Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΟΝ ΟΓΔΟΟ Π.Χ. ΑΙΩΝΑ (ΠΙΝΑΚΕΣ IX-XIV)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΟΝ ΟΓΔΟΟ Π.Χ. ΑΙΩΝΑ (ΠΙΝΑΚΕΣ IX-XIV)"

Transcript

1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΟΝ ΟΓΔΟΟ Π.Χ. ΑΙΩΝΑ (ΠΙΝΑΚΕΣ IX-XIV) Μια πρώτη ματιά στην τέχνη της Κύπρου, όπως παρουσιάζεται στην αγγειοπλαστική του 8ου π.χ. αιώνα, δε δικαιολογεί παρά μόνο τυχαία και χωρίς συνέχεια επαφή με την τέχνη της Αττικής. Αν όμως μελετήσουμε προσεκτικότερα τα ευρήματα, θα αντιληφθούμε ότι η κατάσταση δεν είναι αυτή που εκ πρώτης όψεως παρουσιάζεται. Την έρευνα μας θα περιορίσουμε στις περιπτώσεις εκείνων μόνο των κυπριακών αγγείων που δεν χωρά αμφισβήτηση ότι τα μοτίβα τους είναι σαφώς επηρεασμένα από την τέχνη της Αττικής 1 κατά την υπό εξέταση περίοδο. Στη Μέση Γεωμετρική περίοδο 2 της Αττικής εμφανίζονται δειλά οι πρώτες παραστάσεις από τον κόσμο που μας περιβάλλει. Ταχέως αρχίζουν να πληθύνονται και να καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος του αγγείου, ιδιαίτερα με την αρχή της Ύστερης Γεωμετρικής περιόδου, κάτω από την επίδραση του ζωγράφου του Δίπυλου, που έθεσε ουσιαστικά τους κανόνες της νέας τεχνοτροπίας. Οι ανθρώπινες φιγούρες του είναι ψηλές και μάλλον αδύνατες, με λίγες καμπύλες γραμμές. Η μέση είναι σχεδόν ανύπαρκτη, με τους γοφούς να ξεκινούν απότομα από αυτήν, ενώ το στήθος είναι ένα απλό τρίγωνο με την κορυφή του προς τα κάτω. Παλάμες και δάχτυλα συνηθέστατα απουσιάζουν. Ολόκληρο το σώμα είναι μονόχρωμα ζωγραφισμένο με μαύρο χρώμα, εξαιρείται όμως, και αυτό πολύ σπάνια, το μάτι, το μέρος του οποίου αφήνεται αζωγράφιστο στο χρώμα του πηλού του αγγείου και στο μέσο του τοποθετείται μαύρη κουκκίδα, έτσι που να δίνει την εντύπωση της κόρης του ματιού 3. Ο ζωγράφος του Hirschfeld, του οποίου η ακμή συμπίπτει με την ΥΓ Ιβ περίοδο 4, διαφέρει σε κάποιες λεπτομέρειες από το ζωγράφο του Δίπυλου, ιδιαίτερα γιατί μόνιμα εξαιρεί το χώρο του ματιού. Στο αζωγράφιστο αυτό μέρος τοποθετεί πάντα μια κουκκίδα, ενώ στρογγυλεύει κάπως το θώρακα 5. Στην Κύπρο, σε μερικά αγγεία που προσγράφονται στις περιόδους ΚΓ III και ΚΑ I, 1. Διάφορα μοτίβα που δείχνουν τέτοια επίδραση αναφέρονται στο βιβλίο μας Cypro-Aegean Relations in the Early Iron Age, 57 στη σειρά SIMA τόμος LXXXIII. Συντομογραφίες που χρησιμοποιούνται: SIMA = Studies in Mediterranean Archaeology, SCE = Swedish Cyprus Expedition, GGP = Greek Geometric Pottery by N. Coldstream, DAG = The Dark Age of Greece by A.M. Snodgrass, CCSF = La Ceramique Chypriote de Style Figure, Age du Fer ( Av. J. - C.) by V. Karageorghis and Jean des Gagniers, BCH = Bulletin de Correspondence Hellenique, BSA = Annual of the British School at Athens, RDAC = Report of the Department of Antiquities, Cyprus, WhP = White Painted, ΜΓ = Μέση Γεωμετρική, ΥΓ = Ύστερη Γεωμετρική, ΚΓ = Κύπρο-Γεωμετρική, ΚΑ = Κύπρο-Αρχαϊκή. 2. Αυτή καλύπτει την περίοδο π.χ. Βλέπε GGP 330, DAG GGP 27 κ.ε. 4. Η Ύστερη Γεωμετρική περίοδος υποδιαιρείται σε Ια = , Ιβ = , ΙΙα = και ΙΙβ = π.χ. Βλέπε υποσημείωση αρ GGP43.

2 86 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ παρουσιάζονται σκηνές σαφώς επηρεασμένες από την τέχνη της Αττικής που σκιαγραφήσαμε πιο πάνω. Στο Κυπριακό Μουσείο βρίσκεται μεγάλος αμφορέας της ΚΓ III περιόδου με λαβές στην κοιλιά, ο οποίος πιο παλιά ανήκε στη συλλογή Πετρακίδη 6 (πιν. ΙΧα). Στον ώμο του αγγείου αυτού, στη μια όψη, εικονίζεται κυνηγός που καταδιώκει με τόξο ένα μεγάλο πουλί. Πέρα από την κίνηση της καταδίωξης, που αποδίδεται αρκετά καλά, το όλο σχεδίασμα δείχνει άπειρο χέρι που προσπαθεί να μιμηθεί τη σύγχρονη ζωγραφική της Αττικής. Ο τριγωνικός θώρακας, η λεπτή μέση και το μάτι με την κουκκίδα μας θυμίζουν έντονα τους δυο ζωγράφους από την Αττική που προαναφέραμε. Τα μαλλιά του κυνηγού παριστάνονται με τρεις ελαφρά καμπύλες γραμμές να φεύγουν προς τα πίσω, λεπτομέρεια που ίσως να οφείλεται σε παρερμηνεία από μέρους του Κύπριου ζωγράφου του λοφίου της περικεφαλαίας των πολεμιστών που εικονίζουν οι ζωγράφοι της Αττικής. Αναμφίβολα η παράσταση είναι από τις πιο πρώιμες που παρουσιάζονται σε αγγεία του 8ου π.χ. αιώνα στο λεγόμενο Ελεύθερο ζωγραφικό ρυθμό (Free-field style). Αν ο συσχετισμός της παράστασης αυτής με ανάλογες ελληνικές που κάναμε είναι σωστός, τότε η χρονολόγηση της πρέπει να τοποθετηθεί μεταξύ π.χ. Συμφωνεί όμως η χρονολόγηση αυτή με το σχήμα του αγγείου; Ο Βάσος Καραγιώργης το θεωρεί του τύπου WhP III. Το ύψος του αμφορέα φτάνει τα 64,5 εκ. και φέρει γραμμική διακόσμηση με απλές γραμμές, στενές ή φαρδιές, που τον περιβάλλουν, ενώ στο λαιμό υπάρχουν σε μετόπες απλά γεωμετρικά σχήματα. Το μεγαλύτερο όμως μέρος του αγγείου είναι αδιακόσμητο. Ο ελαφρά καμπύλος λαιμός του το κατατάσσει στον τύπο III, οι λαβές όμως που είναι τοποθετημένες στο κάτω μέρος του ώμου καθώς και το γεγονός ότι το μέγιστο πλάτος του αγγείου βρίσκεται στο ίδιο επίσης μέρος, σημάδια του τύπου IV 7, το κατατάσσουν στο μεταίχμιο των δυο περιόδων, κάπου δηλαδή μεταξύ π.χ. 8, χρονολογία που συμφωνεί απόλυτα με τη ζωγραφική παράσταση που εικονίζεται. Ένας δεύτερος αμφορέας, του Δίχρωμου (Bichrome) ρυθμού αυτή τη φορά, φαίνεται επηρεασμένος από τους ίδιους ζωγράφους της Αττικής 9 (πιν. ΙΧβ), επομένως πρέπει να είναι σύγχρονος με τον προαναφερθέντα της πρώην συλλογής Πετρακίδη. Ο αμφορέας αυτός φέρει λαβές που ξεκινούν από τον ώμο και καταλήγουν στο χείλος το οποίο είναι επίπεδο και προεξέχει αρκετά. Και εδώ ο λαιμός είναι ελαφρά καμπύλος, ενώ το σχήμα του αγγείου είναι ωοειδές πεπιεσμένο. Στην κοιλιά περιβάλλεται με οριζόντιες στενές και φαρδιές ταινίες, ενώ στο λαιμό παρουσιάζεται το λεγόμενο μοτίβο της «μέλισσας» (δυο τρίγωνα που έχουν μεταξύ τους ρόμβο (Κ)4) Εδώ τα τρίγωνα δεν έχουν και τις τρεις πλευρές, αφού απουσιάζει αυτή που δεν ακουμπά στο ρόμβο) ανάμεσα σε μετόπες που φέρουν κατακόρυφη τεθλασμένη γραμμή. Το ύψος του αμφορέα είναι 38 εκ. και η διάμετρος του στομίου 23 εκ. Προσγράφεται στην ΚΓ III περίοδο 10 φαίνεται όμως σύγχρονος με τον προηγούμενο. 6. CCSF 31. Πωτοδημοσιεύτηκε στο BCH 91 (1967), 313, figs 101a-b. 7. SCE IV:2, 64; Opuscula Atheniensia III (1960), 119, Για το τέλος της ΚΓ περιόδου και την εμφάνιση της ΚΑ βλέπε Α. Demetriou στο Archaologischer Anzeiger 1978, CCSF 40 κ.ε. Φέρει στοιχεία: Κυπριακό Μουσείο 1947/ΧΙ-25/2. Ο Benson θεωρεί σίγουρο ότι οι Κύπριοι αγγειογράφοι γνώριζαν το σχεδίασμα των Ελλήνων ομοτέχνων τους της Ύστερης Γεωμετρικής περιόδου. Βλέπε Benson, στο: The Archaeology at Cyprus, edited by Noel Robertson, New Jersey (1975), σελ Αυτόθι. Βλέπε επίσης CCSF Texte, σελ. 21 για την ομοιότητα του σχεδίου με αυτό του αμφορέα Πετρακίδη.

3 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΟΝ ΟΓΔΟΟ Π.Χ. ΑΙΩΝΑ 87 Στον ώμο του αγγείου εικονίζεται στη μια μεριά ένας άντρας να οδηγεί με σκοινί ταύρο, ενώ στην άλλη εικονίζεται άντρας να επιτίθεται με δόρυ εναντίον κάποιου ζώου που αποδίδεται πολύ πρόχειρα και είναι αδιάγνωστου είδους. Οι άντρες, οι οποίοι μας ενδιαφέρουν εικονιστικά, είναι πανομοιότυποι και στις δυο όψεις. Έχουν τριγωνικό κορμό, ανύπαρκτη σχεδόν μέση, οι μηροί όμως παρουσιάζονται σαρκώδης και με σχετική καμπυλότητα, ενώ οι κνήμες μοιάζουν αρκετά με την ανθρώπινη φιγούρα πάνω στον αμφορέα Πετρακίδη που σχολιάσαμε 11. Παρουσιάζονται επίσης με απλές γραμμές πλην σαφώς, τα δάκτυλα των χεριών, ιδιαίτερα στην περίπτωση του κυνηγού. Ολόκληρο το εσωτερικό του κεφαλιού και στις δυο όψεις είναι εξαιρεμένο και φέρει ωοειδές μάτι με κουκκίδα στη μέση. Τα μαλλιά έχουν ως πρότυπο λοφίο περικεφαλαίας από σύγρονο αττικό αγγείο. Το τριγωνικό στήθος στις ανθρώπινες μορφές καθώς και το ζώο που καταδιώκεται είναι ζωγραφισμένα με καστανό χρώμα, ενώ το περίγραμμα είναι μαύρο. Οι ανθρώπινες μορφές του αγγείου αυτού βρίσκονται πιο κοντά στον αττικό ζωγράφο του Hirschfeld. Φαίνεται πως και ο αμφορέας της πρώην συλλογής Πετρακίδη καθώς και αυτός που τώρα σχολιάζουμε είχαν διακοσμηθεί στο ίδιο εργαστήριο, την ίδια περίοδο, πιθανότατα όχι από το ίδιο χέρι, έχοντας όμως ο ένας ζωγράφος σαφή γνώση του τρόπου σχεδιάσματος του άλλου. Η χρονολόγηση επομένως και αυτού του αγγείου τοποθετείται μεταξύ π.χ. Σύγχρονο, παρόμοιο κατά το σχήμα, αγγείο ανήκει στο ίδιο εργαστήριο, όμως δεν παρουσιάζει πια επίδραση από την Αττική 12 στο σχεδίασμα της παράστασης εκτός από μια σχετική συγγένεια του αλόγου που βρίσκεται πίσω από την ανθρώπινη μορφή, ιδιαίτερα όσον αφορά την απόδοση της χαίτης του ζώου (πιν. Χα). Το σκοινί όμως με το οποίο ο άνθρωπος σέρνει τον ταύρο καθώς και το δέσιμο του σκοινιού στο ένα κέρατο το ζώου δεν αφήνουν αμφιβολία για την πολύ στενή σχέση με τον ζωγράφο του αμέσως προηγούμενου αμφορέα. 'Υψος αγγείου 42 εκ. και διάμετρος στομίου 26 εκ. Στο ίδιο εργαστήριο, έργα του οποίου σχολιάσαμε μέχρι τώρα, μπορούμε να κατατάξουμε έναν ακόμη αμφορέα, όμοιο κατά το σχήμα με τους δυο προηγούμενους, που βρίσκεται στη συλλογή Ιωσηφίδη στη Λευκωσία 13 (πιν. Χβ). Κατά το σχήμα είναι όμοιος με αυτόν του Κυπριακού Μουσείου 1947/ΧΙ-25/2 που περιγράψαμε κάπως εκτενώς. Και του νέου αμφορέα το σώμα είναι ωοειδές με τις λαβές να ξεκινούν από τον ώμο και να καταλήγουν στο επίπεδο χείλος που προεξέχει αρκετά. Η γραμμική διακόσμηση του λαιμού, που κι εδώ είναι ελαφρά καμπύλος, συνίσταται σχεδόν από το ίδιο μοτίβο, το μοτίβο δηλαδή της μέλισσας, όπου ένας δικτυωτός ρόμβος έχει στις δυο πλευρές του ανα ένα τρίγωνο. Ο ώμος της μιας πλευράς παρουσιάζει μεγάλο τρίγωνο που υποδιαιρείται σε ρόμβους δικτυωτούς ή αβακωτούς, η κάτω σειρά όμως καταλαμβάνεται από τρίγωνα. Η γεωμετρική αυτή σύνθεση βρίσκεται μεταξύ τριγλύφων που φέρουν στο μέσο κατακόρυφη σειρά από επάλληλες γωνίες, μοτίβο που πρωτοχρησιμοποιήθηκε στην Αττική τη Μέση Γεωμετρική I περίοδο ( π.χ.) ως παραπληρωματικό κόσμημα, ενώ στη Μέση Γεωμετρική II περίοδο ( π.χ.) 11. Και στα δυο αγγεία η κνήμη παρουσιάζει σαφή καμπυλότητα προς τα πίσω σε σχέση με την προς τα εμπρός κίνηση των ανδρών. 12. CCSF 46-7; Επίσης JHS 75 (1955), Supplement, pi. 3a. Από τους Καραγιώργη και des Gagniers θεωρείται του Δίχρωμου IV ρυθμού, σ' αντίθεση με τον προηγούμενο αμφορέα που προσγράφεται στο Δίχρωμο III ρυθμό. Εμείς δε θα ακολουθήσουμε τη μέθοδο της υποδιαίρεσης σε III ή IV αλλά τις ομοιότητες στο σχεδίασμα, γιατί πιστεύουμε πως έτσι θα έχουμε καλύτερα αποτελέσματα. 13. RDAC 1984, 138.

4 88 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ χρησιμοποιήθηκε και ως κύριο μοτίβο 14. Στην Κύπρο εισήχθη κατά την ΚΓ III περίοδο, πολύ πιθανό στο πρώτο μισό του 8ου π.χ. αιώνα 15, επομένως η χρήση του στην περίπτωση αυτή είναι αρκετά πρώιμη, όχι όμως από τις πρωιμότερες που παρουσιάζονται στην Κύπρο 16. Η δεύτερη όψη του αγγείου, και πάλι στον ώμο, κοσμείται με τρεις ανθρώπινες μορφές, πολύ αδέξια ζωγραφισμένες. Η προς τα δεξιά, όπως βλέπουμε το αγγείο, είναι ψηλότερη και ζωγραφισμένη με μαύρο χρώμα με εξαίρεση το μέρος του ματιού, στο μέσο του οποίου τοποθετείται κουκκίδα. Πιθανό να παριστάνει άνδρα που σέρνει το χορό 17, ενώ τον ακολουθούν δυο γυναίκες, πιο κοντές στο ανάστημα, των οποίων ο κορμός φέρει και κόκκινο χρώμα. Η κόμμωση τους με τις απλές ευθείες γραμμές που φεύγουν προς τα πίσω, μας θυμίζει άμεσα τον αμφορέα Πετρακίδη και έμμεσα το ζωγράφο του Δίπυλου, τα μάτια όμως που υποδηλώνονται με κουκκίδες καθώς και η απόδοση των δακτύλων μας θυμίζει το ζωγράφο του Hirschfeld, επομένως και το αγγείο αυτό πρέπει να είναι σύγχρονο με τα προηγούμενα και να χρονολογηθεί μεταξύ π.χ. Αν όμως για τα προηγούμενα είχαμε αμφιβολίες κατά πόσο ανήκουν ή όχι στον ίδιο ζωγράφο, κάτι που μάλλον αποκλείσαμε, ο παρών αμφορέας, με σιγουριά μπορεί να προσγραφεί σε διαφορετικό χέρι και μάλιστα κατώτερο όσον αφορά την εκτέλεση. Εκτός από τις πιο πάνω περιπτώσεις, επιδράσεις από την Αττική παρουσιάζει και μια σειρά άλλων σύγχρονων αγγείων όπως ένας πήλινος τρίποδας του Δίχρωμου (Bichrome) IV ρυθμού που βρίσκεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης (πιν. ΧΙα-β), στο ένα πόδι του οποίου παριστάνεται άνδρας, προφανώς γυμνός, να κρατά μεγάλο κλαδί δέντρου 18. Ο σε σχήμα τραπεζίου με δικτυωτή διακόσμηση κορμός του ανδρός, με τη στενή πλευρά προς τα κάτω, μας θυμίζει τον τριγωνικό κορμό των ανθρώπων στα αττικά αγγεία καθώς και στα κυπριακά που έχουμε ήδη σχολιάσει. Προς την ίδια κατεύθυνση οδηγούν και τα ριγμένα προς τα πίσω μαλλιά που υποδηλώνονται με παράλληλες, ελαφρά καμπύλες γραμμές, καθώς και το μέρος του οφθαλμού που έχει μείνει αζωγράφιστο αλλά φέρει τη γνωστή κουκκίδα στο μέσο. Σε άλλο πόδι του τρίποδα εικονίζεται άλλος ένας άνδρας να μυρίζεται λουλούδι. Κόμμωση και μάτι είναι τα ίδια με του πρώτου ανδρός που περιγράψαμε, το σώμα όμως και τα πόδια είναι πολύ κατώτερα σε εκτέλεση. Στο ίδιο λοιπόν αγγείο, που θα ζωγράφισε ασφαλώς ένα και το αυτό πρόσωπο, βλέπουμε σοβαρές ανομοιομορφίες σε βασικά σημεία του σχεδίου, σαφής ένδειξη ότι αυτός που ζωγράφιζε δεν εφάρμοζε οποιουσδήποτε κανόνες ούτε φυσικά δημιουργούσε έχοντας πραγματική καλλιτεχνική 14. GGP SCE IV:2, σελ. 55, 308, Fig 21: Ο Coldstream, RDAC 1979, σελ. 267, θεωρεί τα μοτίβα της Μέσης και Ύστερης Γεωμετρικής περιόδου, όταν εμφανίζονται πάνω σε κυπριακά αγγεία, χωρίς αξία για χρονολογικούς σκουπούς. Μόνο σε περίπτωση που σχήμα και διακόσμηση συμπίπτουν χρονολογικά, τότε και μόνο τότε είναι ενδεικτικά λεπτομερούς χρονολόγησης. 17. Άποψη που εκφράστηκε από τον Π. Φλουρέντζο που δημοσίευσε τον αμφορέα (βλέπε παραπομπή αρ. 13), τον οποίο θεωρεί ως Κύπρο-Αρχαϊκό I του Δίχρωμου IV ρυθμού. Αν όμως ο αμφορέας 1947/ΧΙ-25/2 ανήκει χρονολογικά αμέσως μετά το 750 π.χ., όπως νομίζουμε, τότε και αυτός δεν μπορεί παρά να αφίσταται ελάχιστα χρονολογικά. 18. Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης αρ Δημοσιεύεται μεταξύ άλλων στο SCE IV:2, Fig XXIV:8 και CCSF 100. Οι Καραγιώργης - Des Gagniers, επίσης αποδίδουν στην εικονογραφία του παρόντος αγγείου και των επόμενων επίδραση από την Αττική (CCSF Texte 34).

5 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΟΝ ΟΓΔΟΟ Π.Χ. ΑΙΩΝΑ 89 συνείδηση. Απλώς διακοσμούσε, γιατί κάποια επίδραση από άλλη περιοχή τον ωθούσε, χωρίς ποτέ να καθίσει να διαμορφώσει κάποιους κανόνες σχεδιάσματος τους οποίους σταθερά να ακολουθεί. Οι παραστάσεις αυτές είναι φυσικά οι πρώτες μιας σειράς που θα κρατήσει ολόκληρη την Αρχαϊκή περίοδο, όμως και αργότερα κανόνες στο σχέδιο δεν θα διαμορφωθούν. Ο Κύπριος ζωγράφος θα μιλά σχεδόν πάντα με τον αυθορμητισμό, την πηγαία έμπνευση και τη σύλληψη της στιγμής. Γι' αυτό και όταν λέμε ότι οι παραστάσεις των δυο πρώτων αγγείων αποδίδονται σε ξεχωριστά χέρια, αυτό ίσως να μην είναι ακριβώς έτσι και ο ζωγράφος να είναι ένα και το αυτό πρόσωπο και για τα δυο αγγεία. Ο τρίποδας αυτός θεωρείται ότι ανήκει στην ΚΓ III περίοδο και ασφαλώς πρέπει να ανήκει στα έσχατα της χρόνια, στη δεκαετία δηλαδή π.χ.. Αναφορικά με την απόδοση των μαλλιών και του ματιού, επίδραση από την Αττική παρουσιάζει και το αγγείο της ΚΓ III περιόδου του Κυπριακού Μουσείου /XII - 5/1 (πιν. ΧΙγ-δ) καθώς και ένα δεύτερο με στοιχεία 1964/XII - 19/3 της ίδιας περιόδου (πιν. ΧΙΙα-β) όπου εικονίζεται ανθρώπινη φιγούρα με τα χέρια ψηλά 20. Παρά το γεγονός ότι το περίγραμμα της μορφής σύρεται με χοντρό πινέλο, που δεν επιτρέπει την απόδοση λεπτομερειών, εντούτοις καταβάλλεται προσπάθεια απόδοσης των δακτύλων, ενώ ο κορμός του σώματος εικονίζεται μεν τριγωνικός, εισέρχεται όμως μέσα σε τετραγωνισμένο σχεδόν κάτω μέρος του σώματος. ' Ενας ακόμη αμφορέας με κάθετες λαβές από τον ώμο προς το επίπεδο και προεξέχον χείλος 21, πολύ κοντά στο σχήμα του δεύτερου και τρίτου αμφορέα που αναφέραμε προηγουμένως, παρουσιάζει στο ύψος του λαιμού άντρα να παίζει λύρα, ενώ στην άλλη πλευρά εικονίζει άντρα έτοιμο να ανασύρει, με κάποια μικρή οινοχόη, υγρό, κρασί ίσως ή λάδι από μεγάλο αμφορέα ίδιου σχήματος με αυτόν πάνω στον οποίο είναι ζωγραφισμένη η παράσταση (πιν. ΧΙΙγ-δ). Ο ζωγραφισμένος αμφορέας περιβάλλεται με μικρές, παράξενες κάθετες γραμμές, λεπτομέρεια που ίσως να του προσδίδει κάποιο τελετουργικό χαρακτήρα 22. Τα σώματα των ανδρών είναι απλά ορθογώνια με λοξές γραμμές. Τα μαλλιά πάντως που πέφτουν προς τα πίσω και εικονίζονται με τρεις ευθείες γραμμές (υπάρχουν και όρθια, πολύ κοντά μαλλιά στο πάνω μέρος του κεφαλιού), καθώς και το μάτι που παρουσιάζεται ως μια κουκκίδα μέσα στο κεφάλι, μας θυμίζουν έντονα τον κυνηγό του αμφορέα Πετρακίδη. Στενότερη είναι η συγγένεια των δυο αγγείων, όταν συγκρίνουμε το δεξί χέρι του λυράρη με το δεξί χέρι του κυνηγού στον αμφορέα Πετρακίδη. Και στους δυο σχεδιάζεται κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο με μια μεγάλη τοξοειδή κίνηση, κάτι που δε φαίνεται τυχαίο και μάλλον θα πρέπει ο αμφορέας της Καλορίζικης να μιμείται τον αμφορέα Πετρακίδη στη συγκεκριμένη κίνηση του δεξιού χεριού. Αν οι συγκρίσεις που κάναμε είναι σωστές, τότε ο αμφορέας της Καλορίζικης μπορεί να χρονολογηθεί 23 γύρω στο 740 π.χ. 19. CCSF 103. Επίσης RDAC , 134 κ.ε., πιν. ΧΧΧΙΧ: CCSF 101. Επίσης BCH 89 (1965), 239, fig CCSF Επίσης Κυπριακαί Σπουδαί 31 (1967), 56:5, πιν. XIII: Dikaios στο BSA XXXVII (1936-7), 71 θεωρεί επίσης ότι η ανθρώπινη μορφή χύνει υγρό, κάνει επομένως σπονδή, μέσα στον αμφορέα. 23. Ο Δίκαιος, αυτόθι, τον θεωρεί Δίχρωμου II ρυθμού και τον προσγράφει στο δεύτερο μισό του 10ου π.χ. αιώνα. Οι Καραγιώργης, des Gagniers τον θεωρούν Δίχρωμου III ρυθμού (CCSF 97. Αυτή η διχογνωμία δείχνει καθαρά πόσο δύσκολο είναι να χρονολογηθεί με κάποια ακρίβεια ένα κυπριακό αγγείο με βάση το σχήμα του. Στις περιπτώσεις που σχολιάζουμε, μεγαλύτερη βαρύτητα αποδίδεται στο στυλ και κατά δεύτερο λόγο στο σχήμα.

6 90 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Η πρωϊμότερη ίσως επίδραση από την Αττική παρουσιάζεται σε σκύφο της ΚΓ III περιόδου του τύπου Μαύρο σε Κόκκινο (Black on Red) I (III) που τώρα βρίσκεται στο Rijksmuseum Kroller - Miiller στο Όττερλο 24 της Ολλανδίας (πιν.xiv β). Στη μια πλευρά του αγγείου παρουσιάζονται με μαύρο χρώμα, χωρίς ένδειξη οφθαλμών, οπλισμένοι με κοντάρια και στρογγυλές ασπίδες, πέντε πολεμιστές σε γραμμή, ο ένας πίσω από τον άλλο. Τα σώματα τους έχουν τη μορφή οκτώσχημων ασπίδων, όπως ακριβώς στα πρώιμα αγγεία του Δίπυλου, ενώ μεταξύ τους παρεμβάλλεται κάθε φορά ένας αγκυλωτός σταυρός. Χωρίς αμφιβολία αυτή η παρανόηση των οκτώσχημων ασπίδων και η απόδοση τους ως των σωμάτων των πολεμιστών, μόνο με τα πιο πρώιμα ΥΓ Αττικά αγγεία θα μπορούσε να συμβεί. Κάτι τέτοιο συνηγορεί στη χρονολόγηση του μικρού αυτού σκύφου (ύψος 7 και διαμ. 16 εκ.) γύρω στο 750 π.χ. Μ' αυτή τη χρονολόγηση συμφωνεί και το γεγονός ότι τα σώματα των πολεμιστών είναι βαμμένα ολόμαυρα χωρίς την εξαίρεση ούτε αυτού του οφθαλμού. Τα αγγεία που αναφέρθηκαν μέχρι τώρα είναι από τα πιο πρώιμα, ίσως τα πρώτα, του «Ελεύθερου Ζωγραφικού Ρυθμού» (Free-field style). Μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι ήσαν τυχαία και χωρίς συνέχεια παραδείγματα κάποιας μίμησης Αττικών προτύπων που όμως δεν άσκησαν καμιά επίδραση στη διαμόρφωση και εξέλιξη του πιο πάνω ρυθμού. Φαίνεται πάντως πως αυτό δεν είναι ολόκληρη η αλήθεια, ιδιαίτερα όταν προσέξουμε την ανθρώπινη φιγούρα στο επόμενο αγγείο, μια τριφυλλόσχημη οινοχόη του Δίχρωμου (Bichrome) IV ρυθμού που ανήκει στην ΚΑ I περίοδο 25 (πιν. ΧΙΙΙα-β). Αυτή παρουσιάζει, εκτός από τη λίγη απλή γραμμική διακόσμηση, άντρα που κρατά ακόντιο με το αριστερό του χέρι και είναι στραμμένος προς τον ταύρο, ενώ με το δεξί του χέρι ακουμπά τα κέρατα του ζώου. Πάνω από τον ταύρο εικονίζεται πουλί. Πουλί, ταύρος και άνθρωπος ζωγραφίζονται με κόκκινο χρώμα, τα περιγράμματα όμως και των τριών, όπως και κάποια γεωμετρική διακόσμηση μέσα τους έχουν συρθεί με μαύρο χρώμα, το οποίο ας σημειωθεί αφήνει κάποιο κενό, κάποιο περιθώριο με το κόκκινο χρώμα του εσωτερικού στον άνθρωπο και τον ταύρο. Τα πόδια του ανδρός και το κεφάλι δείχνονται από τα πλάγια, το σώμα όμως κατ' ενώπιον. Στη μέση του κεφαλιού αφέθηκε σκόπιμα ελεύθερος χώρος όπου ζωγραφίθηκε κάθετα το μάτι και δίπλα του το αυτί, αφού τα δυο τους χωρίστηκαν μεταξύ τους με μικρή κάθετη γραμμή. Το πρόσωπο παρουσιάζει μέτωπο και πηγούνι, που πρέπει μάλλον να υποτεθεί ότι φέρει γενειάδα, να πρεξέχουν έντονα, ενώ μεταξύ τους υπάρχουν τρεις σαφώς μικρότερες προεξοχές, για να δηλώσουν τη μύτη και τα χείλη. Συγκρίνοντας αυτό το κεφάλι με άλλο από αγγείο της Αττικής που παρουσιάζει πολεμιστή με ξίφος, δυο δόρατα και στρογγυλή ασπίδα 26, η ομοιότητα είναι εντυπωσιακή (πιν. XlVa). Το πίσω μέρος του κεφαλιού και στο κυπριακό και στο αττικό αγγείο απολήγει σε οξυκόρυφο τρίγωνο με κατεύθυνση προς τα κάτω, μόνο που στο αττικό πρότυπο το κεφάλι καλύπτεται με περικεφαλαία, το λοφίο της οποίας κατέρχεται προς τα πίσω μέχρι την πλάτη του πολεμιστή. Το προφίλ επίσης του προσώπου είναι σχεδόν πανομοιότυπο και στα δυο παραδείγματα εκτός από μια μικρή προεξοχή περισσότερη στο κυπριακό, στη θέση της μύτης. Εκεί που υπάρχει διαφορά είναι ο τρόπος απόδοσης του ματιού, παρόλον ότι είναι τοποθετημένο στο ίδιο περίπου σημείο, και στις δυο περιπτώσεις. Αν το αττικό αγγείο χρονολογείται στην ΥΓ IIβ περίοδο 27, τότε το κυπριακό που το έχει ως πρότυπο πρέπει να χρονολογηθεί στην προτελευταία δεκαετία του 8ου π.χ. αιώνα, εν πάση όμως περιπτώσει όχι μετά το 700 π.χ. 24. CCSF 61. SCE IV:2, 307 κ.ε., fig CCSF Η οινοχόη βρίσκεται στο Μουσείο Pitt Rivers της Οξφόρδης και έχει ύψος 24 εκ. 26. Σεραφείμ Χαριτωνίδης, Αρχαιολογικόν Δελτϊον, Μελέται, 28 (1973), 12, σχέδιο 3α. 27. GGP403.

7 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΤΟΝ ΟΓΔΟΟ Π.Χ. ΑΙΩΝΑ 91 Από τα τρία παραπληρωματικά διακοσμητικά μοτίβα του κυπριακού αγγείου, το ένα που μοιάζει με "W" παρουσιάζεται και στο αττικό αγγείο στην ορθιά του μορφή ως «Μ». Αυτό το ίδιο μοτίβο παρουσιαζόμενο και ως «Σ» κοσμεί πολλά σύγχρονα κυπριακά αγγεία. Σύμφωνα με τον Goldstream 28 επινοήθηκε στην Κόρινθο κατά την ΥΓ περίοδο και υιοθετήθηκε από την Αθήνα την ΥΓ Πα. Η τριφυλλόσχημη αυτή οινοχόη του Μουσείου Pitt Rivers επηρεάζει τη διακόσμηση άλλων τέτοιων παρόμοιων αγγείων. Πιο κοντά της βρίσκεται παρόμοια οινοχόη από την Ελβετία που δείχνει πολεμιστή οπλισμένο με μεγάλο ξίφος και διπλό πέλεκυ να μυρίζεται άνθος λωτού, ενώ τον ακολουθεί μεγαλόσωμος σκύλος 29. Το προφίλ του είναι πολύ πιο ανθρώπινο σε σχέση με την οινοχόη Ritt Rivers και η κόμμωση του πιο φυσιολογική. Και οι δυο οινοχόες πρέπει να είναι σύγχρονες, αυτή όμως του Μουσείου Pitt Rivers πρέπει να προηγείται ελαφρά. Και στις δυο το στήθος του ανδρός αποδίδεται με μικρούς συγκεντρικούς κύκλους σε εξαιρεμένο βάθος. Ο κοντός χιτώνας των μορφών φέρει και στις δυο περιπτώσεις πέντε οριζόντιες, παράλληλες γραμμές στο κάτω μέρος, ενώ το κόκκινο χρώμα με το οποίο είναι βαμμένα τα σώματα δεν ακουμπά το μαύρο περίγραμμα. Η σειρά των πέντε επάλληλων γωνιών που κοσμεί το χιτώνα του ανδρός της οινοχόης Pitt Rivers έχει μετατεθεί στο λαιμό του ανδρός της οινοχόης που βρίσκεται στην Ελβετία. Στο ίδιο πιθανώς χέρι που ζωγράφισε την οινοχόη της Ελβετίας ανήκει οινοχόη που βρίσκεται στο Κυπριακό Μουσείο και δείχνει κυνηγό έτοιμο να αφήσει το βέλος από την τεντωμένη χορδή του τόξου του εναντίον μεγάλου ελαφιού, ενώ πίσω του εικονίζεται λιοντάρι 30. Και εδώ, μεταξύ του χρώματος του σώματος και του μαύρου περιγράμματος του, μένει ελεύθερο, αζωγράφιστο περιθώριο, ενώ το περίγραμμα των κάτω άκρων είναι το ίδιο. Το σχέδιο που εικονίζεται στο κάτω μέρος του χιτώνα, κάτι σαν βάθρο νικητών σε αθλητικούς αγώνες, είναι το ίδιο με αυτό του πολεμιστή στην οινοχόη της Ελβετίας με την οποία μοιράζεται επίσης τις πέντε οριζόντιες γραμμές στο πάνω μέρος του χιτώνα, καθώς και το σχήμα του αυτιού. Το καταπληκτικότερο όμως είναι ότι το σχήμα του ματιού με το ανοικτό προς τα πίσω ωοειδές σχεδίασμα, συνδέει το ζωγράφο της οινοχόης μ' αυτόν του περίφημου αμφορέα Hubbard, ο οποίος χρονολογείται αρκετά παλαιότερα 31. Η φτερούγα επίσης του πουλιού της οινοχόης Pitt 28. Αυτόθι 99, CCSF 67. Ύψος οινοχόης 19,7 εκ. 30. CCSF Ύψος οινοχόης 23,5 εκ. Με τη σειρά της η οινοχόη αυτή δείχνει πολύ στενή σχέση, μάλλον το ίδιο χέρι, με την οινοχόη του Κυπριακού Μουσείου Β 777 (CCSF 205) κτλ. 31. Dikaios, BSA XXXVII (1936-7), σελ. 58, 64 χρονολογεί τον αμφορέα τον πρώιμο 9ο π.χ. αιώνα. Ο Καραγιώργης τον θεωρεί του Δίχρωμου III ρυθμού, ενώ ταυτόχρονα παραθέτει βιβλιογραφία χρονολόγησης του από τους Ε. Gjerstad, J. Stewart και Demargne (CCSF Texte, 8). Τη χρονολόγηση Καραγιώργη αποδέχεται και ο Coldstream, Footprints in Cyprus, (London 1984), 63. Φαίνεται πάντως ότι είναι αδύνατο να χρονολογηθεί παλαιότερα από το 740, ίσως μάλιστα θα πρέπει να κατεβεί η χρονολογία αυτή στο 730 π.χ. Οριστική άποψη θα εκφράσουμε στο βιβλίο που ετοιμάζουμε και στο οποίο πραγματευόμαστε όλα τα εργαστήρια αυτής της περιόδου. Δυστυχώς η εργασία πάνω σ' αυτό το θέμα κράτησε πάρα πολύ, γιατί κάποιοι για δικούς τους λόγους, προσπάθησαν και κατάφεραν να με αποκλείσουν μέχρι σήμερα από του να εργαστώ ως αρχαιολόγος, δεν κατάφεραν όμως ακόμη να με σιγήσουν πνευματικά, όσον αφορά την επιστήμη της αρχαιολογίας.

8 92 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Rivers παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με τη φτερούγα της σφίγγας του αμφορέα Hubbard. Με συγκεντρικούς κυκλίσκους αποδίδεται επίσης και στα δυο αγγεία το στήθος των ανθρώπινων μορφών 32. Ομοιότητα μεταξύ των δυο αγγείων δείχνει ακόμη η γραμμική διακόσμηση με τους διάστικτους ρόδακες (συγκεντρικοί κύκλοι που περιβάλλονται με στιγμές) που δεν πρέπει να είναι τυχαία. Μια τρίτη οινοχόη στη συλλογή Κολοκασίδη στη Λευκωσία πρέπει επίσης να ανήκει στο ίδιο εργαστήριο 33. Και εδώ εικονίζεται άνδρας με μικρό κοντάρι, ενώ μπροστά του υπάρχει λουλούδι. Οι οριζόντιες γραμμές στο κάτω μέρος του κοντού χιτώνα καθώς και οι κυκλίσκοι σε εξαιρεμένο βάθος που υποδηλώνουν το στήθος είναι αψευδείς μάρτυρες της συγγένειας του με το ζωγράφο των προηγούμενων παραστάσεων. Το ύψος και των τεσσάρων αυτών τριφυλλόσχημων οινοχόων, που σίγουρα ανήκουν στο ίδιο εργαστήριο, κυμαίνεται μεταξύ 19,5 και 24 εκ., πρόσθετη ίσως μαρτυρία ότι ο αγγειοπλάστης τουλάχιστον είναι ο ίδιος. Συγκρίνοντας όλα τα αγγεία που αναφέραμε μέχρι τώρα που έχουν άμεση σχέση με την Αττική, μπορούμε να συνοψίσουμε στον πίνακα της επόμενης σελίδας, τις εξής μεταξύ τους ομοιότητες: Ο πίνακας αυτός μας οδηγεί στο αβίαστο συμπέρασμα ότι όλα σχεδόν τα αγγεία έχουν συγγένεια μεταξύ τους. Μερικά μάλιστα εξαιτίας της χαρακτηριστικής απόδοσης ορισμένων ιδιαιτεροτήτων μπορούν να προσγραφούν στο ίδιο εργαστήριο, όπως οι αριθμοί του πίνακα 1, 2, 3, 4, 5 και 8. Ο αριθμός 9 είναι επηρεασμένος κατ' ευθείαν από την Αττική, ενώ ο αριθμός 10 παρουσιάζει γνώση του σχεδιάσματος του ζωγράφου 34 του αγγείου αριθμός 3. Φυσικά επηρεάζεται άμεσα από την Αττική στο σχεδίασμα του κεφαλιού του ανδρός που εικονίζει. Η επίδραση λοιπόν από την Αττική είναι γεγονός. Ο Κύπριος όμως ζωγράφος δεν έχει ούτε την υπομονή ούτε την οργάνωση και την ακρίβεια σχεδίου του συναδέλφου του της Αττικής. Προτιμά το ελεύθερο σχέδιο που σε αρκετές περιπτώσεις είναι άτεχνα φτιαγμένο και μοιάζει με αδέξιο παιδικό χέρι που δοκιμάζει την ικανότητα του στο σκιτσάρισμα. Οι πρώτες επιδράσεις από την Αττική αντιγράφονται με αρκετή ακρίβεια, όπως υποδηλώνουν τα αγγεία 1, 2 και 9, όμως γρήγορα εγκαταλείπονται τα πρότυπα για χάρη του ελεύθερου σχεδιάσματος. Από όλα τα αγγεία που προσγράψαμε σε κάποιο συγκεκριμένο εργαστήριο, μόνο ένα έχει γνωστή προέλευση τη νεκρόπολη της Καλορίζικης του Κουρίου 35. Όλα τα άλλα είναι άγνωστο πού βρέθηκαν, γι' αυτό και δεν μπορούμε ούτε να εικάσουμε σε πια περιοχή ήταν εγκατεστημένο. Την περίοδο των μέσων του 8ου αι. π.χ. αιώνα όλα τα μέρη της Κύπρου έχουν στενές επαφές με τον αιγαιακό χώρο και ιδιαίτερα την Αττική, γι' αυτό και η προσγραφή του συγκεκριμένου εργαστηρίου σε ορισμένη περιοχή της Κύπρου καθίσταται ακόμη πιο δύσκολη. Ο πρόχειρος τρόπος διακόσμησης πολλών αγγείων δείχνει καθαρά ότι ζωγράφοι και αγγειοπλάστες ήσαν πιθανώς ένα και το αυτό. Ίσως μάλιστα ολόκληρη η οικογένεια του αγγειοπλάστη να δοκίμαζε τη δεξιοτεχνία της στη διακόσμηση των αγγείων, αν κρίνουμε από 32. Την ίδια παρατήρηση για την απόδοση του στήθους βλέπε CCSF Texte, CCSF 68. Ύψος οινοχόης 19,5 εκ. 34. Ο Καραγιώργης δεν αποκλείει να έχουν ζωγραφιστεί από το ίδιο άτομο [Jahrbuch des Deutschen Archaologischen Instituts 80 (1965), 17], κάτι που εμείς αποκλείουμε. 35. Τον αμφορέα της Καλορίζικης μαζύ με τέσσερις άλλους θεωρεί ο Καραγιώργης ότι ανήκουν σε εργαστήριο της Δυτικής Κύπρου (RDAC 1973, 169) κάτι για το οποίο δεν είμαστε σίγουροι.

9 Σχήμα αγγείου Δίχρωμος ρυθμός Τριγωνικός κορμός Περιοχή ματιού αζωνράφιστη Δάκτυλα χεριών Κόμμωση με Κοντά μαλλιά απλές προς στο μπροστινό τα πίσω γραμμές μέρος του κεφαλ. Απόδοση δεξιού χεριού Κέρατα ταύρου 1) Αμφορέας Πετρακίδη ν/ ν Ν/ V 2) Αμφορέας Κυπριακού Μουσείου 1974/Χ1-25/2 V s/ ν Ν/ ; 3) Αμφορέας Κυπριακού Μουσείου 1954 ΙΙΙ-5 I V ν ν/ 4) Αμφορέας Ιωσηφίδη ν si Ν/ Ν/ ν 5) Τρίποδας Μητροπολιτικού Μουσείου Νέας Υόρκης ν/ ν/ ν 6) Κρατήρας Κυπριακού Μουσείου 1938 XI1-5 I ν/ Χ/ 7) Κρατήρας Κυπριακού Μουσείου 1964 ΧΙΙ-19 3 Ν/ ν/ ν/ 8) Αμφορέας Κυπριακού Μουσείου από τάφο 11 5 Καλορίζικης ν ν 1 : ν ν 9) Σκύφος στο Rijksmuseum στο ' Οττερλο Ολλανδίας ν/ ν/ ΙΟΙ Οινοχόη του Μουσείου Pitt Rivers της Οξφόρδης ν 7 Ν/ Το ερωτηματικό υποδηλώνει μάλλον την ύπαρξη του σχετικού χαρακτηριστικού, αλλ' αυτό δεν είναι απόλυτα βέβαιο.

10 94 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ μερικά, όπως τα 1, 2, 3, 4 και 8, όπου υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ τους, όμως το χέρι που τα ζωγράφισε μάλλον δεν είναι το ίδιο. Ανακεφαλαιώνοντας μπορούμε να πούμε ότι γύρω στο 750 π.χ. η πολύ πρώιμη Υστερογεωμετρική τέχνη της Αττικής επέδρασε ευνοϊκά και στην Κύπρο, όπου βλέπουμε συνειδητή προσπάθεια μίμησης της. Αυτή η προσπάθεια είναι πολύ σημαντική για την ιστορία της τέχνης στην Κύπρο, γιατί σήμανε τη δημιουργία ενός καθαρά κυπριακού τρόπου ζωγραφικής των αγγείων, τον οποίο ονομάζουμε ελεύθερο ζωγραφικό ρυθμό (Free-field style). Ο τρόπος αυτός θα επικρατήσει καθ' όλη την Κυπροαρχαϊκή περίοδο και θα δώσει μερικά από τα εξοχότερα δείγματα στην ιστορία της κυπριακής ζωγραφικής. Ανδρέας Δημητρίου Βουλή των Αντιπροσώπων Λευκωσία SUMMARY The very early Late Geometric Ia-b art of Attica exerted a manifest influence on the pictorial style of Cyprus of the Cypro-Archaic period. This is very clear if we look at a number of vases from Cyprus, the earliest of which date around 750 B.C. This influence is most important because it gave rise to the so called Free-field style of Cyprus. True enough, Cypriot potters never entirely ceased to decorate few of their vases pictorially throughout the Geometric period, but that was rarely done and there was no continuity. This was not the case when Attic influence was felt, as it urged the Cypriots to create their own very distinctive pictorial style. The painters of the Cypriot vases were very probably the potters themselves who tried to make their products more attractive to the customer because that was a time the latter had the frequent opportunity to choose from Aegean vases which constantly bore fugurative decoration. Most interesting among the Cypriot vases showing Attic influence is a trefoil-lipped oinochoe in the Pitt Rivers Museum, Oxford which shows a man whose head closely resembles an Attic prototype of the last quarter of the 8th century B.C., another indication that Cyprus and Attica did have close contact throughout the second half of the same century.

11

12

13 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ XI

14 ΠΙΝΑΚΑΣ XII ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

15 ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΙΝΑΚΑΣ XIII

16 ΠΙΝΑΚΑΣ XIV ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ

Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Π. ΦΛΟΥΡΕΝΤΖΟΣ Η ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΥΠΡΟ Είναι καλά γνωστό ότι το δέντρο υπήρξε συχνά αντικείμενο λατρείας σ' όλες τις αρχαίες θρησκείες. Στις σελίδες αυτής της μελέτης κρίναμε σκόπιμο να καταπιαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΗΝΟΜΟΡΦΑ ΑΓΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ (ΠΙΝΑΚΕΣ VII-IX)

ΠΤΗΝΟΜΟΡΦΑ ΑΓΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ (ΠΙΝΑΚΕΣ VII-IX) ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΠΤΗΝΟΜΟΡΦΑ ΑΓΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΔΗΡΟΥ (ΠΙΝΑΚΕΣ VII-IX) Τα πλαστικά αγγεία της Κύπρου αποτελούν μια πολύ ενδιαφέρουσα ομάδα της οποίας η μελέτη αναλήφθηκε για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ A Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο...15 Σκοπός... 15 Υλικά... 15 Γραφές... 16 Γραμμές...19 Ανακεφαλαίωση...22 Ερωτήσεις...22 Εργαστηριακές ασκήσεις...22 Φύλλο

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών Μ7 Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών 1. Σκοπός Τα διαστημόμετρα, τα μικρόμετρα και τα σφαιρόμετρα είναι όργανα που χρησιμοποιούνται για την μέτρηση της διάστασης του μήκους, του

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΑΛΥΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΑΡΧΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. ΙΙ) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik

Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik Πώς να λύσετε τον κύβο του Rubik από τον Έλτον 1 Σκόντι, Β Λυκείου 1 ο ΓΕ.Λ. Ελευσίνας σχολικό έτος 2008-9 ΒΗΜΑ 1 Ο : Φτιάχνουμε έναν σταυρό σε όποιο χρώμα θέλουμε. Δηλαδή: Αν π.χ. θέλουμε να φτιάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ 9 ο ΜΑΘΗΜΑ ΟΜΑΔΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ Πότε κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων; Όταν το πλήθος των τιμών μιας μεταβλητής είναι αρκετά μεγάλο κάνουμε ομαδοποίηση των παρατηρήσεων. Αυτό συμβαίνει είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ.

ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους. 28/9/2008 12:48 Όνομα: Λεκάκης Κωνσταντίνος καθ. ΘΕΜΑ : ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ 2 Σ.Φ ΙΣΟΜΕΤΡΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους 28/9/2008 12:48 καθ. Τεχνολογίας 28/9/2008 12:57 Προοπτικό σχέδιο με 2 Σημεία Φυγής Σημείο φυγής 1 Σημείο φυγής 2 Γωνία κτιρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π.

ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ 2 ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 2014) Ε.Μ.Π. ΚΟΝΤΟΚΩΣΤΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ-ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΗΣ ΜΕ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΑ (εκδοχή Σεπτεμβρίου 04) Ε.Μ.Π. (παρατηρήσεις για τη βελτίωση των σημειώσεων ευπρόσδεκτες) Παράσταση σημείου. Σχήμα Σχήμα

Διαβάστε περισσότερα

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι

2. τα ρωμαϊκά, που το λούκι έχει μετασχηματιστεί σε επίπεδο και έχει ενσωματωθεί στο καπάκι Οι αριθμοί αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, αλλά είναι σημαντικό να μελετήσουμε τον τρόπο που σημειώνονται οι αριθμοί που αποδίδουν στα σχέδια τις διαστάσεις του αντικειμένου. Οι γραμμές διαστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω τα βασικά εργαλεία του προγράμματος ζωγραφικής για να μπορώ να ζωγραφίζω στον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Μαθαίνω τα βασικά εργαλεία του προγράμματος ζωγραφικής για να μπορώ να ζωγραφίζω στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΑΞΗ Α Μαθαίνω τα βασικά εργαλεία του προγράμματος ζωγραφικής για να μπορώ να ζωγραφίζω στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. 1. Παρατηρώ το πρόγραμμα ζωγραφικής στην οθόνη του υπολογιστή μου. 2.

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο

Η εξέλιξη της κεραμικής τέχνης στον ελλαδικό χώρο Θέμα της διδακτικής πρότασης Η εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής τέχνης Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν τα κυριότερα στοιχεία εξέλιξης της κεραμικής τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ 1 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο +2 ο ΕΝΝΟΙΑ ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΟΣ Διάνυσμα ορίζεται ένα προσανατολισμένο ευθύγραμμο τμήμα, δηλαδή ένα ευθύγραμμο τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ Γενικές αρχές και έννοιες Στο σύστημα προβολής κατά Monge δεν μας δίνεται η δυνατότητα ν αντιληφθούμε άμεσα τα αντικείμενα του χώρου, παρά μόνο αφού συνδυάσουμε τις δύο προβολές του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Πόσες µαύρες τελείες βλέπετε ; Οι οριζόντιες γραµµές δείχνουν να είναι παράλληλες ;

Πόσες µαύρες τελείες βλέπετε ; Οι οριζόντιες γραµµές δείχνουν να είναι παράλληλες ; Πόσες µαύρες τελείες βλέπετε ; Οι οριζόντιες γραµµές δείχνουν να είναι παράλληλες ; και όµως είναι! 1 Το παρακάτω σχήµα δείχνει για ελικοειδές ; και όµως δεν είναι! Οι κύκλοι είναι ανεξάρτητοι. Πόσα χρώµατα

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ. Young 12.1-12.7 Ζήσος Κεφ.8

ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ. Young 12.1-12.7 Ζήσος Κεφ.8 ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Young 1.1-1.7 Ζήσος Κεφ.8 ΒΑΡΥΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΔΙΟ ΕΝΤΑΣΗ ΠΕΔΙΟΥ ΔΥΝΑΜΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΠΩΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΤΑΝ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΜΑΖΑΣ- ΓΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΟΡΥΦΟΡΩΝ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΝΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης.. τα δύο σώματα γίνονται ένα σύστημα σωμάτων κι αποκτούν κοινό κέντρο βάρους, με ισοκατανομή δυνάμεων το κεφάλι, η πλάτη, η κοιλιά και οι γλουτοί βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν.

ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Η διαίρεση καλείται Ευκλείδεια και είναι τέλεια όταν το υπόλοιπο είναι μηδέν. ΑΛΓΕΒΡΑ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΩΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. Τι είναι αριθμητική παράσταση; Με ποια σειρά εκτελούμε τις πράξεις σε μια αριθμητική παράσταση ώστε να βρούμε την τιμή της; Αριθμητική παράσταση λέγεται κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ:

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Το σχέδιο της αίθουσάς μας Τι σχήμα έχει η αίθουσά μας; Επιλέγουμε το σωστό σχήμα και γράφουμε το όνομά του στο κάτω μέρος. Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Πώς είναι τοποθετημένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΠΡΩΤΗ ΑΣΚΗΣΗ: Αρχική Στάση : Αριστερό γόνατο στο πάτωμα και δεξί πόδι λυγισμένο σχηματίζοντας μια γωνία 90 μοιρών, Εισπνέεις καθώς σηκώνεις το αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Επικοινωνία και συνεννόηση μεταξύ καθηγητή Φ.Α και μαθητών Καλύτερη συνεργασία Εξοικονόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. Γεωμετρικές κατασκευές. 1. Μεσοκάθετος ευθυγράμμου τμήματος. 2. ιχοτόμος γωνίας. 3. ιχοτόμος γωνίας με άγνωστη κορυφή. 4. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Γεωμετρικές κατασκευές Σκοπός των σημειώσεων αυτών είναι να υπενθυμίζουν γεωμετρικές κατασκευές, που θα φανούν ιδιαίτερα χρήσιμες στο μάθημα της παραστατικής γεωμετρίας, της προοπτικής, αξονομετρίας

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό.

Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Μετατόπιση, είναι η αλλαγή (μεταβολή) της θέσης ενός κινητού. Η μετατόπιση εκφράζει την απόσταση των δύο θέσεων μεταξύ των οποίων κινήθηκε το κινητό. Η ταχύτητα (υ), είναι το πηλίκο της μετατόπισης (Δx)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS LEVEL: 9 10 (Γ Γυμνασίου Α Λυκείου) 10:00 11:00, 20 March 2010 THALES FOUNDATION 1 3 βαθμοί 1. Ποιο από τα ακόλουθα είναι το αποτέλεσμα της διαίρεσης του αριθμού 20102010 με τον

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ 6 ο Γυµνάσιο Ν.Ιωνίας Τάξη: A Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ. Σάρδη Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΡΑΜΕΙΚΗ Εργασία των µαθητριών: Προσόρα Μαρία Ρίζου Ιωάννα Λάµπρου Κατερίνας Απρίλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Τι είναι ένα ευθύγραμμο τμήμα ΑΒ; Πώς ονομάζονται τα σημεία Α και Β; 1 ος ορισμός : Είναι η «ίσια» γραμμή που ενώνει τα δύο σημεία Α και Β. 2 ος ορισμός : Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΛΥΣΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΣΧΕΔΙΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ)

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ (ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ) ΩΜΤΡΙ ΛΥΚΙΟΥ (ΤΡΠΖ ΘΜΤΩΝ) GI_V_GEO_2_18975 ίνεται τρίγωνο AB με AB=9, A=15. πό το βαρύκεντρο φέρνουμε ευθεία παράλληλη στην πλευρά B που τέμνει τις AB,A στα,e αντίστοιχα. α) Να αποδείξετε ότι A = 2 AB

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος

Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Πεδίο, ονομάζεται μια περιοχή του χώρου, όπου σε κάθε σημείο της ένα ορισμένο φυσικό μέγεθος παίρνει καθορισμένη τιμή. Ηλεκτρικό πεδίο Ηλεκτρικό πεδίο ονομάζεται ο χώρος, που σε κάθε σημείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ Ρ.Γ. Έτη γέννησης 1994-1995-1996-1997 ΙΟΥΛΙΟΣ 2009

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ Ρ.Γ. Έτη γέννησης 1994-1995-1996-1997 ΙΟΥΛΙΟΣ 2009 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ Ρ.Γ. Έτη γέννησης 99-99-996-997 ΙΟΥΛΙΟΣ 009 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ Σωματομετρικός έλεγχος Μέτρηση ύψους Μέτρηση βάρους Έλεγχος άρθρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 13 Απριλίου, 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση. Γενικές οδηγίες: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω.

Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Το Jungle Speed είναι ένα παιχνίδι για 2 έως 10 παίκτες (ή και ακόμη περισσότερους!) ηλικίας 7 και άνω. Σκοπός σας είναι να είστε ο πρώτος παίκτης που θα ξεφωρτωθεί όλες του τις κάρτες. Το τοτέμ τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 3 Η Παγκύπρια Ολυµπιάδα Φυσικής Α Λυκείου ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 3 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 5 Απριλίου 009 Ώρα : 10:00-13:00 Οδηγίες: 1) Το δοκίµιο αποτελείται από επτά (7) θέµατα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ 1. είχνω ότι τέµνονται από τρίτη ευθεία και σχηµατίζονται γωνίες

ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ 1. είχνω ότι τέµνονται από τρίτη ευθεία και σχηµατίζονται γωνίες ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΑ στη γεωµετρία της Α τάξης ΠΩΣ ΕΙΧΝΩ ΟΤΙ ΥΟ ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΕΤΕΣ 1. είχνω ότι η γωνία τους είναι 90 ο 2. είχνω ότι είναι διχοτόµοι δύο εφεξής και παραπληρωµατικών γωνιών. 3. είχνω ότι

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ MATHEMATICS LEVEL: 7 8 (A - Β Γυμνασίου) 10:00 11:00, 20 March 2010 THALES FOUNDATION 1 3 βαθμοί 1. Ποιά η τιμή: 12 + 23 + 34 + 45 + 56 + 67 + 78 + 89 ; A) 389 B) 396 C) 404 D) 405 E) άλλη απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ»

ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΔΙΑΚΟΠΩΝ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟΓΡΑΦΟΥ 2007

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟΓΡΑΦΟΥ 2007 1. ΓΡΑΜΜΗ ΜΕΝΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟΓΡΑΦΟΥ 2007 2. ΓΡΑΜΜΗ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ Κάθε μενού έχει τις δικές της δυνατότητες, όπως για παράδειγμα μόλις πατήσετε το κουμπί κεντρική βγαίνουν τα εικονίδια των δυνατοτήτων που

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ

Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα. Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Αντώνης Πουλιάσης Φυσικός M.Sc. 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ Πουλιάσης Αντώνης Φυσικός M.Sc. 2 Ανάκλαση Είδωλα σε κοίλα και κυρτά σφαιρικά κάτοπτρα Γεωμετρική

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Berg Balance Scale (Α/Α:, Ημερομηνία: / /20 )

Berg Balance Scale (Α/Α:, Ημερομηνία: / /20 ) Α/Α Περιγραφή Σκορ (0-4) 1. Σήκωμα από κάθισμα 2. Όρθια στάση χωρίς στήριξη 3. Κάθισμα χωρίς στήριξη πλάτης 4. Κάθισμα από όρθια στάση 5. Μεταφορές 6. Όρθια στάση, χωρίς στήριξη, με μάτια κλειστά 7. Όρθια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ποδόσφαιρο, τι είναι?

Ποδόσφαιρο, τι είναι? ΟΜΑΔΙΚΗ ΤΑΚΤΙΚΗ Ποδόσφαιρο, τι είναι? επίθεση Κύκλος τεσσάρων φάσεων σκοράρισμα εναλλαγή + - παρεμπόδιση ανάπτυξης άμυνα ανάπτυξη + - εναλλαγή αποσόβηση σκοραρίσματος Στόχος του παιχνιδιού: Νίκη Ομαδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Β ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Επιτρεπόμενη διάρκεια γραπτού 2,5 ώρες (150 λεπτά)

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Β ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Επιτρεπόμενη διάρκεια γραπτού 2,5 ώρες (150 λεπτά) ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Β ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΕΙΡΑ: Α ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 31/05/2010 ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 07:30 10:00 π.μ. ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1

Στο προοπτικό ανάγλυφο για τη ευθεία του ορίζοντα χρησιμοποιούμε ένα δεύτερο κατακόρυφο επίπεδο Π 1 ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΑΝΑΓΛΥΦΟ Το προοπτικό ανάγλυφο, όπως το επίπεδο προοπτικό, η στερεοσκοπική εικόνα κ.λπ. είναι τρόποι παρουσίασης και απεικόνισης των αρχιτεκτονικών συνθέσεων. Το προοπτικό ανάγλυφο είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών Προγραμμάτων Σπουδών. Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Ι ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΑΡΧΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. ΙΙ) ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΕΩΝ: 2.2.2.α. Αναμόρφωση Προπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Κεφάλαιο 9: Ζωγραφική

ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Κεφάλαιο 9: Ζωγραφική ζωγραφικής, αντιγραφή, Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής «Ζωγραφική» Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής Designer Το περιβάλλον του προγράμματος ζωγραφικής Tux-Paint ζωγραφικής, αντιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

Chess Academy Free Lessons Ακαδημία Σκάκι Δωρεάν Μαθήματα. Οι κινήσεις των κομματιών Σκοπός της παρτίδας, το Ματ Πατ Επιμέλεια: Γιάννης Κατσίρης

Chess Academy Free Lessons Ακαδημία Σκάκι Δωρεάν Μαθήματα. Οι κινήσεις των κομματιών Σκοπός της παρτίδας, το Ματ Πατ Επιμέλεια: Γιάννης Κατσίρης Οι κινήσεις των κομματιών Σκοπός της παρτίδας, το Ματ Πατ Επιμέλεια: Γιάννης Κατσίρης Παρατήρηση: Μόνο σε αυτό το μάθημα όταν λέμε κομμάτι εννοούμε κομμάτι ή πιόνι και όταν λέμε κομμάτια εννοούμε κομμάτια

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Από Ειρήνη Πετράκη (δασκάλα / σύμβουλο ΣΧ.Τ.) ΦΑΡΜΑ ομές ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 40λεπτο Τα ζώα της φάρμας ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ Ζώα της φάρμας ή αλλιώς ήμερα ζώα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαθητής (σχεδιαστής) πρέπει να αναπτύξει την ικανότητα επικοινωνίας, με τη βοήθεια σχεδίων ή σκίτσων.

Ο μαθητής (σχεδιαστής) πρέπει να αναπτύξει την ικανότητα επικοινωνίας, με τη βοήθεια σχεδίων ή σκίτσων. ΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η Γραφική Επικοινωνία αναφέρεται στις γραφικές δεξιότητες και τεχνικές που χρησιμοποιούνται στην Τεχνολογία. Περιλαμβάνει σχέδιο, χρήση χρωμάτων, καταχώρηση πληροφοριών και παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:

Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες: Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τις πιο κάτω οδηγίες:. Η εξέταση διαρκεί 5 h (πέντε ώρες). Υπάρχουν τρεις ερωτήσεις και κάθε μια από αυτές βαθμολογείται με 0 βαθμούς.. Χρησιμοποιήστε μόνο το στυλό που υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ

Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Γενικευμένη Γεωμετρία, που θα αναπτύξουμε στα παρακάτω κεφάλαια, είναι μία «Νέα Γεωμετρία», η οποία προέκυψε από την ανάγκη να γενικεύσει ορισμένα σημεία της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου

Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Μαθηματικών Α Γυμνασίου Αριθμητική - Άλγεβρα Γεωμετρία Άρτιος λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

45% of dads are the primary grocery shoppers

45% of dads are the primary grocery shoppers 45% of dads are the primary grocery shoppers 80% for millennial dads Y&R New York North America s study on dads Shutterfly greeting cards/2014 Goodbye daddy rule. Hello daddy cool! Οι new generation daddiesέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία "Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ" Ειρήνη Σωτηρίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΤΑΣΟΣ. Αλγ ε β ρ α. Γενικής Παιδειασ

ΝΙΚΟΣ ΤΑΣΟΣ. Αλγ ε β ρ α. Γενικής Παιδειασ ΝΙΚΟΣ ΤΑΣΟΣ Αλγ ε β ρ α Β Λυ κ ε ί ο υ Γενικής Παιδειασ Α Τό μ ο ς 3η Εκ δ ο σ η Πρόλογος Το βιβλίο αυτό έχει σκοπό και στόχο αφενός μεν να βοηθήσει τους μαθητές της Β Λυκείου να κατανοήσουν καλύτερα την

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ Από Ειρήνη Πετράκη Ειρήνη Μάντολε (δασκάλες / σύμβουλοι ΣΧ.Τ.) ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΦΙΓΟΥΡΕΣ (ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΧ.Τ: Συνδέσεις) ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 80λεπτο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα