Διαχείριση Κινδύνου στην Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διαχείριση Κινδύνου στην Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Διαχείριση Κινδύνου στην Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Κωνσταντίνος Γ. Αϋφαντόπουλος Επιβλέπων : Δ. Ασκούνης Αναπληρωτής Καθηγητής Ε.Μ.Π. Αθήνα, Οκτώβριος 2014.

2

3 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Διαχείριση Κινδύνου στην Ασφάλεια Πληροφοριακών Συστημάτων ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Κωνσταντίνος Γ. Αϋφαντόπουλος Επιβλέπων : Δ. Ασκούνης Αναπληρωτής Καθηγητής Ε.Μ.Π. Εγκρίθηκε από την τριμελή εξεταστική επιτροπή την 29 η Οκτωβρίου Δ. Ασκούνης Αν. Καθηγητής Ε.Μ.Π.... Ι. Ψαρράς Καθηγητής Ε.Μ.Π.... Β. Ασημακόπουλος Καθηγητής Ε.Μ.Π. Αθήνα, Οκτώβριος 2014.

4 ... Κωνσταντίνος Γ. Αϋφαντόπουλος Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών Ε.Μ.Π. Copyright Κωνσταντίνος Γ. Αϋφαντόπουλος Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved. Απαγορεύεται η αντιγραφή, αποθήκευση και διανομή της παρούσας εργασίας, εξ ολοκλήρου ή τμήματος αυτής, για εμπορικό σκοπό. Επιτρέπεται η ανατύπωση, αποθήκευση και διανομή για σκοπό μη κερδοσκοπικό, εκπαιδευτικής ή ερευνητικής φύσης, υπό την προϋπόθεση να αναφέρεται η πηγή προέλευσης και να διατηρείται το παρόν μήνυμα. Ερωτήματα που αφορούν τη χρήση της εργασίας για κερδοσκοπικό σκοπό πρέπει να απευθύνονται προς τον συγγραφέα. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που περιέχονται σε αυτό το έγγραφο εκφράζουν τον συγγραφέα και δεν πρέπει να ερμηνευθεί ότι αντιπροσωπεύουν τις επίσημες θέσεις του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

5 Πρόλογος Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονήθηκε στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, στα πλαίσια των ερευνητικών δραστηριοτήτων του Εργαστηρίου Συστημάτων Αποφάσεων και Διοίκησης. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής είναι να αναλύσει δύο μεθοδολογίες, την OCTAVE (Operationally Critical Threat, Asset, and Vulnerability Evaluation) και την PTA (Practical Threat Analysis), με τις οποίες μπορούμε να διαχειριστούμε πληροφοριακά συστήματα μεγάλων οργανισμών και να διασφαλίσουμε την πληροφορία που εμπεριέχεται σε αυτά, με κατάλληλες ενέργειες. Αρχικά, θα παρουσιαστεί αναλυτικά η θεωρία των δύο μεθοδολογιών και μετά θα τις εφαρμόσουμε σε υπαρκτά πληροφοριακά συστήματα. Τέλος, θα αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα και θα προτείνουμε λύσεις. Το επιλεχθέν έργο είναι o Ελληνικός Οργανισμός Γεωργικών Ασφαλίσεων. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή μου κ. Δ. Ασκούνη, που μου έδωσε την ευκαιρία να ασχοληθώ με ένα τέτοιο θέμα και για τη γενική του επίβλεψη, τον κ. Χρήστο Μπότσικα για την πολύτιμη βοήθειά του καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησης της διπλωματικής εργασίας, τον φίλο μου Γρηγόρη για το έναυσμα που μου έδωσε να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο θέμα αλλά και την οικογένειά μου για τη στήριξη που μου παρείχε όλο αυτό το διάστημα. Οκτώβριος 2014 Κωνσταντίνος Γ. Αϋφαντόπουλος

6

7 Περίληψη Πληροφοριακά συστήματα μεγάλου μεγέθους και πολυπλοκότητας εμπεριέχουν ποικίλους κινδύνους που απειλούν την ασφάλεια των πληροφοριών που βρίσκονται αποθηκευμένες μέσα σε αυτά. Σκοπός της Διπλωματικής Εργασίας ήταν η περιγραφή και ανάλυση μεθοδολογιών διαχείρισης κινδύνου στην ασφάλεια πληροφορίας και η εφαρμογή αυτών σε ένα υπαρκτό πληροφοριακό σύστημα. Αρχικά, παρουσιάστηκε η τεχνική της μεθόδου OCTAVE, περιγράφοντας αναλυτικά τη διαδικασία που θα πρέπει να ακολουθείται για να γίνεται η αξιολόγηση κινδύνου σε οποιοδήποτε σύστημα. Μετέπειτα, με δεδομένο πως η εφαρμογή των μεθοδολογιών διαχείρισης κινδύνων έγινε στα πληροφοριακά συστήματα του Ελληνικού Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛΓΑ), αναλύσαμε τις δομές και τη διάρθρωση του οργανισμού. Κατά την εφαρμογή, έγινε παρουσίαση κάποιων πιθανών κινδύνων, αξιολογήθηκε η σοβαρότητα αυτών σύμφωνα με τους κανόνες της μεθόδου και προτάθηκαν λύσεις, όπου αυτό κρίθηκε αναγκαίο. Επιπλέον, παρουσιάστηκε το λογισμικό πρόγραμμα PTA, που μπορεί να αποτελέσει, επίσης, χρήσιμο εργαλείο για τη διεξαγωγή μελετών διαχείρισης κινδύνων, στο οποίο εισήγαμε τους ίδιους κινδύνους και εξήγαμε αποτελέσματα παρόμοια με αυτά της πρώτης μεθόδου. Τέλος, έγινε σύγκριση μεταξύ των δύο μεθοδολογιών και εξαγωγή συμπερασμάτων για την βέλτιστη χρησιμοποίηση τους.

8 Abstract Information systems of high complex involve various risks that threaten the security of information stored in them. The aim of this thesis is to describe and analyze risk management techniques in information security and make them applicable to an existing information system. Initially, the method OCTAVE was presented, describing in detail the procedure that has be followed to produce a risk assessment in any information system. Subsequently, given that the implementation of risk management methodologies concerned the information systems of the Greek Agricultural Insurance Organization (ELGA), we analyzed the structures of the organization. In the implementation, some potential risks were presented, we assessed the significance of these in accordance with the rules of the method and proposed solutions, wherever necessary. In addition, we analyzed the software PTA, which can also be a useful tool for studies of risk management, where we introduced the same risks as above and explain results similar to those of the first method. Finally, a comparison was made between the two methodologies and conduction of conclusions for optimal use for each method.

9 Περιεχόμενα EΙΣΑΓΩΓΗ Η σηµασία της ασφάλειας πληροφοριακών συστηµάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η προσέγγιση της μεθόδου OCTAVE Περίληψη Τι είναι η OCTAVE Βασικά χαρακτηριστικά της προσέγγισης OCTAVE Η ιστορία της OCTAVE OCTAVE METHOD OCTAVE S Εμπειρίες με octave-s και octave-method Κίνητρο για μία νέα προσέγγιση που οδηγεί στην octave allegro Γενικές απαιτήσεις για octave allegro Ειδικές βελτιώσεις στην octave allegro OCTAVE ALLEGRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Συνοπτική παρουσίαση του ΕΛ.Γ.Α Σκοπός του οργανισμού Διοικητική διάρθρωση Οι δομές του ΕΛ.Γ.Α Ανάλυση τεχνολογικών υποδομών του ΕΛ.Γ.Α Δικτύωση Φυσική Αρχιτεκτονική Υλικοτεχνικής Υποδομής Απαιτήσεις Ασφάλειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Εφαρμογή της octave allegro στον οργανισμό του ΕΛ.Γ.Α Γενικά Εφαρμογή των worksheets στον οργανισμό του ΕΛΓΑ Εισαγωγή προβλημάτων στη μέθοδο Παλιές ηλεκτρονικές υπηρεσίες (worksheet 10a) Φθορά και παλαιότητα του hardware infrastructure (worksheet 10b) Απουσία disaster plan και ακαταλληλότητα χώρου του computer room (worksheet 10c) Απευθείας πρόσβαση στους servers του οργανισμού (worksheet 10d) Απουσία IT administrator (worksheet 10e)... 79

10 3.4 Συμπεράσματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Παρουσίαση του λογισμικού Practical Threat Analysis Μεθοδολογία Μοντελοποίησης και Υπολογισμού Απειλών Το μοντέλο του PTA Οι διαδικασίες στο μοντέλο του PTA Εφαρμογή του ΡΤΑ στον οργανισμό του ΕΛΓΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Σύγκριση αποτελεσμάτων των μεθοδολογιών και συμπεράσματα Σύγκριση Συμπεράσματα Προοπτικές ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

11 Περιεχόμενα Εικόνων Εικόνα 1: Σχέση ρίσκου, τεχνολογίας και πρακτικών ασφάλειας Εικόνα 2:Σχηματική περιγραφή της octave method Εικόνα 3:Σχηματική απεικόνιση της octave allegro Εικόνα 4: Σχήμα απεικόνισης φυσικής αρχιτεκτονικής συστημάτων του ΕΛΓΑ Εικόνα 5:Σχήμα απεικόνισης χρηστών των συστημάτων του ΕΛΓΑ Εικόνα 6:Σχηματική περιγραφή των διασυνδέσεων μεταξύ απειλών, περιουσιακών στοιχείων, αδυναμιών και αντιμέτρων στο PTA Εικόνα 7:Screenshot από τη διαδικασία εκχώρησης στοιχείων για το critical asset Εικόνα 8:Screenshot από τη διαδικασία εκχώρησης στοιχείων για τις αδυναμίες Εικόνα 9:Screenshot από την εισαγωγή απειλών και τη διασύνδεσή τους με τα αντίμετρα Εικόνα 10:Screenshot από την εισαγωγή αντιμέτρων και του κόστους αυτών Εικόνα 11:Screenshot με τα αποτελέσματα του PTA για τον ΕΛΓΑ... 90

12 Περιεχόμενα Πινάκων Πίνακας 1:Σύντομο χρονολόγιο εκδόσεων της octave Πίνακας 2:Πίνακας δέντρο-απειλή Πίνακας 3:Πίνακας Σχετικού ρίσκου της octave allegro Πίνακας 4: Οδηγός προσέγγισης με βάση το σχετικό σκορ ρίσκου... 42

13 EΙΣΑΓΩΓΗ Η σηµασία της ασφάλειας πληροφοριακών συστηµάτων Στην σύγχρονη εποχή, η χρήση πληροφοριακών συστημάτων είναι δεδομένη για κάθε οργανισμό. H επανάσταση της συνδεσιμότητας είναι πλέον γεγονός. Η ελεύθερη ροή πληροφοριών, οι ευκολίες που παρέχει το Internet καθώς και το ηλεκτρονικό εµπόριο έχουν ωθήσει µέχρι και τις µικρότερες επιχειρήσεις να επενδύσουν στην χρήση πληροφοριακών συστηµάτων και διαδικτυακών εφαρµογών. Σαν αποτέλεσµα, στο µεγαλύτερο ποσοστό των οργανισµών η χρήση των πληροφοριακών συστηµάτων είναι απολύτως αναγκαία για την επίτευξη των στόχων και της βασικής λειτουργικότητας τους. Έτσι, η παραµικρή δυσλειτουργία, διακοπή ή παράνοµη διείσδυση στα συστήµατα αυτά µεταφράζεται σε κόστος, είτε από άµεσες οικονοµικές απώλειες, είτε από την αδυναµία του οργανισµού να λειτουργήσει αποδοτικά. Εκτός από τις οικονοµικές επιπτώσεις όµως, τα προβλήµατα ασφαλείας πληροφοριακών συστηµάτων γίνονται ακόµα πιο αισθητά σε συστήµατα που περιέχουν ευαίσθητα δεδοµένα ή επιτελούν «ευαίσθητες» και σηµαντικές λειτουργίες. ιάφορα παραδείγµατα τέτοιων συστηµάτων είναι: Συστήµατα µε απόρρητα στρατιωτικά δεδοµένα Συστήµατα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας Συστήµατα µε ευαίσθητα ιατρικά δεδοµένα Συστήµατα που περιέχουν ευαίσθητα προσωπικά δεδοµένα Είναι φανερό ότι η ρήξη της ασφάλειας τέτοιων πληροφοριακών συστηµάτων µπορεί να προκαλέσει σοβαρότατα προβλήµατα που απειλούν άµεσα την ανθρώπινη ζωή και την ασφάλεια σε τοπικό, εθνικό αλλά και σε παγκόσµιο επίπεδο. εν υπάρχει λοιπόν αµφιβολία ότι η ασφάλεια των πληροφοριακών συστηµάτων έχει τεράστια σηµασία στην σύγχρονη κοινωνία και πρέπει να παίζει πρωτεύον ρόλο κατά την σχεδίαση, συντήρηση και χρήση τους. 13

14 14

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η προσέγγιση της μεθόδου OCTAVE 1.1 Περίληψη Μια αποτελεσματική μέθοδος αξιολόγησης κινδύνων για την ασφάλεια πληροφοριών, θεωρεί σημαντικά τόσο τα οργανωτικά όσο και τα τεχνολογικά θέματα, εξετάζοντας το πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τις υποδομές του οργανισμού τους σε καθημερινή βάση. Η αξιολόγηση είναι ζωτικής σημασίας για κάθε πρωτοβουλία που έχει σκοπό να βελτιώσει θέματα ασφαλείας, διότι δημιουργεί μια σαφή εικόνα των κινδύνων που διατρέχει η ασφάλεια των πληροφοριών μέσα στον οργανισμό, παρέχοντας μία βάση δεδομένων που μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμη σε ενδεχόμενες μελλοντικές βελτιώσεις. 1.2 Τι είναι η OCTAVE Για έναν οργανισμό που αναζητά να κατανοήσει τις ανάγκες της ασφάλειας των πληροφοριών του, η OCTAVE είναι μία στρατηγική αξιολόγησης ρίσκου και σχεδιασμού τεχνικών για την ασφάλεια. Η OCTAVE σε κάποιες εκδόσεις τις (τρεις είναι οι βασικότερες και θα αναλυθούν παρακάτω) μπορεί να είναι αυτο-κατευθυνόμενη, πράγμα που σημαίνει ότι ο ίδιος ο οργανισμός αναλαμβάνει την ευθύνη για τον καθορισμό της στρατηγικής ασφάλειας. Η τεχνική αξιοποιεί άλλοτε τη γνώση των ανθρώπων του οργανισμού, που σχετίζονται με τα θέματα ασφαλείας και άλλοτε τις γνώσεις εξωτερικών συνεργατών, για να αναγνωρίσει την τρέχουσα κατάσταση των πρακτικών ασφάλειας εντός του οργανισμού. Οι κίνδυνοι για τα πιο κρίσιμα περιουσιακά στοιχεία είναι χρήσιμοι, για να αντιληφθούμε που πρέπει να δοθεί προτεραιότητα βελτίωσης και για να ορίσουμε τη στρατηγική ασφαλείας για τον οργανισμό (1). Σε αντίθεση με την τυπική τεχνολογία που έχει επίκεντρο την αξιολόγηση, η οποία απευθύνεται σε τεχνολογικό ρίσκο και επικεντρώνεται σε θέματα τακτικής, η OCTAVE εστιάζει στο οργανωτικό ρίσκο και επικεντρώνεται στην στρατηγική υλοποίησης πρακτικών ζητημάτων. Πρόκειται για ένα ευέλικτο τρόπο αξιολόγησης που μπορεί να προσαρμοστεί στους περισσότερους οργανισμούς και εταιρείες. Κατά την εφαρμογή της OCTAVE, μια μικρή ομάδα ανθρώπων από το επιχειρησιακό περιβάλλον ή εξωτερικοί συνεργάτες, μαζί με το IT τμήμα συνεργάζονται για να αντιμετωπίσουν τις ανάγκες του οργανισμού, που αφορούν την ασφάλεια, εξισορροπώντας τα τρία βασικά στοιχεία που απεικονίζεται στην Εικόνα 1: επιχειρησιακός κίνδυνος (ρίσκο), πρακτικές ασφαλείας και την τεχνολογία. 15

16 Εικόνα 1: Σχέση ρίσκου, τεχνολογίας και πρακτικών ασφάλειας Η προσέγγιση OCTAVE οδηγείται από δύο από τις πτυχές: του λειτουργικού κινδύνου και πρακτικές ασφαλείας. Η τεχνολογία εξετάζεται μόνο σε σχέση με τις πρακτικές ασφαλείας, επιτρέποντας στον οργανισμό να βελτιώσει τις πρακτικές ασφάλειας. Με τη χρήση της προσέγγισης OCTAVE, ένας οργανισμός λαμβάνει αποφάσεις για την προστασία της πληροφορίας, με βάση τους κινδύνους για την εμπιστευτικότητα, την ακεραιότητα, και τη διαθεσιμότητα των κρίσιμων περιουσιακών στοιχείων που σχετίζονται με την πληροφορία. Όλες οι πτυχές του κινδύνου (στοιχεία του ενεργητικού, οι απειλές, τα τρωτά σημεία και οι οργανωτικές επιπτώσεις) συνυπολογίζονται στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, επιτρέποντας σε έναν οργανισμό να ταιριάξει μια πρακτική που βασίζεται στη στρατηγική με την προστασία από κινδύνους που αφορούν την ασφάλεια της πληροφορίας. 1.3 Βασικά χαρακτηριστικά της προσέγγισης OCTAVE H OCTAVE είναι μια μεθοδολογία για τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των κινδύνων για την ασφάλεια των πληροφοριών. Προορίζεται για να βοηθήσει έναν οργανισμό: να αναπτύξει ποιοτικά κριτήρια αξιολόγησης των κινδύνων που περιγράφουν τον λειτουργικό κίνδυνο του οργανισμού να εντοπίσει τα περιουσιακά στοιχεία που είναι σημαντικά για την αποστολή του οργανισμού να εντοπίσει τα αδύνατα σημεία και τις απειλές για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία 16

17 να καθορίσει την αξιολόγηση των δυνητικών συνεπειών για τον οργανισμό εάν υλοποιηθούν οι απειλές (2) 1.4 Η ιστορία της OCTAVE Το εννοιολογικό πλαίσιο που αποτέλεσε τη βάση της αρχικής προσέγγισης OCTAVE δημοσιεύθηκε από το Ινστιτούτο Μηχανικής (SEI) στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon το 1999 (3). Σε συνεργασία με το Κέντρο Τηλεϊατρικής και Αναβαθμισμένης Τεχνολογικής Έρευνας (TATRC), η SEI ανέπτυξε τη μέθοδο OCTAVE για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις ασφαλείας που αντιμετώπιζε το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ (DoD), το οποίο ήθελε να διευθύνει τις προβλέψεις του HIPAA (Health Insurance Portability and Accountability Act) για την προστασία της ιδιωτικής ζωής και την ασφάλεια της προσωπικής υγείας. Από τότε που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το Σεπτέμβριο του 1999, υπήρξαν μια σειρά από ενημερώσεις και αλλαγές στην μεθοδολογία OCTAVE. Ο Πίνακας 1 παρέχει ένα σύντομο χρονολόγιο των σημαντικών γεγονότων που σχετίζονται με την OCTAVE. Date Publication Title September 1999 OCTAVE Framework, Version 1.0 September 2001 OCTAVE Framework, Version 2.0 December 2001 OCTAVE Criteria, Version 2.0 September 2003 OCTAVE-S v0.9 March 2005 OCTAVE-S v1.0 June 2007 Introduction of OCTAVE Allegro v1.0 Πίνακας 1:Σύντομο χρονολόγιο εκδόσεων της octave Υπάρχουν τρεις διακριτές μεθοδολογίες OCTAVE διαθέσιμες για χρήση από το κοινό: OCTAVE METHOD OCTAVE-S OCTAVE ALLEGRO Θα αναλύσουμε κάθε μία από αυτές ξεχωριστά και θα διαλέξουμε αυτή που θεωρούμε πως ταιριάζει περισσότερο στις δικές μας ανάγκες, καθώς και στον οργανισμό που εξετάζουμε OCTAVE METHOD Η OCTAVE METHOD αναπτύχθηκε για μεγάλους οργανισμούς (π.χ. 300 εργαζόμενοι ή περισσότερο). Το μέγεθος δεν είναι το μόνο που μας οδηγεί να τη χρησιμοποιήσουμε, καθώς οι μεγάλοι οργανισμοί έχουν γενικά μια πολυεπίπεδη ιεραρχία και μεγάλη γεωγραφική κατανομή. Τυπικές δραστηριότητες συλλογής στοιχείων, που καθορίζουν ποιες είναι οι πληροφορίες που σχετίζονται με τα περιουσιακά στοιχεία και είναι σημαντικές, πώς χρησιμοποιούνται και πώς τα στοιχεία απειλούνται, είναι βασικό κομμάτι 17

18 αυτής της μεθόδου. Τέλος, ένας μεγάλος οργανισμός είναι πιθανό να διατηρήσει τη δική του υποδομή πληροφορικής και να έχει την ικανότητα να τρέξει εργαλεία αξιολόγησης των αδυναμιών του και ερμηνείας των αποτελεσμάτων σε σχέση με τα κρίσιμα στοιχεία του ενεργητικού του. Η μέθοδος έχει, επίσης, σχεδιαστεί για να επιτρέπεται η προσαρμογή της από οργανισμούς που την υιοθετούν. Οι περισσότεροι οργανισμοί που έχουν χρησιμοποιήσει την μέθοδο OCTAVE, υιοθετούν ειδικά την προσέγγιση που ταιριάζει στο δικό τους λειτουργικό περιβάλλον. Η OCTAVE METHOD περιλαμβάνει τις τρεις φάσεις που απαιτούνται από τα κριτήρια OCTAVE. Εικόνα 2:Σχηματική περιγραφή της octave method Φάση 1 :Δημιουργία Προφίλ των Απειλών που σχετίζονται με τα σημαντικά asset Οι δύο κύριες λειτουργίες αυτής της φάσης είναι: συλλογή πληροφοριών από όλη την οργάνωση καθορισμός προφίλ απειλής για τα στοιχεία κρίσιμης σημασίας του ενεργητικού. Διαδικασία 1 :Αποκτώ καλή γνώση του οργανισμού από στοιχεία που διαθέτει η διοίκηση Η ομάδα ανάλυσης συλλέγει πληροφορίες για τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία, τις απαιτήσεις ασφάλειας, τις απειλές, την τρέχουσα οργανωτική δύναμη και τα τρωτά σημεία από ένα αντιπροσωπευτικό σύνολο των ανώτερων διευθυντικών στελεχών. 18

19 Διαδικασία 2 : Προσδιορισμός του Επιχειρησιακό Χώρο που θα εστιάσω Η ομάδα ανάλυσης συλλέγει πληροφορίες για τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία, απαιτήσεις ασφάλειας, απειλές, την τρέχουσα οργανωτική δύναμη και τις αδυναμίες τους από διαχειριστές των επιλεγμένων επιχειρησιακών τομέων. Διαδικασία 3 : Προσδιορίζω τι γνώση έχει το προσωπικό Η ομάδα ανάλυσης συλλέγει πληροφορίες για τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία, τις απαιτήσεις ασφάλειας, τις απειλές, την τρέχουσα οργανωτική δύναμη και τα τρωτά σημεία από το προσωπικό και τα μέλη του προσωπικού πληροφορικής του επιλεγμένου επιχειρησιακού τομέα. Διαδικασία 4 : Δημιουργία προφίλ της απειλής Η ομάδα ανάλυσης επιλέγει 3-5 περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με κρίσιμες πληροφορίες και καθορίζει τα προφίλ απειλής για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία. Φάση 2: Προσδιορισμός Aδυναμιών στις Υποδομές Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, η ομάδα ανάλυσης αξιολογεί τα βασικά στοιχεία των συστημάτων που υποστηρίζουν τα περιουσιακά στοιχεία ζωτικής σημασίας για τις τεχνολογικές αδυναμίες. Διαδικασία 5: Προσδιορισμός των Βασικών Στοιχείων Ένα αντιπροσωπευτικό σύνολο των βασικών συστατικών από τα συστήματα που υποστηρίζουν ή επεξεργάζονται τα περιουσιακά στοιχεία, που σχετίζονται με ζωτικής σημασίας πληροφορίες, εντοπίζεται, και γίνεται μια προσέγγιση για την αξιολόγηση τους. Διαδικασία 6: Αξιολόγηση Επιλεγμένα Στοιχείων Εργαλεία τρέχουν για να αξιολογήσουν τα επιλεγμένα στοιχεία και τα αποτελέσματα αναλύονται για να βελτιωθούν τα προφίλ των απειλή για τα κρίσιμα στοιχεία του ενεργητικού. Φάση 3: Ανάπτυξη Στρατηγικής Ασφάλειας και Σχέδια Ο πρωταρχικός σκοπός αυτής της φάσης είναι να αξιολογηθούν οι κίνδυνοι για τα περιουσιακά στοιχεία ζωτικής σημασίας και να αναπτυχθεί μια οργανωτική στρατηγική προστασίας και σχέδια μετριασμού του κινδύνου. Διαδικασία 7: Ανάλυση Κινδύνου Ένα οργανωτικό σύνολο των κριτηρίων αξιολόγησης της επίπτωσης του κινδύνου ορίζεται για τη δημιουργία μιας κοινής βάσης που θα προσδιορίζει την αξία των επιπτώσεων (υψηλή, μέση ή χαμηλή), λόγω απειλών σε κρίσιμα περιουσιακά στοιχεία. Όλες οι πιθανοί 19

20 κίνδυνοι αξιολογούνται για τις επιπτώσεις. (Σημειώστε ότι η πιθανότητα δεν περιλαμβάνεται επί του παρόντος, αλλά μπορεί να προστεθεί σε αυτή τη μέθοδο.) Διαδικασία 8: Ανάπτυξη στρατηγικής για προστασία Η ομάδα αναπτύσσει στρατηγική προστασίας, που αφορά ολόκληρο τον οργανισμό, και επικεντρώνεται στην βελτίωση των πρακτικών ασφάλειας του οργανισμού, καθώς και στον μετριασμό κινδύνου σε κρίσιμα περιουσιακά στοιχεία. Η μέθοδος OCTAVE τεκμηριώνεται στον Οδηγό Εφαρμογής OCTAVE Μέθοδος (OMIG). Ο οδηγός αυτός περιλαμβάνει 18 τόμους των πληροφοριών τόσο σε Microsoft Word όσο και σε PowerPoint. (4) OCTAVE S H OCTAVE-S αναπτύχθηκε και δοκιμάστηκε για μικρούς οργανισμούς, με αριθμούς εργαζομένων να κυμαίνεται από 20 έως 80 άτομα. Είναι σχεδιασμένη για οργανισμούς που μπορούν να εξουσιοδοτήσουν μια ομάδα τριών έως πέντε ατόμων για τη διεξαγωγή όλων των δραστηριοτήτων αξιολόγησης, χωρίς την ανάγκη για επίσημη δραστηριότητα συλλογής δεδομένων. Για παράδειγμα, μια εταιρεία 200 ατόμων, που έχει έδρα σε μία μόνο τοποθεσία, θα μπορούσε να είναι σε θέση να συγκεντρώσει μια ομάδα από 5 άτομα που θα έχει επαρκή γνώση σε ολόκληρο τον οργανισμό και να βγάλει συμπεράσματα. Από την άλλη πλευρά, μια εταιρεία με 90 άτομα που εδράζει σε πολλές τοποθεσίες μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μέθοδο OCTAVE-S για να εξασφαλίσει επαρκή δεδομένα από όλη την οργάνωση. Μία άλλη διαφορά στο καθορισμό της OCTAVE-S σχετίζεται με την Φάση 2, που αφορά την αξιολόγηση της υπολογιστικής υποδομής. Μικροί οργανισμοί συχνά αναθέτουν, εν μέρει ή στο σύνολό τους, τη διατήρηση των υπολογιστικών συστημάτων τους. Για τις εταιρείες αυτές, τρέχοντας εργαλεία αξιολόγησης, επιβαρύνουν σημαντικά τους πόρους τους. Η OCTAVE-S μπορεί να εντοπίσει την ανάγκη για αυτού του είδους τη ανάλυση, αλλά η Φάση 2 της OCTAVE-S είναι μια συντετμημένη επιθεώρηση και αναθεώρηση των διαδικασιών που χρησιμοποιούνται για την εξασφάλιση της υπολογιστική υποδομής του οργανισμού. Η OCTAVE-S περιλαμβάνει επίσης μία προαιρετική, ποιοτική έκδοση των πιθανοτήτων. Απαιτεί κάποια γνώση των κινήτρων ενός εχθρού (κατά περίπτωση), καθώς και ιστορικό των προηγούμενων περιστατικών ασφάλειας. Ενώ είναι προαιρετική αυτή η έκδοση, οι οργανισμοί πρέπει να ενδιαφέρονται να μάθουν τους τύπους των δεδομένων που θα πρέπει να συλλέξουν για να δημιουργήσουν μια αρκετά σίγουρη μέτρηση για την πιθανότητα να έχουμε κινδύνους στην ασφάλεια της πληροφορίας. H OCTAVE-S έχει τις ίδιες τρεις φάσεις που περιγράφονται στην προσέγγιση OCTAVE και στην OCTAVE METHOD. Ωστόσο, οι διαδικασίες είναι κάπως διαφορετικές από αυτές της OCTAVE ΜETHOD. (5) 20

21 Φάση 1: Δημιουργία Προφίλ των Απειλών που σχετίζονται με τα σημαντικά asset Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, οργανωτικές πληροφορίες αντλούνται και χρησιμοποιούνται για να καθορίσουν τα προφίλ απειλής για τρία έως πέντε κρίσιμα assets. Διαδικασία 1: Εντοπισμός Οργανωτικών Πληροφοριών Η ομάδα ανάλυσης προσδιορίζει τα σημαντικά περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών που σχετίζονται με τον οργανισμό, ορίζει ένα σύνολο κριτηρίων αξιολόγησης των επιπτώσεων, και καθορίζει την τρέχουσα κατάσταση των πρακτικών ασφάλειας του οργανισμού. Διαδικασία 2: Δημιουργία προφίλ Απειλής Η ομάδα ανάλυσης επιλέγει 3-5 περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με κρίσιμες πληροφορίες και καθορίζει τις απαιτήσεις ασφαλείας και τα προφίλ απειλής για αυτά τα στοιχεία. Φάση 2: Προσδιορισμός Αδυναμιών στις Υποδομές Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, η ομάδα ανάλυσης παίρνει μια υψηλού επιπέδου επισκόπηση των πρακτικών των υποδομών και των πρακτικών που σχετίζονται με το τεχνολογικό κομμάτι για να βελτιώσετε τα προφίλ των απειλών. Διαδικασία 3: Εξετάστε τις υποδομές πληροφορικής σε σχέση με κρίσιμα στοιχεία του ενεργητικού Η ομάδα ανάλυσης αναλύει τα μονοπάτια πρόσβασης στα συστήματα που αποτελούν τα κρίσιμα στοιχεία και καθορίζει το πόσο καλά οι διαδικασίες που σχετίζονται με την τεχνολογία μπορούν να τα προστατεύσουν. Φάση 3: Ανάπτυξη Στρατηγικής Ασφάλειας και Σχέδια Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, οι κίνδυνοι για τα κρίσιμα στοιχεία αξιολογούνται και ορίζονται οργανωτικές στρατηγικές προστασίας και μέτρα άμβλυνσης του κινδύνου. Διαδικασία 4: Προσδιορισμός και ανάλυση των κινδύνων Η ομάδα ανάλυσης αξιολογεί όλους τους ενεργούς κινδύνους για την επίδραση και, προαιρετικά, την πιθανότητα εμφάνισης του κινδύνου. Διαδικασία 5: Ανάπτυξη στρατηγικών προστασίας και σχέδια μετριασμού των επιπτώσεων Η ομάδα αναπτύσσει σχέδια για στρατηγικές προστασίας και μετριασμό του κινδύνου που βασίζονται πρακτικές ασφάλειας. Η μέθοδος OCTAVE-S τεκμηριώνεται στον Οδηγό Εφαρμογής OCTAVE Μέθοδος (OMIG) (4). 21

22 1.4.3 Εμπειρίες με octave-s και octave-method Υπήρξε μια σημαντική ποικιλομορφία ως προς τον τύπο, το μέγεθος, και τις επιχειρηματικές αγορές των οργανισμών που έχουν χρησιμοποιήσει με επιτυχία τις υπάρχουσες μεθόδους OCTAVE. Μέσω αυτών, οι οργανισμοί έχουν επιτύχει αξιοθαύμαστα αποτελέσματα με την εφαρμογή, την προσαρμογή και τη θεσμοθέτηση της μεθόδου OCTAVE, είτε στην αρχική της μορφή (OCTAVE method) είτε με ανανεωμένη της (OCTAVE-S), για να ταιριάζει η φιλοσοφία της αξιολόγησης των κινδύνων τους με την οργανωτική δομή και τον πολιτισμό τους. Η δυνατότητα τους να συνδέσουν τους οργανωτικούς στόχους και αντικείμενα με τους στόχους της ασφάλειας της πληροφορίας είναι το κύριο όφελος της OCTAVE. Οργανισμοί που εφαρμόζουν με επιτυχία αυτή την προσέγγιση είναι συνεχώς σε θέση να φέρουν μια οργανωτική και επιχειρησιακή άποψη για τις δραστηριότητες διαχείρισης κινδύνων που αφορούν την ασφάλεια της πληροφορίας, επιτρέποντάς τους να εξελιχθούν από τη διαχειριστές των ευπαθειών και των αντιδραστικών δραστηριοτήτων σε διαχειριστές των κινδύνων για την ασφάλεια της πληροφορίας. Η συλλογική άποψη της μεθόδου OCTAVE παρέχει μια διεπιστημονική προοπτική για τον εντοπισμό του κινδύνου, την αξιολόγηση και τη μείωση της επικινδυνότητας. Παρόλα αυτά η συλλογή των δεδομένων, που βασίζεται σε ομάδες ατόμων, και οι συνεχείς διεργασίες ανάλυσης των υφιστάμενων μεθόδων της OCTAVE συγκεντρώνει διαφορετικές ομάδες της οργάνωσης κάτω από ένα κοινό σκοπό. Ως αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας, ο οργανισμός περιορίζει την ικανότητα του να εντοπίζει και μειώνει κινδύνους, όπως ελλείψεις στους οργανωτικούς διαύλους επικοινωνίας ποικίλα επίπεδα κατανόησης και επικοινωνίας των πολιτικών σε οργανωτικό επίπεδο κενά στις πρακτικές και στα επιδιωκόμενα αποτελέσματά τους Επιπλέον, αυτές οι δύο μεθοδολογίες εξασφαλίζουν διαφορετικότητα κατανόησης και ποικίλες απόψεις, που ενισχύουν περαιτέρω το εύρος και την ποιότητα της αξιολόγησης των κινδύνων καθώς τον μετριασμό του κινδύνου των δραστηριοτήτων Κίνητρο για μία νέα προσέγγιση που οδηγεί στην octave allegro Ενώ οι οργανισμοί συνεχίζουν να εφαρμόζουν με επιτυχία την OCTAVE method και την OCTAVE-S, έχει περάσει σημαντικό χρονικό διάστημα από τότε που οι δυο μέθοδοι πρωτοεισήχθησαν. Το τοπίο των κινδύνων για την ασφάλεια της πληροφορίας που διαχειρίζονται οι οργανισμοί και οι ικανότητες τους για τη διαχείριση των κινδύνων αυτών έχει αλλάξει σημαντικά από τότε που εισήχθησαν αυτές οι μέθοδοι. Επιπλέον, υπάρχει σημαντική γνώση που αποκτήθηκε μέσα από την εφαρμογή και τη διδασκαλία της OCTAVE, καθώς και παρατηρώντας άλλους οργανισμούς κάνοντας χρήση της μεθόδου κατά τα τελευταία οκτώ χρόνια, που αποτελεί τη βάση για τη βελτίωση της. (6) Μία από τις ιδέες που αποκτήθηκαν μέσω αυτών των εμπειριών, είναι η ανάγκη να προχωρήσουμε σε μια πιο πληροφοριοκεντρική εκτίμηση του κινδύνου. Όταν τα περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με την πληροφορία είναι στο επίκεντρο της αξιολόγησης της ασφάλειας των πληροφοριών, όλα τα άλλα περιουσιακά στοιχεία μπορούν εύκολα να συμμετέχουν στη διαδικασία ως μέρη όπου τα περιουσιακά στοιχεία 22

23 με την πληροφορία αποθηκεύονται, μεταφέρονται, ή υποβάλλονται σε επεξεργασία. Ένα τέτοιο μέρος μπορεί να είναι ένα πρόσωπο (δεδομένου ότι οι άνθρωποι μπορούν να αποθηκεύουν πληροφορίες, όπως η γνώση, μεταφορά πληροφοριών από την επικοινωνία, ή τη διαδικασία σκέψης και δράσης), ένα αντικείμενο (π.χ. ένα κομμάτι χαρτί), ή μια τεχνολογία (π.χ. ένα database). Έτσι, οι απειλές για τα περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών προσδιορίζονται και εξετάζονται μέσα από την εξέταση του τόπου κατοικίας τους, η οποία περιορίζει ουσιαστικά τον αριθμό και το είδος των περιουσιακών στοιχείων που συμμετέχουν στη διαδικασία. Επιπλέον, εστιάζοντας σε συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία περιορίζονται αποτελεσματικά οι πληροφορίες που πρέπει να συγκεντρωθούν, επεξεργαστούν, οργανωθούν, αναλυθούν και κατανοηθούν για να εκτελεστεί μια αξιολόγηση του κινδύνου. Τέλος, δεδομένου του μεγέθους και της πολυπλοκότητας της μεθόδου είναι εύκολο να φανταστούμε ότι ορισμένοι οργανισμοί έχουν σημαντικά προβλήματα όσον αφορά στην ενσωμάτωση και στην χρήση των προσεγγίσεων της OCTAVE. Η απορρόφηση σε εκατοντάδες σελίδες εγγράφων της διαδικασίας, η κατανόηση των συνοδευτικών φύλλων εργασίας και πώς να τα χρησιμοποιούν, καθώς και η συλλογή και οργάνωση των απαιτούμενων δεδομένων μπορεί να είναι μία επίπονη διαδικασία. Έπειτα από μελέτη, ο τεράστιος όγκος της συλλογής δεδομένων αποτελεί εμπόδιο για ορισμένους οργανισμούς, ώστε να φτάσουν στο στάδιο της ανάλυσης και μετριασμού των κινδύνων. Μια απλουστευμένη διαδικασία που μειώνει την ασάφεια και είναι πιο δομημένη μπορεί να είναι πιο εύκολο να εφαρμοστεί από οργανισμούς που βρίσκουν ότι οι υπάρχουσες μέθοδοι της OCTAVE είναι υπερβολικά δύσχρηστες. Έχοντας λοιπόν ως βάση τις γνώσεις, τις ιδέες και τους προβληματισμούς που αποκτήθηκαν από τότε που η πρώτη μέθοδος OCTAVE εισήχθη, φάνηκε ότι απαιτείται μια αναθεωρημένη προσέγγιση για την εκτέλεση αξιολόγησης κινδύνων ασφάλειας πληροφοριών. Η εμπειρία που αποτελεί την προαναφερθείσα βάση βοηθά για τον καθορισμό συνόλου των απαιτήσεων στις οποίες η μέθοδος OCTAVE θα πρέπει να ανταποκρίνεται, μέσα σε μεταβαλλόμενες οργανωτικές ανάγκες και σε πιο σύνθετα λειτουργικά περιβάλλοντα κινδύνου. Έτσι, δημιουργήθηκε η OCTAVE ALLEGRO. (7) Γενικές απαιτήσεις για octave allegro Οι απαιτήσεις χρησιμεύουν όχι μόνο για να περιγράψει τι πρέπει να οικοδομήσουμε και γιατί είναι υπό κατασκευή αλλά είναι ένας τρόπος για να εκτιμηθεί αν μια δραστηριότητα υπήρξε επιτυχής. Το πρώτο βήμα στην ανάπτυξη μια ανανεωμένης προσέγγισης OCTAVE είναι να ενσωματώσει μια σειρά από απαιτήσεις σχεδιασμού (που προέρχεται από τη χρήση, την παρατήρηση, και την εμπειρία). Οι απαιτήσεις αυτές περιλαμβάνουν βελτίωση της ευκολίας της χρήσης βελτίωση του ορισμό του πεδίου εφαρμογής αξιολόγησης μείωση των απαιτήσεων κατάρτισης και γνώσης μείωση στη δέσμευση πόρων ενθάρρυνση θεσμοθέτησης παραγωγή συνεχών και συγκρίσιμων αποτελεσμάτων για ολόκληρη την επιχείρηση διευκόλυνση της ανάπτυξης ενός πυρήνα με ικανότητα αξιολόγησης του κινδύνου 23

24 υποστήριξη των απαιτήσεων συμμόρφωσης των επιχειρήσεων Κάθε μία από αυτές τις γενικές απαιτήσεις συζητείται στις ακόλουθες παραγράφους. Βελτίωση της ευκολίας της χρήσης Η πρώτη απαίτηση για μία βελτιωμένη μέθοδο είναι η ευκολία στη χρήση, όπως ορίζεται σε αρκετές διαστάσεις. Αυτές οι διαστάσεις περιλαμβάνουν: ελαχιστοποίηση του μεγέθους και της πολυπλοκότητας των διαδικασιών που πρέπει να εφαρμοστούν μείωση της ποσότητας των δεδομένων που πρέπει να συλλέγονται και να διαχειρίζονται κατά τη διάρκεια όλης της διαδικασίας έλεγχος του αριθμού και της ποικιλίας των φύλλων εργασίας που πρέπει να συμπληρωθούν εστίαση της διαδικασίας σε προσδιορίσιμες και διαχειρίσιμες πληροφορίες για τα περιουσιακά στοιχεία με την πληροφορία Η μείωση των εγγενών προκλήσεων που τίθενται από τους μηχανικούς των παλιών μεθόδων OCTAVE διασφαλίζει ότι η διαδικασία αυτή εστιάζει στη δραστηριότητα αξιολόγησης του κινδύνου και τον προσδιορισμό και την ανάλυση πληροφοριών κινδύνων για την ασφάλεια και όχι στην ικανοποίηση ενός εκτεταμένου συνόλου κατευθυντήριων γραμμών και των δραστηριοτήτων. Βελτίωση του ορισμό του πεδίου εφαρμογής αξιολόγησης Ορίζοντας με ακρίβεια το πεδίο εφαρμογής της αξιολόγησης του κινδύνου δεν βελτιώνει μόνο τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, αλλά οδηγεί δυνητικά σε λιγότερη συνολική προσπάθεια. Έτσι, πρωταρχική απαίτηση της OCTAVE Allegro είναι να επιτρέπει στους χρήστες να επικεντρώνονται στα περιουσιακά στοιχεία που είναι πιο σημαντικά, διασφαλίζοντας ότι έχουν επιλεγεί για έλεγχο μέσα από μια συστηματική και συνεπή διεργασία. Με την εστίαση αποκλειστικά και μόνο σε στοιχεία του ενεργητικού που περιέχουν πληροφορίες και σε άλλα στοιχεία, όπως οι άνθρωποι, η τεχνολογία, και τις εγκαταστάσεις που συνδέονται με τις πληροφορίες των περιουσιακών στοιχείων, η οργάνωση έχει μια καλύτερη ευκαιρία να καθορίσει ένα διαχειρίσιμο πεδίο εφαρμογής από την αρχή, μειώνοντας έτσι δυνητικά την προσπάθεια που απαιτείται για την αναγνώριση απειλών, την ανάλυση, και σχεδιασμό μετριασμού του κινδύνου. Μείωση των απαιτήσεων κατάρτισης και γνώσης Μια ενημερωμένη προσέγγιση της OCTAVE θα πρέπει να μπορεί να φτάσει στην μοντελοποίηση. Ένας τρόπος για να επιτευχθεί αυτό είναι μέσω της μείωσης των απαιτούμενων επιπέδων γνώσεων και κατάρτισης για τη διενέργεια αποτελεσματικής αξιολόγησης κινδύνων. Ελαχιστοποιώντας την γνώση της διαχείρισης κινδύνου και της τεχνολογίας της πληροφορίας που απαιτείται, αυξάνει αποτελεσματικά το εύρος του προσωπικού που μπορεί να συμμετάσχει στη διαδικασία αξιολόγησης με χαμηλή κατάρτιση και ελάχιστη καθοδήγηση. Η μειωμένη απαίτηση γνώσεων και κατάρτισης, όχι μόνο χαμηλώνει το κόστος που σχετίζεται με την αξιολόγηση των κινδύνων αλλά μπορεί να αυξήσει δυναμικά την εξάπλωση της μεθοδολογίας σε όλη την οργάνωση. Επιπλέον, στην περίπτωση της κανονιστικής συμμόρφωσης, η δυνατότητα να εκπαιδεύσει 24

25 περισσότερους ανθρώπους για να εκτελέσει εκτίμηση κινδύνου βελτιώνει αποτελεσματικά τη γενική ικανότητα του οργανισμού για τη διαχείριση της συμμόρφωσης. Μείωση στη δέσμευση πόρων Η εκτίμηση κινδύνου είναι μια απαραίτητη δραστηριότητα για τον οργανισμό, αλλά μια μέθοδος αξιολόγησης με έντονη εκμετάλλευση των πόρων του οργανισμού, μπορεί να μην είναι αρκετά αποτελεσματική ώστε να δικαιολογήσει την επένδυση των ανθρώπων. Για την βελτιστοποίηση της χρήσης των πόρων, μία ενημερωμένη προσέγγιση της OCTAVE πρέπει: να είναι λιγότερο δύσκολο να χρησιμοποιηθεί να απαιτεί λιγότερη χειραγώγηση των δεδομένων (με τη βελτίωση της ροής της διαδικασίας, την ιεράρχηση των δραστηριοτήτων, καθώς και την ποσότητα και το είδος των δεδομένων που συλλέγονται) να προβεί σε εξορθολογισμό των διαδικασιών για τον εντοπισμό και μείωσης των κινδύνων (εστιάζοντας αποκλειστικά σε στοιχεία του ενεργητικού που αφορούν πληροφορίες, με τη βελτίωση των μεθόδων ταυτοποίησης απειλών, και τη βελτίωση του τρόπου με τον οποίο οι κίνδυνοι τεκμηριώνονται και αναλύονται ) να βελτιώσει την τεκμηρίωση και την οργάνωση των δεδομένων (με αποτελεσματικό και ουσιαστικό σχεδιασμό φύλλων εργασίας και μειώνοντας την ποσότητα των δεδομένων μεταφοράς) να είναι αυτοδιορθωτική (με την οικοδόμηση σημείων ελέγχου και τις ισορροπιών που επιτρέπουν στους χρήστες να συνειδητοποιήσουν ότι είναι εκτός θέματος, πριν προλάβουν να δαπανήσουν σημαντικούς πόρους ) Ενθάρρυνση θεσμοθέτησης Για να είναι αποτελεσματικές, οι δραστηριότητες αξιολόγησης των κινδύνων πρέπει να είναι μέρος μιας μεγαλύτερης συνεχούς διαδικασίας διαχείρισης των κινδύνων. Τοποθετημένη σωστά, η εκτίμηση κινδύνου χρησιμεύει ως διαγνωστικό στοιχείο της συνεχούς διαχείρισης του κινδύνου. Ο οργανισμός χρησιμοποιεί την αξιολόγηση του κινδύνου να καθορίσει το καθεστώς των ελέγχων που έχει θέσει ήδη σε εφαρμογή για τη διαχείριση της ασφάλειας των πληροφοριών και προετοιμάζει και υλοποιεί σχέδια για την αντιμετώπιση όποιων κενών έχουν εντοπιστεί. Έτσι, η εκτίμηση του κινδύνου όχι μόνο βοηθά τον οργανισμό να καθορίσει μια τιμή αναφοράς από την οποία μπορεί να προέλθει μία μέτρηση, αλλά τον βοηθά επίσης στην τρέχουσα κατάσταση να κρατήσει τον παλμό της αποτελεσματικότητας της ασφάλειας μέσω της επαναλαμβανόμενης και της συνεπής χρήση μέσα από πάροδο του χρόνου. Για να ενθαρρυνθεί η χρήση της εκτίμησης κινδύνου ως ένα εργαλείο συνεχούς διαδικασίας διαχείρισης κινδύνων, η εκσυγχρονισμένη μέθοδος OCTAVE πρέπει να δίνει πρόσβαση σε όσο το δυνατόν πιο πολλούς χρήστες της οργάνωσης, να απαιτεί χαμηλά επίπεδα προσπάθειας και των επενδύσεων, και να έχει ως στόχο να παράγει, με συνέπεια, σημαντικά αποτελέσματα. Παραγωγή συνεχών και συγκρίσιμων αποτελεσμάτων για ολόκληρη την επιχείρηση 25

26 Ένας οργανισμός πρέπει να είναι σε θέση να κάνει χρήση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης των κινδύνων για την ασφάλεια πληροφοριών με έναν τρόπο που να υποστηρίζει και να επιτρέπει μια μεγαλύτερη επιχειρησιακή προσπάθεια διαχείρισης του κινδύνου. Αυτό προϋποθέτει η μεθοδολογία να επιτρέπει στον οργανισμό να επιτύχει όχι μόνο συνεπή αποτελέσματα την πάροδο του χρόνου, αλλά τα αποτελέσματα αυτά να είναι συγκρίσιμα μεταξύ διαφορετικών λειτουργικών μονάδων και τομέων δραστηριοτήτων του οργανισμού. Επιπλέον, τα αποτελέσματα που παράγονται από τη μεθοδολογία πρέπει να είναι ένας παράγοντας επιτυχούς εκτέλεση των βημάτων μεθοδολογίας, που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ομάδα ανάλυσης που εκτελεί την αξιολόγηση. Διευκόλυνση της ανάπτυξης ενός πυρήνα με ικανότητα αξιολόγησης του κινδύνου Μια κουλτούρα που βασίζεται στην επίγνωση των κινδύνων προκύπτει όταν οι εργαζόμενοι σε όλη την οργάνωση καλλιεργούν ένα σύνολο ικανοτήτων που αφορά στη διαχείριση κινδύνου και χρησιμοποιούν αυτή τη γνώση ως κατευθυντήρια δύναμη για την εκτέλεση ευθυνών που προκύπτουν στη δουλειά τους σε καθημερινή βάση. Μαθαίνοντας να εκτελούν την εκτίμηση κινδύνου είναι ένα θεμελιώδης τρόπος για τη βελτίωση αυτών των ικανοτήτων και έτσι μπορούν να προωθήσουν μια κουλτούρα για την επίγνωση των κινδύνων μέσα στον οργανισμό. Ωστόσο, αυτό απαιτεί ότι η μεθοδολογία αξιολόγησης κινδύνου είναι προσβάσιμη, έχουν χαμηλά εμπόδια στη χρήση (όπως ο βαθμός στον οποίο η εξειδικευμένη εκπαίδευση είναι απαραίτητη), και παράγει σημαντικά αποτελέσματα που μπορούν να βοηθήσουν τους εργαζόμενους να αποδίδουν καλύτερα τη δουλειά τους. Υποστήριξη των απαιτήσεων συμμόρφωσης των επιχειρήσεων Οι δραστηριότητες, που αφορούν την ασφάλεια των πληροφοριών, σε πολλούς οργανισμούς που καθοδηγούνται από την ανάγκη τους να διαχειριστούν ένα όλο και πιο ελεγχόμενο περιβάλλον. Όσο οι οργανισμοί πρέπει να επικεντρώνονται στη διαχείριση των κινδύνων, θέλουν να είναι σε θέση να δρουν γρήγορα και να επιτυγχάνουν αποτελεσματική συμμόρφωση. Έτσι, μια μεθοδολογία αξιολόγησης του κινδύνου πρέπει να είναι σε θέση να υποστηρίξει εύκολα δραστηριότητες διαχείρισης κινδύνων ασφάλειας πληροφοριών, για τις οποίες μπορεί να απαιτηθεί η συμμόρφωση με διάφορους νόμους και κανονισμούς Ειδικές βελτιώσεις στην octave allegro Η προηγούμενη ενότητα περιγράφει τις βασικές απαιτήσεις για την επικαιροποίηση των υφιστάμενων μεθόδων OCTAVE. Σε αυτή την ενότητα, συζητούνται συγκεκριμένες βελτιώσεις που έχουν ενσωματωθεί στην OCTAVE Allegro μεθοδολογία για να πληρούν αυτές τις απαιτήσεις. Συλλογή δεδομένων και Βελτίωση Προσανατολισμού Κατά την ανάπτυξη της OCTAVE Allegro, δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στην ελαχιστοποίηση του αποτυπώματος της διαδικασίας. Αυτό συμβάλλει στην ευκολία της χρήσης, υποστηρίζει την επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων με ελάχιστες δεσμεύσεις πόρων, και ενθαρρύνει την μακροπρόθεσμη επαναληψιμότητα της διαδικασίας. Οι διαδικασίες συλλογής δεδομένων μέσω εργαστηρίου, αναπόσπαστα συνδεδεμένες με τις υπάρχουσες μεθόδους OCTAVE έχουν εξαλειφθεί και αντικατασταθεί με απλουστευμένα φύλλα εργασίας και δομημένη καθοδήγηση. Αυτό μειώνει την αναγκαία 26

27 δέσμευση πόρων για τη διαδικασία για τα άτομα εκτός της ομάδας ανάλυσης και εξαλείφει την δέσμευση αυτών που συμμετείχαν γενικά στον προγραμματισμό και συντονισμό των εργασιών. Επιπλέον, ο όγκος της καθοδήγησης και τα απαιτούμενα φύλλα εργασίας έχουν μειωθεί δραστικά για την παροχή μόνο των απαραίτητων θεμελιακών στοιχείων και των βημάτων της διαδικασίας. Έτσι, η χρησιμότητα της μεθόδου έχει βελτιωθεί μέσα από λιγότερα, περισσότερο εστιασμένα βήματα και έχει κατευθυνθεί στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που αφορούν την διαχείριση κινδύνων, παρά στην καλλιέργεια βασικών εγκαταστάσεων και αρχών της μεθόδου. Βελτιωμένη εστίασης στα περιουσιακά στοιχεία Στις υπάρχουσες μεθόδους OCTAVE, τα περιουσιακά στοιχεία αποτελούνται από ανθρώπους, πληροφορίες, συστήματα, υπηρεσίες και εφαρμογές, μέχρι και λογισμικό. Ενώ όλοι αυτοί οι τύποι περιουσιακών στοιχείων είναι σημαντικοί για την εκτίμηση του κινδύνου, σε ορισμένους χρήστες προκαλείται σύγχυση να θεωρήσουν περιουσιακά στοιχεία άλλα, εκτός από αυτά που σχετίζονται με τις πληροφορίες, διότι οδηγούνται μερικές φορές σε ορισμό περιουσιακού στοιχείου που είναι πολύ ευρύς ή στενός για την εκτίμηση του κινδύνου. Ο πρωταρχικός στόχος της μεθόδου OCTAVE Allegro ο ορισμός του περιουσιακού στοιχείου πληροφοριών. Όλα τα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία αναγνωρίζονται και αξιολογούνται στο πλαίσιο κατά το οποίο είναι συνδεδεμένα με τα περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών. Αυτό εξαλείφει την πιθανή σύγχυση και μειώνει την πιθανότητα να πραγματοποιηθεί εκτεταμένη συλλογή και ανάλυση των δεδομένων για περιουσιακά στοιχεία που θα βρεθούν αργότερα να είναι ανεπαρκώς καθορισμένα, έξω από το πεδίο της εκτίμησης, ή χρειάζονται περαιτέρω αποσύνθεση. (7) Φτιάχνοντας το προφίλ των περιουσιακών στοιχείων πληροφορίας Η OCTAVE Allegro απαιτεί από τους οργανισμούς που δημιουργούν προφίλ των περιουσιακών στοιχείων πληροφορίας να παρέχουν έναν πιο ακριβή ορισμό των ορίων αυτών των στοιχείων με τη δημιουργία συνεπών, ξεκάθαρων, και συμφωνηθέντων ορισμών για το περιουσιακό στοιχείο. Μέσα από το προφίλ αυτό, ένας οργανισμός αποδίδει την κυριότητα, ορίζει τις απαιτήσεις ασφάλειας, και συλλαμβάνει την αξία του περιουσιακού στοιχείου. Μόλις ένα προφίλ έχει δημιουργηθεί, μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί και να ενημερωθεί σε επόμενες αξιολογήσεις. Αυτό υποστηρίζει την καθιέρωση βάσεων πληροφοριών για τις μελλοντικές εκτιμήσεις και υποστηρίζει την επαναληψιμότητα της μεθόδου. Ορισμός και χρησιμοποίηση των απαιτήσεων ασφάλειας των περιουσιακών στοιχείων πληροφοριών Απαιτήσεις ασφάλειας όπως, εμπιστευτικότητα, ακεραιότητα και διαθεσιμότητα, είναι μέρος του DNA ενός περιουσιακού στοιχείου πληροφοριών. Πρόκειται για απαιτήσεις του περιουσιακού στοιχείου που εξασφαλίζουν την προστασία και τη βιωσιμότητα του. Ανεξάρτητα από το πού το περιουσιακό στοιχείο αποθηκεύεται, μεταφέρεται, ή υποβάλλεται σε επεξεργασία, ή ακόμα που έχει θεματοφυλακή (είτε εντός είτε εκτός του οργανισμού), οι απαιτήσεις ασφάλειας του περιουσιακού στοιχείου ζουν με αυτό καθ όλη την ωφέλιμη ζωή του. Ορίζοντας τις απαιτήσεων ασφαλείας για τα περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών η OCTAVE Allegro μειώνει την πιθανή σύγχυση γύρω από τον ορισμό και την εφαρμογή 27

28 των απαιτήσεων ασφαλείας στη διαδικασία εκτίμησης κινδύνου. Στις υπάρχουσες μεθόδους OCTAVE, οι απαιτήσεις ασφαλείας δεν σχετίζονται ειδικά με περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών και έτσι οι χρήστες συχνά αναπτύσσουν και προσπαθούν να εφαρμόσουν αυτές τις έννοιες στο ανθρώπινο δυναμικό και στην τεχνολογική υποδομή. Αυτό προκαλεί σε ορισμένους χρήστες προβλήματα στην αναγνώριση των κινδύνων και στην ανάλυση αυτών. Επιπλέον, οι απαιτήσεις ασφάλειας είναι ένα θεμελιώδες στοιχείο για το σχεδιασμό και την εφαρμογή σχεδίων μετριασμού του κινδύνου. Η OCTAVE Allegro απαιτεί ρητώς από τους χρήστες να λάβουν υπόψη τις επιπτώσεις των συνεπειών του κινδύνου σχετικά με τις απαιτήσεις ασφάλειας και τις δράσεις για τον μετριασμό αυτών. Βελτιωμένη Αναγνώριση Απειλής Οι υπάρχουσες μέθοδοι OCTAVE χρησιμοποιούν τα δέντρα απειλή ως οδηγό για τον εντοπισμό απειλών. Όσο κι αν αυτά τα δέντρα παρέχουν ένα δομημένο μέσο για τον εντοπισμό και την εξέταση διαφόρων σεναρίων περί απειλών, μπορούν μερικές φορές να προκαλέσουν σύγχυση στη χρήση, ειδικά για χρήστες με περιορισμένη εμπειρία διαχείρισης κινδύνων. Για παράδειγμα, κάθε μονοπάτι σε ένα δέντρο απειλή της OCTAVE είναι μια γενική διάρθρωση μιας απειλής- για να κάνουν αποτελεσματική χρήση αυτών των δέντρων, οι συμμετέχοντες στην εκτίμηση OCTAVE πρέπει να γίνει ειδήμονες στη μετάφραση αυτών των γενικών μονοπατιών σε σενάρια πραγματικού κόσμου. Όταν οι χρήστες αδυνατούν να κάνουν αυτή τη μετάφραση, επηρεάζεται σημαντικά η ευρωστία του εντοπισμού των κινδύνων και απειλών. Επιπλέον, οι χρήστες συχνά αποτυγχάνουν να συνειδητοποιήσουν ότι κάθε διαδρομή στα δέντρα απειλή μπορεί να ισοδυναμεί με ένα ή περισσότερα από ένα σενάρια πραγματικού κόσμου. Αυτό είναι σημαντικό γιατί ακόμη κι αν πολλές απειλές μοιράζονται το ίδιο κίνητρο και αποτέλεσμα, μπορεί να απαιτείται σημαντικά διαφορετική προσέγγιση για μετριασμού. Επιπλέον, υπερβολική εξάρτηση από τα δέντρα απειλή για την αναγνώριση απειλών (αντί της ενεργού συζήτηση και ανάπτυξη σεναρίων) μπορεί να ελαττώσει σημαντικά τη συνολική αποτελεσματικότητα της διαδικασίας για την εκτίμηση του κινδύνου. Η OCTAVE Allegro χρησιμοποιεί ερωτηματολόγια για σενάρια απειλής και όχι δέντρα, για να βοηθήσει τους χρήστες να εντοπίζουν τις απειλές που σχετίζονται με ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφοριών. Τα ερωτηματολόγια βασίζονται στα δέντρα απειλή που συμπεριλαμβάνονται στη μέθοδο OCTAVE και έτσι εξασφαλίζουν μια ευρεία εξέταση των πιθανών απειλών. Ωστόσο, τα ερωτηματολόγια σχεδιάζονται γύρω από το μέρος στο οποίο φιλοξενείται το περιουσιακό στοιχείο, έτσι ώστε οι χρήστες να εστιάσουν στις απειλές που σχετίζονται με ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφοριών όταν αποθηκεύονται, μεταφέρονται, ή υποβάλλονται σε επεξεργασία σε ένα συγκεκριμένο μέρος. Αυτό απλοποιεί τη δομή του ερωτηματολογίου και μειώνει το συνολικό χρόνο που απαιτείται για βρούμε μια αντιπροσωπευτική λίστα από πιθανές απειλές. Προσέγγιση με χαμηλά τεχνολογικά στάνταρ Η OCTAVE Allegro χρειάζεται μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση για το τεχνολογικό περιβάλλον ενός οργανισμού, και για τη σχέση της με τα περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών, σε σχέση με τις προσεγγίσεις που γίνονται από τις υπάρχουσες OCTAVE μεθόδους. Αντί να τρέχει εργαλεία για εύρεση αδυναμιών και να κάνει χρήση των 28

29 αποτελεσμάτων για την αναγνώριση της απειλής, στην OCTAVE Allegro οι χρήστες χαρτογραφούν ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφοριών και αναγνωρίζουν το μέρος στο οποίο η πληροφορία είναι αποθηκευμένη, μεταφέρεται, ή υποβάλλεται σε επεξεργασία και εξετάζει τις απειλές σε κάθε μία από αυτές τις τοποθεσίες. Υπάρχει ακόμα μια τεχνολογική άποψη, αλλά δεν εμποδίζεται από την εκτέλεση δυσκίνητη εργαλείων που απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεων και κατασπατάληση πόρων. Εξάλειψη των τεστ αδυναμιών Ο προσδιορισμός των τρωτών σημείων είναι ένα σημαντικό μέσο για τον εντοπισμό του κινδύνου. Ωστόσο, μπορεί να είναι μια χρονοβόρα δραστηριότητα που παραπλανεί τελικά τη δραστηριότητα αξιολόγησης του κινδύνου. Η χρήση και η εκτέλεση των εργαλείων αυτών, καθώς και η ανάλυση των αποτελεσμάτων τους, αποτελούν δυσκίνητες εργασίες, ακόμη και για οργανισμούς που εκτελούν αυτές τις εργασίες σε τακτική βάση. Στην πράξη, πολλοί χρήστες των υφισταμένων μεθόδων OCTAVE διαπιστώνουν ότι η εκτέλεση τέτοιων εργαλείων στην πραγματικότητα οδηγεί σε απώλεια δυναμικής και δεν παρέχει πρόσθετες πληροφορίες, που δεν μπορούν να αποκτηθούν μέσω των σεναρίων απειλή. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους οργανισμούς που εκτελούν την πρώτη τους εκτίμηση κινδύνου ή για αυτές που δε έχουν εμπειρία στη χρήση αυτών των εργαλείων. Επιπλέον, επειδή πολλοί οργανισμοί συγχέουν την εκτίμηση αδυναμιών με την εκτίμηση κινδύνου, οι οργανισμοί διακόπτουν μερικές φορές τις διαδικασίες της OCTAVE με την εσφαλμένη πεποίθηση ότι τα τρωτά σημεία που έχουν εντοπιστεί είναι κίνδυνοι. Αλλά μόνο μέσω της ανάλυσης των πιθανών αποτελεσμάτων και των επιπτώσεων των αδυναμιών μπορούν να θεωρηθούν κίνδυνοι που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η απαίτηση για τη λειτουργία των εργαλείων εύρεσης αδυναμιών για να ολοκληρωθεί το προφίλ των κινδύνων που σχετίζονται με τις τεχνολογικές υποδομές του οργανισμού αποβάλλεται στην OCTAVE Allegro. Ωστόσο, εάν ένας οργανισμός έχει μια βασική και χρόνια ικανότητα στα εργαλεία αυτά μπορεί εύκολα να τα ενσωματώσει σε πολλές διαδικασίες της OCTAVE Allegro ώστε να παρέχουν μία πιο εύρωστη άρθρωση του κινδύνου. (8) Εισαγωγή της έννοιας του μέρους που ζει στο περιουσιακό στοιχείο πληροφοριών Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η OCTAVE Allegro εισάγει της τοποθεσίας για την διαδικασία της αξιολόγησης. Η μέθοδος OCTAVE Allegro εξασφαλίζει την εξέταση όλων των τοποθεσιών στις οποίες είναι αποθηκευμένο, μεταφέρεται και υποβάλλεται σε επεξεργασία ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας, είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά με την οργάνωση. Αυτό δεσμεύει αποτελεσματικά την αξιολόγηση και εξασφαλίζει την κατάλληλη εξέταση του πεδίου εφαρμογής. Η προσθήκη της έννοιας του «χάρτη περιβάλλοντος" Η OCTAVE Allegro εισάγει την έννοια χάρτη που σχετίζεται με το περιβάλλον κινδύνου των πληροφοριών. Στην ουσία, αυτός ο χάρτης βοηθά το χρήστη να καθορίσει όλα τα μέρη όπου είναι αποθηκευμένο, μεταφέρεται και υποβάλλεται σε επεξεργασία ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας. Μέσα από τη δημιουργία αυτού του χάρτη, η ομάδα ανάλυσης καθορίζει τα όρια (εσωτερικά και εξωτερικά) του περιβάλλοντος απειλής και το πεδίο εφαρμογής της αξιολόγησης του κινδύνου. Αυτό επιτρέπει μια πιο συστηματική και συνεκτική διαδικασία για την εξέταση όλων των χώρων όπου το περιουσιακό στοιχείο 29

30 μπορεί να απειλείται και μια πιο ισχυρή εξέταση του κινδύνου. Επιπλέον, ο χάρτης χρησιμεύει ως βασική τεκμηρίωση του περιβάλλοντος κινδύνου για ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφοριών για μελλοντική εξέταση των απειλών και άλλους ελέγχους. Δυνατότητες για Βελτιωμένη Ανάλυση Η OCTAVE Allegro βελτιώνει σημαντικά τις δυνατότητες ανάλυσης των υφιστάμενων μεθόδων OCTAVE μέσω της εισαγωγής των φύλλων κινδύνου και της συνιστώσας της ποσοτικής ανάλυση. Ανάπτυξη φύλλων εργασίας κινδύνου των περιουσιακών στοιχείων πληροφορίας Στην OCTAVE Allegro όλες τις σχετικές πληροφορίες για ένα συγκεκριμένο κίνδυνο ενός περιουσιακού στοιχείου πληροφοριών συλλαμβάνονται σε ένα φύλλο εργασίας. Σε αυτό το φύλλο εργασίας, απειλές και επιπτώσεις ενός κινδύνου που σχετίζεται με πληροφορίες συλλαμβάνονται, η σχετική βαθμολόγηση κινδύνου υπολογίζεται, και τα σχέδια μετριασμού και οι δραστηριότητες που τα υλοποιούν τεκμηριώνονται. Αυτό μειώνει σημαντικά την τεκμηρίωση, την οργάνωση, και τον χειρισμό των δεδομένων που απαιτείται για την εκτέλεση της αξιολόγησης του κινδύνου και παράγει μια πολύ συμπυκνωμένη άποψη για τους κινδύνους που μπορεί να κοινοποιηθεί και να διαδοθεί. Επίσης βοηθά τον οργανισμό να οργανώσει τις πληροφορίες που αφορούν τον κίνδυνο κατά τρόπο τέτοιο που να επιτρέπει την ανάλυση των βαθύτερων αιτίων και την ανάπτυξη στρατηγικών μετριασμού, ιδιαίτερα όταν αυτές οι στρατηγικές μπορούν να αντιμετωπίσουν περισσότερους από έναν κινδύνους. Επιπλέον, η ανάπτυξη των φύλλων διευκολύνει την ικανότητα του οργανισμού να εκτελέσει την ανάλυση και την αξιολόγηση σε όλες τις οργανωτικές μονάδες λόγω της τυποποιημένης μορφής. Εκτέλεση ποσοτικής ανάλυσης Οι μέθοδοι OCTAVE είναι σε μεγάλο βαθμό ποιοτικές μεθοδολογίες εκτίμησης κινδύνου. Δηλαδή, δανείζουν τους εαυτούς τους σε ποιοτικές εκτιμήσεις και περιγραφές του κινδύνου και όχι σε ποσοτικές. Παρόλο που ο λειτουργικός κίνδυνος είναι από τη φύση του δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί, οι οργανισμοί με σημαντική εμπειρία σε μεθοδολογίες εκτίμησης κινδύνων βασισμένες σε αριθμούς, θεωρούν μεθόδους όπως η OCTAVE κάπως δύσκολο να θεσμοθετηθούν, επειδή τους λείπει μια έμφυτη διαδικασία για την ιεράρχηση των κινδύνων. Η OCTAVE Allegro προβλέπει απλή ποσοτική ανάλυση των κινδύνων με την εισαγωγή μιας σχετικής βαθμολογίας κινδύνου. Μια σχετική βαθμολόγηση κινδύνου είναι μια τιμή που προκύπτει από την εξέταση της ποιοτικής περιγραφής της πιθανότητας κινδύνου σε συνδυασμό με την ιεράρχηση των οργανωτικών επιπτώσεων του κινδύνου με βάση τα κριτήρια μέτρησης κινδύνου του οργανισμού. Το σκορ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να συγκρίνει τη σχετική σημασία των επιμέρους κινδύνων. Για παράδειγμα, όταν συγκρίνουμε δύο κινδύνους, ο κίνδυνος με την υψηλότερη βαθμολογία θεωρείται ότι είναι πιο σημαντικός σε σχέση με άλλους κινδύνους. Δεδομένου ότι τα αποτελέσματα προέρχονται σταθερά από τα κριτήρια μέτρησης του κινδύνου σε ολόκληρο τον οργανισμό, μπορούν να συγκριθούν μεταξύ τους και στο πέρασμα του χρόνου, καθώς το περιβάλλον λειτουργίας του οργανισμού αλλάζει. 30

31 Βελτιωμένος Προσανατολισμός Μετριασμού του Κινδύνου Αποτελεσματικές στρατηγικές μετριασμού του κινδύνου πρέπει να αναπτυχθούν, για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις ασφάλειας και οι έλεγχοι που θα υλοποιηθούν στην τοποθεσία όπου είναι αποθηκευμένο, μεταφέρεται και υποβάλλεται σε επεξεργασία ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας. Η μέθοδος OCTAVE Allegro (μέσω της χρήση του φύλλου εργασίας κινδύνου) ορίζει ρητά ότι για να ικανοποιηθούν τα προηγούμενα, απαιτείται με ανάπτυξη συγκεκριμένων στρατηγικών μετριασμού για κάθε τοποθεσία, όπου το περιουσιακό στοιχείο ζει. Στην ουσία, αυτό αναγκάζει το χρήστη να εξετάσει και να ελέγχει την ασφάλεια στην τοποθεσία, αν αυτή είναι επαρκής για την πρόληψη ή την άμβλυνση του κινδύνου υπό εξέταση, και τι επιπλέον έλεγχοι θα πρέπει να εφαρμοστούν Λιγότερες Απαιτήσεις για Εκπαίδευση και Γνώση Συνδυάζοντας μερικές από τις δομημένες έννοιες της OCTAVE S, μαζί με μια βελτιωμένη και απλουστευμένη διαδικασία εκτίμησης και σχεδιασμού του μετριασμού των κινδύνων, η OCTAVE Allegro μειώνει σημαντικά τις απαιτήσεις γνώσεων και την κατάρτιση για την εκτέλεση μιας ισχυρής και αποτελεσματικής αξιολόγησης κινδύνων. Η εκμάθηση της OCTAVE Allegro συνήθως διαρκεί λιγότερο χρόνο από αυτόν που χρειάζεται για τις υφιστάμενες μεθόδους, και το επίπεδο των απαιτούμενων διαδικασιών, της διαχείρισης κινδύνων, καθώς και των τεχνικών γνώσεων που απαιτούνται για τους συμμετέχοντες της ομάδας ανάλυσης σχετίζεται με την ανάπτυξη ικανοτήτων αξιολόγησης των κινδύνων και όχι στο να γίνει κάποιος επαγγελματίας διαχειριστής κινδύνου OCTAVE ALLEGRO Η προσέγγιση της OCTAVE Allegro έχει σχεδιαστεί για να επιτρέψει ευρεία αξιολόγηση του περιβάλλοντος του λειτουργικού κινδύνου ενός οργανισμού με στόχο την παραγωγή πιο ισχυρών αποτελεσμάτων χωρίς την ανάγκη για εκτεταμένη γνώση εκτίμησης του κινδύνου. Η προσέγγιση αυτή διαφέρει από τις προηγούμενη OCTAVE προσεγγίσεις, εστιάζοντας κυρίως στα περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με την πληροφορία, δηλαδή πώς χρησιμοποιούνται, πού είναι αποθηκευμένα, πού μεταφέρονται, πού γίνεται η επεξεργασία, και πώς είναι εκτεθειμένα σε απειλές, ποια είναι τα τρωτά τους σημεία, καθώς τι διαταραχές έχουμε ως αποτέλεσμα. Η OCTAVE Allegro είναι επίσης κατάλληλη για χρήση από άτομα που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν εκτίμηση κινδύνου χωρίς εκτεταμένη οργανωτική συμμετοχή ή τεχνογνωσία. (1) 31

32 ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΒΑΣΗΣ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΑΠΕΙΛΩΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΣ ΡΙΣΚΟΥ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΡΙΣΚΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΑΔΥΝΑΜΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΟΠΟΘΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΕΝΑΡΙΩΝ ΑΠΕΙΛΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΡΙΣΚΟΥ ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΥ Εικόνα 3:Σχηματική απεικόνιση της octave allegro Η προσέγγιση της OCTAVE Allegro αποτελείται από οκτώ βήματα που οργανώνονται σε τέσσερις φάσεις, όπως απεικονίζεται παραπάνω. Στη φάση 1, ο οργανισμός αναπτύσσει κριτήρια μέτρησης του κινδύνου σύμφωνα με τους οργανωτικούς του οδηγούς. Στη φάση 2, φτιάχνεται ένα προφίλ στα περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με την πληροφορία και τα οποία θεωρούνται ύψιστης σημασίας. Αυτή η διαδικασία, καθορίζει σαφή σύνορα για το περιουσιακό στοιχείο, προσδιορίζει τις απαιτήσεις ασφαλείας, και προσδιορίζει όλες τις τοποθεσίες στις οποίες αποθηκεύεται, μεταφέρεται, ή επεξεργάζεται το στοιχείο αυτό. Στη φάση 3, προσδιορίζονται οι απειλές που υπάρχουν για το στοιχείο στην τοποθεσία όπου αποθηκεύεται, μεταφέρεται, ή επεξεργάζεται. Στη φάση 4, οι κίνδυνοι για τα περιουσιακά στοιχεία πληροφοριών εντοπίζονται και αναλύονται και αναπτύσσονται προσεγγίσεις μετριασμού των κινδύνων αυτών. Η σχέση μεταξύ των φάσεων και των πραγματικών βημάτων της μεθοδολογίας απεικονίζονται στον οδικό χάρτη της OCTAVE Allegro και παρουσιάζονται στο παραπάνω σχήμα. Τα αποτελέσματα που εξάγονται από κάθε βήμα της διαδικασίας λαμβάνονται από μια σειρά φύλλων εργασίας, τα οποίες στη συνέχεια χρησιμοποιούνται ως στοιχεία εισόδου στο επόμενο βήμα της διαδικασίας. Τα επιμέρους βήματα της μεθοδολογίας περιγράφονται με περισσότερη λεπτομέρεια παρακάτω. Βήμα 1 - Καθιέρωση κριτηρίων μέτρησης του κινδύνου Το πρώτο βήμα στη διαδικασία OCTAVE Allegro καθορίζει τους οργανωτικούς οδηγούς που θα χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση των επιπτώσεων του κινδύνου για την 32

33 αποστολή και τους επιχειρηματικούς στόχους του οργανισμού. Αυτοί οι οδηγοί αντικατοπτρίζονται σε ένα σύνολο κριτηρίων μέτρησης του κινδύνου που δημιουργούνται ως αρχικό στάδιο του βήματος 1. Κριτήρια μέτρησης του κινδύνου είναι ένα σύνολο ποιοτικών μέτρων κατά των οποίων τα αποτελέσματα ενός υπαρκτού κινδύνου μπορούν να αξιολογηθούν και να αποτελέσουν τη βάση μιας αξιολόγησης του κινδύνου του ενεργητικού των πληροφοριών. Χρησιμοποιώντας συνεπή κριτήρια μέτρησης των κινδύνων που αντικατοπτρίζουν με ακρίβεια μια οργανωτική άποψη, διασφαλίζει ότι οι αποφάσεις σχετικά με το πώς πρέπει να μετριαστεί ο κίνδυνος, θα είναι συνεπής όσον αφορά στα περιουσιακά στοιχεία, που σχετίζονται με πολλαπλές πληροφορίες, καθώς και στις λειτουργικά ή άλλες υπηρεσιακές μονάδες. Εκτός από την αξιολόγηση της έκτασης του αντίκτυπου του κινδύνου σε μια συγκεκριμένη περιοχή, ένας οργανισμός πρέπει να αναγνωρίσει ποιες περιοχές των επιπτώσεων είναι πιο σημαντικές για την αποστολή του και για τους επιχειρηματικούς του στόχους. Για παράδειγμα, σε ορισμένους οργανισμούς, το αντίκτυπο στη σχέση του με την πελατειακή του βάση μπορεί να είναι πιο σημαντική από ένα αντίκτυπο στη συμμόρφωση με τους κανονισμούς. Αυτή η ιεράρχηση των επιπτώσεων πραγματοποιείται επίσης σε αυτό το αρχικό στάδιο. Η μέθοδος OCTAVE Allegro παρέχει ένα τυποποιημένο σύνολο από πρότυπα φύλλα εργασίας για να δημιουργηθούν αυτά τα κριτήρια σε διάφορους τομείς των επιπτώσεων και στη συνέχεια να τους δοθεί προτεραιότητα. Διαδικασία 1 Ορίζεται ένα ποιοτικό σύνολο μέτρων (κριτήρια μέτρησης κινδύνου) έναντι του οποίου θα είμαστε σε θέση να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματά ενός κινδύνου για την αποστολή και τους επιχειρηματικούς στόχους ενός οργανισμού. Τα κριτήρια τεκμηριώνονται με τα Κριτήρια φύλλα εργασίας μέτρηση του κινδύνου (Risk Measurement Criteria Worksheets). Εξετάζουν, τουλάχιστον, τους παρακάτω τομείς: Φήμη / εμπιστοσύνη των πελατών (Φύλλο Εργασίας 1, Παράρτημα ) Χρηματοοικονομικά (Φύλλο Εργασίας 2, Παράρτημα) Παραγωγικότητα (Φύλλο Εργασίας 3, Παράρτημα) Ασφάλεια και υγεία (Φύλλο εργασίας 4, Παράρτημα) Πρόστιμα / νομικές κυρώσεις (Φύλλο εργασίας 5, Παράρτημα) Περιοχή κρούσης που ορίζεται από το χρήστη (Φύλλο εργασίας 6, Παράρτημα) Συμπληρώνουμε και άλλα τυχόν κενά φύλλα με δικά μας κριτήρια, που θεωρούμε σημαντικά για τον οργανισμό.. Μπορούμε επίσης να αλλάξουμε τις περιγραφές που παρέχονται ή να προσθέσουμε άλλες. Διαδικασία 2 Δώστε προτεραιότητα τις περιοχές των επιπτώσεων από τις πιο σημαντικές προς τις λιγότερο σημαντικές χρησιμοποιώντας το Impact Ranking Φύλλο (Φύλλο Εργασίας 7, 33

34 Παράρτημα). H πιο σημαντική κατηγορία θα πρέπει να λαμβάνει την υψηλότερη βαθμολογία ενώ η λιγότερο σημαντική την χαμηλότερη. Βήμα 2 - Ανάπτυξη Προφίλ Περιουσιακού Στοιχείου Πληροφορίας Η μεθοδολογία OCTAVE Allegro επικεντρώνεται σε περιουσιακά στοιχεία πληροφορίας του οργανισμού και το Βήμα 2 αρχίζει η διαδικασία δημιουργίας ενός προφίλ για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία. Ένα προφίλ είναι μια αναπαράσταση ενός τέτοιου στοιχείου του ενεργητικού, περιγράφοντας τα μοναδικά χαρακτηριστικά του, τις ιδιότητες, τα χαρακτηριστικά και αξία του. Η διαδικασία δημιουργίας προφίλ εξασφαλίζει ότι ένα περιουσιακό στοιχείο περιγράφεται με σαφήνεια, ότι υπάρχει ένας σαφής ορισμός των ορίων του περιουσιακού στοιχείου, και ότι οι απαιτήσεις ασφαλείας για το στοιχείο αυτό ορίζονται επαρκώς. Το προφίλ για κάθε περιουσιακό στοιχείο περιγράφεται σε ένα μόνο φύλλο εργασίας που αποτελεί τη βάση για τον προσδιορισμό των κινδύνων και απειλών στα επόμενα στάδια. Διαδικασία 1 Η πρώτη δραστηριότητα σε αυτό το στάδιο της αξιολόγησης κινδύνου περιλαμβάνει τον προσδιορισμό μιας συλλογής στοιχείων πληροφορίας στην οποία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια εκτίμηση. Η αξιολόγηση παρέχει βοήθεια όταν επικεντρώνεται στα περιουσιακά στοιχεία που είναι πιο σημαντικά για τον οργανισμό. Ανάλογα με το επίπεδο στο οποίο θα εκτελεστεί αυτή η εκτίμηση των κινδύνων, ο "οργανισμός" θα μπορούσε να χωριστεί σε πολλά υποτμήματα. Για γίνει αυτό, πρέπει να απαντηθούν τα ακόλουθα ερωτήματα: Ποια στοιχεία πληροφορίας έχουν τη μεγαλύτερη αξία για τον οργανισμό ; Ποια στοιχεία πληροφορίας χρησιμοποιούνται καθημερινώς σε διαδικασίες και λειτουργίες του οργανισμού ; Ποια στοιχεία πληροφορίας, αν χαθούν, θα διαταράξουν σημαντικά τον οργανισμό και την ικανότητα να επιτύχει τους στόχους ; Ποια άλλα στοιχεία πληροφορίας είναι στενά συνδεδεμένα με αυτά τα στοιχεία πληροφορίας ; Οπότε φτιάχνουμε μια λίστα με τέτοια στοιχεία. Διαδικασία 2 «Εστιάζοντας σε λίγα και κρίσιμα» είναι μια βασική αρχή της διαχείρισης του κινδύνου. Έτσι, θα πρέπει να εκτελέσετε τη δομημένη αξιολόγηση κινδύνου, μόνο για αυτά τα στοιχεία πληροφορίας που είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων, καθώς και για εκείνα που είναι σημαντικά λόγω παραγόντων όπως η ρυθμιστική συμμόρφωση. Από τη λίστα στη διαδικασία 1, πρέπει να απαντηθούν τα ακόλουθα ερωτήματα: 34

35 Ποια στοιχεία πληροφορίας στη λίστα σας θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις στον οργανισμό (όπως αυτές ορίζονται από τα κριτήρια αξιολόγησης του κινδύνου σας), αν ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα συνέβη; Το στοιχείο ή τα στοιχεία πληροφορίας αποκαλύπτονται σε μη εξουσιοδοτημένα άτομα. Το στοιχείο ή τα στοιχεία πληροφορίας έχουν τροποποιηθεί χωρίς άδεια. Το στοιχείο ή τα στοιχεία πληροφορίας χάθηκαν ή καταστράφηκαν. Η πρόσβαση στο στοιχείο ή στα στοιχεία πληροφορίας διακόπηκε. Τα στοιχεία πληροφορίας που πληρούν ένα ή περισσότερα από τα κριτήρια αυτά θα πρέπει να θεωρούνται κρίσιμης σημασίας για τον οργανισμό και θα πρέπει να διενεργηθεί σε αυτά μια δομημένη αξιολόγηση κινδύνου. Ξεκινώντας με την επόμενη δραστηριότητα, θα αρχίσει η διαδικασία της εκτέλεσης μια αξιολόγησης του κινδύνου για ένα από τα κρίσιμα στοιχεία πληροφορίας. Απλά επαναλάβετε όλα τα βήματα για κάθε τέτοιο στοιχείο στο οποίο θέλετε να εκτελέσετε μια αξιολόγηση του κινδύνου. Διαδικασία 3 Στις ακόλουθες δραστηριότητες (3-8) θα συγκεντρωθούν πληροφορίες σχετικά με τα στοιχεία πληροφορίας που είναι απαραίτητα για να ξεκινήσει η δομημένη διαδικασία εκτίμησης κινδύνου. Θα χρησιμοποιηθεί το προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας (Φύλλο εργασίας 8, Παράρτημα Β) για να καταγραφούν αυτές οι πληροφορίες. Για να ξεκινήσουμε, καταγράφουμε το όνομα των κρίσιμων στοιχείων πληροφορίας στη στήλη (1) του προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας. Διαδικασία 4 Τεκμηριώνεται η λογική για την επιλογή του κρίσιμες στοιχείου πληροφορίας στη στήλη (2) του προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας. Καθώς γίνεται αυτό, πρέπει να εξεταστούν τα ακόλουθα ερωτήματα: Γιατί είναι αυτό το στοιχείο ζωτικής σημασίας για τον οργανισμό; Αυτό το στοιχείο υπόκειται σε κανονιστικές απαιτήσεις; Διαδικασία 5 Καταγράφεται μια περιγραφή για το κρίσιμο στοιχείο πληροφορίας στη στήλη (3) του προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας. Βεβαιώνουμε πως έχουμε ορίσει το σκοπό του κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας και χρησιμοποιούμε ένα συμφωνημένο, κοινό ορισμό. Εξετάζουμε τις ακόλουθες ερωτήσεις όταν περιγράφουμε το στοιχείο πληροφορίας: Ποιο είναι το κοινό όνομα για αυτό το στοιχείο ;(πώς οι άνθρωποι εντός του οργανισμού αναφέρονται σε αυτό); Είναι αυτό το στοιχείο σε ηλεκτρονική μορφή ή σε φυσική (δηλαδή, βρέθηκε σε χαρτί), ή και στις δύο; 35

36 Διαδικασία 6 Προσδιορίζουμε τους ιδιοκτήτες των κρίσιμων στοιχείων πληροφορίας και το Καταγράφουμε στη στήλη (4) του προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας. Εξετάζουμε τις ακόλουθες ερωτήσεις για την τεκμηρίωση του ιδιοκτήτη των κρίσιμων στοιχείων πληροφορίας: Ποιος έχει την πρωταρχική ευθύνη για αυτές τις πληροφορίες περιουσιακό στοιχείο; Ποιος κατέχει τις επιχειρηματικές διαδικασίες όπου χρησιμοποιούνται αυτές για το κρίσιμο στοιχείο πληροφορίας; Ποιος είναι υπεύθυνος για τον καθορισμό της αξίας (χρηματικό ή άλλο) των στοιχείων πληροφορίας; Ποιος θα επηρεαστεί περισσότερο, αν το στοιχείο πληροφορίας τεθεί σε κίνδυνο; Υπάρχουν διαφορετικοί ιδιοκτήτες για τα διάφορα στοιχεία των δεδομένων που συνθέτουν το περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας; Διαδικασία 7 Καταγράψτε τις απαιτήσεις ασφαλείας για την εμπιστευτικότητα, την ακεραιότητα και τη διαθεσιμότητα στη στήλη (5) του προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας. Αρχίζουμε με τον έλεγχο των απαιτήσεων που ισχύουν για το στοιχείο πληροφορίας, και συνεχίζουμε συμπληρώνοντας τις πληροφορίες που ολοκληρώνουν κάθε απαίτηση ασφάλειας. Στα δεξιά αυτών των καταστάσεων μπορεί να προστεθούν απαιτήσεις ή γίνουν οι απαιτήσεις πιο συγκεκριμένες. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου, πως, αν υπάρχουν περισσότεροι από ένας ιδιοκτήτες, οι απαιτήσεις ασφαλείας που αναπτύσσονται για το στοιχείο πρέπει να αντανακλούν τις απαιτήσεις όλων των ιδιοκτητών. Οι απαιτήσεις ασφάλειας για τα στοιχεία πληροφορίας προέρχονται συνήθως από τη νομοθεσία και από ρυθμίσεις. Θα πρέπει να βεβαιωθούμε ότι οι απαιτήσεις ασφαλείας που έχουν οριστεί υποστηρίζουν οποιεσδήποτε ισχύουσες διατάξεις. Διαδικασία 8 Προσδιορίζουμε την πιο σημαντική προϋπόθεση για την ασφάλεια των πληροφοριών με σήμανση ένα «Χ» στο πλαίσιο δίπλα στην κατηγορία των απαιτήσεων ασφαλείας στη στήλη (6) του προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας. Θα χρησιμοποιήσουμε αυτές τις πληροφορίες για τον προσδιορισμό των δυνητικών επιπτώσεων ενός κινδύνου, γι' αυτό είναι σημαντικό να επιλέξουμε αυτή την απαίτηση ασφάλειας προσεκτικά. Βήμα 3 - Εντοπισμός Θέσης Περιουσιακού Στοιχείου Πληροφορίας Σε αυτό το βήμα, περιγράφονται τα μέρη όπου τα περιουσιακά στοιχεία πληροφορίας αποθηκεύονται, μεταφέρονται και επεξεργάζονται. Τα στοιχεία αυτά δεν βρίσκονται μόνο σε θέσεις εντός των ορίων ενός οργανισμού, αλλά και σε τοποθεσίες που δεν είναι στον άμεσο έλεγχο του οργανισμού. Τυχόν κίνδυνοι στο μέρος στο οποίο εδράζουν τα στοιχεία απειλούν την ίδια τους την ύπαρξη. 36

37 Για παράδειγμα, πολλοί οργανισμοί αναθέτουν κάποιες, αν όχι όλες τις υποδομές πληροφορικής τους, σε παρόχους. Αυτοί οι πάροχοι υπηρεσιών διαχειρίζονται το μέρος, στο οποίο περιέχονται πλέον τα στοιχεία πληροφορίας του οργανισμού. Εάν ένας πάροχος υπηρεσιών δεν είναι ενήμερος για τις απαιτήσεις ασφάλειας ενός περιουσιακού στοιχείου πληροφοριών που αποθηκεύεται, μεταφέρεται, ή υποβάλλεται σε επεξεργασία σε μέρος που διαχειρίζεται, τότε οι έλεγχοι που αναγκαίοι για την προστασία των περιουσιακών στοιχείων πληροφορίες ενδέχεται να μην είναι επαρκής, εκθέτοντας έτσι τα περιουσιακά στοιχεία σε κίνδυνο. Αυτό το πρόβλημα μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονο εάν ο πάροχος υπηρεσιών, με τη σειρά του, κάνει συμβάσεις με άλλους παρόχους, για υπηρεσίες όπως η αποθήκευση δεδομένων, που μπορεί να είναι άγνωστοι στον ιδιοκτήτη των περιουσιακών στοιχείων. Έτσι, για να αποκτήσει ένα επαρκές προφίλ κινδύνου ενός περιουσιακού στοιχείου πληροφοριών, ένας οργανισμός πρέπει να αναφέρει όλα τα σημεία όπου τα περιουσιακά στοιχεία πληροφορίας αποθηκεύονται, μεταφέρονται, ή υποβάλλονται σε επεξεργασία, έστω και αν δεν βρίσκονται σε άμεσο έλεγχο του οργανισμού. Στο Στάδιο 3 της μεθόδου OCTAVE Allegro, όλα τα μέρη στα οποία αποθηκεύεται ένα περιουσιακό στοιχείο, μεταφέρεται, και επεξεργάζεται, είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά, εντοπίζονται. Σε αυτό το στάδιο η ομάδα ανάλυσης χαρτογραφεί ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφοριών εντοπίζοντας το μέρος στο οποίο ζει, προσδιορίζοντας έτσι τα όρια και μοναδικές συνθήκες που πρέπει να εξεταστούν για τον κίνδυνο. Διαδικασία 1 Χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες από τα worksheets «χαρτογράφησης περιβάλλοντος του στοιχείου πληροφορίας» προσδιορίζουμε πού αποθηκεύονται, μεταφέρονται, ή μεταποιημένα τα στοιχεία πληροφορίας ως εξής: Χρησιμοποιούμε το Φύλλο 9α για την αναγνώριση του τεχνικού περιβάλλοντος, κάτω από τον άμεσο έλεγχο του οργανισμού (εσωτερικό) ή εκτός του οργανισμού (εξωτερικό). Χρησιμοποιούμε το Φύλλο 9β να εντοπίσει φυσικές τοποθεσίες, όπου οι πληροφορίες μπορεί να υπάρχουν είτε εντός είτε εκτός του οργανισμού. Χρησιμοποιούμε το Φύλλο εργασίας Χρήστη 9γ για τον εντοπισμό των ανθρώπων που βρίσκονται εσωτερικά ή εξωτερικά στον οργανισμό και μπορεί να έχουν μια λεπτομερή γνώση των στοιχείων πληροφορίας. Βήμα 4 - Προσδιορισμός τομέων ενδιαφέροντος Στο Βήμα 4 αρχίζει η διαδικασία εντοπισμού των κινδύνων μέσω του προβληματισμού για πιθανές συνθήκες ή καταστάσεις που μπορούν να απειλήσουν τα περιουσιακά στοιχεία πληροφορίας ενός οργανισμού. Αυτά τα σενάρια του πραγματικού κόσμου είναι οι τομείς ενδιαφέροντος και μπορούν να αντιπροσωπεύουν τις απειλές και τα αντίστοιχα ανεπιθύμητα αποτελέσματα τους. Τομέας ενδιαφέροντος μπορεί να χαρακτηριστεί μια απειλή, που είναι μοναδική σε έναν οργανισμό και τις συνθήκες λειτουργίας του. Ο σκοπός αυτού του βήματος δεν είναι να φτιάξει μια πλήρη λίστα όλων των πιθανών εκδοχών 37

38 απειλής για ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας, αλλά η ιδέα είναι να χαρτογραφήσει ποιες από αυτές τις καταστάσεις ή συνθήκες έρχονται αμέσως στο μυαλό της ομάδας ανάλυσης. Διαδικασία 1 Για να εκτελεστεί αυτή η δραστηριότητα, θα χρησιμοποιήσουμε τις πληροφορίες από τα worksheets 9a, 9b, 9c για αναφορά και από το worksheet 10για να καταγράψουμε τις περιοχές ανησυχίας. Για να εντοπιστούν οι τομείς που προκαλούν ανησυχία, ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα: 1. Χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες από τα worksheets 9a,9b,9c, επανεξετάζουμε κάθε πιθανό τομέα ανησυχίας σε σχέση με το πού βρίσκεται η πληροφορία. 2. Καταγράφουμε κάθε περιοχή ανησυχίας που προσδιορίζεται στο worksheet 10. Σε αυτό το φύλλο εργασίας, καταγράφουμε το όνομα του στοιχείο στοιχείου πληροφορίας και να ορίζουμε την περιοχή ανησυχίας με όσες περισσότερες λεπτομέρειες είναι δυνατόν. 3. Επεκτείνουμε περιοχές ανησυχίας για να δημιουργήσετε σενάρια απειλών. Ένα σενάριο απειλής είναι μια πιο λεπτομερής έκφραση των ιδιοτήτων του κινδύνου. Για κάθε περιοχή της ανησυχίας που έχουμε εγγράψει στο Φύλλο κινδύνου 10, συμπληρώνουμε τις στήλες (1) έως (4), καταγράφοντας τον δράστη, τα μέσα και το κίνητρο που έχει καθώς και το αποτέλεσμα που παράγεται. Εάν δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε κάποια από αυτά τα στοιχεία, τα αφήνουμε κενά. 4. Στη στήλη (5) καταγράφουμε πώς αυτή η απειλή θα μπορούσε να επηρεάσει τις απαιτήσεις ασφαλείας που έχουν οριστεί για το στοιχείο πληροφορίας. Συνεχίζουμε να εφαρμόζουμε αυτή την δραστηριότητα μέχρι όλοι οι τομείς ανησυχίας να έχουν εξαλειφθεί. Βήμα 5 - Προσδιορισμός Σεναρίων Απειλής Κατά το πρώτο μισό του Σταδίου 5, οι περιοχές της ανησυχίας που λαμβάνονται από το προηγούμενο βήμα επεκτείνονται σε σενάρια απειλής με την περαιτέρω λεπτομέρεια των ιδιοτήτων μιας απειλής. Αλλά η συλλογή των απειλών που αναπτύχθηκε από τους τομείς ενδιαφέροντος δεν αποτελούν απαραίτητα μια ισχυρή εκτίμηση πιθανών απειλών για τα περιουσιακά στοιχεία πληροφορίας ενός οργανισμού. Έτσι, στο δεύτερο μισό του Σταδίου 5, ένα ευρύ φάσμα επιπρόσθετων απειλών λαμβάνεται υπόψιν, εξετάζοντας σενάρια απειλών. Μια σειρά από σενάρια απειλών μπορεί να αναπαρασταθεί οπτικά σε μια δομή δέντρου που συνήθως αναφέρονται ως ένα δέντρο-απειλή. Τα δέντρα-απειλή περιγράφονται στον παρακάτω πίνακα. 38

39 Δέντρο-απειλή Ανθρώπινοι παράγοντες χρησιμοποιούν τεχνικά μέσα Ανθρώπινοι παράγοντες χρησιμοποιούν φυσικά μέσα Ορισμός Οι απειλές σε αυτή την κατηγορία αποτελούν απειλές για το περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας μέσω του τεχνικής υποδομής του οργανισμού, ή με άμεση πρόσβαση σε ένα μέρος (τεχνική φύσης) που φιλοξενεί ένα περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας. Απαιτείται άμεση δράση από την άτομο και μπορεί να συμβεί σκόπιμα ή τυχαία στη φύση. Οι απειλές σε αυτή την κατηγορία αποτελούν απειλές για το περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας που προκύπτουν από τη φυσική πρόσβαση στο περιουσιακό στοιχείο ή σε ένα μέρος που φιλοξενεί πληροφορίες για το περιουσιακό στοιχείο. Απαιτείται άμεση δράση από ένα άτομο και μπορεί να συμβεί σκόπιμα ή τυχαία στη φύση. Τεχνικά προβλήματα Άλλα προβλήματα Πίνακας 2:Πίνακας δέντρο-απειλή Οι απειλές σε αυτή την κατηγορία είναι τα προβλήματα με τα πληροφοριακά συστήματα και την τεχνολογία ενός οργανισμού. Παραδείγματα περιλαμβάνουν ελαττωματικά υλικά προβλήματα λογισμικού, κακόβουλο κώδικα (π.χ. ιούς), και άλλα προβλήματα που σχετίζονται με το σύστημα. Οι απειλές σε αυτή την κατηγορία είναι τα προβλήματα ή καταστάσεις που είναι έξω από το τον έλεγχο ενός φορέα. Αυτή η κατηγορία περιλαμβάνει τις απειλές των φυσικών καταστροφών (π.χ. πλημμύρες, σεισμοί) και τους κινδύνους αλληλεξάρτησης (π.χ. παροχή ρεύματος). Τα σενάρια απειλής που προέρχεται από τις περιοχές της ανησυχίας αντιστοιχούν σε ένα ή σε περισσότερα παρακλάδια από αυτά τα δέντρα-απειλή. Για να εξασφαλιστεί μια πιο ισχυρή εκτίμηση των απειλών, κάθε κλαδί του δέντρου απειλής λαμβάνεται υπόψιν επίσης 39

40 για κάθε περιουσιακό στοιχείο πληροφορίας. Το να εργαστεί κανείς μέσα από κάθε κλαδί των δέντρων-απειλή για να προσδιορίσει τα σενάρια απειλής μπορεί να είναι μια επίπονη διαδικασία. Έτσι, έχουμε μια σειρά από ερωτηματολόγια με σενάρια απειλής που έχουν αναπτυχθεί και παρέχονται για να βοηθήσουν. Αυτό το βήμα αποτελεί επίσης μια ευκαιρία για την εξέταση της πιθανότητας στην περιγραφή των σεναρίων απειλής. Πιθανότητα βοηθά έναν οργανισμό να καθορίσει ποια από τα σενάρια είναι περισσότερο πιθανά λόγω του μοναδικού περιβάλλοντος λειτουργίας του. Αυτό είναι χρήσιμο σε επόμενα βήματα, όταν αρχίζει ένας οργανισμός τη διαδικασία ιεράρχησης δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τον μετριασμό του κινδύνου. Ωστόσο, επειδή είναι συχνά δύσκολο να αναπαρασταθεί ποσοτικά η πιθανότητα, ιδίως σε σχέση με τα τρωτά σημεία και τα γεγονότα της ασφάλειας, η πιθανότητα εκφράζεται στη μεθοδολογία OCTAVE Allegro ποιοτικά, ως υψηλή, μέση ή χαμηλή. Βήμα 6 - Αναγνώριση κινδύνων Στο Βήμα εντοπίστηκαν οι απειλές, και στο Βήμα 6 οι συνέπειες σε έναν οργανισμό, αν η απειλή πραγματοποιηθεί, οπότε ολοκληρώνεται η εικόνα του κινδύνου. Μια απειλή μπορεί να έχει πολλαπλές πιθανές επιπτώσεις σε έναν οργανισμό. Για παράδειγμα, η διακοπή του συστήματος e-commerce ενός οργανισμού μπορεί να επηρεάσει τη φήμη του οργανισμού με τους πελάτες της, καθώς και την οικονομική της θέση. Οι δραστηριότητες στο βήμα αυτό εξασφαλίζουν ότι οι διάφορες συνέπειες των κινδύνων έχουν ληφθεί υπόψιν. Διαδικασία 1 Σε αυτή τη διαδικασία, θα καθοριστεί ο τρόπος με τον οποίον τα σενάρια απειλής που έχουμε εγγράψει στο worksheet 10 θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον οργανισμό. 1. Για κάθε σενάριο απειλής που έχουμε εγγράψει, προσδιορίζουμε πως θα επηρεαστεί ο οργανισμός αν το σενάριο απειλή πραγματοποιηθεί. Αυτή είναι η συνέπεια της απειλής και ολοκληρώνει την εξίσωση κινδύνου. 2. Καταγράφουμε τουλάχιστον μία συνέπεια και προσθέτουμε όποιες είναι απαραίτητες. Είμαστε όσο πιο συγκεκριμένοι μπορούμε. Προσπαθούμε να εξετάσουμε τον αντίκτυπο στις θιγόμενες περιοχές των κριτηρίων αξιολόγησης των κινδύνων, όσο επεξεργαζόμαστε τις συνέπειες. Βήμα 7 - Ανάλυση κίνδυνου Στο Βήμα 7 της παρούσας μεθόδου, υπολογίζεται μια απλή ποσοτική μέτρηση του βαθμού στον οποίο η οργάνωση επηρεάζεται από μια απειλή. Αυτή η σχετική βαθμολογία του κινδύνου προέρχεται από το βαθμό στον οποίο θεωρούμε σημαντική μια συνέπεια επίπτωσης κινδύνων της οργάνωσης σε σχέση με διάφορους τομείς των επιπτώσεων, και, ενδεχομένως, και από τη πιθανότητα να συμβεί. Με άλλα λόγια, αν η φήμη είναι το πιο σημαντικό σε έναν οργανισμό, οι κίνδυνοι που έχουν αντίκτυπο στη φήμη του οργανισμού θα παράγουν υψηλότερες βαθμολογίες κινδύνων σε σχέση με αυτούς που συνδέονται με τις αντίστοιχες επιπτώσεις και πιθανότητες σε άλλη περιοχή. Με την ιεράρχηση αυτών των 40

41 προτεραιοτήτων για τα κριτήρια των επιπτώσεων, η οργάνωση αυτή εξασφαλίζει ότι οι κίνδυνοι θα έχουν προτεραιότητα στο πλαίσιο που έθεσαν οι οργανωτικοί οδηγοί της. Διαδικασία 1 Αρχίζουμε παρατηρώντας τα κριτήρια μέτρησης ρίσκου που δημιουργήσαμε στο βήμα 1. Επικεντρωνόμαστε σχετικά με το πώς θα ορίζεται υψηλή, μεσαία και χαμηλή επιπτώσεις για τον οργανισμό. Ξεκινώντας με το πρώτο φύλλο του κινδύνου, εξετάζουμε τις συνέπειες που καταγράφονται. Χρησιμοποιώντας τα κριτήρια μέτρησης ρίσκου ως οδηγό, αξιολογούμε το αποτέλεσμα και καταγράφουμε μία τιμή "υψηλό", "μέσο" ή "Χαμηλό" στην "Αξία" περιοχή της στήλης (8). Μπορείτε να καταγράψετε μια τιμή σε κάθε ένα από τους τομείς επιπτώσεων. Διαδικασία 2 Στη διαδικασία αυτή, μία σχετική βαθμολογία ρίσκου θα υπολογιστεί, η οποία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αναλύσει τους κινδύνους και να βοηθήσει τον οργανισμό να καθορίσει μια κατάλληλη στρατηγική διαχείρισης των κινδύνων. 1. Υπολογίζουμε το σκορ για κάθε θιγόμενη περιοχή πολλαπλασιάζοντας το βαθμό κάθε θιγόμενης περιοχής (worksheet 7) με την αξία της επίπτωσης ("υψηλή", "μέση" ή "χαμηλή"). Καταγράφουμε το αποτέλεσμα του στη στήλη "σκορ". Οι τιμές των επιπτώσεων αποδίδονται ποσοτικά σε αξίες ως εξής: High=3, Medium=2, Low=1. Διατηρούμε αυτές τις αξίες συνεπείς καθ όλη τη διαδικασία. 2. Αθροίζουμε τη στήλη σκορ. Αυτό το σύνολο είναι η σχετική βαθμολογία του κινδύνου. Βήμα 8 - Επιλογή προσέγγισης μετριασμού Στο Στάδιο 8, το τελικό βήμα της διαδικασίας OCTAVE Allegro, οι οργανισμοί καθορίζουν ποιοι από τους κινδύνους που έχουν εντοπιστεί απαιτούν μετριασμό και αναπτύσσουν μια στρατηγική για την αντιμετώπιση των κινδύνων αυτών. Αυτό επιτυγχάνεται με την πρώτη ιεράρχηση των κινδύνων με βάση τη σχετική βαθμολόγηση του κινδύνου τους. Μόλις οι κινδύνους ιεραρχηθούν, αναπτύσσονται στρατηγικές μετριασμού που λαμβάνουν υπόψιν τους την αξία του περιουσιακού στοιχείου και τις απαιτήσεις ασφάλειας του, τα μέρη στα οποία ζει, και το μοναδικό περιβάλλον λειτουργίας της οργάνωσης. Διαδικασία 1 Η πρώτη δραστηριότητα στο Βήμα 8 είναι απλά να ταξινομήσουμε καθένα από τους κινδύνους που έχουν εντοπιστεί με βάση το σχετικό σκορ τους. Κατηγοριοποίηση των κινδύνων με ένα μεθοδικό τρόπο θα βοηθήσει στις αποφάσεις σχετικά με το καθεστώς μετριασμού τους. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για έναν οργανισμό να ταξινομήσει τους κινδύνους του. Μια απλή μέθοδος είναι να ξεκινήσει από τη διαλογή τους κινδύνους κατά σειρά από την υψηλότερη στην χαμηλότερη. Μία άλλη είναι ο διαχωρισμός των κινδύνων 41

42 σε τέσσερις ομάδες με ίσο αριθμό των κινδύνων. Οι κίνδυνοι με την υψηλότερη βαθμολογία θα πρέπει να είναι στο pool 1, οι κίνδυνοι με ελαφρώς χαμηλότερο σκορ στο pool 2 και ομοίως ως το pool 4. Εάν ο οργανισμός χρησιμοποιεί πιθανότητα, ίσως εξεταστεί το ενδεχόμενο ανάπτυξης μιας μήτρας για την κατηγοριοποίηση των κινδύνων που έχουν εντοπιστεί. Ο Σχετικός πίνακας κινδύνου παρακάτω δείχνει ένα παράδειγμα του πώς να το κάνουμε αυτό. ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΧΕΤΙΚΟΥ ΡΙΣΚΟΥ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΣΚΟΡ ΡΙΣΚΟΥ 30 TO TO 29 0 TO 15 ΥΨΗΛΗ POOL 1 POOL 2 POOL 2 ΜΕΤΡΙΑ POOL 2 POOL 2 POOL 3 ΧΑΜΗΛΗ POOL 3 POOL 3 POOL 4 Πίνακας 3:Πίνακας Σχετικού ρίσκου της octave allegro Διαδικασία 2 Αντιστοιχίζουμε μια προσέγγιση μετριασμού για κάθε ένα από τους κινδύνους. Σκεφτόμαστε να χρησιμοποιήσετε τον παρακάτω πίνακα ως οδηγός, αλλά μια απόφαση σχετικά με τον μετριασμό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό το μοναδικό λειτουργικές συνθήκες του κάθε οργανισμού, οπότε ο πίνακας αυτός δεν αποτελεί κανόνα, αλλά προσαρμόζεται αναλόγως όπου χρειάζεται. Pool Pool 1 Pool 2 Pool 3 Προσέγγιση Μετριασμός Μετριασμός ή Αναβολή Αναβολή ή Αποδοχή Pool 4 Αποδοχή Πίνακας 4: Οδηγός προσέγγισης με βάση το σχετικό σκορ ρίσκου 42

43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Συνοπτική παρουσίαση του ΕΛ.Γ.Α. 2.1 Σκοπός του οργανισμού Ο Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) αποτελεί τον κεντρικό φορέα ασφαλιστικής κάλυψης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Ελλάδα και επιδίωξή του είναι η στήριξη του γεωργικού εισοδήματος των ασφαλισμένων του. Σκοπός του ΕΛ.Γ.Α. είναι η ασφάλιση της γεωργικής παραγωγής και του κεφαλαίου των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, η διενέργεια ερευνών σχετικών με τους φυσικούς κινδύνους στη γεωργία, καθώς και η οργάνωση και εφαρμογή προγραμμάτων ενεργητικής προστασίας των καλλιεργειών. Στην ασφάλιση υπάγονται χωρίς εξαίρεση όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που έχουν την κυριότητα ή την εκμετάλλευση αγροτικών επιχειρήσεων. Οι σημερινές δραστηριότητες του ΕΛ.Γ.Α. εστιάζονται στην υποχρεωτική ασφάλιση των ζημιών η οποία περιλαμβάνει: Ασφάλιση των ζημιών στη φυτική παραγωγή από τους κινδύνους : χαλάζι, παγετό, ανεμοθύελλα, πλημμύρα, καύσωνας, υπερβολικές ή άκαιρες βροχοπτώσεις, χιόνι, θάλασσα, ζημιές από άγρια ζώα. Ασφάλιση των ζημιών του ζωικού κεφαλαίου από το σύνολο σχεδόν των φυσικών κινδύνων και ασθενειών - παθήσεων. Ενεργητική προστασία του φυτικού κεφαλαίου και της φυτικής παραγωγής κατά παγετού και χαλαζιού. Από τον ιδρυτικό του νόμο, προβλέπεται η επέκταση των δραστηριοτήτων του και σε άλλους κινδύνους και σε άλλα αντικείμενα. Επιπλέον, από το 2002 ασκούνται πλέον μόνιμα από τον ΕΛ.Γ.Α. οι αρμοδιότητες που ανήκαν στη Διεύθυνση Πολιτικής Σχεδίασης Εκτάκτου Ανάγκης (Π.Σ.Ε.Α.) του Υπουργείου Γεωργίας, οι οποίες αφορούν στην παρακολούθηση των ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες, δυσμενείς καιρικές συνθήκες, πυρκαγιές και άλλα έκτακτα γεγονότα στην παραγωγή (φυτική, ζωική) και στο κεφάλαιο (φυτικό, ζωικό, πάγιο και έγγειο) των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, στη μελέτη και αξιολόγηση τους και στην εισήγηση για τα κυβερνητικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν, με υποκαταστήματα σε όλη την Ελλάδα. (9) 2.2 Διοικητική διάρθρωση Ο ΕΛΓΑ διαρθρώνεται διοικητικά από: 1. Τις Υπηρεσίες και Διευθύνσεις της Κεντρικής Διοίκησης, ως εξής: Νομική Υπηρεσία Υπηρεσία Επιθεώρησης Τμήμα Κοινοβουλευτικού Ελέγχου Διεύθυνση Ασφάλισης και Ενισχύσεων Διεύθυνση Διοικητικού Διεύθυνση Οικονομικού Διεύθυνση Πληροφορικής Διεύθυνση Μελετών και Εφαρμογών 43

44 2. Τα 13 Περιφερειακά Υποκαταστήματα του ΕΛΓΑ με έδρες τις μεγαλύτερες πόλεις της Περιφέρειας και το Κέντρο Μετεωρολογικών Εφαρμογών, με έδρα το Αεροδρόμιο Μακεδονία στη Θεσσαλονίκη. Η έδρα και η γεωγραφική δικαιοδοσία των Υποκαταστημάτων του ΕΛΓΑ είναι στις εξής πόλεις: Αλεξανδρούπολη, Καβάλα, Θεσσαλονίκη, Κοζάνη, Λάρισα, Ιωάννινα, Αγρίνιο, Αθήνα, Πάτρα, Τρίπολη, Ηράκλειο, Λαμία και Βέροια. Επίσης, σε κάθε Δήμο και Κοινότητα σ' όλη τη χώρα, έχουν ορισθεί «Ανταποκριτές» του ΕΛ.Γ.Α. για την άμεση εξυπηρέτηση των ασφαλισμένων παραγωγών. Όλες οι λειτουργίες που αφορούν στις ασφαλιστικές διαδικασίες εκτελούνται στην περιφέρεια, εκτός από την εκκαθάριση των ζημιών και την πληρωμή των αποζημιώσεων που γίνεται σε κεντρικό επίπεδο. Επιπλέον ο ΕΛ.Γ.Α. για την διεκπεραίωση των λειτουργικών του αναγκών, συνεργάζεται με το Υπουργείο Οικονομίας & Οικονομικών, την Αγροτική Τράπεζα Ελλάδας (ΑΤΕ) και τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛ.ΤΑ.). 2.3 Οι δομές του ΕΛ.Γ.Α. Οι δομές του ΕΛ.Γ.Α. (μονάδες, διευθύνσεις, τμήματα) που θα χρησιμοποιήσουν άμεσα το προς υλοποίηση σύστημα του παρόντος Έργου είναι οι διευθύνσεις και τα αντίστοιχα τμήματα που βρίσκονται στην Κεντρική Υπηρεσία του Οργανισμού με έδρα την Αθήνα: Διεύθυνση Ασφάλισης & Ενισχύσεων - Τμήμα Ασφάλισης και Πολιτικής Ενισχύσεων - Τμήμα Εκτιμήσεων και Αποζημιώσεων Φυτικού Τομέα - Τμήμα Εκτιμήσεων και Αποζημιώσεων Ζωικού Τομέα - Τμήμα Εκτιμήσεων και Ενισχύσεων - Τμήμα Δήλωσης Καλλιέργειας Εκτροφής Διεύθυνση Μελετών και Εφαρμογών - Τμήμα Στατιστικής και Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών - Τμήμα Ενεργητικής Προστασίας και Εφαρμογών Διεύθυνση Πληροφορικής - Τμήμα Ανάλυσης και Προγραμματισμού - Τμήμα Τεχνικής Υποστήριξης Υπηρεσία Επιθεώρησης - Τμήμα Ελέγχου Διαδικασιών Ασφάλισης, Ενισχύσεων και Εφαρμογών Τμήμα Κοινοβουλευτικού Ελέγχου Οι υπάλληλοι του ΕΛΓΑ που θα χρησιμοποιήσουν άμεσα το σύστημα ανήκουν κυρίως στις εξής ειδικότητες: Πληροφορικής Χειριστών Η/Υ Γεωπονίας 44

45 Διοικητικοί 2.4 Ανάλυση τεχνολογικών υποδομών του ΕΛ.Γ.Α. Στο κτίριο της Κεντρικής Υπηρεσίας επί της οδού Μεσογείων 45, στον 3ο όροφο στεγάζεται το Computer Room (CM) του ΕΛΓΑ τηρώντας τους απαραίτητους κανόνες φυσικής και περιβαλλοντικής ασφάλειας (Σύστημα Ελεγχόμενης Πρόσβασης, Παρακολούθησης, Πυρόσβεσης Πυροπροστασίας, Αδιάλειπτης Παροχής Ενέργειας και Κλιματισμού). Το CM φιλοξενεί το βασικό κύριο πληροφορικό σύστημα του Οργανισμού, το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Ασφάλισης και Ενισχύσεων ΕΛΓΑ (Ο.Π.Σ.Α.Ε.), το οποίο υποστηρίζει τις ασφαλιστικές διαδικασίες του Οργανισμού, καθώς και άλλα συστήματα ανεξάρτητα μεταξύ τους και ανεξάρτητα από το Ο.Π.Σ.Α.Ε. τα οποία περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών του ΕΛΓΑ. Στο Ο.Π.Σ.Α.Ε. έχουν ενοποιηθεί έως ένα βαθμό δεδομένα διαφορετικών υποσυστημάτων του ΕΛΓΑ. Συγκεκριμένα το Ο.Π.Σ.Α.Ε. υποστηρίζει τις παρακάτω βασικές ασφαλιστικές διαδικασίες: Ασφάλιση Γεωργικής Παραγωγής: Υποσύστημα Ασφάλισης Φυτικής Παραγωγής και Ζωικού Κεφαλαίου για την διαχείριση των ζημιών που καλύπτονται από τον ΕΛΓΑ (τμήμα του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος (ΟΠΣ) για την υποστήριξη των ασφαλιστικών, διοικητικών και οικονομικών διαδικασιών της Κεντρικής Διοίκησης και των περιφερειακών υποκαταστημάτων του ΕΛ.Γ.Α.). ΚΟΕ: Υποσύστημα για την διαχείριση του Έργου των KOE (ΠΣΕΑ) Δήλωση Καλλιέργειας Εκτροφής: Υποσύστημα Δήλωσης Καλλιέργειας Εκτροφής για την διαχείριση των ασφαλιστικών εισφορών των ασφαλισμένων (9) To Ο.Π.Σ.Α.Ε. είναι μία desktop εφαρμογή (Java Swing), διαθέσιμη μόνο στους χρήστες του ΕΛΓΑ σε όλη την επικράτεια μέσω του εσωτερικού δικτύου του Οργανισμού και αλληλοεπιδρά με την βάση δεδομένων (ΒΔ). Η ΒΔ είναι σε Oracle Database Server 10g Standard Edition και έχει εγκασταθεί σε διάταξη clustering. Στην εφαρμογή αυτή αποτυπώνεται η σχετική επιχειρησιακή λογική διαχείρισης ασφαλίσεων και αποζημιώσεων του Οργανισμού. Για την υλοποίηση του περιβάλλοντος της εφαρμογής του ΕΛΓΑ έχει χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά η γλώσσα προγραμματισμού Java 2 SDK Enterprise Edition και κλάσεις για τη δημιουργία των Enterprise Java Beans. Επιπλέον πακέτα βιβλιοθήκες περιέχουν κλάσεις για τη δημιουργία και ανάγνωση XML εγγράφων και οδηγούς για την δημιουργία συνδέσεων με τη ΒΔ. Για την ανάπτυξη της έχει γίνει χρήση του Ανοικτού Λογισμικού (Open Source) Eclipse IDE (έκδοση ή μεταγενέστερη). Για την ανάπτυξη της διεπαφής (user interface) της εφαρμογής έχει χρησιμοποιηθεί Java SWING σε συνδυασμό με μηχανισμό αυτοματοποιημένης δημιουργίας οθονών μέσω μεταδεδομένων (metadata driven layout engine). Για τη διασύνδεση με τη ΒΔ έχει χρησιμοποιηθεί Hibernate. Κάθε εφαρμογή του συστήματος ακολουθεί την αρχιτεκτονική MVC (Model View Controller) όπως αυτή υλοποιείται από το J2EE πρότυπο. 45

46 2.5 Δικτύωση Την παρούσα στιγμή ο ΕΛΓΑ βρίσκεται σε διαδικασία αναβάθμισης της τεχνολογικής πλατφόρμας του τηλεπικοινωνιακού δικτύου με την διαδικασία της μετεγκατάστασης μετάπτωσης στον εξοπλισμό και στο δίκτυο δεδομένων του ΥΠΑΑΤ τόσο για το κτίριο της Κεντρικής Διοίκησης καθώς και των 13 Υποκ/των του ΕΛΓΑ. Το επόμενο στάδιο αφορά στην αναβάθμιση της ταχύτητας των γραμμών του δικτύου ΕΛΓΑ σε ταχύτητα 6Mbps για την ΚΔ και σε 2Mbps για κάθε Υποκατάστημα. 2.6 Φυσική Αρχιτεκτονική Υλικοτεχνικής Υποδομής Για το υποσύστημα ΕΛΓΑ παρουσιάζουμε μια ενδεικτική φυσική αρχιτεκτονική, συναρτήσει της υφιστάμενης κατάστασης, που θα προσαρμοστεί ανάλογα με τις ανάγκες που θα προκύψουν. Εικόνα 4: Σχήμα απεικόνισης φυσικής αρχιτεκτονικής συστημάτων του ΕΛΓΑ 2.7 Χρήστες Έργου (Web Συστήματος ΕΛΓΑ) Προκειμένου να καταγραφεί η επιχειρησιακή λογική του συστήματος και ο τρόπος με τον οποίο πιθανόν θα διαχωριστεί σε διαφορετικά αλλά αλληλένδετα υποσυστήματα τα οποία στο σύνολό τους θα δομούν την λειτουργία του, κρίνεται σκόπιμο να παρουσιάσουμε τους εμπλεκόμενους χρήστες των εφαρμογών καθώς και τις εργασίες υπηρεσίες που πρέπει να τους παρέχει το σύστημα, οι ανάγκες των οποίων είναι αυτές οι οποίες θα καθορίσουν την τελική δομή του συστήματος. Οι χρήστες του Πληροφοριακού Συστήματος, μπορούν να ομαδοποιηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες. 46

47 Εσωτερικοί χρήστες. Πρόκειται για το σύνολο των χρηστών υπαλλήλων ΕΛΓΑ οι οποίοι αλληλοεπιδρούν με το Σύστημα και είναι υπεύθυνοι για την παραγωγική λειτουργία του. Ο αριθμός των χρηστών της κατηγορίας αυτής υπολογίζεται στους τριακοσίους (300) χρήστες. Οι χρήστες αυτοί με την σειρά τους, χωρίζονται στις παρακάτω κατηγορίες: 1. Χρήστες Εφαρμογής. Πρόκειται για τους χρήστες που εργάζονται στους χώρους της παραγωγικής λειτουργίας του συστήματος και είναι υπεύθυνοι για την καθημερινή παραγωγή. Οι χρήστες ΕΛΓΑ θα χωριστούν σε υποομάδες ανάλογα με το αντικείμενο εργασίας τους π.χ. χρήστες καταχώρησης στοιχείων, χρήστες παροχής πληροφόρησης σε αγρότες, εκτιμητές ΕΛΓΑ κ.α. 2. Διαχειριστές Συστήματος. Πρόκειται για τους χρήστες του Πληροφοριακού Συστήματος οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με την διαχείριση των εφαρμογών, του λογισμικού και του εξοπλισμού του συστήματος και είναι υπεύθυνοι για την εύρυθμη λειτουργία του. Επίσης θα πρέπει να γνωρίζουν τις βασικές λειτουργικότητες του συστήματος για να παρέχουν βοήθεια σε λοιπούς χρήστες (π.χ. αγρότες χρήστες ΕΛΓΑ κλπ.) στη την χρήση των προσφερόμενων υπηρεσιών (help desk). Οι διαχειριστές συστήματος είναι οι υπεύθυνοι υπάλληλοι από την πλευρά της Δ/νσης Πληροφορικής (DBA, System Administrator) καθώς και οι υπεύθυνοι υπάλληλοι από την πλευρά της Δ/νσης Ασφάλισης οι οποίοι θα παραμετροποιούν την εφαρμογή. Εξωτερικοί χρήστες. Πρόκειται για τους χρήστες οι οποίοι αλληλοεπιδρούν με το σύστημα αλλά δεν αποτελούν τμήμα της παραγωγικής αλυσίδας αυτού. Οι χρήστες αυτοί ως επί το πλείστων χρησιμοποιούν το σύστημα είτε για την καταχώρηση πρωτογενών πληροφοριών με την ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων τους είτε για την άντληση πληροφοριών και στοιχείων. Ο αριθμός των χρηστών της κατηγορίας αυτής υπολογίζεται πάνω από ένα εκατομμύριο (> ) χρήστες. Οι χρήστες αυτοί από τη μεριά τους διακρίνονται σε: 1. Χρήστες Portal ΥΠΑΑΤ Παραγωγικοί Συντελεστές (Αγρότες). Οι χρήστες του portal αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία χρηστών οι οποίοι παρότι δεν βρίσκονται στους χώρους της παραγωγικής λειτουργίας του συστήματος και δεν αποτελούν υπαλληλικό προσωπικό του ΕΛΓΑ, ωστόσο θα τροφοδοτούν το σύστημα του ΕΛΓΑ με ένα μεγάλο όγκο πληροφορίας 2. Ανταποκριτές ΕΛΓΑ. 3. Ενδιαφερόμενοι (Πολίτες κλπ.). Πρόκειται για την ομάδα χρηστών οι οποίοι μέσω του Διαδικτύου θα έχουν τη δυνατότητα για πρόσβαση σε μια σειρά ηλεκτρονικών υπηρεσιών με πρόσβαση στην Διαδικτυακή πύλη της εφαρμογής μέσω της οποίας και θα μπορούν είτε να καταχωρούν απευθείας αιτήματα τους προς τον ΕΛΓΑ είτε να ενημερώνονται για την εξέλιξη των διαδικασιών που αφορούν αιτήματά τους για εξυπηρέτησή τους από την Αναθέτουσα Αρχή. 4. Λοιποί Φορείς. Πρόκειται για τους χρήστες φορέων του Ελληνικού Δημοσίου οι οποίοι συνεργάζονται με τα ΕΛΓΑ για διάφορους λόγους. Η κατανομή των χρηστών του Πληροφοριακού Συστήματος, παρουσιάζεται στο παρακάτω διάγραμμα. 47

48 Εικόνα 5:Σχήμα απεικόνισης χρηστών των συστημάτων του ΕΛΓΑ 2.8 Απαιτήσεις Ασφάλειας Κατά το σχεδιασμό του Έργου ο Ανάδοχος θα πρέπει να λάβει ειδική μέριμνα και να δρομολογήσει τις κατάλληλες δράσεις για : την Ασφάλεια των Πληροφοριακών Συστημάτων, Εφαρμογών, Μέσων και Υποδομών την προστασία της ακεραιότητας και της διαθεσιμότητας των πληροφοριών την προστασία των προς επεξεργασία και αποθηκευμένων προσωπικών δεδομένων την εξασφάλιση της μη αποποίησης ενεργειών την ταυτοποίηση αυθεντικοποίηση χρήστη την εξασφάλιση διαθεσιμότητας συστήματος Για το σχεδιασμό και την υλοποίηση των τεχνικών μέτρων ασφαλείας του Έργου, ο Ανάδοχος πρέπει να λάβει υπόψη του : το θεσμικό και νομικό πλαίσιο που ισχύει (π.χ. προστασία των προσωπικών δεδομένων Ν. 2472/97, προστασία των προσωπικών δεδομένων στον τηλεπικοινωνιακό τομέα (Ν. 2774/99) τις σύγχρονες εξελίξεις στις ΤΠΕ τις βέλτιστες πρακτικές στο χώρο της Ασφάλειας στις ΤΠΕ (best practices) τα επαρκέστερα διατιθέμενα προϊόντα λογισμικού και υλικού 48

49 τυχόν διεθνή de facto ή de jure σχετικά πρότυπα Για την εφαρμογή, η ασφάλεια των εφαρμογών και των δεδομένων είναι πρώτιστης σημασίας και πρέπει κατ ελάχιστο να καλύπτει: Ειδικότερα: Τον έλεγχο της ασφάλειας στα δεδομένα για τη διασφάλιση της εγκυρότητάς τους. Την παροχή διαβαθμισμένης πρόσβασης στους χρήστες της εφαρμογής με ειδικά δικαιώματα χρήσης για κάθε κατηγορία χρηστών. Τη διασφάλιση των δεδομένων κατά την μεταφορά τους εσωτερικά στις οργανικές μονάδες του ΕΛΓΑ, αλλά και σε εξωτερικούς συνεργαζόμενους φορείς (π.χ. ΑΤΕ, Υπ. Αγροτικής Ανάπτυξης, ΥΠΕΣΔΔΑ). Τη θωράκιση των δεδομένων από εξωτερικούς κινδύνους ή εισβολείς. Την προστασία των τυχόν προσωπικών δεδομένων. Καταγραφή των κινήσεων/τροποποιήσεων των πινάκων (logging). 1. Για την εφαρμογή λογισμικού θα πρέπει να παρέχονται αυτόματοι μηχανισμοί ελέγχου της ακεραιότητας και εγκυρότητας των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο κατά τις διαδικασίες καταχώρησης, τροποποίησης και διαγραφής, καθώς επίσης και μηχανισμοί ειδοποίησης των χρηστών σε πραγματικό χρόνο κατά την ανίχνευση σφαλμάτων, μέσα από την έγκαιρη προβολή στην οθόνη κατάλληλων μηνυμάτων. Για κάθε περίπτωση τα μηνύματα θα ταξινομούνται σε κατηγορίες (όπως για παράδειγμα σφάλματα, προειδοποίηση, πληροφορία) ανάλογα με το μηχανισμό ελέγχου και θα περιλαμβάνουν κατανοητές και λεπτομερείς οδηγίες ή πληροφορίες, όπως κωδικούς σφαλμάτων, αναλυτική περιγραφή σφαλμάτων, παραπομπή σε αρχείο βοήθειας. Τέλος τα μηνύματα θα πρέπει να επιτρέπουν την άμεση επέμβαση του χρήστη μέσω της διόρθωσης εσφαλμένων ενεργειών, της ακύρωσης ενεργειών, της διόρθωσης σφαλμάτων κ.α. σε πραγματικό χρόνο έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η αδιάλειπτη λειτουργία των εφαρμογών. Επίσης, θα πρέπει να τηρείται ημερολόγιο λειτουργίας για την καταγραφή σφαλμάτων ή δυσλειτουργιών. Το ημερολόγιο λειτουργίας μπορεί να είναι με τη μορφή αρχείου (log file) και υφίστανται οι παρακάτω δυνατότητες ως προς τη διαχείρισή του: Έλεγχος και καθορισμός της γραμμογράφησης και της δομής του. Ορισμός παραμέτρων όπως μέγιστο μέγεθος, μέγιστος αριθμός καταγεγραμμένων περιστατικών, παράμετροι ιστορικότητας, κτλ. Εξαγωγή του σε διαφορετικές μορφές (HTML, Word, Excel, Pdf). Επισκόπηση και εκτύπωση. 2. Αναφορικά με την πρόσβαση στα δεδομένα θα πρέπει να παρέχεται ομοιογενής και ενοποιημένος μηχανισμός διαχείρισης των χρηστών και των ρόλων. Ο διαχειριστής του συστήματος μπορεί να ορίσει χρήστες και να αντιστοιχήσει χρήστες σε ρόλους για κάθε διαδικασία διακριτά. Οι δυνατότητες που θα παρέχονται αφορούν: Στη διαχείριση των κωδικών πρόσβασης σε επίπεδο χρήστη με δυνατότητες ενεργοποίησης /απενεργοποίησης λογαριασμών, αλλαγής κωδικών πρόσβασης, κλπ. Στον ορισμό δικαιωμάτων πρόσβασης (access rights) και εξουσιοδοτήσεων για κάθε χρήστη και εφαρμογή ξεχωριστά 49

50 Η διαχείριση των δικαιωμάτων πρόσβασης θα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από το διαχειριστή του συστήματος μέσω κατάλληλης κεντρικής κονσόλας διαχείρισης για τον ορισμό παραμέτρων ασφαλείας 3. Η επικοινωνία των εφαρμογών για τη μεταφορά δεδομένων θα πρέπει να γίνεται μέσω μηχανισμών πιστοποίησης (authentication) και κρυπτογράφησης (encryption) με χρήση αξιόπιστων τεχνολογιών για τη διασφάλιση των δεδομένων. 50

51 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Εφαρμογή της octave allegro στον οργανισμό του ΕΛ.Γ.Α. 3.1 Γενικά Εφαρμόσαμε την μέθοδο octave allegro όπως ακριβώς αυτή ορίζει. ΒΗΜΑ 1 Αρχικά, θέσαμε τα κριτήρια μέτρησης ρίσκου στα μέτρα του οργανισμού. Ορίσαμε τις επιπτώσεις (χαμηλές, μέτριες, υψηλές) στους τομείς της φήμης-εμπιστοσύνης, της παραγωγικότητας και της ασφάλειας-υγείας σε συνεργασία με τη διοίκηση του οργανισμού που είναι αρμόδια για αυτές και συνεργαστήκαμε με το οικονομικό και νομικό τμήμα για να ορίσουμε τις επιπτώσεις στην περιοχή των οικονομικών και των προστίμωνκυρώσεων. Αυτές οι ενέργειες καταγράφονται στα πρώτα 5 worksheets της octave (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ). Επιπλέον και πάλι σε συνεργασία με τον οργανισμό, ιεραρχήσαμε τους τομείς για τους οποίους θέσαμε τα κριτήρια παραπάνω. Η διαδικασία αυτή φαίνεται στο worksheet 7 της octave (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ). ΒΗΜΑ 2 Το επόμενο στάδιο περιλάμβανε τον ορισμό του κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας, που δεν είναι άλλο από τα δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών. Μέσω του worksheet 8 της octave (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ) φτιάξαμε το προφίλ του κρίσιμου αυτού στοιχείου. Τα δεδομένα αυτά αποτελούν τα στοιχεία που εξυπηρετούν τους πολίτες και κατ επέκταση τον σκοπό του οργανισμού και αφορούν Δηλώσεις Καλλιέργειας-Εκτροφής Ασφαλίσεις Γεωργικών Παραγωγών Ως ιδιοκτήτης του στοιχείου αυτού θεωρείται το πιο υψηλόβαθμο στέλεχος του οργανισμού, δηλαδή ο διευθυντής του ΕΛΓΑ. Ως προς την ασφάλεια απαιτούμε: εμπιστευτικότητα, οπότε μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό, όπως υπάλληλοι του ΚΕΠ και του ΕΛΓΑ μπορούν να δουν τις πληροφορίες του στοιχείου ακεραιότητα, οπότε μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό, όπως υπάλληλοι του ΕΛΓΑ μπορούν να τροποποιήσουν τις πληροφορίες του στοιχείου διαθεσιμότητα, οπότε το στοιχείο είναι διαθέσιμο για 8 ώρες/ημέρα, 5 ημέρες/εβδομάδα, 48 εβδομάδες/χρόνο στους χρήστες του οργανισμού, που χωρίζονται σε χρήστες εφαρμογής και σε διαχειριστές Ως πιο σημαντική απαίτηση ασφαλείας για τον οργανισμό του ΕΛΓΑ ορίζουμε την ακεραιότητα. ΒΗΜΑ 3 Αφού φτιάξαμε το προφίλ του στοιχείου, θα πρέπει τώρα να χαρτογραφήσουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει (φυσικό, τεχνικό, ανθρώπινο δυναμικό). 51

52 Η καθεμία από τις 3 κατηγορίες χωρίζεται σε εσωτερικό και εξωτερικό και σε κάθε τοποθεσία αναφέρεται ο ιδιοκτήτης της, όπου αυτό είναι δυνατόν. Ως φυσικό περιβάλλον εσωτερικό θεωρούνται φωτοτυπίες που εκτυπώνονται και διατηρούνται εντός οργανισμού περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών με ιδιοκτήτη τον ΕΛΓΑ. εξωτερικό θεωρούνται φωτοτυπίες και πρωτότυπα που περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών και κατέχουν οι αγρότες στα σπίτια τους με ιδιοκτήτες τους ίδιους τους αγρότες, καθώς και φωτοτυπίες και πρωτότυπα που περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών διαβιβάζονται σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες για έγκριση αποζημιώσεων και κονδυλίων με ιδιοκτήτη τις δημόσιες υπηρεσίες στις οποίες διαβιβάζονται. Ως τεχνικό περιβάλλον εσωτερικό θεωρούνται η oracle database server 10g σε διάταξη clustering, το εσωτερικό δίκτυο ΕΛΓΑ (LAN) και οι θέσεις εργασίας (Η/Υ) με ιδιοκτήτη την Διεύθυνση Πληροφορικής ΕΛΓΑ, καθώς και κάποια routers που διαχειρίζεται ο ΟΤΕ. εξωτερικό θεωρείται η ηλεκτρονική πληροφορία για εκτύπωση επιστολών με άγνωστο ιδιοκτήτη και δεδομένα που παρέχονται μέσω internet από τον ΕΛΓΑ στα ΚΕΠ και στο ΥΠΑΤ με ιδιοκτήτη τις υπηρεσίες που τα λαμβάνουν. Ως ανθρώπινο δυναμικό εσωτερικό θεωρούνται οι υπάλληλοι του ΕΛΓΑ. εξωτερικό θεωρούνται εξωτερικοί σύμβουλοι και τεχνικοί καθώς και διανομείς εγγράφων. Έχοντας, λοιπόν, χαρτογραφήσει το περιβάλλον είμαστε έτοιμοι να βρούμε πιθανές αδυναμίες Οι παραπάνω πληροφορίες ενσωματώνονται στα worksheets 9a, 9b, 9c της octave allegro (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ). Tα βήματα 4, 5, 6,7,8 υλοποιούνται με to worksheet 10 της octave allegro (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ). Έχοντας, λοιπόν, χαρτογραφήσει το περιβάλλον είμαστε έτοιμοι να βρούμε πιθανές αδυναμίες, που μπορούν να αποτελέσουν απειλές. Υπολογίζουμε για καθεμία από αυτές το σχετικό σκορ ρίσκου, σύμφωνα με την ιεράρχηση και την αξία της επίπτωσης, και παρατηρούμε, έχοντας προηγουμένως ορίσει την πιθανότητα πραγματοποίησης του σεναρίου απειλής, σε ποιο pool βρισκόμαστε για να αποφασίσουμε σε τι ενέργεια θα προβούμε. 52

53 3.2 Εφαρμογή των worksheets στον οργανισμό του ΕΛΓΑ Το παρακάτω φύλλο εργασίας θέτει τα κριτήρια ρίσκου στην περιοχή της φήμης του οργανισμού καθώς και τις αναφορές των ΜΜΕ σε αυτόν. Allegro Worksheet 1 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΡΙΣΚΟΥ ΦΗΜΗ ΚΑΙ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΠΕΛΑΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΗΝ ΧΑΜΗΛΕΣ ΜΕΤΡΙΕΣ ΥΨΗΛΕΣ ΦΗΜΗ Η φήμη επηρεάζεται ελάχιστα, οπότε ελάχιστη ή καθόλου προσπάθεια και μηδαμινά έξοδα απαιτούνται για να επιδιορθώσουμε το πρόβλημα. Η φήμη έχει καταστραφεί και απαιτείται μεγάλη προσπάθεια για να την επαναφέρουμε στα προηγούμενα επίπεδα. Η φήμη έχει καταστραφεί ανεπανόρθωτα. ΜΜΕ (ΚΑΝΑΛΙΑ, ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ) Καμία αναφορά δεν γίνεται σχετικά με τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του ΕΛΓΑ. Γίνονται αναφορές σχετικά με τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του ΕΛΓΑ. Οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες του ΕΛΓΑ αποτελούν πρώτο θέμα. 53

54 Το παρακάτω φύλλο εργασίας θέτει τα κριτήρια ρίσκου στην περιοχή των οικονομικών του οργανισμού δίνοντας βάση στα λειτουργικά κόστη και στις στιγμιαίες οικονομικές απώλειες. Allegro Worksheet 2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΡΙΣΚΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΗΝ ΧΑΜΗΛΕΣ ΜΕΤΡΙΕΣ ΥΨΗΛΕΣ Λειτουργικά Κόστη Αύξηση λιγότερη από 5% στα ετήσια λειτουργικά κόστη. Αύξηση λιγότερη στα ετήσια λειτουργικά κόστη από 5 %μέχρι 10 %. Τα ετήσια λειτουργικά κόστη αυξήθηκαν περισσότερο από 10%. Στιγμιαία απώλεια οικονομική Στιγμιαία οικονομική απώλεια λιγότερο από 1% του οικονομικού κύκλου εργασιών. Στιγμιαία οικονομική απώλεια από 1% μέχρι 5% του οικονομικού κύκλου εργασιών. Στιγμιαία οικονομική απώλεια μεγαλύτερη από 5% του οικονομικού κύκλου εργασιών. 54

55 Το παρακάτω φύλλο εργασίας θέτει τα κριτήρια ρίσκου στην περιοχή της παραγωγικότητας των εργαζομένων του οργανισμού, όσον αφορά στην αύξηση των ωρών που μπορούν να αυξηθούν από πιθανά προβλήματα. Allegro Worksheet 3 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΡΙΣΚΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΧΑΜΗΛΕΣ ΜΕΤΡΙΕΣ ΥΨΗΛΕΣ Ώρες Προσωπικού Οι ώρες προσωπικού αυξήθηκαν λιγότερο από 10% για 1 μέχρι 5 μέρες. Οι ώρες προσωπικού αυξήθηκαν από 10% μέχρι 20% για 1 μέχρι 5 μέρες. Οι ώρες προσωπικού αυξήθηκαν περισσότερο από 20% για 1 μέχρι 5 μέρες. 55

56 Το παρακάτω φύλλο εργασίας θέτει τα κριτήρια στην περιοχή της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων που μπορούν να επηρεαστούν από πιθανά προβλήματα. Allegro Worksheet 4 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΡΙΣΚΟΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΧΑΜΗΛΕΣ ΜΕΤΡΙΕΣ ΥΨΗΛΕΣ Ζωή Καμία απώλεια ή σημαντική απειλή στις ζωές των πελατών ή των μελών του προσωπικού. Οι ζωές των πελατών ή των μελών του προσωπικού απειλούνται, αλλά μπορούν να συνέλθουν μετά από ιατρική βοήθεια. Απώλεια ζωής πελάτη ή μέλους του προσωπικού. Υγεία Ελάχιστα και άμεσα θεραπεύσιμα τραύματα στην υγεία των πελατών ή των μελών του προσωπικού. Προσωρινή δυσλειτουργία στην υγεία των πελατών ή των μελών του προσωπικού. Μόνιμη δυσλειτουργία στην υγεία των πελατών ή των μελών του προσωπικού. Ασφάλεια Η ασφάλεια αμφισβητείται. Η επηρεάζεται. ασφάλεια Η ασφάλεια παραβιάζεται. 56

57 Το παρακάτω φύλλο εργασίας θέτει τα κριτήρια στην περιοχή των νομικών κυρώσεων, των προστίμων και των αγωγών που μπορούν να κάνουν τρίτα πρόσωπα απέναντι στον οργανισμό μετά πιθανά προβλήματα που μπορούν να τους επηρεάσουν. Allegro Worksheet 5 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΡΙΣΚΟΥ ΠΡΟΣΤΙΜΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΧΑΜΗΛΕΣ ΜΕΤΡΙΕΣ ΥΨΗΛΕΣ Πρόστιμα Πρόστιμα λιγότερα από επιβάλλονται. Πρόστιμα από μέχρι επιβάλλονται. Πρόστιμα περισσότερα από επιβάλλονται. Αγωγές Αγωγές λιγότερες των εκδικάζονται εναντίον του οργανισμού. Αγωγές μεταξύ και εκδικάζονται εναντίον του οργανισμού. Αγωγές υψηλότερες των εκδικάζονται εναντίον του οργανισμού. Έρευνες Κανένα ερώτημα από την κυβέρνηση ούτε από άλλους ερευνητικούς οργανισμούς. Η κυβέρνηση και άλλοι ερευνητικούς οργανισμοί ζητούν λίγες πληροφορίες. Η κυβέρνηση και άλλοι ερευνητικούς οργανισμοί κάνουν σε βάθος έρευνα. 57

58 Το παρακάτω φύλλο εργασίας ιεραρχεί τους τομείς που πλήττονται σύμφωνα με τις ανάγκες του οργανισμού, με το σημαντικότερο τομέα να δέχεται τον υψηλότερο αριθμό και τον λιγότερο σημαντικό την μονάδα. Allegro Worksheet 7a Ιεράρχηση των τομέων που πλήττονται ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Τομείς που πλήττονται 5 ΦΗΜΗ ΚΑΙ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΠΕΛΑΤΩΝ 3 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 2 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ 1 ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ 4 ΠΡΟΣΤΙΜΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ 58

59 Το παρακάτω φύλλο εργασίας ορίζει το κρίσιμο στοιχείο πληροφορίας, δικαιολογεί την επιλογή του, κάνει περιγραφή του περιεχομένου και ορίζει τις απαιτήσεις ασφαλείας του. Allegro Worksheet 8 Προφίλ κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας (1) Κρίσιμο Στοιχείο Ποιο είναι το κρίσιμο στοιχείο? (2) Αιτιολόγηση της επιλογής Γιατί είναι σημαντικό για τον οργανισμό αυτό το στοιχείο πληροφορίας? (3) Περιγραφή Ποια είναι η προσυμφωνημένη περιγραφή αυτού του στοιχείου πληροφορίας? Tα δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών Αποτελούν τα στοιχεία που εξυπηρετούν τους πολίτες και κατ επέκταση τον σκοπό του οργανισμού 1)Ασφαλίσεις Παραγωγών 2)Δηλώσεις Εκτροφής Γεωργικών Καλλιέργειας- 3)ΚΟΕ (4) Ιδιοκτήτης(ες) Σε ποιον ανήκει αυτό το στοιχείο πληροφορίας? Ο διευθυντής του ΕΛΓΑ (5) Απαιτήσεις Ασφάλειας Ποιες είναι οι απαιτήσεις ασφάλειας για αυτό το στοιχείο πληροφορίας? Εμπιστευτικότητα Μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό μπορεί να δείτε τις πληροφορίες αυτού του στοιχείου, όπως: Υπάλληλοι του ΚΕΠ και του ΕΛΓΑ Ακεραιότητα Διαθεσιμότητα Μόνο εξουσιοδοτημένο προσωπικό μπορεί να τροποποιήσει τις πληροφορίες αυτού του στοιχείου, όπως: Αυτό το στοιχείο πληροφορίας πρέπει να είναι διαθέσιμο στα μέλη του προσωπικού που φαίνονται δίπλα, ώστε να κάνουν σωστά τη δουλεία τους Αυτό το στοιχείο πληροφορίας πρέπει να είναι διαθέσιμο για 8 ώρες, 5 μέρες/εβδομάδα, 48 εβδομάδες/χρόνο. Υπάλληλοι του ΕΛΓΑ Εσωτερικοί χρήστες του οργανισμού που χωρίζονται σε χρήστες εφαρμογής και σε διαχειριστές (6) Η πιο σημαντική απαίτηση ασφάλειας Ποια είναι η πιο σημαντική απαίτηση ασφάλειας για αυτό το στοιχείο πληροφορίας? Εμπιστευτικότητα Ακεραιότητα Διαθεσιμότητα Άλλα 59

60 Στα παρακάτω 3 φύλλα εργασίας χαρτογραφείται το περιβάλλον του κρίσιμου στοιχείου πληροφορίας (φυσικό, τεχνικό, ανθρώπινο δυναμικό), περιγράφοντας την τοποθεσία που φιλοξενείται, καθώς και τον ιδιοκτήτη αυτής. Allegro Worksheet 9a ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ (ΦΥΣΙΚΟ) ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ Περιγραφή της τοποθεσίας στην οποία φιλοξενείται η πληροφορία 1. Φωτοτυπίες που εκτυπώνονται και διατηρούνται εντός οργανισμού περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών. ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑΣ Όλα τα τμήματα του ΕΛΓΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Περιγραφή της τοποθεσίας στην οποία φιλοξενείται η πληροφορία 1. Φωτοτυπίες και πρωτότυπα που περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών και κατέχουν οι αγρότες στα σπίτια τους. Ιδιοκτήτης Τοποθεσίας Ιδιώτες (αγρότες) 2. Φωτοτυπίες και πρωτότυπα που περιέχουν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών διαβιβάζονται σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες για έγκριση αποζημιώσεων και κονδυλίων. Δημόσιες Υπηρεσίες 60

61 Allegro Worksheet 9b ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ (ΤΕΧΝΙΚΟ) ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ Περιγραφή της τοποθεσίας στην οποία φιλοξενείται η πληροφορία 1.Τα δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών φιλοξενούνται σε oracle database server 10g σε διάταξη clustering. ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑΣ Διεύθυνση Πληροφορικής ΕΛΓΑ 2.Εσωτερικό δίκτυο ΕΛΓΑ (LAN) Διεύθυνση Πληροφορικής ΕΛΓΑ 3.Θέσεις εργασίας (Η/Υ) Διεύθυνση Πληροφορικής ΕΛΓΑ 4.Routers που διαχειρίζεται εξωτερικός συνεργάτης ΟΤΕ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Περιγραφή της τοποθεσίας στην οποία φιλοξενείται η πληροφορία 1.Ηλεκτρονική πληροφορία για εκτύπωση επιστολών Ιδιοκτήτης Τοποθεσίας Άγνωστος 2.Μέσω internet παίρνουν δεδομένα από τον ΕΛΓΑ τα ΚΕΠ και το ΥΠΑΤ ΚΕΠ ΥΠΑΤ 61

62 Allegro Worksheet 9c ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ (ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ Περιγραφή της τοποθεσίας στην οποία φιλοξενείται η πληροφορία 1.Yπάλληλοι του ΕΛΓΑ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑΣ ΕΛΓΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Περιγραφή της τοποθεσίας στην οποία φιλοξενείται η πληροφορία 1.Εξωτερικοί Σύμβουλοι Ιδιοκτήτης Τοποθεσίας Άγνωστος 2.Εξωτερικοί Τεχνικοί Άγνωστος 3.Διανομείς Εγγράφων ΕΛΤΑ ή ιδιωτικές επιχειρήσεις ταχυμεταφορών 62

63 3.3 Εισαγωγή προβλημάτων στη μέθοδο Τα προβλήματα εισάγονται στο worksheet 10 και κάθε πρόβλημα θα έχει το δικό του worksheet με δεδομένο πως το κρίσιμο στοιχείο πληροφορίας είναι τα δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών. Παρακάτω αναλύονται τα προβλήματα τα οποία εισήχθησαν στη μέθοδο και η αντιμετώπισή τους σύμφωνα με το pool Παλιές ηλεκτρονικές υπηρεσίες (worksheet 10a) Οι παλιές ηλεκτρονικές υπηρεσίες (wis.elga.gr) αποτελούν απειλή για την ασφάλεια των δεδομένων. Εκεί γίνεται είσοδος χωρίς λογαριασμό και υπάρχει δυνατότητα ανάκτησης πληροφορίας με ΑΦΜ, ΑΔΤ. Οπότε ένας υπάλληλος του οργανισμού ή ένας ιδιώτης που γνωρίζει τον τρόπο εισόδου στο σύστημα θα μπορούσε να ξέρει το ΑΦΜ και τον ΑΔΤ και να κινηθεί αναλόγως για να μάθει την περιουσιακή (οικόπεδα) και οικονομική (αποζημίωση) κατάσταση ενός ατόμου που έχει δώσει στοιχεία στον ΕΛΓΑ. Με τον τρόπο αυτό θα αποκαλύπτονταν δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών τα οποία μόνο οι ίδιοι οι αγρότες πρέπει να γνωρίζουν και το εξουσιοδοτημένο προσωπικό να τα διαχειρίζεται. Η πιθανότητα να συμβεί ένα τέτοιο σενάριο κρίνεται υψηλή και οι συνέπειες που θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή είναι νομικές κυρώσεις και χτύπημα στην φήμη του οργανισμού με υψηλές επιπτώσεις. Μετριασμός του κινδύνου, αν κριθεί σκόπιμος, μπορεί να επιτευχθεί αν κατέβει η wis.elga.gr που αποτελεί δυνητική απειλή και πλέον η πρόσβαση γίνεται αποκλειστικά μέσω της services.elga.gr όπου οι αγρότες και οι υπάλληλοι χρησιμοποιούν τα προσωπικά στοιχεία με τα οποία κάνουν login στις εφαρμογές της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων για να έχουν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του ΕΛΓΑ, και έτσι έχουμε αυθεντικοποίηση αλλά και ταυτοποίηση. 63

64 Allegro - Worksheet 10a Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Στοιχείο Πληροφορίας Δεδομένα Ασφαλιστικών Διαδικασιών Περιοχή ανησυχίας (αδυναμία) Οι παλιές ηλεκτρονικές υπηρεσίες (wis.elga.gr) αποτελούν απειλή για την ασφάλεια των δεδομένων. Εκεί γίνεται είσοδος χωρίς λογαριασμό και υπάρχει δυνατότητα ανάκτησης πληροφορίας με ΑΦΜ, ΑΔΤ. (1) Δράστης Ποιος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί αυτή την αδυναμία? Ένας υπάλληλος του οργανισμού ή ένας ιδιώτης που γνωρίζει τον τρόπο εισόδου στο σύστημα. Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Απειλές (2) Μέσα Πως θα μπορούσε να το κάνει αυτό ο δράστης? (3)Κίνητρο Για ποιο λόγο θα το έκανε αυτό ο δράστης? (4)Αποτέλεσμα Ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα της ενέργειας του δράστη στο στοιχείο πληροφορίας? (5) Aπαιτήσεις Ασφάλειας Πώς παραβιάστηκαν οι συνθήκες ασφαλείας? Θα μπορούσε να ξέρει το αφμ και τον ΑΔΤ. Για να μάθει την περιουσιακή (οικόπεδα) και οικονομική (αποζημίωση) κατάσταση ενός ατόμου που έχει δώσει στοιχεία στον ΕΛΓΑ Αποκάλυψη Τροποποίηση Καταστροφή Ενόχληση Μόνο οι ίδιοι οι αγρότες πρέπει να γνωρίζουν για τα στοιχεία αυτά και το εξουσιοδοτημένο προσωπικό να τα διαχειρίζεται. 64

65 (6) Πιθανότητα Ποια είναι η πιθανότητα αυτό το σενάριο-απειλή να πραγματοποιηθεί? Υψηλή Μέτρια Χαμηλή (7) Συνέπειες Τι συνέπειες θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή? (8)Σοβαρότητα Πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες σε κάθε θιγόμενη περιοχή? Περιοχή Αξία Σκορ Νομικές κυρώσεις και οικονομικό πλήγμα μέσω μηνύσεων Φήμη Εμπιστοσύνη Πελατών και Υψηλή 15 Οικονομικά Χαμηλή 3 Χτύπημα στην αξιοπιστία και στην φήμη του οργανισμού Παραγωγικότητα Χαμηλή 2 Ασφάλεια και Υγεία Χαμηλή 1 Πρόστιμα και Νομικές Κυρώσεις υψηλή 12 Σχετικό σκορ ρίσκου 33 65

66 (9) Μετριασμός Κινδύνου Βασιζόμενοι στο συνολικό σκορ για αυτό τον κίνδυνο, τι δράση θα πραγματοποιούσατε? Αποδοχή Αναβολή Μετριασμό Μεταφορά Για κινδύνους που αποφασίσατε να μετριάσετε, εφαρμόστε τα ακόλουθα: Που θα εφαρμόσετε τους ελέγχους? Τι ελέγχους θα εφαρμόσετε και ποιοι κίνδυνοι έχουν γίνει αποδεκτοί? services.elga.gr Οι αγρότες και οι υπάλληλοι χρησιμοποιούν τα προσωπικά στοιχεία με τα οποία κάνουν login στις εφαρμογές της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων για να έχουν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες του ΕΛΓΑ, ώστε να επιτευχθεί αυθεντικοποίηση αλλά και ταυτοποίηση. Wis.elga.gr Δεν χρησιμοποιείται ευρέως αφού η κύρια σελίδα είναι η services.elga.gr και επειδή αποτελεί δυνητική απειλή πρέπει να κατέβει. 66

67 3.3.2 Φθορά και παλαιότητα του hardware infrastructure (worksheet 10b) To hardware infrastructure έχει να αντιμετωπίσει προβλήματα όπως η παλαιότητα των διακομιστών και του Microsoft ISA server, router με πολλά σφάλματα, που οδηγούν σε προσωρινή αδυναμία προσπέλασης των στοιχείων και σε καθυστέρηση. Σε μία τέτοια περίπτωση, το αποτέλεσμα θα ήταν προσωρινή ενόχληση, χωρίς να αποκλείεται πιθανή καταστροφή δεδομένων, παραβιάζοντας έτσι την αρχή της διαθεσιμότητας και της ακεραιότητας των δεδομένων ασφαλιστικών διαδικασιών. Η πιθανότητα να συμβεί ένα τέτοιο σενάριο κρίνεται υψηλή και οι συνέπειες που θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή είναι προσωρινή αδυναμία προσπέλασης των στοιχείων που επηρεάζει τη φήμη του οργανισμού με μέτρια επίπτωση και καθυστερήσεις στις καθημερινές εργασίες των υπαλλήλων που επηρεάζουν την παραγωγικότητα με υψηλή επίπτωση. Μετριασμός του κινδύνου, αν κριθεί σκόπιμος, μπορεί να επιτευχθεί αν παραγγείλουμε νέα routers ώστε να μπορούμε να δουλεύουμε με αξιοπιστία και ταχύτητα και αν πραγματοποιήσουμε hardware firewalls που προσθέτουν περαιτέρω ασφάλεια, αντισταθμίζοντας την παλαιότητα. 67

68 Allegro - Worksheet 10b Στοιχείο Πληροφορίας Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Δεδομένα Ασφαλιστικών Διαδικασιών Περιοχή ανησυχίας (αδυναμία) To hardware infrastructure έχει να αντιμετωπίσει προβλήματα όπως η παλαιότητα των διακομιστών και του ISA server, router με πολλά σφάλματα, που οδηγούν σε προσωρινή αδυναμία προσπέλασης των στοιχείων και σε καθυστέρηση. (1) Δράστης Ποιος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί αυτή την αδυναμία? (2) Μέσα Πως θα μπορούσε να το κάνει αυτό ο δράστης? Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Απειλές (3)Κίνητρο Για ποιο λόγο θα το έκανε αυτό ο δράστης? (4)Αποτέλεσμα Ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα της ενέργειας του δράστη στο στοιχείο πληροφορίας? (5) Aπαιτήσεις Ασφάλειας Πώς παραβιάστηκαν οι συνθήκες ασφαλείας? Αποκάλυψη Καταστροφή Τροποποίηση Ενόχληση Παραβιάζεται η αρχή της διαθεσιμότητας. 68

69 (6) Πιθανότητα Ποια είναι η πιθανότητα αυτό το σενάριο-απειλή να πραγματοποιηθεί? Υψηλή Μέτρια Χαμηλή (7) Συνέπειες Τι συνέπειες θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή? (8)Σοβαρότητα Πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες σε κάθε θιγόμενη περιοχή? Περιοχή Αξία Σκορ Προσωρινή αδυναμία προσπέλασης των στοιχείων που επηρεάζει τη φήμη του οργανισμού. Φήμη Εμπιστοσύνη Πελατών και Μέτρια 10 Οικονομικά Χαμηλή 3 Καθυστερήσεις στις καθημερινές εργασίες των υπαλλήλων που επηρεάζουν την παραγωγικότητα. Παραγωγικότητα Υψηλή 6 Ασφάλεια και Υγεία Χαμηλή 1 Πρόστιμα και Νομικές Κυρώσεις χαμηλή 4 Σχετικό σκορ ρίσκου 24 69

70 (9) Μετριασμός Κινδύνου Βασιζόμενοι στο συνολικό σκορ για αυτό τον κίνδυνο, τι δράση θα πραγματοποιούσατε? Αποδοχή Αναβολή Μετριασμό Μεταφορά Για κινδύνους που αποφασίσατε να μετριάσετε, εφαρμόστε τα ακόλουθα: Που θα εφαρμόσετε τους ελέγχους? routers Τι ελέγχους θα εφαρμόσετε και ποιοι κίνδυνοι έχουν γίνει αποδεκτοί? Πρέπει να παραγγείλουμε νέα routers ώστε μα μπορούμε να δουλεύουμε με αξιοπιστία και ταχύτητα. Διακομιστές Θα πραγματοποιήσουμε hardware firewalls που προσθέτει περαιτέρω ασφάλεια, αντισταθμίζοντας την παλαιότητα. 70

71 3.3.3 Απουσία disaster plan και ακαταλληλότητα χώρου του computer room (worksheet 10c) To hardware infrastructure έχει να αντιμετωπίσει ακραία καιρικά φαινόμενα, διακοπές ρεύματος και πιθανές καταστροφές στον, ακατάλληλο σήμερα και γεμάτο χάρτινα κουτιά, χώρο του computer room, όπου και βρίσκεται. Σε μία τέτοια περίπτωση, το αποτέλεσμα θα ήταν ενόχληση για μεγάλο χρονικό διάστημα και σίγουρη καταστροφή δεδομένων, παραβιάζοντας έτσι την αρχή της ακεραιότητας των στοιχειών, καθώς πολλά μπορούν να χαθούν και της διαθεσιμότητας καθώς το σύστημα μπορεί να είναι πεσμένο για μεγάλο διάστημα. Η πιθανότητα να συμβεί ένα τέτοιο σενάριο κρίνεται μέτρια και οι συνέπειες που θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή είναι καταστροφή και απώλεια των στοιχείων λόγω καταστροφής του hardware που θα αποτελέσει οικονομικό πλήγμα καθώς θα πρέπει να αντικατασταθεί με νέο εξοπλισμό με υψηλή επίπτωση στον οικονομικό τομέα, η φήμη του οργανισμού θα χτυπηθεί καθώς και η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντί του λόγω των απωλειών στοιχείων σημαντικών για τις ασφαλίσεις με υψηλή επίπτωση στον τομέα της φήμης του οργανισμού και τέλος κάποιοι μπορούν να κινηθούν νομικά με μέτριες επιπτώσεις στον τομέα των προστίμων. Μετριασμός του κινδύνου, αν κριθεί σκόπιμος, μπορεί να επιτευχθεί αν οργανώσουμε ένα disaster plan, ώστε σε περίπτωση σεισμού ή διακοπής ρεύματος ή κάποιας άλλης φυσικής καταστροφής διασφαλίσουμε πως όλα τα δεδομένα έχουν αντιγραφεί και βρίσκονται σε back-up tapes από όπου μπορούν να ανασυρθούν αμέσως και εάν ο χώρος είναι καθαρός και υπάρχουν μέσα που μπορούν να αποτρέψουν μια πυρκαγιά μέσα σε αυτόν, ενώ γίνεται παράλληλα έλεγχος με κάμερα στην είσοδο ώστε να έχουμε πλήρη καταγραφή των παρουσιών στο χώρο. 71

72 Allegro - Worksheet 10c Στοιχείο Πληροφορίας Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Δεδομένα Ασφαλιστικών Διαδικασιών Περιοχή ανησυχίας (αδυναμία) To hardware infrastructure έχει να αντιμετωπίσει ακραία καιρικά φαινόμενα, διακοπές ρεύματος και πιθανές καταστροφές στον, ακατάλληλο σήμερα και γεμάτο χάρτινα κουτιά, χώρο του computer room, όπου και βρίσκεται. (1) Δράστης Ποιος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί αυτή την αδυναμία? (2) Μέσα Πως θα μπορούσε να το κάνει αυτό ο δράστης? Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Απειλές (3)Κίνητρο Για ποιο λόγο θα το έκανε αυτό ο δράστης? (4)Αποτέλεσμα Ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα της ενέργειας του δράστη στο στοιχείο πληροφορίας? (5) Aπαιτήσεις Ασφάλειας Πώς παραβιάστηκαν οι συνθήκες ασφαλείας? Αποκάλυψη Τροποποίηση Καταστροφή Ενόχληση Παραβιάζεται η αρχή της ακεραιότητας των στοιχειών καθώς πολλά μπορούν να χαθούν και της διαθεσιμότητας καθώς το σύστημα μπορεί να είναι πεσμένο για μεγάλο διάστημα. 72

73 (6) Πιθανότητα Ποια είναι η πιθανότητα αυτό το σενάριο-απειλή να πραγματοποιηθεί? Υψηλή Μέτρια Χαμηλή (7) Συνέπειες Τι συνέπειες θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή? (8)Σοβαρότητα Πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες σε κάθε θιγόμενη περιοχή? Περιοχή Αξία Σκορ Καταστροφή και απώλεια των στοιχείων λόγω καταστροφής του hardware θα αποτελέσει οικονομικό πλήγμα καθώς θα πρέπει να αντικατασταθεί με νέο εξοπλισμό Φήμη Εμπιστοσύνη Πελατών και Υψηλή 15 Οικονομικά Υψηλή 9 Η φήμη του οργανισμού θα χτυπηθεί καθώς και η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι του λόγω των απωλειών στοιχείων σημαντικών για τις ασφαλίσεις. Παραγωγικότητα Χαμηλή 2 Ασφάλεια και Υγεία Χαμηλή 1 Ο οργανισμός θα δεχθεί κυρώσεις. Πρόστιμα και Νομικές Κυρώσεις Μέτρια 8 Σχετικό σκορ ρίσκου 35 73

74 (9) Μετριασμός Κινδύνου Βασιζόμενοι στο συνολικό σκορ για αυτό τον κίνδυνο, τι δράση θα πραγματοποιούσατε? Αποδοχή Αναβολή Μετριασμό Μεταφορά Για κινδύνους που αποφασίσατε να μετριάσετε, εφαρμόστε τα ακόλουθα: Που θα εφαρμόσετε τους ελέγχους? Disaster Plan Καταλληλόλητα Χώρου στο cm Τι ελέγχους θα εφαρμόσετε και ποιοι κίνδυνοι έχουν γίνει αποδεκτοί? Σε περίπτωση σεισμού ή διακοπής ρεύματος ή κάποιας άλλης φυσικής καταστροφής πρέπει να διασφαλίσουμε πως όλα τα δεδομένα έχουν αντιγραφεί και βρίσκονται σε back-up tapes από όπου μπορούν να ανασυρθούν αμέσως. Ο χώρος θα πρέπει να είναι καθαρός, να υπάρχουν μέσα που μπορούν να αποτρέψουν μια πυρκαγιά μέσα σε αυτόν και να γίνεται έλεγχος με κάμερα στην είσοδο ώστε να έχουμε πλήρη καταγραφή των παρουσιών στο χώρο. 74

75 3.3.4 Απευθείας πρόσβαση στους servers του οργανισμού (worksheet 10d) Οι υπάλληλοι έχουν απευθείας πρόσβαση στους servers του οργανισμού από τις θέσεις εργασίας τους, οπότε ένας από τους χρήστες του συστήματος με πρόσβαση στο σύστημα μπορεί να τροποποιήσει, να αποκαλύψει ή να καταστρέψει πληροφορίες έχοντας κάποιο προσωπικό όφελος μέσω αυτής της ενέργειας, παραβιάζοντας έτσι την ακεραιότητα της πληροφορίας αφού την διαχειρίστηκαν άτομα που δεν είχαν τέτοια αρμοδιότητα και εξουσιοδότηση. Η πιθανότητα να συμβεί ένα τέτοιο σενάριο κρίνεται μέτρια και οι συνέπειες που θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή είναι η φήμη του οργανισμού να χτυπηθεί καθώς και η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντί του λόγω των απωλειών στοιχείων σημαντικών για τις ασφαλίσεις με υψηλή επίπτωση στον τομέα της φήμης του οργανισμού, κάποιοι μπορούν να κινηθούν νομικά με υψηλές επιπτώσεις στον τομέα των προστίμων λόγω αποκαλύψεων και μπορούμε να έχουμε σοβαρές οικονομικές απώλειες λόγω αλλοίωσης στοιχείων αποζημιώσεων. Μετριασμός του κινδύνου, αν κριθεί σκόπιμος, μπορεί να επιτευχθεί αν στο Εσωτερικό Δίκτυο Οργανισμού εφαρμόσουμε τη λύση DMZ (demilitarized zone) που σε όρους security information είναι ένα φυσικό ή λογικό υποδίκτυο που εκθέτει στοιχεία του εσωτερικού δικτύου σε ένα εξωτερικό, μεγάλο και αναξιόπιστο δίκτυο. Το υποδίκτυο αυτό προσφέρει ένα επιπλέον δίχτυ ασφαλείας στα LAN του οργανισμού, αφού ο δράστης μπορεί να επιτεθεί μόνο στην DMZ και όχι στο ίδιο το LAN. Επιπλέον, για τους servers μπορούμε να εφαρμόσουμε CMZ (classified militarized zones). Σε μία τέτοια αρχιτεκτονική η DMZ παίζει το ρόλο του firewall για το CMZ, ενώ το CMZ φιλοξενεί τους servers. 75

76 Allegro - Worksheet 10d Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Στοιχείο Πληροφορίας Δεδομένα Ασφαλιστικών Διαδικασιών Περιοχή ανησυχίας (αδυναμία) Οι υπάλληλοι έχουν απευθείας πρόσβαση στους servers του οργανισμού από τις θέσεις εργασίας τους. (1) Δράστης Ποιος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί αυτή την αδυναμία? Ένας από τους χρήστες του συστήματος Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Απειλές (2) Μέσα Πως θα μπορούσε να το κάνει αυτό ο δράστης? (3)Κίνητρο Για ποιο λόγο θα το έκανε αυτό ο δράστης? (4)Αποτέλεσμα Ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα της ενέργειας του δράστη στο στοιχείο πληροφορίας? (5)Aπαιτήσεις Ασφαλείας Πώς παραβιάστηκαν οι συνθήκες ασφαλείας? Με πρόσβαση στο σύστημα Για να τροποποιήσει ή να καταστρέψει πληροφορίες έχοντας κάποιο προσωπικό όφελος μέσω αυτής της ενέργειας Αποκάλυψη Τροποποίηση Καταστροφή Ενόχληση Παραβιάζεται η ακεραιότητα της πληροφορίας αφού την διαχειρίστηκαν άτομα που δεν είχαν τέτοια αρμοδιότητα και εξουσιοδότηση. 76

77 (6) Πιθανότητα Ποια είναι η πιθανότητα αυτό το σενάριο-απειλή να πραγματοποιηθεί? Υψηλή Μέτρια Χαμηλή (7) Συνέπειες Τι συνέπειες θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή? (8)Σοβαρότητα Πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες σε κάθε θιγόμενη περιοχή? Περιοχή Αξία Σκορ Η φήμη του οργανισμού θα χτυπηθεί καθώς και η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι του λόγω των απωλειών. Φήμη Εμπιστοσύνη Πελατών και Υψηλή 15 Οικονομικά Υψηλή 9 Κάποιοι μπορεί να κινηθούν νομικά με μηνύσεις και να υπάρξουν κυρώσεις. Παραγωγικότητα Χαμηλή 2 Ασφάλεια και Υγεία Χαμηλή 1 Οικονομικές απώλειες λόγω αλλοίωσης στοιχείων αποζημιώσεων Πρόστιμα και Νομικές Κυρώσεις Υψηλή 12 Σχετικό σκορ ρίσκου 39 77

78 (9) Μετριασμός Κινδύνου Βασιζόμενοι στο συνολικό σκορ για αυτό τον κίνδυνο, τι δράση θα πραγματοποιούσατε? Αποδοχή Αναβολή Μετριασμό Μεταφορά Για κινδύνους που αποφασίσατε να μετριάσετε, εφαρμόστε τα ακόλουθα: Που θα εφαρμόσετε τους ελέγχους? Εσωτερικό Δίκτυο Οργανισμού Τι ελέγχους θα εφαρμόσετε και ποιοι κίνδυνοι έχουν γίνει αποδεκτοί? Μπορούμε να εφαρμόσουμε τη λύση DMZ (demilitarized zone) που σε όρους security information είναι ένα φυσικό ή λογικό υποδίκτυο που εκθέτει στοιχεία του εσωτερικού δικτύου σε ένα εξωτερικό, μεγάλο και αναξιόπιστο δίκτυο. Το υποδίκτυο αυτό προσφέρει ένα επιπλέον δίχτυ ασφαλείας στα LAN του οργανισμού, αφού ο δράστης μπορεί να επιτεθεί μόνο στην DMZ και όχι στο ίδιο το LAN. Επιπλέον, για τους servers μπορούμε να εφαρμόσουμε CMZ (classified militarized zones). Σε μία τέτοια αρχιτεκτονική η DMZ παίζει το ρόλο του firewall για το CMZ, ενώ το CMZ φιλοξενεί τους servers. 78

79 3.3.5 Απουσία IT administrator (worksheet 10e) Δεν υπάρχει διαχείριση των logs (ηλεκτρονικά ίχνη ), οπότε δεν μπορεί να ανιχνευθεί και να αποτραπεί επίθεση από hackers. Σε περίπτωση επίθεσης, είναι πιθανό να επιτύχουν καθώς δεν έχουν γίνει updates στο σύστημα με αποτέλεσμα να υπάρχουν security holes, δεν έχουν ανανεωθεί οι άδειες για τα antivirus και δεν υπάρχει το σωστό firewall. Ένας threat intruder με γνώσεις πληροφορικής υψηλού επιπέδου έχοντας πολιτικό ή οικονομικό κίνητρο μπορεί να προβεί σε τροποποιήσεις, καταστροφές, αποκαλύψεις δεδομένων και ενοχλήσεις του συστήματος, παραβιάζοντας την ακεραιότητα, την διαθεσιμότητα και το απόρρητο της πληροφορίας. Η πιθανότητα να συμβεί ένα τέτοιο σενάριο κρίνεται υψηλή και οι συνέπειες που θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή είναι η φήμη του οργανισμού να χτυπηθεί καθώς και η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντί του λόγω των απωλειών στοιχείων σημαντικών για τις ασφαλίσεις με υψηλή επίπτωση στον τομέα της φήμης του οργανισμού, κάποιοι μπορούν να κινηθούν νομικά με υψηλές επιπτώσεις στον τομέα των προστίμων λόγω αποκαλύψεων και τέλος αν το σύστημα είναι πεσμένο για ώρα έχουμε μέτριες επιπτώσεις στον τομέα της παραγωγικότητας. Μετριασμός του κινδύνου, αν κριθεί σκόπιμος, μπορεί να επιτευχθεί με ανάθεση, από την διοίκηση σε εξωτερικούς συνεργάτες, του monitoring των IDS (intrusion detection system)/ips (intrusion protection system) συσκευών, της διαχείρισης των logs και της μέριμνας για τα system updates και τις ανανεώσεις των αδειών των antivirus. 79

80 Allegro - Worksheet 10e Στοιχείο Πληροφορίας Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Δεδομένα Ασφαλιστικών Διαδικασιών Περιοχή ανησυχίας (αδυναμία) Δεν υπάρχει διαχείριση των logs (ηλεκτρονικά ίχνη ), οπότε δεν μπορεί να ανιχνευθεί και να αποτραπεί επίθεση από hackers. Σε περίπτωση επίθεσης, είναι πιθανό να επιτύχουν καθώς δεν έχουν γίνει updates στο σύστημα με αποτέλεσμα να υπάρχουν security holes, δεν έχουν ανανεωθεί οι άδειες για τα antivirus και δεν υπάρχει το σωστό firewall. (1) Δράστης Ποιος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί αυτή την αδυναμία? Ένας threat intruder Κίνδυνοι για το στοιχείο πληροφορίας Απειλές (2) Μέσα Πως θα μπορούσε να το κάνει αυτό ο δράστης? (3)Κίνητρο Για ποιο λόγο θα το έκανε αυτό ο δράστης? (4)Αποτέλεσμα Ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα της ενέργειας του δράστη στο στοιχείο πληροφορίας? (5) Aπαιτήσεις Ασφάλειας Πώς παραβιάστηκαν οι συνθήκες ασφαλείας? Γνώσεις πληροφορικής υψηλού επιπέδου Για να τροποποιήσει ή να καταστρέψει πληροφορίες έχοντας πολιτικό ή οικονομικό κίνητρο. Αποκάλυψη Τροποποίηση Καταστροφή Ενόχληση Παραβιάζεται η ακεραιότητα και η διαθεσιμότητα και το απόρρητο της πληροφορίας. 80

81 (6) Πιθανότητα Ποια είναι η πιθανότητα αυτό το σενάριο-απειλή να πραγματοποιηθεί? Υψηλή Μέτρια Χαμηλή (7) Συνέπειες Τι συνέπειες θα έχει για τον οργανισμό η παραβίαση των συνθηκών ασφάλειας από την συγκεκριμένη απειλή? (8)Σοβαρότητα Πόσο σοβαρές είναι οι συνέπειες σε κάθε θιγόμενη περιοχή? Περιοχή Αξία Σκορ Η φήμη του οργανισμού θα χτυπηθεί καθώς και η εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι του λόγω των απωλειών. Φήμη Εμπιστοσύνη Πελατών και Υψηλή 15 Οικονομικά Χαμηλή 3 Κάποιοι μπορεί να κινηθούν νομικά με μηνύσεις και να υπάρξουν κυρώσεις. Παραγωγικότητα Μέτρια 4 Ασφάλεια και Υγεία Χαμηλή 1 Εάν το σύστημα είναι πεσμένο για ώρα επηρεάζεται αρνητικά η παραγωγικότητα των εργαζομένων. Πρόστιμα και Νομικές Κυρώσεις Υψηλή 12 Σχετικό σκορ ρίσκου 35 81

82 (9) Μετριασμός Κινδύνου Βασιζόμενοι στο συνολικό σκορ για αυτό τον κίνδυνο, τι δράση θα πραγματοποιούσατε? Αποδοχή Αναβολή Μετριασμό Μεταφορά Για κινδύνους που αποφασίσατε να μετριάσετε, εφαρμόστε τα ακόλουθα: Που θα εφαρμόσετε τους ελέγχους? Διοίκηση Οργανισμού Τι ελέγχους θα εφαρμόσετε και ποιοι κίνδυνοι έχουν γίνει αποδεκτοί? Πρέπει να ανατεθεί από την διοίκηση σε εξωτερικούς συνεργάτες το monitor IDS (intrusion detection system)/ips (intrusion protection system) συσκευών, η διαχείριση των logs και η μέριμνα για τα system updates και τις ανανεώσεις των αδειών των antivirus. 82

83 3.4 Συμπεράσματα Αφού εφαρμόσαμε τη μέθοδο εισάγοντας τα προβλήματα του οργανισμού, παρατηρούμε πως το πιο σημαντικό βήμα είναι η σωστή ιεράρχηση των τομέων που πλήττονται. Εφαρμόζοντας την μέθοδο με την ιεράρχηση του worksheet 7a, συμπεραίνουμε πως για τα 5 βασικά προβλήματα οδηγούμαστε σε μετριασμό για τα πρώτα 4 και σε μεταφορά σε εξωτερικό συνεργάτη για το τελευταίο. Σε εφαρμογή της μεθόδου με διαφορετική ιεράρχηση που θέτει ως ύψιστης σημασίας την υγεία και την παραγωγικότητα (worksheet 7b, Παράρτημα), παρατηρούμε σύμφωνα με το σχετικό σκορ ρίσκου πως γίνεται αποδοχή ή αναβολή των προβλημάτων, με αποτέλεσμα η σύσταση να είναι να μην αντιμετωπιστούν τα προβλήματα. Τελικώς, συμπεραίνουμε πως τα προβλήματα που ανιχνεύθηκαν είναι κρίσιμα για συγκεκριμένους τομείς, όπως η φήμη και τα οικονομικά του οργανισμού και αδιάφορα για άλλους, όπως η υγεία και η παραγωγικότητα. Η φύση, όμως, του οργανισμού δείχνει να θέλει την πρώτη ιεράρχηση, άρα θα πρέπει να προβούμε στην αντιμετώπιση που παρουσιάστηκε. 83

84 84

85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Παρουσίαση του λογισμικού Practical Threat Analysis 4.1 Μεθοδολογία Μοντελοποίησης και Υπολογισμού Απειλών Η μεθοδολογία ανάλυσης PTA επιτρέπει την αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων λειτουργίας και ασφάλειας σε πολύπλοκα συστήματα. Παρέχει έναν εύκολο τρόπο για να διατηρήσει τα μοντέλα δυναμικών απειλών ικανά να αντιδρούν σε αλλαγές πάνω σε στοιχεία του ενεργητικού και σε τρωτά σημεία του συστήματος. Επιπλέον ένας αναλυτής, με τη βοήθεια του PTA, μπορεί να διατηρήσει μια βάση δεδομένων με απειλές, να δημιουργήσει αρχείο με εκθέσεις για την ασφάλεια και να παράξει νέες, που δείχνουν τη σημασία των διαφόρων απειλών και τις προτεραιότητες των αντίστοιχων αντιμέτρων. Το PTA υπολογίζει τις απειλές και τα αντίμετρα και παρέχει στους φορείς λήψης αποφάσεων με ενημερωμένα, όσον αφορά στον κίνδυνο, σχέδιο μετριασμού των επιπτώσεων που αντανακλούν τις μεταβολές στις πραγματικές απειλές. Οι προτεραιότητες των αντιμέτρων είναι μια λειτουργία των αξιών των περιουσιακών στοιχείων του συστήματος, το επιπέδου των πιθανών ζημιών, των πιθανοτήτων των απειλών και των βαθμών άμβλυνσης που παρέχονται από τα αντίμετρα. Το συνιστάμενο σχέδιο μετριασμού αποτελείται από τα αντίμετρα που είναι τα πιο οικονομικά αποδοτικά ενάντια στις προσδιορισμένες απειλές. 4.2 Το μοντέλο του PTA Το παρακάτω σχήμα περιγράφει τις διασυνδέσεις μεταξύ απειλή και τα περιουσιακά στοιχεία, τα τρωτά σημεία και αντίμετρα. Εικόνα 6:Σχηματική περιγραφή των διασυνδέσεων μεταξύ απειλών, περιουσιακών στοιχείων, αδυναμιών και αντιμέτρων στο PTA Το μοντέλο του PTA λειτουργεί ως εξής: Οι απειλές εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες και καταστρέφουν τα περιουσιακά στοιχεία πληροφορίας. Τα αντίμετρα μετριάζουν τις αδυναμίες και, επομένως, μετριάζουν τις απειλές. (10) 85

86 4.3 Οι διαδικασίες στο μοντέλο του PTA 1 Προσδιορισμός των περιουσιακών στοιχείων πληροφορίας Χαρτογράφηση των οικονομικών αξιών των περιουσιακών στοιχείων του συστήματος και πιθανές ζημίες που οφείλονται σε καταστροφές. Οι αξίες των περιουσιακών στοιχείων είναι η βάση για τον υπολογισμό των απειλών, των κινδύνων και των προτεραιοτήτων των αντιμέτρων. 2.Προσδιορισμός των αδυναμιών Προσδιορισμός των πιθανών τρωτών σημείων απαιτεί γνώση της λειτουργικότητας, της αρχιτεκτονικής, και των επιχειρησιακές διαδικασιών του συστήματος και γνώση των τύπων των χρηστών του συστήματος. Αυτή είναι μια συνεχής επαναληπτική εργασία σε συνδυασμό με το στάδιο του εντοπισμού απειλών (στάδιο 4). 3.Καθορισμός Αντιμέτρων Καθορισμός των αντιμέτρων σχετικά με τα τρωτά σημεία του συστήματος. Η σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας των αντιμέτρων υπολογίζεται με βάση το εκτιμώμενο της κόστος υλοποίησης. 4.Σχεδιασμός σεναρίων απειλών και πλάνων μετριασμού Γίνεται σύνθεση σεναρίων πιθανών απειλών και εντοπισμός στοιχείων απειλών και παραμέτρων ως εξής: - Εισάγεται μια σύντομη περιγραφή του σεναρίου απειλής. - Προσδιορίζονται τα απειλούμενα περιουσιακά στοιχεία και το επίπεδο των ζημιών που προκλήθηκαν σε κάθε περιουσιακό στοιχείο. - Προσδιορισμός των τρωτών σημείων του συστήματος που εκμεταλλεύεται η απειλή. Η αναγνώριση αυτή συμπληρώνει αυτόματα μια λίστα των προτεινόμενων αντιμέτρων. - Ρύθμιση της πιθανότητας εμφάνισης της απειλής. Το επίπεδο κινδύνου της απειλής υπολογίζεται αυτόματα με βάση το σύνολο των ζημιών που μπορεί να προκληθεί από την απειλή και πραγματοποίησής της. - Αποφασίζεται το πραγματικό σχέδιο μετριασμού επιλέγοντας τον πιο αποτελεσματικό συνδυασμό αντιμέτρων. 86

87 4.4 Εφαρμογή του ΡΤΑ στον οργανισμό του ΕΛΓΑ Για να εφαρμόσουμε το λογισμικό στα προβλήματα του οργανισμού πρέπει να ορίσουμε το critical asset, τις αδυναμίες του οργανισμού και τις απειλές που μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτές τις αδυναμίες. Τέλος, ορίζουμε τα αντίμετρα που μπορούν να μετριάσουν τις απειλές αυτές. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, εισάγουμε αξίες, κόστη (ετήσια), ποσοστά καταστροφής από την απειλή για το asset, συχνότητα εμφάνισης της απειλής και για το συγκεκριμένο asset συνδέουμε τις αδυναμίες με τις απειλές και τα αντίμετρα. Asset Το critical asset για τον οργανισμό του ΕΛΓΑ είναι τα δεδομένα ασφαλιστικών διαδικασιών. Αυτά αποτελούν το 100% των περιουσιακών στοιχείων πληροφορίας, απαιτούν ένα ετήσιο κόστος συντήρησης και η αξία τους υπολογίζεται στα σε περίπτωση ολικής απώλειας. Τέλος, συνδέονται με όλες τις απειλές που θα αναφέρουμε παρακάτω. Εικόνα 7:Screenshot από τη διαδικασία εκχώρησης στοιχείων για το critical asset Αδυναμίες Ανιχνεύθηκαν 5 σημαντικές αδυναμίες που αφορούσαν τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες, την φθορά και την παλαιότητα του hardware infrastructure, την απουσία disaster plan και την ακαταλληλότητα του χώρου στο computer room, την απευθείας πρόσβαση στους servers, και την απουσία του IT τμήματος. Έγινε αναλυτική περιγραφή και συνδέθηκε η καθεμία μία με τα αντίστοιχο αντίμετρα που ορίσαμε στο τελευταίο βήμα. 87

88 Εικόνα 8:Screenshot από τη διαδικασία εκχώρησης στοιχείων για τις αδυναμίες Απειλές Αναγνωρίστηκαν απειλές που μπορούν να εκμεταλλευτούν τις παραπάνω αδυναμίες, όπως προσωρινή αδυναμία προσπέλασης στοιχείων και καθυστέρηση με medium damage (50%) και υψηλή πιθανότητα εμφάνισης, καταστροφή και τροποποίηση δεδομένων με ultimate damage (100%) και δύο περιστατικά το χρόνο, καταστροφές στον κρίσιμο όροφο του computer room με very high damage (80%) και έως ένα παρόμοιο περιστατικό ανά έτος, καθώς και πρόστιμα λόγω αποκάλυψης στοιχείων και συνδέθηκαν με τις αδυναμίες που αναφέρθηκαν παραπάνω. Όπως είναι εμφανές σε αυτό το κομμάτι του λογισμικού, εισάγαμε την πιθανότητα εμφάνισης της απειλής (πόσες φορές εμφανίστηκε στο έτος), καθώς και το ποσοστό της καταστροφής που θα έχει πάνω στο asset εάν πραγματοποιηθεί η απειλή. Με αυτό τον τρόπο εξάγεται από το πρόγραμμα και το value at risk. Τέλος, συνδέσαμε τις απειλές με τα αντίστοιχα αντίμετρα που προτίνονται. 88

89 Εικόνα 9:Screenshot από την εισαγωγή απειλών και τη διασύνδεσή τους με τα αντίμετρα Αντίμετρα Αφού αναγνωρίστηκαν οι απειλές και οι αδυναμίες, καταγράψαμε και τα αντίμετρα που μετριάζουν τις απειλές, ορίζοντας το κόστος επισκευής (fixed cost) και το ετήσιο κόστος συντήρησης (recurring cost). Εικόνα 10:Screenshot από την εισαγωγή αντιμέτρων και του κόστους αυτών 89

90 Αποτελέσματα Έχοντας περιγράψει αναλυτικά και συνδέσει μεταξύ τους. το critical asset, τις αδυναμίες του οργανισμού, τις απειλές που μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτές τις αδυναμίες και τα αντίμετρα που συστήνονται να εφαρμοστούν, το λογισμικό μας αποδίδει τα παρακάτω αποτελέσματα. Εικόνα 11:Screenshot με τα αποτελέσματα του PTA για τον ΕΛΓΑ Το πρόγραμμα, έχοντας ενσωματώσει τα οικονομικά μεγέθη και το ρίσκο κάθε απειλής, θεωρεί την απειλή ενός threat intruder πολύ σημαντική με το value at risk να ανέρχεται στα και την προσωρινή αδυναμία προσπέλασης στοιχείων και τις καθυστερήσεις να θεωρείται εξίσου υψηλής σημασίας με value at risk. Οι παραπάνω παρατηρήσεις μας οδηγούν στην πρόταση εφαρμογής των αντιμέτρων που έχουμε ορίσει για τις απειλές αυτές. Συγκεκριμένα, η ανάθεση, από την διοίκηση σε εξωτερικούς συνεργάτες, του monitoring των IDS (intrusion detection system)/ips (intrusion protection system) συσκευών, της διαχείρισης των logs και της μέριμνας για τα system updates και τις ανανεώσεις των αδειών των antivirus θα ελαχιστοποιούσε την πιθανότητα να πραγματοποιηθούν οι παραπάνω απειλές. 90

Παρουσίαση της μεθοδολογίας Octave

Παρουσίαση της μεθοδολογίας Octave Operationally Critical Threat, Asset, and Vulnerability Evaluation Παρουσίαση της μεθοδολογίας Octave Συντάκτης: Παρασκευή Κωστάκη Σπύρος Κοκολάκης 1 Δομή παρουσίασης 2 1 Τι είναι η OCTAVE; Δομή: Μια περιεκτική,

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα

Η συμβολή στην επιτυχία ενός οργανισμού, παρουσιάζοντας σχετικά δεδομένα με τη χρήση τεχνικών 2Δ ή 3Δ τεχνολογίας. Αρμοδιότητα Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχε Σχεδιαστής Ψηφιακών Κινούμενων Σχεδίων ή Digital Animator Γνωστό και ως Ειδικός Σχεδιασμού 2Δ- 3Δ γραφικών,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων

Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Σχεδιαστής Ιστοσελίδων 1. Περιγραφή Ρόλου Τίτλος Προφίλ Σχεδιαστής Ιστοσελίδων Γνωστό και ως Συνοπτική Ένας σχεδιαστής ιστοσελίδων κατασκευάζει και ενημερώνει ιστοσελίδες ως προς τη σχεδίαση και τη διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001;

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001; ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Το πρότυπο ISO 9001 είναι το πλέον διαδεδομένο πρότυπο διαχείρισης της ποιότητας, που θέτει τις απαιτήσεις με τις οποίες πρέπει να λειτουργεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ ΔΔ-...

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ ΔΔ-... ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΙΑΝΟΜΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α.Ε. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΡΙΘΜΟ ΔΔ-... ΕΡΓΟ: «Πιλοτικό Σύστηµα Τηλεµέτρησης και ιαχείρισης της Ζήτησης Παροχών Ηλεκτρικής Ενέργειας Οικιακών

Διαβάστε περισσότερα

«Διαχείριση Ποιότητας»

«Διαχείριση Ποιότητας» ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΕΕ-ΤΠΔΠ Ενημερωτική Εκδήλωση «Διαχείριση Ποιότητας» Αθήνα, 4 Απριλίου 2012 Τεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙSO 9001 : 2008

ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙSO 9001 : 2008 ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙSO 9001 : 2008 ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΟΦΕΛΗ Eνισχύει άμεσα την εμπιστοσύνη των πελατών στην εταιρεία Αναβαθμίζει το κύρος της επιχείρησης προς αρχές, δανειστές, επενδυτές Αποτελεί αναγνωρίσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Η προστασία και ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και των πληροφοριών υγείας είναι πρωταρχικής σημασίας για την εταιρεία Outcome Sciences, Inc.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Π3.1 ΣΧΕΔΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2014 13 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη Κορνηλία Μαρία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ

Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Π4.2.1 ΣΧΕΔΙΟ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ Αριθμός Έκδοσης: ΕΚΕΤΑ ΙΜΕΤ ΕΜ Β 2013 9 Παραδοτέο ΙΜΕΤ Τίτλος Έργου: «Ολοκληρωμένο σύστημα για την ασφαλή μεταφορά μαθητών» Συγγραφέας: Δρ. Μαρία Μορφουλάκη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΜΑΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS (M.I.S.)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS (M.I.S.) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS (M.I.S.) 1.1 Κωνσταντίνος Ταραμπάνης Καθηγητής Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Γρ. 307 2310-891-578 kat@uom.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι

Λειτουργικά. Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Δυτικής Μακεδονίας Σιώζιος Κων/νος - Πληροφορική Ι Λειτουργικά Συστήματα 1 Λογισμικό του Υπολογιστή Για να λειτουργήσει ένας Η/Υ εκτός από το υλικό του, είναι απαραίτητο και το λογισμικό Το σύνολο των προγραμμάτων που συντονίζουν τις λειτουργίες του υλικού

Διαβάστε περισσότερα

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Ανδρέας Γ. Κουτούπης MIIA, PIIA, CIA, CCSA Senior Manager, Internal Audit Services PwC Εισαγωγή Η Εταιρική ιακυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟΣ ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Προκαταρκτική Eργασία: Σύσταση Ομάδων Διοικητικής Aναδιάρθρωσης. Κύριος στόχος Απαιτούμενη ενέργεια Χρονοδιάγραμμα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟΣ ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Προκαταρκτική Eργασία: Σύσταση Ομάδων Διοικητικής Aναδιάρθρωσης. Κύριος στόχος Απαιτούμενη ενέργεια Χρονοδιάγραμμα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟΣ ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Προκαταρκτική Eργασία: Σύσταση Ομάδων Διοικητικής Aναδιάρθρωσης 0.1 Σύσταση Υψηλού Επιπέδου Ομάδας Αναδιάρθρωσης της Δημόσιας Διοίκησης 0.2 Σύσταση Ομάδας Υποστήριξης της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Προτύπων «Νέες εκδόσεις προτύπων διαχείρισης ποιότητας και περιβάλλοντος» Νέες εκδόσεις προτύπων για διαχείριση της ποιότητας ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Τετάρτη 14 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιωμένη Εφαρμογή. Νέες δυνατότητες. Νέα Ιστοσελίδα

Βελτιωμένη Εφαρμογή. Νέες δυνατότητες. Νέα Ιστοσελίδα Βελτιωμένη Εφαρμογή Νέες δυνατότητες Νέα Ιστοσελίδα ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ WWW.ASEP.GR 1 ΦΟΡΕΙΣ Α.Σ.Ε.Π. ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ WWW.ASEP.GR 2 Φάση Α: Α: Μελέτη Εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικές Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων. Σωκράτης Κ. Κάτσικας Τμήμα Μηχ/κών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πολιτικές Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων. Σωκράτης Κ. Κάτσικας Τμήμα Μηχ/κών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Πολιτικές Ασφάλειας Πληροφοριακών Συστημάτων Σωκράτης Κ. Κάτσικας Τμήμα Μηχ/κών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Στόχοι της παρουσίασης H παρουσίαση αυτή στοχεύει στην απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΦΙΛ ΤEΛΕΙΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ

ΠΡΟΦΙΛ ΤEΛΕΙΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ ΠΡΟΦΙΛ ΤEΛΕΙΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗ Ιούνιος 2011 Οι Εξαιρετικές οργανώσεις επιτυγχάνουν να διατηρήσουν τα υψηλά επίπεδα απόδοσης που ικανοποιούν τις προσδοκίες των ενδιαφερομένων

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Περιεχομένων

Πίνακας Περιεχομένων Πίνακας Περιεχομένων Πρόλογος...13 Πρόλογος του Συγγραφέα...15 Κεφάλαιο 1: Βασικές Έννοιες της Διοίκησης - Διαχείρισης Έργου...19 1.1 Λειτουργία, Έργο, Πρόγραμμα...19 1.2 Οι Εμπλεκόμενοι στο Έργο...21

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Ασφάλειας Πληροφοριών στην ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και συνεργειών

Ο ρόλος της Ασφάλειας Πληροφοριών στην ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και συνεργειών Ο ρόλος της Ασφάλειας Πληροφοριών στην ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και συνεργειών Δρ. Εμμανουήλ Σερρέλης, CISM, BEng, MSc, MBA, PhD Ειδικός Σύμβουλος Ασφάλειας Πληροφοριών Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες

οικονομικές τάσεις Εκτεταμένη συνεργασία της εφοδιαστικής αλυσίδας. έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Παγκόσμιες Συνοπτική παρουσίαση του ευνητικού έργου FLUID-WIN το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το 6ο Πρόγραμμα Πλαίσιο Ενοποίηση τρίτων παρόχων υπηρεσιών με ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα σε πολυλειτουργικές πλατφόρμες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Πληροφοριακά Συστήματα. Ενότητα 9: Πληροφοριακά Συστήματα Ορισμοί

Εισαγωγή στα Πληροφοριακά Συστήματα. Ενότητα 9: Πληροφοριακά Συστήματα Ορισμοί Εισαγωγή στα Πληροφοριακά Συστήματα Ενότητα 9: Πληροφοριακά Συστήματα Ορισμοί Κωνσταντίνος Ταραμπάνης Τμήμα Οργάνωσης & Διοίκησης Επιχειρήσεων ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κωνσταντίνος Ταραμπάνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 H ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αργυρώ Ρεμούνδου ΕΣΥΠ / ΕΛΟΤ ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 ΕΒΕΑ, 14 Οκτωβρίου 2015 Το πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 Συστήματα περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών

Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών Διημερίδα για την Ποιότητα στις Υπηρεσίες Υγείας Eυαισθητοποίηση των Λειτουργών Υγείας στην Ασφάλεια των Ασθενών 1. Εισαγωγή Οι εξελίξεις και οι δεσμεύσεις στο θέμα της Ασφάλειας των Ασθενών έχουν αυξηθεί

Διαβάστε περισσότερα

τεχνογνωσία στην πληροφορική

τεχνογνωσία στην πληροφορική τεχνογνωσία στην πληροφορική οι υπηρεσίες Η SeCure καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα αναγκών της σύγχρονης επιχείρησης στον τομέα της πληροφορικής. Αποστολή μας είναι η παροχή τεχνογνωσίας και η εφαρμογή της έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE Value thrugh Research and Innvatin ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΙMP3ROVE ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΜΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΙMP3ROVE Αθήνα Ιανουάριος 2014 Ο Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος είναι Πιστοποιημένος

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΔΕΙΩΝ ΤΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ Α. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ 1. Το Τεχνικό Επιμελητήριο στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης

Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Βελτιστοποιώντας τις λειτουργίες εξόρυξης Η ενοποίηση λογισμικών στις επιχειρήσεις εξόρυξης αποτελεί το κλειδί για την αυξημένη παραγωγικότητα Ενώ ο τομέας των φυσικών πόρων συνεχίζει να αναπτύσσεται,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα. Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton

Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα. Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton Παρούσα κατάσταση και τάσεις 2015 Grant Thornton. All rights reserved. Πώς διαμορφώνεται το ελεγκτικό επάγγελμα στις παρούσες

Διαβάστε περισσότερα

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Ηµερίδα: Πρόληψη - ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών. Ο ρόλος του Αγρονόµου Τοπογράφου Μηχανικού Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Γεώργιος Ν.Φώτης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΘ Kωστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ

ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ ΔΙΝΟΥΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΣ ΔΥΝΑΤΟ 2 Ο κόσμος της εργασίας αλλάζει πιο γρήγορα από ποτέ ενώ οι παλιοί επιχειρηματικοί κανόνες δεν ανταποκρίνονται στο νέο περιβάλλον. Ούτε τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΕΡΓΟ SARA «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ»

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΕΡΓΟ SARA «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΕΡΓΟ SARA «ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΥΞΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» Σεπτέμβριος 2005 1 ΣΚΟΠΟΣ ΕΡΓΟΥ o Ανάπτυξη, προώθηση καινοτομίας, o Αξιοποίηση εμπειρίας, o Διάχυση βέλτιστων πρακτικών,

Διαβάστε περισσότερα

Η πληροφορία έχει τα. Εμείς είμαστε δίπλα σας σε κάθε βήμα

Η πληροφορία έχει τα. Εμείς είμαστε δίπλα σας σε κάθε βήμα Η πληροφορία έχει τα δικά της στάδια εξέλιξης 444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444444 Εμείς είμαστε δίπλα σας σε κάθε βήμα Η διαχείριση των πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ

Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Ενίσχυση της συμμετοχής των τοπικών πληθυσμών στη διαχείριση των υγροτόπων: Οι κατευθυντήριες γραμμές της Σύμβασης Ραμσάρ Δρ. Μαρία Κάπαρη Ειδική επιστήμονας ΕΚΠΑΑ 2 ο Διεθνές Συνέδριο AQUA 2006 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Η προσέγγιση της TÜV AUSTRIA HELLAS Μαρία Αγαπητού Αναπληρώτρια Διευθύντρια Διεύθυνσης Πιστοποίησης Συστημάτων και Προϊόντων Οκτώβριος 2014 Θα μπορούσαμε να συγχαρούμε τους

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα Ασφάλειας στο σχεδιασμό Επιχειρησιακής Συνέχειας. Τσώχου Αγγελική atsohou@ionio.gr

Ζητήματα Ασφάλειας στο σχεδιασμό Επιχειρησιακής Συνέχειας. Τσώχου Αγγελική atsohou@ionio.gr Ζητήματα Ασφάλειας στο σχεδιασμό Επιχειρησιακής Συνέχειας Τσώχου Αγγελική atsohou@ionio.gr Περιεχόμενα 2 Βασικές έννοιες Επιχειρησιακή Συνέχεια και Ανάλυση Επικινδυνότητας Πλαίσιο Διοίκησης Επιχειρησιακής

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχής επιμόρφωση χωρίς φραγμούς

Συνεχής επιμόρφωση χωρίς φραγμούς Συνεχής επιμόρφωση χωρίς φραγμούς Ζούμε στην περίοδο όπου η διαρκής επιμόρφωση έχει γίνει απαραίτητη. Τόσο οι προσωπικές όσο και οι επαγγελματικές ανάγκες για γνώσεις και επαγγελματικά εφόδια, σε συνδυασμό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Εφαρμογή Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας στις υπηρεσίες Υγείας: Προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών. (ISO 9001 ISO 22000 ISO 14001 ISO 27001 ISO 50001 OHSAS 18001) Σχετικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέμα 1: Διασύνδεση μεταφορών μικρών και μεγάλων αποστάσεων Εισαγωγή Στη λευκή βίβλο «WHITE PAPER Roadmap to a Single European Transport Area Towards a competitive

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτήσεις του ISO9001:2000

Απαιτήσεις του ISO9001:2000 Απαιτήσεις του ISO9001:2000 1. Αντικείμενο 2. Τυποποιητική παραπομπή 3. Όροι και ορισμοί 4. Σύστημα διαχείρισης ποιότητας 5. Ευθύνη της Διοίκησης 6. Διαχείριση πόρων 7. Υλοποίηση του προϊόντος 8. Μέτρηση,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

κώστας βεργίδης εισαγωγή στις βασικές έννοιες των επιχειρησιακών διεργασιών γραφείο 322 κτίριο Γ kvergidis@uom.gr 2310 891 637

κώστας βεργίδης εισαγωγή στις βασικές έννοιες των επιχειρησιακών διεργασιών γραφείο 322 κτίριο Γ kvergidis@uom.gr 2310 891 637 εισαγωγή στις βασικές έννοιες των επιχειρησιακών διεργασιών κώστας βεργίδης λέκτορας τμ. Εφαρμοσμένης Πληροφορικής γραφείο 322 κτίριο Γ kvergidis@uom.gr 2310 891 637 διαχείριση επιχειρηματικών διαδικασιών

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα:

ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Μοχλός ανάπτυξης Κοινωνική λειτουργία, στοιχείο της κουλτούρας

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Σύστηµα Αξιολόγησης Κινδύνων Στα πλαίσια της πρακτικής εφαρµογής της ιαδικασίας Εποπτικής Εξέτασης και Αξιολόγησης (SREP), όπως προκύπτει από την οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005 Καθ. Bασίλης Ασημακόπουλος Ειδικός Γραμματέας για την Κοινωνία της Πληροφορίας Χαιρετισμός στο πλαίσιο της Ημερίδας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Τίτλος Κριτηρίου. Α.1 Οργανωτική Δομή - Οικονομικά στοιχεία 10%

ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Τίτλος Κριτηρίου. Α.1 Οργανωτική Δομή - Οικονομικά στοιχεία 10% Κριτήρια Αξιολόγησης Η αξιολόγηση των υποβαλλόμενων προτάσεων θα πραγματοποιηθεί βάσει του ακόλουθου Πίνακα Κριτηρίων Αξιολόγησης. Παράλληλα με τα εν λόγω κριτήρια, θα συνυπολογισθεί η αξιοπιστία της πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Κατασκευής Παιχνιδιών Ι (Unreal Editor, Half Life, Doom Editor)

Εργαλεία Κατασκευής Παιχνιδιών Ι (Unreal Editor, Half Life, Doom Editor) Τεχνικός Εφαρμογών Πληροφορικής Εργαλεία Κατασκευής Παιχνιδιών Ι (Unreal Editor, Half Life, Doom Editor) Τεχνική Δημιουργίας Παιχνιδιών Εξάμηνο: 2014Β Διδάσκουσα: Ηλεκτρονική Τάξη: http://moodleforall.ictlab.edu.gr/

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ S P R I N G S C H O O L ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΕΙΦΟΡΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ 3-8 Μαΐου 2015 Ξενοδοχείο Caravia Beach, Κως Οργάνωση: Μονάδα Ευρωπαϊκού Τουρισμού/ Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας Jean Monnet (Πανεπιστήμιο Αθηνών) Υποστηρικτές:

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος του εγχειριδίου, των διεργασιών και των διαδικασιών της ποιότητας.

Έλεγχος του εγχειριδίου, των διεργασιών και των διαδικασιών της ποιότητας. ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Έλεγχος εγγράφων Κύριος σκοπός αυτής της διαδικασίας είναι να προσδιοριστούν οι αρμοδιότητες σύνταξης, ανασκόπησης, έγκρισης και διανομής όλων των εγγράφων και δεδομένων,

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό πλαίσιο έργου ESTEP

Eπιμορφωτικό πλαίσιο έργου ESTEP Eπιμορφωτικό πλαίσιο έργου ESTEP Ενίσχυση της αποτελεσματικής συμμετοχής των γονέων μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης Birmingham City University 1. Εισαγωγή Το E-STEP στοχεύει στην ανάπτυξη, την εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα