ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ταµιευτήρες Υδρογονανθράκων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ταµιευτήρες Υδρογονανθράκων"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ταµιευτήρες Υδρογονανθράκων 2.1 Συνθήκες για την ύπαρξη ταµιευτήρων Ως ταµιευτήρας ορίζεται µια συγκέντρωση υδρογονανθράκων σε πορώδη, περατά, ιζηµατογενή πετρώµατα. Περιβάλλεται από αδιαπέρατο πέτρωµα (cap-rock) και συνήθως από υδροφόρο ορίζοντα. Η συγκέντρωση αυτή υδρογονανθράκων, η οποία κατά το χρόνο ανακάλυψής της βρίσκεται σε κατάσταση ισορροπίας όσον αφορά την πίεση σε όλο τον διαθέσιµο όγκο πόρων, µερικές φορές αναφέρεται και ως δεξαµενή (pool). Ένα πετρελαϊκό πεδίο µπορεί να αποτελείται από διάφορους ταµιευτήρες, οι οποίοι βρίσκονται είτε σε διαφορετικές συνθήκες πίεσης, είτε σε διαφορετικούς στρωµατογραφικούς ορίζοντες. Το περιβάλλον για τη συγκέντρωση υδρογονανθράκων είναι µια ιζηµατογενής λεκάνη η οποία παρέχει τις συνθήκες για τη δηµιουργία συγκέντρωσης πετρελαίου, συγκεκριµένα: 1. την πηγή των υδρογονανθράκων 2. το σχηµατισµό και τη µετανάστευση των υδρογονανθράκων 3. το µηχανισµό παγίδευσης των υδρογονανθράκων δηλ. την ύπαρξη γεωλογικών δοµών σε πορώδη ιζηµατογενή πετρώµατα στο χρόνο αλλά και στο µονοπάτι της µετανάστευσης των υδρογονανθράκων Η ανακάλυψη πετρελαίου µέσω ερευνητικών γεωτρήσεων σε µερικές από τις γνωστότερες ιζηµατογενείς λεκάνες παρουσιάζεται στα Σχήµατα 2.1 και 2.2, όπου ο όγκος υδρογονανθράκων που εντοπίστηκε δίνεται ως συνάρτηση της έντασης της έρευνας. Η περιοχή της Βόρειας Θάλασσας από ερευνητική άποψη θεωρείται µια σχετικά νέα περιοχή σε µια πολύ αποδοτική λεκάνη. Σχήµα 2.1 Εντοπισµένος όγκος υδρογονανθράκων σε συνάρτηση µε την ένταση της έρευνας για διάφορες περιοχές του πλανήτη. 6

2 Σχήµα 2.2 Η σχέση µεταξύ της έντασης της έρευνας και της απόδοσής της Στο Σχήµα 2.1, για κάθε περιοχή παρουσιάζεται ο όγκος των εντοπισµένων υδρογονανθράκων ανά ερευνητική γεώτρηση, στο σχήµα 2.2, παρουσιάζεται η σχέση των επιτυχών γεωτρήσεων προς το σύνολο των ορυχθέντων πηγαδιών για κάθε m 3 εντοπισµένων υδρογονανθράκων. Από τη σκοπιά του µηχανικού πετρελαίου µπορούµε να θεωρήσουµε τις ιζηµατογενείς λεκάνες ως συγκεντρώσεις νερού σε περιοχές αργής καθίζησης στις οποίες έχουν µεταφερθεί ιζήµατα. Η πρωτεύουσα διαδικασία εναπόθεσης καθώς και η φύση των ιζηµάτων επιδρούν σηµαντικά στο πορώδες και τη διαπερατότητα του πετρώµατος του ταµιευτήρα. ευτερεύουσες διεργασίες όπως συµπίεση, διάλυση, διαγένεση κλπ. µπορούν να επιδράσουν περαιτέρω στη δοµή και στη γεωµετρία των πόρων. Η συµπίεση προκαλεί την περαιτέρω µείωση του διαθέσιµου χώρου στους πόρους, µε αποτέλεσµα τα ρευστά που καταλαµβάνουν αυτό τον όγκο να τείνουν να εγκαταλείψουν το πέτρωµα. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, η πίεση των ρευστών αυξάνει σηµαντικά. Επικρατεί η άποψη ότι το πετρέλαιο προέρχεται από την αναερόβια αποικοδόµηση λιπών, πρωτεϊνών και υδατανθράκων θαλάσσιας και χερσαίας φυτικής και ζωικής ύλης, καθώς και από πλαγκτόν και άλγες (Σχήµα 2.3). Σχήµα 2.3 Φυτικό και ζωικό πλαγκτόν 7

3 Η διαδικασία αυτή απαιτεί ταχύτατη ιζηµατογένεση σε νερά µε οργανικό υλικό, που οδηγεί στη συσσώρευση αργίλου πλούσιας σε οργανική ύλη (σαπροπηλού) σε αναερόβιο περιβάλλον (Σχήµα 2.4). Σχήµα 2.4 Απόθεση οργανικών υλών Ο σχηµατισµός πετρελαίου, όµως, προϋποθέτει την ωρίµανση της αργίλου αυτής µε την επίδραση της πίεσης και της θερµοκρασίας. Ένα εύρος θερµοκρασιών από 140 ο έως 300 ο F, το οποίο µπορεί να συσχετιστεί µε το βάθος και το χρόνο, φαίνεται πως είναι το βέλτιστο (optimum) για το σχηµατισµό του µίγµατος υδρογονανθράκων που ταξινοµούνται ως πετρέλαια, όπως φαίνεται στα Σχήµατα 2.5 και 2.6. Εκτεταµένη έκθεση σε υψηλή θερµοκρασία, ή µικρότερης διάρκειας έκθεση σε πολύ υψηλές θερµοκρασίες µπορεί προοδευτικά να οδηγήσει στο σχηµατισµό αερίων συµπυκνωµάτων (condensates), υγρού αερίου (wet gas) ή αερίου (gas). Η µέση περιεκτικότητα οργανικής ύλης σε ένα εν δυνάµει µητρικό πέτρωµα είναι της τάξης του 1% κ.β. Για παράδειγµα, το βασικό µητρικό πέτρωµα για τη Βόρεια Θάλασσα (Kimmeridge Clay), αποτελείται κατά µέσο όρο από 5% άνθρακα (~ 7% οργανική ύλη) ενώ τοπικά έχουν παρατηρηθεί και ενστρώσεις µε συγκεντρώσεις µεγαλύτερες του 40% σε άνθρακα. Σχήµα 2.5 ηµιουργία υδρογονανθράκων σε συνθήκες κανονικής γεωθερµικής βαθµίδας Σχήµα. 2.6 ιακύµανση του τύπου των υδρ/κων συναρτήσει της θερµοκρασίας 8

4 Το ποσοστό υδρογόνου στην οργανική ύλη θα πρέπει να υπερβαίνει το 7% για να θεωρηθεί πιθανή πηγή πετρελαίου. Ένας πολύ πρακτικός κανόνας αναφέρει ότι 1300 m 3 έως 5000 m 3 πετρελαίου είναι δυνατόν να σχηµατισθούν ανά km 2 ιζήµατος, για κάθε ποσοστιαία µονάδα οργανικής προέλευσης άνθρακα σε ώριµα µητρικά πετρώµατα, µε την προϋπόθεση, βέβαια, ότι όλο το πετρέλαιο που θα σχηµατισθεί θα παγιδευτεί τελικά σε κάποιο πορώδες πέτρωµα. Ο µηχανισµός της µετανάστευσης του πετρελαίου από το µητρικό πέτρωµα δεν έχει γίνει απόλυτα κατανοητός. Αφού η δηµιουργία του πετρελαίου συνοδεύεται από µεταβολές όγκου, αυτές µπορεί να αποτελούν την αιτία έναρξης µικρορωγµών στο µητρικό πέτρωµα, οι οποίες παρέχουν δίοδο διαφυγής σε περατά συστήµατα. Καθώς η πίεση ελαττώνεται, λόγω της εκτόνωσης, οι µικρορωγµές στο µητρικό πέτρωµα ξανακλείνουν. Η καθ αυτό κίνηση του πετρελαίου µπορεί να γίνει είτε εν διαλύσει σε νερό, είτε ως διακριτή φάση πετρελαίου ή αερίου, χωρίς όµως να υπάρχει ταύτιση απόψεων για την πιθανότερη εκδοχή. Η διαδικασία της µετανάστευσης περιλαµβάνει δύο στάδια : αρχικά µέσω του µητρικού πετρώµατος και στη συνέχεια µέσω ενός περατού συστήµατος. (Σχήµα 2.7 και 2.8). Η µετανάστευση στο περατό σύστηµα πραγµατοποιείται λόγω της διαφοράς πυκνότητας των ρευστών, και οδηγεί τους υδρογονάνθρακες είτε στην επιφάνεια, είτε σε κάποιο σχηµατισµό όπου παγιδεύονται (παγίδα-trap). Μπορούµε µε ασφάλεια να υποθέσουµε ότι λιγότερο από το 10% του πετρελαίου που δηµιουργείται στο µητρικό πέτρωµα απωθείται και παγιδεύεται σε κάποιο περατό πέτρωµα. Σχήµα 2.7 Μοντέλο µετανάστευσης υδρ/κων για τµήµα της παράκτιας λεκάνης Congo Σχήµα 2.8 Μετανάστευση πετρελαίου 9

5 Το πρώτο στάδιο της µετανάστευσης (από το µητρικό πέτρωµα σε ένα περισσότερο πορώδες γειτονικό περιβάλλον) καλείται πρωτογενής µετανάστευση (primary migration). Το επόµενο στάδιο, µέσα στο πορώδες περιβάλλον σε ανώτερα τοπογραφικά σηµεία (µέσω ρηγµάτων ή ρωγµατοµένων ζωνών) έως ότου παγιδευτεί, καλείται δευτερογενής µετανάστευση (secondary migration). Οι γεωλογικές δοµές (παγίδες-traps) όπου το πετρέλαιο µπορεί να παγιδευτεί και να δηµιουργήσει µια συγκέντρωση ενδιαφέροντος είναι δύο, κυρίως, τύπων : οι τεκτονικές - που απαντώνται σε µεγαλύτερη συχνότητα- και οι στρωµατογραφικές. Οι τεκτονικές παγίδες ταξινοµούνται κυρίως σε αντίκλινα (Σχήµα 2.9), ρήγµατα.(σχήµα 2.10) και δόµους. Σχήµα 2.9 Παγίδα σε µορφή αντικλίνου Σχήµα Παγίδευση πετρελαίου σε ρήγµα Οι τεκτονικές παγίδες έχουν, συνήθως, µεγάλες διαστάσεις και εκτείνονται σε µεγάλα πάχη ιζηµάτων. Η αποθηκευτική ικανότητα ενός αντικλίνου εξαρτάται από το ύψος παγίδευσης (structural closure), την κατακόρυφη δηλαδή απόσταση µεταξύ του ανώτερου τοπογραφικά σηµείου του αντικλίνου και του κατώτερου οριζόντιου επιπέδου όπου το αντίκλινο είναι κλειστό. Πρακτικής σηµασίας για την έρευνα αποτελεί η συµµετρία του αντικλίνου (εάν το αξονικό επίπεδο είναι κατακόρυφο ή κεκλιµένο) διότι άµεσα εξαρτάται από αυτό το ύψος παγίδευσης. Τα αδιαπερατά πετρώµατα παρέχουν στεγανό κάλυµµα (cap rock) πάνω και κάτω από το περατό αποθήκευτρο πέτρωµα. Η διαφορά πυκνότητας µεταξύ νερού, πετρελαίου και αερίου δηµιουργεί, σε συνθήκες ισορροπίας, οριακές περιοχές επαφής των ρευστών γνωστές ως επαφές π.χ. επαφή αερίου-πετρελαίου, πετρελαίου-νερού κλπ. Οι στρωµατογραφικές παγίδες διακρίνονται σε πρωτογενείς, που δηµιουργούνται κατά την απόθεση φακοειδών διαπερατών ενστρώσεων µέσα σε αδιαπέρατα ιζήµατα και σε διαγενετικές, που προκύπτουν κατά το στάδιο της διαγένεσης από την πλευρική µεταβολή της περατότητας εντός του ίδιου ιζηµατογενούς ορίζοντα. Στη Βόρεια Θάλασσα αλλά και σε αρκετές άλλες ιζηµατογενείς περιοχές, συναντάται και άλλος τύπος παγίδας (παγίδες εκ συνδυασµού τεκτονικών και στρωµατογραφικών 10

6 στοιχείων), που προκύπτει από την αποκοπή επικλινών διαπερατών στρωµάτων από µια αδιαπερατή επιφάνεια ασυµφωνίας (Σχήµα 2.11). εν είναι ξεκάθαρο αν οι παγίδες αυτές µπορούν να ταξινοµηθούν ως στρωµατογραφικές λόγω της παγίδευσης µέσω λεπτόκοκκων ιζηµάτων ή τεκτονικές λόγω της γεωλογικής φύσης της ασυνέχειας. Σχήµα 2.11 Παγίδες εκ συνδυασµού 2.2 Πίεση Ταµιευτήρων Τα κοιτάσµατα υδρογονανθράκων απαντώνται σε µεγάλο εύρος βάθους µε την πλειοψηφία τους να είναι σε βάθη µεταξύ m κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Σύµφωνα µε το προηγούµενο εδάφιο 2.1 και τη θεώρηση της ιζηµατογενούς λεκάνης ως µιας συγκέντρωσης νερού στην οποία έχει εναποτεθεί οργανικό ίζηµα, και έχουν σχηµατισθεί και παγιδευτεί υδρογονάνθρακες, θα περιµέναµε την ύπαρξη µιας τοπικής υδροστατικής βαθµίδας πίεσης. Κατά συνέπεια, η πίεση µιας στήλης νερού που αντιπροσωπεύει την κατακόρυφη συνέχεια του υγρού στο δίκτυο των πόρων, προσεγγίζεται από τη σχέση: PD = D G (2.1) w όπου: D: Το βάθος (ft) κάτω από ένα επίπεδο αναφοράς (π.χ. επιφάνεια θάλασσας) G w : Η βαθµίδα πίεσης (psi/ft), η πίεση δηλ. που ασκείται ανά µονάδα ύψους της στήλης νερού. Η βαθµίδα πίεσης είναι η ανηγµένη έκφραση του γινοµένου ρ.g, όπου ρ είναι η πυκνότητα του νερού, g η επιτάχυνση της βαρύτητας ( P D = ρ.. g. D ) Η τιµή της βαθµίδας πίεσης εξαρτάται από την αλµυρότητα του νερού και τη θερµοκρασία. Η τιµή αυτή για καθαρό νερό είναι 9.79 kpa/m (0.433 psi/ft) ενώ το σύνηθες εύρος τιµών για νερό ταµιευτήρων είναι από 10 kpa/m (0.44 psi/ft) έως 12 kpa/m (0.53 psi/ft). Μια µέση τιµή που µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε ταµιευτήρες βάθους από 2000 έως 4000 m κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας είναι 11 kpa/m για την πρόρρηση πιέσεων πόρων από 195 έως 450 bar όπως φαίνεται στον Πίνακα 2.1, µαζί µε την πρόρρηση των χρησιµοποιώντας άλλες βαθµίδες πίεσης. Είναι, ωστόσο, πιθανόν η πίεση του ταµιευτήρα να αποκλίνει σηµαντικά από το σύνηθες εύρος τιµών είτε λόγω ιδιαίτερων συνθηκών εναπόθεσης είτε λόγω µετακίνησης κλειστών δοµών. Ένας συγκεκριµένως µηχανισµός υπεύθυνος για την υπερπίεση που παρατηρείται σε πολλούς ταµιευτήρες είναι η ταχύτατη συµπίεση σχιστόλιθου, το δεσµευµένο νερό του οποίου δεν προλαβαίνει να διαφύγει ώστε να αποκατασταθεί υδροστατική ισορροπία. Τέτοιες περιπτώσεις έχουν αναφερθεί σε ταµιευτήρες του Κόλπου του Μεξικού και της Β. Θάλασσας Έχουν επίσης αναφερθεί περιπτώσεις 11

7 υπερπίεσης που οφείλονται στο βάρος πάγου από παγετώνες που έχουν θαφτεί πάνω από το κοίτασµα. Ανώµαλες τιµές πίεσης φαίνονται στο Σχήµα 2.12, το οποίο βασίζεται σε δεδοµένα ταµιευτήρων από τον σχηµατισµό Brent Sand της Βόρειας Θάλασσας. Όλοι οι ταµιευτήρες παρουσιάζουν την ίδια βαθµίδα αλµυρότητας αλλά διαφορετκά µεγέθη υπερπίεσης, πιθανά λόγω της εκµετάλλευσης σε εντοπισµένες (localised) λεκάνες. Πίνακας 2.1 Βάθος ταµιευτήρα Βαθµίδα πίεσης Πίεση πόρων (κάτω από επιφ. θαλ.) m ft kpa/m psi/ft bar psi Σχήµα 2.12 Ανώµαλες τιµές πίεσης για τον ταµιευτήρα Brent Sand της Βόρειας Θάλασσας. Σχήµα 2.13 Ισορροπία βαθµίδων πίεσης υπερκειµένων και ρευστών Κάθε δοµή που φέρει υδρογονάνθρακες και διαθέτει σηµαντικό ανάγλυφο, αναµένεται να παρουσιάζει ανώµαλα υψηλές πιέσεις στην κορυφή του σχηµατισµού όταν η πίεση στην επαφή υδρογονανθράκων - νερού είναι κανονική. Και τούτο διότι η πυκνότητα των υδρογονανθράκων είναι µικρότερη συγκρινόµενη µε αυτήν του νερού, και εποµένως, η µεταβολή της πίεσης µε το βάθος θα είναι µικρότερη. 12

8 Σε κάθε ταµιευτήρα υπάρχει ισορροπία µεταξύ της βαθµίδας πίεσης υπερκειµένων (G r ), της βαθµίδας πίεσης των ρευστών στο δίκτυο των πόρων (G f ) και της βαθµίδας πίεσης των κόκκων του πετρώµατος (G g ), (Σχήµα 2.13), που µπορεί να εκφραστεί ως εξής: G = G + G g (2.2) r f Μπορούµε να θεωρήσουµε ότι τα ρευστά στους πόρους συµµετέχουν στην εξισορρόπηση της πίεσης των υπερκειµένων και επωµίζονται µέρος του φορτίου των κόκκων από το συνολικό φορτίο των υπερκειµένων. Καθώς η πίεση των ρευστών µειώνεται λόγω της παραγωγής, οι κόκκοι του πετρώµατος φέρουν αναλογικά αυξανόµενο µέρος από το φορτίο των υπερκειµένων για τη διατήρηση της ισορροπίας που εκφράζεται από την παραπάνω σχέση. 2.3 Πίεση στη Ζώνη των Υδρογονανθράκων Θα ορίσουµε ως επαφή πετρελαίου-νερού (Oil-Water Contact-OWC), το βάθος στο οποίο η πίεση της πετρελαϊκής φάσης (Ρ o ) είναι ίση µε την πίεση της υδατικής φάσης (P w ) (Σχήµα 2.14). Ακριβέστερα, το βάθος στο οποίο η συνθήκη Ρ o = P w ικανοποιείται, ορίζει το επίπεδο ελεύθερου νερού (Free Water Level-FWL), καθώς σε ορισµένους ταµιευτήρες η ζώνη κορεσµού σε νερό κατά 100% µπορεί να βρίσκεται και πάνω από το επίπεδο ελεύθερου νερού λόγω τριχοειδών φαινοµένων. Σχήµα 2.14 Ισορροπία πιέσεων σε σύστηµα νερού-πετρελαίου-αερίου (στατική ισορροπία) Στην επαφή πετρελαίου-νερού, η πίεση P w δίνεται από τη µέση βαθµίδα πίεσης του νερού από ένα επίπεδο αναφοράς, π.χ το επίπεδο της θάλασσας, και µπορεί να εκφραστεί γραµµικά ως: Pw = Dowc Gw + C 1 (2.3) όπου η σταθερά C 1 εκφράζει πιθανή υπερπίεση ή υποπίεση. Στο βάθος D owc εποµένως, ισχύει Ρ o(owc) = P w(owc). Η πίεση πάνω από την επαφή πετρελαίου-νερού, στη ζώνη δηλ. των υδρογονανθράκων, είναι η πίεση στην επαφή, ελαττωµένη ανάλογα µε τη βαθµίδα πίεσης (dp/dd) των υδρογονανθράκων. Λόγω της µικρότερης πυκνότητας του πετρελαίου σε σχέση µε το νερό, η µεταβολή της πίεσής του 13

9 πετρελαίου µε το βάθος είναι χαµηλότερη από αυτή του νερού, µε αποτέλεσµα, οι πιέσεις νερού και πετρελαίου να αρχίσουν να αποκλίνουν (διαγραµµατικά φαίνεται στο Σχήµα 2.14), µε αυτήν του πετρελαίου να διατηρεί υψηλότερες τιµές. Η πίεση εποµένως σε κάθε βάθος D πάνω από την επαφή νερού-πετρελαίου P ο (D), υπολογίζεται ως εξής: P o ( D) P ( owc) [ g ( D D) ] = ρ (2.4) o o owc όπου ρ ο είναι η πυκνότητα του πετρελαίου και g η επιτάχυνση της βαρύτητας. Με την ίδια λογική, στην επαφή αερίου-πετρελαίου (Gas-Oil Contact-GOC) ισχύει: ( ) = ( ) P goc P goc o g Η δε πίεση στην αέρια φάση στην κορυφή του ταµιευτήρα (D Τ ) θα είναι: [ ] [ ( )] ( ) ( ) P D = P ρ g D D ρ g D D (2.5) g T owc o owc goc g goc T Η διαφορά ανάµεσα στην πίεση που υπολογίζεται από την εξίσωση 2.5 για βάθος D T, µε την υδροστατική για το ίδιο βάθος, µπορεί να είναι σηµαντική, γεγονός που ευθύνεται για τις απότοµες εκτινάξεις αερίου (gas-kicks) που συναντώνται πολλές φορές κατά την όρυξη των γεωτρήσεων. Η εκτίµηση και η επιβεβαίωση της θέσης των επαφών είναι βασικό δεδοµένο για την αποτίµηση των επιτόπου αποθεµάτων υδρογονανθράκων. Λόγω της αβεβαιότητας τόσο στις ιδιότητες των ρευστών όσο και στις δοκιµές των γεωτρήσεων, η θέση της επαφής των ρευστών µεταξύ των δίνεται συνήθως µε τη µορφή εύρους βάθους, µέχρι το συσχετισµό δεδοµένων από διάφορα πηγάδια οπότε και αυξάνει ο βαθµός βεβαιότητας. 2.4 Θερµοκρασία Ταµιευτήρων Η θερµοκρασία του ταµιευτήρα αναµένεται να είναι σε συµφωνία µε την τοπική γεωθερµική βαθµίδα, η οποία σε πολλές πετρελαιοφόρες λεκάνες είναι περίπου 1,6 o F/100ft. Η µεγάλη θερµοχωρητικότητα τόσο των πετρωµάτων του ταµιευτήρα όσο και των υπερκείµενων πετρωµάτων, σε συνδυασµό µε τις τεράστιες επιφάνειες για µεταφορά θερµότητας µέσα στον ταµιευτήρα, οδηγούν στη λογική υπόθεση της επικράτησης ισοθερµοκρασιακών συνθηκών για όλες τις διεργασίες που λαµβάνουν χώρα µέσα στον ταµιευτήρα. Αυτό αποτελεί µόνιµη και βασική υπόθεση στη µηχανική των ταµιευτήρων. Το θερµοκρασιακό προφίλ από την επιφάνεια ως τον ταµιευτήρα είναι ενδεικτικό της διαφοροποίησης στις ιδιότητες των πετρωµάτων και λαµβάνεται συνήθως µε ειδικά θερµόµετρα κατά τις ενδοσκοπικές καταγραφές (Loggings). Σχήµα 2.15 Μεταβολή της θερµοκρασίας µε το βάθος (παράδειγµα από Β. Θάλασσα) 14

10 Η τοπική γεωθερµική βαθµίδα µπορεί να εµφανίσει αποκλίσεις σε µικρή απόσταση από τα πηγάδια λόγω των γεωτρητικών εργασιών και της κυκλοφορίας των ρευστών διάτρησης. Στην περίπτωση αυτή, τα δεδοµένα διαδοχικών καταγραφών σε συγκεκριµένο βάθος υπόκεινται σε µαθηµατική ανάλυση από όπου προκύπτει ένδειξη της πραγµατικής θερµοκρασιακής βαθµίδας. Όταν η θερµοκρασία αναπαρίσταται µε ευθεία γραµµή από την επιφάνεια ως το βάθος του ταµιευτήρα, πρέπει να ενσωµατώνει τη διόρθωση σε σχέση µε τη θερµοκρασία του νερού προκειµένου για υποθαλάσσια κοιτάσµατα. Για παράδειγµα, η µέση θερµοκρασία της Βόρειας Θάλασσας λαµβάνεται ως 4.5 ο C. Όπως φαίνεται στο Σχήµα 2.15, η µέση θερµοκρασιακή βαθµίδα για ένα πηγάδι στη Βόρεια Θάλασσα µπορεί να είναι 1.6 o F/100ft. 2.5 Φύση των Ρευστών στον Ταµιευτήρα Οι συγκεντρώσεις υδρογονανθράκων σχετίζονται µε την ύπαρξη νερού, είτε µε τη µορφή εκτεταµένου υδροφόρου ορίζοντα (aquifer) κάτω από ή παρακείµενο µε τους υδρογονάνθρακες ή τη συνύπαρξη, µέσα στο πετρελαιοπαραγωγό τµήµα του ταµιευτήρα, µε τους υδρογονάνθρακες µε τη µορφή ενδογενούς (connate-interstitial) νερού. Εάν µε τον όρο φάση ορίζουµε ένα διακριτό και διαχωρίσιµο µέρος ενός συστήµατος, τότε δύο ή και τρεις φάσεις θα απαντώνται µέσα στον ταµιευτήρα καθ όλη τη διάρκεια της παραγωγικής ζωής του (πετρέλαιο, αέριο, νερό). Οι αναλογίες, συστάσεις και φυσικές ιδιότητες των φάσεων αυτών µεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της παραγωγής παράλληλα µε τη µεταβολή (µείωση) της πίεσης σε ισοθερµοκρασιακές -όπως αναφέρθηκε παραπάνω- συνθήκες. Όλες αυτές οι φάσεις θεωρούνται συµπιεστές αλλά, φυσικά, σε διαφορετικό βαθµό. Η ανάλυση της απόδοσης ενός ταµιευτήρα βασίζεται στην πρόρρηση των φυσικών ιδιοτήτων των φάσεων που συνυπάρχουν σε κάθε χρονική στιγµή, πράγµα που σε ορισµένες περιπτώσεις µπορεί να απαιτεί πλήρη ανάλυση των συστατικών των φάσεων αυτών. Το πετρέλαιο αποτελείται κυρίως από παραφινικούς υδρογονάνθρακες µαζί µε µικρότερα ποσοστά ναφθενικών και αρωµατικών υδρογονανθράκων. 2.6 Μονάδες Μέτρησης Το πρόβληµα θέσπισης ενός ενιαίου συστήµατος µονάδων µέτρησης είναι ιδιαίτερα έντονο στη βιοµηχανία πετρελαίου, λόγω της ανάµιξης των δύο ευρύτερα χρησιµοποιούµενων συστηµάτων (µετρικό και τεχνικό) µε τις παραδοσιακά χρησιµοποιούµενες στη βιοµηχανία µονάδες, γνωστές και ως field units. Οι µονάδες στις οποίες θα αναφερθούµε παρακάτω είναι οι ευρύτερα αποδεκτές και χρησιµοποιούµενες στην καθηµερινή πρακτική της διεθνούς πετρελαϊκής βιοµηχανίας. Αναµφισβήτητα, η βασική µονάδα όγκου στην πετρελαϊκή βιοµηχανία είναι το «βαρέλι *» (barrel-bbl) αν και συχνά στις µέρες µας χρησιµοποιείται και το κυβικό µέτρο (cubic meter-cm). Οι όγκοι αερίου εκφράζονται συνήθως σε κυβικά πόδια (cf). * 1 bbl = 42 U.S. gallons. Το βαρέλι των 42 γαλονιών καθιερώθηκε ως το πρότυπο µέτρησης όγκων πετρελαίου την περίοδο που ακολούθησε την πρώτη γεώτρηση από τον Συνταγµατάρχη Edwin L. Drake το 1859 στην Pennsylvania. Το πρότυπο αυτό, ωστόσο, δανείστηκε από την Αγγλία όπου είχε καθιερωθεί ήδη από το 1482 από τον Εδουάρδο IV ως πρότυπο µέγεθος βαρελιού για τη συσκευασία της ρέγκας, που αποτελούσε την κύρια δραστηριότητα της εποχής στη Βόρεια Θάλασσα.. 15

11 Οι όγκοι των φάσεων που προκύπτουν σαν αποτέλεσµα του διαχωρισµού των παραγόµενων ρευστών στην επιφάνεια από µια µονάδα όγκου τροφοδοσίας ρευστού του ταµιευτήρα, εξαρτώνται από τις συνθήκες των διεργασιών της παραγωγής. Εποµένως, η έννοια του όγκου χάνει τη σηµασία της αν δεν αναφερθούν και οι συνθήκες στις οποίες ο όγκος αυτός µετρήθηκε. Κατά σύµβαση, οι συνθήκες αναφοράς της πετρελαϊκής βιοµηχανίας είναι οι πρότυπες ή standard συνθήκες που αντιστοιχούν σε: Θερµοκρασία 60 ο F (15 ο C) Πίεση 1atm (14.7 psia) Σπανιότερα χρησιµοποιούνται οι κανονικές (normal) συνθήκες δηλ. 32 ο F (0 ο C) και 1 atm. Το πετρέλαιο στις standard συνθήκες θεωρείται πλήρως σταθεροποιηµένο, αποτελεί ουσιαστικά την τροφοδοσία του διυλιστηρίου και ονοµάζεται αργό πετρέλαιο (stock-tank oil). Το βαρέλι του αργού ονοµάζεται stock-tank barrel και συµβολίζεται ως STB, ενώ το αντίστοιχο κυβικό µέτρο STCM. Tο κυβικό πόδι αερίου, σε standard συνθήκες., συµβολίζεται SCF (Standard Cubic Feet). Η ογκοµετρική αναλογία των παραπάνω είναι η ακόλουθη: 1 BBL = ft 3 1 BBL = m 3 Η πυκνότητα του πετρελαίου εκφράζεται συνήθως σε όρους σχετικής πυκνότητας (Specific Gravity-SG) ως προς το νερό στους 60 ο F. Συγκεκριµένα: SG 60 = ρ ρ oil( 60F ) water ( 60F ) Η πυκνότητα του νερού στους 60 ο F είναι lb/cf (999.1 kg/m 3 ). (2.6) Η πιο κοινή όµως έκφραση για την πυκνότητα του πετρελαίου είναι σε όρους πυκνότητας API. Χρησιµοποιείται η αντίστροφη κλίµακα που προτάθηκε από το American Petroleum Institute που ξεκινά από τους 10 ο για το νερό και αυξάνει για πτητικά πετρέλαια έως τους ο. Η σχέση µεταξύ της πυκνότητας ΑΡΙ και της ειδικής πυκνότητας ως προς το νερό στους 60 ο C (SG 60 ) είναι η ακόλουθη: API = (2.7) SG 60 SG = API (2.8) Στη µηχανική πετρελαίου είναι, συχνά, απαραίτητο να συσχετίζεται ο όγκος του ρευστού σε συνθήκες θερµοκρασίας και πίεσης του ταµιευτήρα µε τον ισοδύναµο όγκο του σε πρότυπες συνθήκες. Η συσχέτιση αυτή φέρνει στο προσκήνιο το συντελεστή µεταβολής όγκου (Formation Volume Factor-FVF) που θα συζητηθεί εκτενέστερα στα επόµενα Κεφάλαια. Μια άλλη ιδιότητα χαρακτηρισµού του πετρελαίου πέρα από τις προαναφερθείσες, είναι ο όγκος αερίου που σχετίζεται µε τη µονάδα όγκου αργού (stock tank) πετρελαίου. Η ιδιότητα αυτή εκφράζεται ως λόγος αερίου-πετρελαίου (Gas-Oil Ratio, GOR) και σε 16

12 πρότυπες συνθήκες έχει µονάδες SCF/STB ή SCF/SCM. Τα περισσότερα πετρέλαια της Βόρειας Θάλασσας εµφανίζουν βαρύτητα ΑΡΙ 37 ο και GOR γύρω στα 600 SCF/STB. Μια κάπως αυθαίρετη αλλά συνεχής ταξινόµηση των υδρογονανθράκων φαίνεται στον Πίνακα 2.2. Τυπικές συστάσεις µιγµάτων υδρογονανθράκων, όπως διαχωρίστηκαν σύµφωνα µε τον Πίνακα 2.2, φαίνονται στον Πίνακα 2.3. Πίνακας 2.2 Ταξινόµηση των υδρογονανθράκων ενός ταµιευτήρα Ρευστό Βαριά πετρέλαια (Heavy oils) Μαύρα πετρέλαια (Black oils) Πτητικά πετρέλαια (Volatile oils) Αέρια συµπυκνώµατα (Gas condensates) Ξηρά αέρια (Dry gas) Πυκνότητα, Παρατηρήσεις API <20 Υψηλή τιµή του ιξώδους και της πυκνότητας και αµελητέος λόγος αερίου-πετρελαίου. Πισσούχοι σχιστόλιθοι αποτελούν επιφανειακές συγκεντρώσεις βαριών πετρελαίων Γνωστά και ως συστήµατα µε διαλυµένο αέριο. Αποτελούν την πλειοψηφία των κοιτασµάτων πετρελαίου. εν παρουσιάζουν ανωµαλίες στη θερµοδυναµική τους συµπεριφορά Πολύ χαµηλή ειδική πυκνότητα. Εµφανίζονται δυο φάσεις (υγρή και αέρια). Η υγρή φάση χαρακτηρίζεται µε πολύ υψηλές τιµές του λόγου διαλυµένου αερίου προς πετρελαίου και η αέρια φάση µπορεί να αποφέρει σηµαντικό όγκο αργού πετρελαίου στην επιφάνεια Αέρια φάση στις συνθήκες ταµιευτήρα. Μπορεί να υφίσταται παλινδροµική συµπύκνωση και να αποδίδει υγρό (πετρέλαιο) χαµηλής πυκνότητας µέσα στον ταµιευτήρα Αποτελεί µίγµα ελαφρών υδρογονανθράκων το οποίο βρίσκεται σε θερµοδυναµική ισορροπία ως αέριο στις συνθήκες του ταµιευτήρα. Πίνακας 2.3 Τυπική µοριακή σύσταση µιγµάτων υδρογονανθράκων πριν το διαχωρισµό στην επιφάνεια Ελαφρά µαύρα πετρέλαια Πτητικά πετρέλαια Αέρια Συµπυκνώµατα Ξηρά αέρια C C nc nc nc C Πυκνότητα API αερίου πετρε- Λόγος λαίου

13 Η τυπική σύσταση µιγµάτων υδρογονανθράκων µετά το διαχωρισµό στην επιφάνεια παρουσιάζεται στον Πίνακα 2.4. Πίνακας 2.4 Τυπική σύσταση µιγµάτων υδρογονανθράκων µετά το διαχωρισµό στην επιφάνεια Σταθεροποιηµένο πετρέλαιο Σταθεροποιηµένο αέριο C C nc nc nc C Συνηθίζεται, η παρουσίαση της ανάλυσης του µίγµατος σε καθαρές ενώσεις να καλύπτει έως και το κανονικό πεντάνιο nc 5. Η χηµική ανάλυση, βέβαια, επεκτείνεται και σε ενώσεις µε αριθµό ατόµων άνθρακα (C) έως C 16 ή C 20. Τα συστατικά τα οποία είναι πέραν του κανονικού πεντανίου συγκεντρώνονται συνήθως σε ένα σύνθετο κλάσµα (C 6+ ή C 7+ ) το οποίο χαρακτηρίζεται από το Μοριακό Βάρος και το εύρος του σηµείου βρασµού του και αποτελεί ένα ψευδοσυστατικό του µίγµατος. 18

Κεφάλαιο 3: Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες 7/3/2016. Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC. Ποιοι θαλάσσιοι οργανισμοί. Τι είναι ορυκτός υδρογονάνθρακας (HC)

Κεφάλαιο 3: Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες 7/3/2016. Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC. Ποιοι θαλάσσιοι οργανισμοί. Τι είναι ορυκτός υδρογονάνθρακας (HC) Ενεργειακές Πηγές & Ενεργειακές Πρώτες Ύλες Ποιοι είναι οι ορυκτοί HC Οι συνηθέστεροι είναι: Κεφάλαιο 3: Το αργό πετρέλαιο Το φυσικό αέριο Ορυκτοί Υδρογονάνθρακες ΑΛΛΑ στη φύση απαντάται και μια σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Απόδειξη της σχέσης 3.17 που αφορά στην ακτινωτή ροή µονοφασικού ρευστού σε οµογενές πορώδες µέσο

Απόδειξη της σχέσης 3.17 που αφορά στην ακτινωτή ροή µονοφασικού ρευστού σε οµογενές πορώδες µέσο ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ασκήσεις Απόδειξη της σχέσης 3.7 που αφορά στην ακτινωτή ροή µονοφασικού ρευστού σε οµογενές πορώδες µέσο Νόµος Darcy: A dp π rh dp Q Q µ dr µ dr I e Q µ dr Q µ dr dp dp

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ιδιότητες των ρευστών του ταµιευτήρα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Ιδιότητες των ρευστών του ταµιευτήρα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ιδιότητες των ρευστών του ταµιευτήρα 4.1 Ογκοµετρική Συµπεριφορά και Φάσεις Συστηµάτων Υδρογονανθράκων Όπως αναφέρθηκε στο Κεφάλαιο 2, στον ταµιευτήρα απαντώνται µίγµατα υδρογονανθράκων η σύσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Τριτογενής παραγωγή Μέθοδοι επαύξησης της απόληψης πετρελαίου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. Τριτογενής παραγωγή Μέθοδοι επαύξησης της απόληψης πετρελαίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Τριτογενής παραγωγή Μέθοδοι επαύξησης της απόληψης πετρελαίου Η τριτογενής παραγωγή είναι σχετικά νέος κλάδος, ο οποίος τεχνολογικά εξελίσσεται γρήγορα καθώς οι ενεργειακές ανάγκες γίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Σύσταση Αργού Πετρελαίου Σύνθετο Μίγμα Υδρογονανθράκων Περιέχει αέρια διαλελυμένα στα υγρά συστατικά Υδρογονάνθρακες C 1 C 90+ Στοιχειακή Ανάλυση: Αρκετά Ομοιόμορφη Στοιχεία Περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Ογκοµετρική (PVT) Συµπεριφορά Mιγµάτων Yδρογονανθράκων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Ογκοµετρική (PVT) Συµπεριφορά Mιγµάτων Yδρογονανθράκων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ογκοµετρική (PVT) Συµπεριφορά Mιγµάτων Yδρογονανθράκων 5.1 Ορισµός βασικών ογκοµετρικών (PVT) παραµέτρων Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η σχέση µεταξύ Πίεσης-Όγκου-Θερµοκρασίας (Pressure- Vlume-Temperature,

Διαβάστε περισσότερα

5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ

5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 5. ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΥ ΝΕΡΟΥ- ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΜΑΖΕΣ 5.1 Καταστατική Εξίσωση, συντελεστές σ t, και σ θ Η πυκνότητα του νερού αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την κίνηση των θαλασσίων µαζών και την κατακόρυφη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΓΕΩΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΓΕΩΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΓΕΩΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ 3.1 Εισαγωγή Οι πιέσεις που επικρατούν στους διατρυόµενους σχηµατισµούς (γεωπιέσεις) αποτελούν σηµαντικό παράγοντα επίδρασης στις εργασίες όρυξης µιας γεώτρησης.

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση

Δασική Εδαφολογία. Εδαφογένεση Δασική Εδαφολογία Εδαφογένεση Σχηματισμός της στερεάς φάσης του εδάφους Η στερεά φάση του εδάφους σχηματίζεται από τα προϊόντα της αποσύνθεσης των φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων μαζί με τα προϊόντα της

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Τεχνικής Γεωλογίας 7η Άσκηση

Ασκήσεις Τεχνικής Γεωλογίας 7η Άσκηση Ασκήσεις Τεχνικής Γεωλογίας 7η Άσκηση Στεγανότητα θέσης φράγµατος. Αξιολόγηση επιτόπου δοκιµών περατότητας Lugeon. Κατασκευή κουρτίνας τσιµεντενέσων. Β.Χρηστάρας Β. Μαρίνος, Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ» Κίνδυνοι της γεωλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης / Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων

Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης / Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ασκήσεις

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ασκήσεις ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Ασκήσεις Εφαρµογή 6.3 Ένας ταµιευτήρας, οριοθετείται από τρία ρήγµατα και µία επιφάνεια επαφής πετρελαίου - νερού και έχει τη µορφή ενός επικλινούς ορθογώνιου πρίσµατος µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ βασική απαίτηση η επαρκής γνώση των επιμέρους στοιχείων - πληροφοριών σχετικά με: Φύση τεχνικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ανάλυση Απόδοσης Ταµιευτήρα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. Ανάλυση Απόδοσης Ταµιευτήρα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Ανάλυση Απόδοσης Ταµιευτήρα Βασικό χαρακτηριστικό όλων των µεθόδων εκµετάλλευσης κοιτασµάτων υδρογονανθράκων είναι η δυνατότητα µετατόπισης των υδρογονανθράκων µέσω του σχηµατισµού προς τις

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όλα τα υπόλοιπα φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης Η πραγµατική επιφάνεια ξήρανσης είναι διασπαρµένη και ασυνεχής και ο µηχανισµός από τον οποίο ελέγχεται ο ρυθµός ξήρανσης συνίσταται στην διάχυση της θερµότητας και της µάζας µέσα από το πορώδες στερεό.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Μελέτες Περίπτωσης

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Μελέτες Περίπτωσης ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Μελέτες Περίπτωσης Μελέτη Περίπτωσης 6.1 α) Σε µία ερευνητική γεώτρηση (Well 1)που εκτελείται σε έναν ταµιευτήρα πετρελαίου, εντοπίζεται η επαφή πετρελαίου νερού σε βάθος

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

Ερµηνεία Τοπογραφικού Υποβάθρου στη Σύνταξη και Χρήση Γεωλoγικών Χαρτών

Ερµηνεία Τοπογραφικού Υποβάθρου στη Σύνταξη και Χρήση Γεωλoγικών Χαρτών ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Επιµέλεια: ηµάδη Αγόρω Ερµηνεία Τοπογραφικού Υποβάθρου στη Σύνταξη και Χρήση Γεωλoγικών Χαρτών ΙΣΟΫΨΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ: είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗ ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Κύρια είδη ιζηµατογενών πετρωµάτων Tα ιζηµατογενή πετρώµατα σχηµατίζονται από τα υλικά αποσάθρωσης όλων των πετρωµάτων, που βρίσκονται στην επιφάνεια της γης κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΕΝΑΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ

ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΕΝΑΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑ ΕΝΑΣ ΦΥΣΙΚΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΕΡΑΤΕΙΝΟΥ-ΔΗΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΡΑΤΕΙΝΟΥ- ΠΕΤΡΟΠΗΓΗΣ-ΠΟΝΤΟΛΙΒΑΔΟΥ Ο όρος Γεωθερμία σημαίνει θερμότητα από τη Γη, επομένως η γεωθερμική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Επιφανειακή Επεξεργασία Παραγοµένων Υδρογονανθράκων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Επιφανειακή Επεξεργασία Παραγοµένων Υδρογονανθράκων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Επιφανειακή Επεξεργασία Παραγοµένων Υδρογονανθράκων Η επεξεργασία των παραγόµενων υδρογονανθράκων περιλαµβάνει όλες τις διεργασίες µεταφοράς µάζας, θερµότητας και ορµής που απαιτούνται για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή Η παγκόσµια κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας καθώς και η παγκόσµια ζήτηση ενέργειας αυξάνονται συνεχώς, ακολουθώντας τους ρυθµούς αύξησης του πληθυσµού της γης και τη σχετική βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου

Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου Κεφάλαιο 11 ο : Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούμε με τις δευτερογενείς μορφές του αναγλύφου που προκύπτουν από τη δράση της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. 11 Μαΐου 2006

ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ. Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. 11 Μαΐου 2006 ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο 11 Μαΐου 2006 Κλάδοι της Θερμοδυναμικής Χημική Θερμοδυναμική: Μελετά τις μετατροπές ενέργειας που συνοδεύουν φυσικά ή χημικά φαινόμενα Θερμοχημεία: Κλάδος της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ Ρευστά: ρέουν Υγρά Αέρια

ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ Ρευστά: ρέουν Υγρά Αέρια ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ Ρευστά: Υλικά που δεν έχουν καθορισμένο σχήμα (ρέουν), αλλά παίρνουν εκείνο του δοχείου μέσα στο οποίο βρίσκονται. Υγρά (έχουν καθορισμένο όγκο) Αέρια (καταλαμβάνουν ολόκληρο τον όγκο που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Μελέτες Περίπτωσης

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Μελέτες Περίπτωσης ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΤΡΕΛΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Μελέτες Περίπτωσης Μελέτη Περίπτωσης - Εφαρµογή Μεθόδου Buckley-Leverett στη ευτερογενή Παραγωγή Πετρέλαιο εκτοπίζεται από νερό σε µια παραγωγική ζώνη η οποία είναι οριζόντια.

Διαβάστε περισσότερα

39th International Physics Olympiad - Hanoi - Vietnam Theoretical Problem No. 3

39th International Physics Olympiad - Hanoi - Vietnam Theoretical Problem No. 3 ΑΛΛΑΓΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΑΕΡΑ ΜΕ ΤΟ ΥΨΟΣ, ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ KAI ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΑΕΡΑ Στην κατακόρυφη κίνηση του αέρα οφείλονται πολλές ατμοσφαιρικές διαδικασίες, όπως ο σχηματισμός των νεφών και

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Τεχνικής Γεωλογίας 7 η Άσκηση

Ασκήσεις Τεχνικής Γεωλογίας 7 η Άσκηση Ασκήσεις Τεχνικής Γεωλογίας 7 η Άσκηση Στεγανότητα θέσης φράγματος. Αξιολόγηση επιτόπου δοκιμών περατότητας Lugeon. Κατασκευή κουρτίνας τσιμεντενέσων. Β.Χρηστάρας Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

1bar. bar; = = y2. mol. mol. mol. P (bar)

1bar. bar; = = y2. mol. mol. mol. P (bar) Τµήµα Χηµείας Μάθηµα: Φυσικοχηµεία Ι Εξέταση: Περίοδος Σεπτεµβρίου -3 (7//4). Σηµειώστε µέσα στην παρένθεση δίπλα σε κάθε µέγεθος αν είναι εντατικό (Ν) ή εκτατικό (Κ): όγκος (Κ), θερµοκρασία (Ν), πυκνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος

ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ ΕΞΑΤΜΙΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΕΞ.1 Εισαγωγή Αντικείµενο της συµπύκνωσης είναι κατά κύριο λόγο η αποµάκρυνση νερού, µε εξάτµιση, από ένα υδατικό διάλυµα που περιέχει µια ή περισσότερες διαλυµένες ουσίες,

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 8.1 (από Hoek and Bray, 1977)

Πίνακας 8.1 (από Hoek and Bray, 1977) Κεφάλαιο 8: Βραχόµαζα και υπόγεια νερά 8.1 8. ΒΡΑΧΟΜΑΖΑ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Τα πετρώµατα όταν αυτά είναι συµπαγή και δεν παρουσιάζουν πρωτογενή ή δευτερογενή κενά είναι αδιαπέρατα. Αντίθετα όταν παρουσιάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ (7 Ο ΕΞΑΜΗΝΟ)

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ (7 Ο ΕΞΑΜΗΝΟ) ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ (7 Ο ΕΞΑΜΗΝΟ) Νίκος Μ. Κατσουλάκος Μηχανολόγος Μηχανικός Ε.Μ.Π., PhD, Msc ΜΑΘΗΜΑ 2-1 ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΕΡΙΩΝ Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Η Επιστήμη της Θερμοδυναμικής ασχολείται με την ποσότητα της θερμότητας που μεταφέρεται σε ένα κλειστό και απομονωμένο σύστημα από μια κατάσταση ισορροπίας σε μια άλλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΡΕΥΣΤΩΝ

ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΡΕΥΣΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Α. Παϊπέτης 6 ο Εξάμηνο Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Εισαγωγή Φύση και μορφή δυνάμεων/ ρυθμός παραμόρφωσης Σωματικές δυνάμεις: δυνάμεις σε όγκο ελέγχου που είναι πλήρης ρευστού

Διαβάστε περισσότερα

h 1 M 1 h 2 M 2 P = h (2) 10m = 1at = 1kg/cm 2 = 10t/m 2

h 1 M 1 h 2 M 2 P = h (2) 10m = 1at = 1kg/cm 2 = 10t/m 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Ο Ενότητα: Βασικές υδραυλικές έννοιες Πίεση απώλειες πιέσεως Ι. Υδροστατική πίεση Η υδροστατική πίεση, είναι η πίεση που ασκεί το νερό, σε κατάσταση ηρεμίας, στα τοιχώματα του δοχείου που

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισμός & Πρόρρηση. Θερμοδυναμικών Ιδιοτήτων

Υπολογισμός & Πρόρρηση. Θερμοδυναμικών Ιδιοτήτων Υπολογισμός & Πρόρρηση Θερμοδυναμικών Ιδιοτήτων d du d Θερμοδυναμικές Ιδιότητες d dh d d d du d d dh U A H G d d da d d dg d du dq dq d / d du dq Θεμελιώδεις Συναρτήσεις περιέχουν όλες τις πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Περιληπτική θεωρητική εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Περιληπτική θεωρητική εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Περιληπτική θεωρητική εισαγωγή α) Τεχνική zchralski Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη τεχνική ανάπτυξης μονοκρυστάλλων πυριτίου (i), αρίστης ποιότητας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ Αντικείμενο της Άσκησης Η παρουσίαση του τρόπου υπολογισμού της

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Μάθημα 2 ο Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηρισμός Ποιότητας Αργού Πετρελαίου Κριτήρια Επιλογής Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Χαρακτηριστικά Αργού Πετρελαίου Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΙΑΤΡΗΣΗΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΙΑΤΡΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 ο ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΟΣΤΟΥΣ ΙΑΤΡΗΣΗΣ Η εκτίµηση και η ανάλυση του κόστους µιας γεώτρησης είναι το τελικό στάδιο στο σχεδιασµό. Σε πολλές περιπτώσεις η εκτίµηση κόστους είναι το διαχειριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Διασπορά και διάχυση ατμοσφαιρικών ρύπων. Μουσιόπουλος Νικόλαος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ Αντικείμενο της Άσκησης Η παρουσίαση του τρόπου υπολογισμού της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Θερμοδυναμική

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Θερμοδυναμική ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Θερμοδυναμική Ενότητα 1 : Εισαγωγή Δρ Γεώργιος Αλέξης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ ΟΡΙΣΜΟΙ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τα σημαντικότερα στοιχεία της επιστημονικής μεθόδου είναι η παρατήρηση, η υπόθεση, το πείραμα, η γενίκευση και η πρόβλεψη νέων φαινομένων. Για να μελετήσουμε πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΟΧΗ ΤΗΣ ΒΡΑΧΟΜΑΖΑΣ

ΑΝΤΟΧΗ ΤΗΣ ΒΡΑΧΟΜΑΖΑΣ ΑΝΤΟΧΗ ΤΗΣ ΒΡΑΧΟΜΑΖΑΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΝΤΟΧΗ = Οριακή αντίδραση ενός στερεού μέσου έναντι ασκούμενης επιφόρτισης F F F F / A ΑΝΤΟΧΗ [Φέρουσα Ικανότητα] = Max F / Διατομή (Α) ΑΝΤΟΧΗ = Μέτρο (δείκτης) ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20. Θερμότητα

Κεφάλαιο 20. Θερμότητα Κεφάλαιο 20 Θερμότητα Εισαγωγή Για να περιγράψουμε τα θερμικά φαινόμενα, πρέπει να ορίσουμε με προσοχή τις εξής έννοιες: Θερμοκρασία Θερμότητα Θερμοκρασία Συχνά συνδέουμε την έννοια της θερμοκρασίας με

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες

ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες Ωκεανοί Το νερό καλύπτει τα δύο τρίτα της γης και το 97% όλου του κόσµου υ και είναι κατοικία εκατοµµυρίων γοητευτικών πλασµάτων. Οι ωκεανοί δηµιουργήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΠΟΙΗΣΗ - ΚΑΘΙΖΗΣΕΙΣ

ΣΤΕΡΕΟΠΟΙΗΣΗ - ΚΑΘΙΖΗΣΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ Διδάσκων: Κωνσταντίνος Λουπασάκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Δευτερογενής Διασπορά, Κυριότερες γεωχημικές μεθόδοι Αναζήτησης Κοιτασμάτων, Σχεδιασμός και δειγματοληψία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΞΑΜΗΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΙΝΟΣ, Λέκτορας ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Β. ΧΡΗΣΤΑΡΑΣ, ΚΑΘ. Ενδεικτικό παράδειγµα θεµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης 2. Ενέργεια Ενεργοποίησης

Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης 2. Ενέργεια Ενεργοποίησης Χημική Κινητική Γενικές Υποδείξεις 1. Τάξη Αντίδρασης Γενικά, όταν έχουμε δεδομένα συγκέντρωσης-χρόνου και θέλουμε να βρούμε την τάξη μιας αντίδρασης, προσπαθούμε να προσαρμόσουμε τα δεδομένα σε εξισώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Εξωγενείς. παράγοντες ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ

Εξωγενείς. παράγοντες ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Κεφάλαιο 3 ο : Αποσάθρωση Εξωγενείς παράγοντες Ονοµάζονται εκείνοι οι παράγοντες που συντελούν στην καταστροφή του αναγλύφου Ο φυσικός τους χώρος είναι η επιφάνεια της γης. Έχουν σαν έδρα τους την ατµόσφαιρα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Η Αντλία Θερµότητας ανήκει στην κατηγορία των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας. Για την θέρµανση, το ζεστό νερό χρήσης και για την ψύξη, το 70-80% της ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ ΙΖΗΜΑΤΑ & ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ ΙΖΗΜΑΤΑ & ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ 1 ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ ΙΖΗΜΑΤΑ & ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ Σημασία σιδήρου στο επιφανειακό περιβάλλον 2 Το αφθονότερο στοιχείο στον πλανήτη και το 4 ο σε αφθονία στο φλοιό (5% κ.β.) Ρόλος κλειδί σε επιφανειακές και βιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ευτερογενής Παραγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ευτερογενής Παραγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ευτερογενής Παραγωγή Όπως αναφέρθηκε στο Κεφάλαιο 8, κατά το στάδιο της δευτερογενούς παραγωγής (secndary prductin) προσδίδεται πρόσθετη ενέργεια στο σύστηµα µέσω εισπίεσης ρευστών στον ταµιευτήρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ

ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Τράπεζα θεμάτων. Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ ΜΑΝΩΛΗ ΡΙΤΣΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Τράπεζα θεμάτων Β Θέμα ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΕΡΙΩΝ 16111 Ένα παιδί κρατάει στο χέρι του ένα μπαλόνι γεμάτο ήλιο που καταλαμβάνει όγκο 4 L (σε πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

1. Το φαινόµενο El Niño

1. Το φαινόµενο El Niño 1. Το φαινόµενο El Niño Με την λέξη Ελ Νίνιο, προσφωνούν οι Ισπανόφωνοι το Θείο Βρέφος. Η ίδια λέξη χρησιµοποιείται για να εκφράσει µια µεταβολή του καιρού στις ακτές του Περού, που εµφανίζεται εδώ και

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Περιεχόµενο & Χρησιµότητα. Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ! Καλώς ήλθατε. της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση?

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Περιεχόµενο & Χρησιµότητα. Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ! Καλώς ήλθατε. της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση? ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Περιεχόµενο & Χρησιµότητα Καλώς ήλθατε στο µάθηµα της ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ! Έχετε κάποια ερώτηση? ΝΑΙ..ΝΑΙ...ΝΑΙ.!! Σε τι διαφέρει από τα άλλα µαθήµατα της κατεύθυνσης??? Στα πολλά ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ!

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ (Μεταβατικές) ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΡΓΟ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ (Μεταβατικές) ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΡΓΟ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Έργο - Θερμότητα ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ (Μεταβατικές) ΕΡΓΟ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ (Κινητική, Δυναμική) ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ (Εσωτερική [U], Ενθαλπία [Η]) Χαρακτηριστικά και Σύμβαση

Διαβάστε περισσότερα

Lasers και Εφαρµογές τους στη Βιοϊατρική και το Περιβάλλον» ο ΜΕΡΟΣ. Lasers και Εφαρµογές τους στο Περιβάλλον» 9 ο Εξάµηνο

Lasers και Εφαρµογές τους στη Βιοϊατρική και το Περιβάλλον» ο ΜΕΡΟΣ. Lasers και Εφαρµογές τους στο Περιβάλλον» 9 ο Εξάµηνο ΣΕΜΦΕ Ε.Μ.Πολυτεχνείο Lasers και Εφαρµογές τους στη Βιοϊατρική και το Περιβάλλον» 2003-2004 2 ο ΜΕΡΟΣ Lasers και Εφαρµογές τους στο Περιβάλλον» 9 ο Εξάµηνο ιδάσκων: Α. Παπαγιάννης ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. οµή και

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΙΚΕΣ ή ΓΕΩΣΤΑΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

AΡΧΙΚΕΣ ή ΓΕΩΣΤΑΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ Διδάσκων: Κωνσταντίνος Λουπασάκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Παραγωγικότητα Γεωτρήσεων Βελτιστοποίηση Υπεδαφικού Συστήµατος Παραγωγής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Παραγωγικότητα Γεωτρήσεων Βελτιστοποίηση Υπεδαφικού Συστήµατος Παραγωγής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Παραγωγικότητα Γεωτρήσεων Βελτιστοποίηση Υπεδαφικού Συστήµατος Παραγωγής 11.1 Το Σύστηµα Παραγωγής Ένα τυπικό σύστηµα παραγωγής υδρογονανθράκων µπορεί να είναι ιδιαίτερα πολύπλοκο περιλαµβάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ Κ. Μάτης

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ Κ. Μάτης ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΑΕΡΙΩΝ Κ. Μάτης Πρόβληµα 1. Ένα µίγµα αερίων που περιέχει 65% του Α, 5% Β, 8% C και % D βρίσκεται σε ισορροπία µ' ένα υγρό στους 350 Κ και 300 kn/m. Αν η τάση ατµών των καθαρών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΟΜΑΔΑ:. ΗΜΕΡ. ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ: 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ... ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 1.0 ΕΙΣΑΓΩΓH... 2.0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2.1. ΝΕΡΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΤΟ ΠΕ ΙΟ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ...

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΟΥ ΙΑΚΟΝΙΑΡΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΟΥ ΙΑΚΟΝΙΑΡΗ Ο.ΑΝ.Α.Κ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΤΕΜΕΝΟΥΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΠΙ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΟΥ ΙΑΚΟΝΙΑΡΗ Σ.Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΙΟΥΝΙΟΣ 2001

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Διάτρηση, Ανατίναξη και Εισαγωγή στα Υπόγεια Έργα Σχεδιασμός επιφανειακών ανατινάξεων

Διάτρηση, Ανατίναξη και Εισαγωγή στα Υπόγεια Έργα Σχεδιασμός επιφανειακών ανατινάξεων Διάτρηση, Ανατίναξη και Εισαγωγή στα Υπόγεια Έργα Σχεδιασμός επιφανειακών ανατινάξεων Δρ Παντελής Λιόλιος Σχολή Μηχανικών Ορυκτών Πόρων Πολυτεχνείο Κρήτης http://minelabmredtucgr Τελευταία ενημέρωση: 30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ. 1η ενότητα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ. 1η ενότητα 1η ενότητα 1. Εναλλάκτης σχεδιάζεται ώστε να θερμαίνει 2kg/s νερού από τους 20 στους 60 C. Το θερμό ρευστό είναι επίσης νερό με θερμοκρασία εισόδου 95 C. Οι συντελεστές συναγωγής στους αυλούς και το κέλυφος

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικό ρεύµα ampere

ηλεκτρικό ρεύµα ampere Ηλεκτρικό ρεύµα Το ηλεκτρικό ρεύµα είναι ο ρυθµός µε τον οποίο διέρχεται ηλεκτρικό φορτίο από µια περιοχή του χώρου. Η µονάδα µέτρησης του ηλεκτρικού ρεύµατος στο σύστηµα SI είναι το ampere (A). 1 A =

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΥΡΗΝΩΝ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΥΡΗΝΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΥΡΗΝΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: «Αποτίμηση παραγωγικού δυναμικού Ταμιευτήρα της Ανατολικής Μεσογείου με τη μέθοδο ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ 7.1 Σύνοψη Η παρούσα διατριβή είχε ως στόχο τη µελέτη του φαινοµένου της ρευστοποίησης στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου και τη δηµιουργία νέων εµπειρικών σχέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΑΣΜΟΣ & ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος

ΒΡΑΣΜΟΣ & ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΒΣ ΒΡΑΣΜΟΣ & ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ Θοδωρής Καραπάντσιος ΒΣ.1 Εισαγωγή Σε αυτό το κεφάλαιο γίνεται αναφορά στις πιο γνωστές διεργασίες αλλαγής φάσης (pase ange poesses: την εξάτµιση και την αντίστροφη αυτής διεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΞΑΜΗΝΟ: 7 ο Β. ΜΑΡΙΝΟΣ, Επ. ΚΑΘ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Β. ΧΡΗΣΤΑΡΑΣ, ΚΑΘ. Φεβρουάριος 2015 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες Χωμάτινα Φράγματα Κατασκευάζονται με γαιώδη υλικά που διατηρούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους Αντλούν την αντοχή τους από την τοποθέτηση, το συντελεστή εσωτερικής τριβής και τη συνάφειά τους. Παρά τη

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικό ρεύμα ampere

ηλεκτρικό ρεύμα ampere Ηλεκτρικό ρεύμα Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι ο ρυθμός με τον οποίο διέρχεται ηλεκτρικό φορτίο από μια περιοχή του χώρου. Η μονάδα μέτρησης του ηλεκτρικού ρεύματος στο σύστημα SI είναι το ampere (A). 1 A =

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 Χαρακτηριστικά και ορυκτολογία σιδηρούχων ιζημάτων Διεργασίες FeR και SR Ταινιωτοί σιδηρούχοι σχηματισμοί (BIF) Λεπτόκοκκα κλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Γαιάνθρακες (Ορυκτοί Άνθρακες)

Κεφάλαιο 2: Γαιάνθρακες (Ορυκτοί Άνθρακες) Ενεργειακές Πηγές & Ενεργειακές Πρώτες Ύλες Κεφάλαιο 2: Γαιάνθρακες (Ορυκτοί Άνθρακες) Κίμων Χρηστάνης Τομέας Ορυκτών Πρώτων Υλών Τμήμα Γεωλογίας Πανεπιστήμιο Πατρών christan@upatras.gr Τι είναι τύρφη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία

Κεφάλαιο 7. Θερμοκρασία Κεφάλαιο 7 Θερμοκρασία Θερμοδυναμική Η θερμοδυναμική περιλαμβάνει περιπτώσεις όπου η θερμοκρασία ή η κατάσταση ενός συστήματος μεταβάλλονται λόγω μεταφοράς ενέργειας. Η θερμοδυναμική ερμηνεύει με επιτυχία

Διαβάστε περισσότερα