασύνδετων και αποπλαισιωμένων τραυματικών γεγονότων. Σε αυτήν τη σειριακή συμπτωματολογία, κάθε αιτιακή και ερμηνευτική συνοχή έχει χαθεί, καθώς θεωρείται μη σχετική και ασήμαντη. Αυτό που συνέβη στις κοινωνικές επιστήμες έχει επίσης συμβεί και στην ιστορική κουλτούρα. Τα μεγάλα γεγονότα που κάποτε είχαν δομήσει τη λαϊκή αντίληψη της ιστορίας έχουν αντικατασταθεί από καταστροφικά γεγονότα. Στο πλαίσιο αυτό, η ιστορία γίνεται αντιληπτή ως περιγραφή μη συνδεόμενων μεταξύ τους συμπτωμάτων. Αυτή η στροφή στο δραματικό στοιχείο της ιστορίας δείχνει πώς η ίδια η ιστοριογραφία καταναλώνεται ως λογοτεχνία. Η έννοια του υψηλού, που στη λογοτεχνία αφορά την απόλαυση του κειμένου, στην ιστοριογραφία ενσωματώνεται στην έννοια του δραματικού, δηλαδή εκείνου απέναντι στο οποίο οι άνθρωποι αισθάνονται δέος. Οι γενοκτονίες, οι μεγάλες καταστροφές, οι ολοκληρωτικοί πόλεμοι αποτελούν αυτό το είδος των γεγονότων απέναντι στα οποία αισθανόμαστε δέος. 24 Επομένως, η ιστορική γραφή γίνεται αντιληπτή, φτάνει στο κοινό, όχι μέσα από μηχανισμούς αυτογνωσίας, αλλά μέσα από διαδικασίες παρόμοιες και παράλληλες με την πρόσληψη της λογοτεχνίας. Για τον λόγο αυτό, εκείνο που πρέπει να αναζητήσουμε και να εμβαθύνουμε είναι η ανάλυση της ιστορική κουλτούρας. Όχι η αντιπαράθεση (επιστημονικής) ιστορίας και (αντιεπιστημονικής) ιδεολογίας. ιστορικη κυβερνο-κουλτουρα Η χρήση του διαδικτύου και η ψηφιοποίηση των ιστορικών πόρων έχουν συντελέσει σε μεγάλο βαθμό στη δίψα για μνήμη, στην ανάγκη για αναγνώριση της οδύνης, στα αιτήματα για συγνώμη από τα θύματα. Το διαδίκτυο δίνει τη δυνατότητα στον καθένα να γράψει για την ιστορία, να συλλέξει ιστορικά στοιχεία, να συγκεντρώσει ανθρώπους γύρω από συγκεκριμένα ιστορικά θέματα και ερμηνείες, να γράψει τη δική του προσωπική, οικογενειακή ή τοπική ιστορία. Ο πρόσφατος πόλεμος της ιστορίας στην Ελλάδα ξεκίνησε στο 24. Frank Ankersmit, Sublime Historical Experience, Stanford UP, 2005.

17 διαδίκτυο. Εδώ ξεκίνησαν οι διαμαρτυρίες για το βιβλίο και εδώ συσσωρευόταν καθετί που γραφόταν και λεγόταν σχετικά με το βιβλίο. 25 Αυτή η χρήση του διαδικτύου στον δημόσιο διάλογο για την ιστορία θα πρέπει να μελετηθεί από τη σκοπιά του μετασχηματισμού της ιστορικής κουλτούρας. Όταν οι διαδικτυακές πηγές υποσκελίζουν τα βιβλία στην παροχή ιστορικών πληροφοριών, τότε η μη ακαδημαϊκή ιστορία υποσκελίζει την ακαδημαϊκή ιστορία στη διαμόρφωση της ιστορικής συνείδησης. Με τη μαζική παραγωγή ιστορικών εικόνων, ο καθένας απολαμβάνει πλέον τη δυνατότητα παραγωγής και διάχυσης των δικών του ιστορικών εικόνων, δημιουργίας ιδιωτικών καναλιών ενημέρωσης και καταλόγων συζητήσεων, τα οποία, με τη σειρά τους, δημιουργούν διαδικτυακές κοινότητες. Τα πανεπιστήμια και τα ιστορικά ιδρύματα δεν μπορούν να ασκήσουν οποιαδήποτε εξουσία στη μαζική παραγωγή αυτών των εικόνων. Οι διαδικτυακές κοινότητες κατασκευάζουν τους δικούς τους ιστορικούς κόσμους, οι οποίοι ακολουθούν τους δικούς τους κανόνες, τους δικούς τους τρόπους αναφοράς και ερμηνείας του παρελθόντος. Το παρελθόν έχει αποκτήσει ένα νέο κυβερνο-πρόσωπο, το οποίο περιλαμβάνει όλα τα πιθανά είδη παραμορφωτικών κατόπτρων. 26 Στην περίπτωση του βιβλίου ιστορίας, οι καταθέσεις απόψεων στον κυβερνοχώρο και η αντανάκλασή τους από κάτοπτρο σε κάτοπτρο είχαν εν τέλει ως αποτέλεσμα να αποκτήσουν αφάνταστες παραμορφώσεις. Αυτές οι παραμορφώσεις, αφού ενδυναμώθηκαν μέσω της επανάληψής τους από ιστοσελίδα σε ιστοσελίδα και από μπλογκ σε μπλογκ, διαμόρφωσαν τελικά νέες βεβαιότητες, οι οποίες έχουν μικρή ή και καθόλου σχέση με το πραγματικό βιβλίο ή τις προθέσεις των συγγραφέων, αλλά οι οποίες με τη σειρά τους τροφοδοτούν την ψηφιακή και μη ψηφιακή ιστορική κουλτούρα με μια νέα πραγματικότητα. Οι μπλόγκερς ανατρέχουν ο ένας σε κείμενα του άλλου, ή πάντως σε ηλεκτρονικά κείμενα. Ποτέ ή πολύ σπάνια ανατρέχουν ή αντιπαραβάλλουν τα ηλεκτρονικά με τα έντυπα κείμενα, με αποτέλεσμα να επαναλαμβάνουν ανακρίβειες και να χτίζουν επιχειρηματολογία πάνω σ αυτές. Βοηθούσης και της ανωνυμίας, η μπολγκόσφαιρα μετατρέπεται σε μια αρένα με θεατές που συχνάζουν εκεί όπου μυρίζει αίμα. Η ιστορική κουλτούρα, στο πέρασμά της από τον κυβερνοχώρο, δεν είναι πλέον ένας τόπος αλληλεπίδρασης μεταξύ θεσμικής ιστορίας και δημόσιας μνήμης, ούτε είναι ένας παθητικός δέκτης των ιδεών για το παρελθόν τις οποίες επεξεργάστηκε η ακαδημαϊκή ή κρατική ελίτ και η υψηλή κουλτούρα. Αντίθετα, γίνεται ένας ενεργός παράγοντας που καθορίζει τον τρόπο κατασκευής των Mark Poster, «History in the Digital Domain», Historein, τ. 4 (2003-4), σ Roy Rosenzweig, «Can History be Open Source? Wikipedia and the Future of the Past», The Journal of American History, αρ. 93, τ. 1 ( 2006), σ

18 ιστορικών εικόνων. Η είσοδος της ιστορίας στη σφαίρα της «λαϊκής κυβερνοκουλτούρας» έχει αλλάξει την ιστορική κουλτούρα. Το αποτέλεσμα αυτού του αναδρομικού αντίκτυπου στον ιστορικό κλάδο είναι ότι και οι ρητορικές στρατηγικές των ιστορικών έχουν επίσης υποστεί αλλαγές. Οι διαμάχες αποκτούν νόημα οι ίδιες ως θέαμα, ανεξαρτήτως του περιεχομένου τους. 27 οι ιστορικοι και το κοινο τους Η συμμετοχή του μαζικού στοιχείου στη διαμάχη έχει και μια άλλη συνέπεια. Οι ιστορικοί δεν βρίσκονταν στη συνηθισμένη τους θέση να μιλάνε με άλλους ιστορικούς ή σε ακαδημαϊκό ακροατήριο φοιτητών και συναδέλφων στο προστατευμένο περιβάλλον των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και της κουλτούρας αυτών των χώρων. Αντιθέτως, αναγκάστηκαν να αντιμετωπίσουν ένα εχθρικό ακροατήριο. Επιπλέον, αυτό το κοινό αμφισβήτησε την αυθεντία των ιστορικών όσον αφορά το παρελθόν. Προέβαλε τη δική του ικανότητα, αλλά και το δικαίωμά του, να μιλά για την ιστορία και να υπερασπιστεί τη δική του εκδοχή γι αυτήν. Στην κορύφωση του ιστορικισμού, το κοινό στο οποίο απευθύνονταν οι ιστορικοί περιοριζόταν στους εγγράμματους ανθρώπους, και το κύριο μέλημα και των δύο πλευρών ήταν η πολιτική ιστορία. Τώρα το κοινό που ενδιαφέρεται για την ιστορία έχει διευρυνθεί σημαντικά και περιλαμβάνει όχι μόνο το αναγνωστικό κοινό των ιστορικών βιβλίων, αλλά και τους θεατές των κινηματογραφικών και τηλεοπτικών παραγωγών ιστορικού περιεχομένου, καθώς και τους χρήστες του διαδικτύου. Τα ενδιαφέροντα των ιστορικών δεν αντιστοιχούν πλέον σε εκείνα του νέου και πολυσχιδούς μαζικού κοινού. Η ανάπτυξη της κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας και της ιστορίας του φύλου, καθώς και η αποδόμηση και η γλωσσολογική στροφή έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της μαζικά καταναλώσιμης εθνικής ιστορίας και του κόσμου των ακαδημαϊκών ιστορικών. Η ιστορική συνείδηση εξακολουθεί να δομείται με βάση κορυφαία γεγονότα και να παρουσιάζει το παρελθόν με τη μορφή των μεγάλων εθνικών αφηγήσεων. Η στροφή των ιστορικών σπουδών προς την κοινωνική και πολιτισμική ιστορία, την ιστορία του φύλου και της καθημερινής ζωής, δεν είχε μέχρι στιγμής καμία επίπτωση στο μαζικό κοινό της ιστορίας και δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του για την ιστορία. Σε κάποιο βαθμό, οι 27. David Silver, «Looking Backwards, Looking Forward: Cyberculture Studies », στο David Gauntlett (ed.), Web.studies: Rewiring Media Studies for the Digital Age, Oxford University Press, 2000, σ (http://www.newmediastudies.com/ index.htm).

19 πόλεμοι της ιστορίας ήταν το αποτέλεσμα των προσπαθειών μιας νέας ιστοριογραφίας να εισέλθει στον δημόσιο χώρο και ειδικότερα στον χώρο της εκπαίδευσης. Οι αποκλίσεις μεταξύ της ακαδημαϊκής και της δημόσιας ιστορίας είναι αποδεκτές για όσο διάστημα τα δύο στρατόπεδα παραμένουν χωριστά. Ποια ήταν η εμπειρία των ιστορικών που συμμετείχαν στη μάχη της ιστορίας; Αναφέρθηκα προηγουμένως στην ασυμβατότητα των λόγων και την πίεση των μέσων ενημέρωσης στους ιστορικούς να φέρουν σε πέρας έναν παραδοσιακό θετικιστικό ρόλο, λόγω του γεγονότος ότι η διάρθρωση του δημόσιου χώρου εξακολουθεί να βασίζεται στην οντολογική ιστορία. Θα ήταν θεμιτός στόχος για τους ιστορικούς να παρέμβουν και να αλλάξουν την εικόνα του ιστορικού και της ιστορίας, εφόσον μπορούσαν να ελέγξουν τους όρους της συζήτησης που όμως δεν μπορούσαν. Με δεδομένη την επικρατούσα ουσιοκρατία στη δημόσια συζήτηση για την ιστορία, μπορούν είτε να απόσχουν από κάθε παρέμβαση στη συζήτηση ή μπορούν να προσαρμοστούν στον απαιτούμενο ρόλο και να καταφύγουν σε μια «στρατηγική ουσιοκρατία». Αυτός ο όρος, που χρησιμοποίησε η Gayatri Chakravorty Spivak, αναφέρεται στη «στρατηγική χρήση μιας θετικιστικής ουσιοκρατίας για ένα αυστηρά ορατό πολιτικό ενδιαφέρον». 28 Η στρατηγική ουσιοκρατία, στην περίπτωση αυτή, συνεπάγεται την καταγγελία μιας αντίπαλης άποψης ως παραχάραξη της ιστορίας, ως μύθο χωρίς καμία πραγματολογική βάση ή ως ένα φανταστικό γεγονός, με την προσκόμιση τεκμηρίων που υποστηρίζουν ότι αποδίδουν την αλήθεια. Ο πόλεμος για το βιβλίο δόθηκε επί τη βάσει της πραγματικής ιστορίας, ακόμη και από ιστορικούς που αντιμετωπίζουν κριτικά τον ιστορικό θετικισμό. Αλλά η διαμάχη αφορούσε το νόημα και όχι τα γεγονότα! Αυτό το διπλό επίπεδο, στο οποίο τα πραγματικά περιστατικά ήταν τα ορατά σημαίνοντα του νοήματος και η συζήτηση επί των πραγματικών περιστατικών ήταν το σημαίνον της διαμάχης για το νόημα, επέτρεψε στους ιστορικούς να αναπτύξουν αποτελεσματικά την επιχειρηματολογία τους σε πραγματολογικό επίπεδο, αλλά τους στέρησε τη δυνατότητα να ανταποκριθούν στο επίπεδο του νοήματος, διότι το νόημα συνδέθηκε με το συναίσθημα και την ταυτότητα. Ενώ οι αντίπαλοί τους μπορούσαν να βασίζονται σε μια αποτελεσματική αφήγηση συνδεδεμένη με την ταυτότητα, το έθνος και την ιστορία, οι ιστορικοί δεν μπορούσαν να κάνουν κάτι αντίστοιχο. Επιχειρηματολογώντας, όπως έκαναν, για την ιστορία ως επιστήμη, μπορούσαν να παρουσιάσουν τη σχέση μεταξύ μιας ακριβούς ιστορικής επιστήμης και μιας ανοιχτής κοινωνίας, αλλά δεν μπορούσαν να παρουσιάσουν μια πειστική εναλλακτική ιστορία προς το έθνος, η οποία θα κατάφερνε να προσελκύσει την προσοχή του μαζικού κοινού. Ούτε μπορούσαν να παρουσιάσουν μια εναλλακτική ιστορία του έθνους, που με 28. Gayatri Spivak, Outside in the Teaching Machine, London, Routledge, 1993, σ. 3.

20 τη σειρά της, θα μπορούσε να συνδεθεί με μια εναλλακτική έννοια της ταυτότητας, η οποία συγχρόνως θα κάλυπτε τη διάσταση της συγκίνησης και του συναισθήματος. Οι ιστορικοί δεν κατάφεραν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ των ίδιων και του κοινού. Προκειμένου να πείσουν το τελευταίο να μην αμφιβάλλει για την ακρίβεια των λόγων τους, έπρεπε συγχρόνως να το πείσουν για την αξία και την αποτελεσματικότητα της θεωρίας και της μεθόδου τους. Αλλά η συζήτηση για τη θεωρία της ιστορίας δεν έγινε δημόσιο ζήτημα και ακόμη και οι ιστορικοί με δυσκολία καταλαβαίνουμε την κοινωνική δυναμική της θεωρίας. ενας παραλληλος πολεμος στη βουλγαρια Την ίδια εποχή που στην Ελλάδα μαινόταν ο πόλεμος της ιστορίας γύρω από το εγχειρίδιο της ΣΤ δημοτικού, στη Βουλγαρία μαινόταν ένας άλλος επίσης πόλεμος ιστορίας. Τον Μάη του 2007, σχεδιαζόταν να γίνει στη Σόφια ένα συνέδριο που θα συνόψιζε μια έρευνα για τη δημιουργία του μύθου της σφαγής του Μπατάκ και τη διαδρομή του στη βουλγαρική ιστορική κουλτούρα. Το Μπατάκ είναι ένα χωριό στις πλαγιές της Ροδόπης, όπου το 1876 μια τοπική εξέγερση των χωρικών κατέληξε στη σφαγή τους και στην πυρπόληση του χωριού από τους Οθωμανούς. Η υπόθεση διεθνοποιήθηκε ως μια προδρομική humanitarian crisis και έγινε γνωστή με το όνομα «Bulgarian atrocities» προκαλώντας συζήτηση στα ευρωπαϊκά κοινοβούλια και την καταδίκη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Το χωριό έγινε ένα σύμβολο αντίστασης του Βουλγαρικού έθνους στην τυραννία των Τούρκων, απόδειξη της τουρκικής θηριωδίας, μαρτυρικός τόπος, τόπος εθνικού προσκυνήματος και άρα κατεξοχήν τόπος μνήμης. Η ζωγραφική, το θέατρο και η λογοτεχνία έδωσαν σε αυτό το γεγονός τις διαστάσεις του εθνικού δράματος, το κατέστησαν μια μετωνυμία της δραματικής βουλγαρικής εθνικής ιστορίας. Το συνέδριο είχε οργανωθεί με πρωτοβουλία δύο νεαρών επιστημόνων, του Ulf Brunnbauer, ιστορικού και κοινωνικού ανθρωπολόγου με πεδίο ειδικότητας τα Βαλκάνια, ο οποίος τότε δίδασκε στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, και της Martina Baleva, ιστορικού της τέχνης. Τίτλος του ήταν «Η εικόνα του μουσουλμάνου εχθρού: Το παρελθόν και το παρόν των αντι-ισλαμικών στερεοτύπων στη Βουλγαρία» και θα συνόψιζε τα αποτελέσματα της σχετικής έρευνας. 29 Όπως είναι γνωστό, στη Βουλγαρία 29. The Image of the Islamic Enemy - the Past and Present of Anti-Islamic stereotypes in Bulgaria. Για την υπόθεση αυτή: Doroteja Dobreva, «Historisches Gedaechtnis und Identitaetskonstruktionen im bulgarischen Europaeisierungsdiskurs. Das Fallbeispiel Batak», Zeitschrift fuer Balkanologie, αρ. 46 (2010) τ. 1, σ

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιμέλεια Εκθέσεων Τάσεις της επιμέλειας ΙΙΙ: Δίνοντας φωνή σε εκθέματα και κοινωνικά υποκείμεν Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. Σολομών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 1: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ιστορία και παρελθόν: Δυο έννοιες διαφορετικές Εικόνα 1. 2 Η ιστορία της θεωρίας της ιστορίας Τρεις φάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η εκπαιδευτική έρευνα και ο σχεδιασμός της Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 7 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: Α) να ορίζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

«Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας

«Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας «Ναζισμός και Ολοκαύτωμα: μια προσέγγιση του ρατσισμού στη σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία» Φύλλα εργασίας Ηλιάδη Αμαλία, ιστορικόςφιλόλογος, Δ/ντρια του 3 ου Γυμνασίου Τρικάλων Αμαλία Κ. Ηλιάδη, ιστορικός

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Κας. ΜΑΡΙΕΤΤΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ

Κας. ΜΑΡΙΕΤΤΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Κας. ΜΑΡΙΕΤΤΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥ Στην Έναρξη του Εθνικού Διαλόγου Παιδείας ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2005 Κύριε Πρωθυπουργέ,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Πανευρωπαϊκή έρευνα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών

Πανευρωπαϊκή έρευνα. ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών ΣΗΜΕΙΩΜΑ / 5 Μαρτίου 2014 Βία κατά των γυναικών Πανευρωπαϊκή έρευνα 1. Γιατί έγινε η έρευνα για τη βία κατά των γυναικών; Παρά τον σημαντικό αντίκτυπο της βίας κατά των γυναικών, σε πολλά κράτη μέλη της

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr

Στα ίχνη της Γραφής. Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Στα ίχνη της Γραφής Γ. Διαδικτυακή εικονική έκθεση «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Γ.1. «Γράφω, γράφεις, γράφει» grafi.culture.gr Βασική ιδέα της έκθεσης είναι η παρουσίαση της γραφής ως μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Χρ. Μασσαλάς, από την ιστοσελίδα της εφ. Μακεδονία, (διασκευή).

Χρ. Μασσαλάς, από την ιστοσελίδα της εφ. Μακεδονία, (διασκευή). Κείμενο Το χάσμα των γενεών (4612) Ένα από τα προβλήματα που απειλεί τον πολιτισμό μας είναι η διαφαινόμενη έχθρα μεταξύ των γενεών. Η στάση σημαντικού μέρους των νέων απέναντι στους βιολογικούς τους φορείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ70

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δρ Εύης Σαχίνη, Διευθύντριας Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης στη Δημόσια Παρουσίαση Ψηφιακού Αποθετηρίου Ιδρύματος Κ. Σημίτη, ΕΙΕ, 6 Μαΐου 2015

Ομιλία Δρ Εύης Σαχίνη, Διευθύντριας Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης στη Δημόσια Παρουσίαση Ψηφιακού Αποθετηρίου Ιδρύματος Κ. Σημίτη, ΕΙΕ, 6 Μαΐου 2015 H συνεργασία Ομιλία Δρ Εύης Σαχίνη, Διευθύντριας Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης στη Δημόσια Παρουσίαση Ψηφιακού Αποθετηρίου Ιδρύματος Κ. Σημίτη, ΕΙΕ, 6 Μαΐου 2015 Αποτελεί ιδιαίτερη χαρά και τιμή για εμένα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο

Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο Κεφάλαιο Ένα Επίπεδο 1 Στόχοι και Περιεχόμενο 1.1 Στόχοι Οι σπουδαστές στο Επίπεδο 1 του ICCLE είναι ικανοί να κατανοούν βασικά γλωσσικά στοιχεία που σχετίζονται με συνήθη καθημερινά θέματα. Είναι ικανοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης»

Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Επιστημολογική και Διδακτική Προσέγγιση της Έννοιας της «Ύλης» Κωνσταντίνος Δ. Σκορδούλης Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΕ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Δυισμός: η κυρίαρχη οντολογία των φιλοσόφων 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΚΟΙΝΒΟΥΛΙΟΥ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΞΕ Η ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Η κατηγοριοποίηση των θεμάτων της ΤΡΑΠΕΖΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο μάθημα της ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ έγινε με βάση την τρέχουσα πορεία της ύλης στο μάθημα, αλλά και με βάση τη ροή της ύλης,

Διαβάστε περισσότερα

Εβραϊκό Μουσείο. Θεσσαλονίκης

Εβραϊκό Μουσείο. Θεσσαλονίκης Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης 67o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ανακαλύπτω το παρελθόν της γειτονιάς μου, περπατώντας στους δρόμους και ερευνώντας τα αρχεία του σχολείου μου 1 Συμμετέχοντες Σχολείο: 67ο

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

{jfalternative}251 content There are no translations available.{/jfalternative} ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ. το 79ο φύλλο (Ιανουάριος 2009)

{jfalternative}251 content There are no translations available.{/jfalternative} ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ. το 79ο φύλλο (Ιανουάριος 2009) {jfalternative}251 content There are no translations available.{/jfalternative} ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ το 79ο φύλλο (Ιανουάριος 2009) της Μηνιαίας Πανελλαδικής Αναρχικής Εφημερίδας ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 8: ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΑΛΑΝΗ ΜΑΡΙΑ (ΜΑΡΩ) PHD ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 Σκοποί ενότητας ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Πρώτο κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ, ανεπαίσθητη πτώση της ΝΔ, νέες απώλειες για το ΠαΣοΚ το 80% ζητεί παραμονή στην ευρωζώνη ενώ μόνο το 13% θέλει επιστροφή στη δραχμή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Μια σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Preventing Hnur Related Vilence by educatin and dialgue thrugh Immigrant NGOs ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Ερωτήσεις και συζήτηση για το βιβλίο «Στα 20 ξεκινάς να σαπίζεις» ΟΝΟΜΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ: Örebr Cunty Administrative

Διαβάστε περισσότερα

Οι τεχνικές διαμορφωτικής αξιολόγησης του μαθητή ως εργαλεία παρακολούθησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων

Οι τεχνικές διαμορφωτικής αξιολόγησης του μαθητή ως εργαλεία παρακολούθησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων Οι τεχνικές διαμορφωτικής αξιολόγησης του μαθητή ως εργαλεία παρακολούθησης των μαθησιακών αποτελεσμάτων Συνέδριο Χριστίνα Σταύρου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου stavrou.chr@cyearn.pi.ac.cy 1 Σκοπός του

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς]

Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] 41 Διαγώνισµα 111 Τέχνη Κείµενο [Υψηλή τέχνη για τους πολλούς] Η σχέση µεταξύ τέχνης και χρήµατος είναι αµφιλεγόµενη. Κάθε άλλο παρά σαφές είναι ότι τα κυριότερα επιτεύγµατα που πραγµατοποιήθηκαν και αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα