ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ"

Transcript

1 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΜΕΝΕΛΑΟΣ E.ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ Ε.Μ.Π. M.Sc. ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΠΑΝ. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΑΣ Α.Π.Θ. ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΡΤΑ 2013

2 ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Οι παρούσες σημειώσεις, εκτός από το πρώτο κεφάλαιο, αποτελούν αντίγραφο τμήματος του βιβλίου «Ποιότητα και ρύπανση υπόγειων νερών» του Β. Αντωνόπουλου (1999), Εκδόσεις ΖΗΤΗ και διανέμονται ως σπουδαστικές σημείωσεις μέχρι την προμήθεια του εν λόγω βιβλίου. ΑΡΤΑ

3 1 Το νερό και η παγκόσμια κατάσταση 1.1 Γενικά Το νερό είναι η βασικότερη προϋπόθεση της ζωής, είναι ένας φυσικός πόρος που επηρεάζει τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη ζωή. Από πολύ παλιά ο άνθρωπος αντιλήφθηκε ότι έπρεπε να διαχειριστεί κατάλληλα το νερό, ώστε να αντιμετωπίσει ακραία καιρικά φαινόμενα όπως πλημμύρες και ξηρασίες για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Το νερό είναι απόλυτα συνυφασμένο με την ύπαρξη της ζωής σε όλες της τις μορφές και για τα θηλαστικά αποτελεί από ποσοτική άποψη το κύριο συστατικό, ίσως εξαιτίας των ιδιαίτερων φυσικοχημικών ιδιοτήτων του - μεταξύ των άλλων είναι άριστος διαλύτης και έχει μεγάλη ειδική θερμότητα. Έτσι, σε σχέση με τον άνθρωπο, είναι γνωστό ότι στην εμβρυϊκή ηλικία αποτελεί περίπου το 90 % και στους ενήλικες το 70 % του σωματικού βάρους. Το νερό ο άνθρωπος το προσλαμβάνει από τα υγρά ποτά, από τις τροφές, αλλά και από τη δημιουργία ενδογενούς ύδατος από την οξείδωση του υδρογόνου μέσα στο σώμα. Η ημερήσια πρόσληψη σε νερό για τον άνθρωπο κυμαίνεται από ml περίπου ανάλογα με τη θερμοκρασία και τις ανάγκες του. Πέρα από την παραπάνω χρήση για τον άνθρωπο είναι ακόμη σημαντικό να διαθέτει την κατάλληλη ποσότητα νερού για την παρασκευή της τροφής, την ατομική και την οικιακή του καθαριότητα, οπότε οι ανάγκες του τείνουν στα 200 lt νερού την ημέρα. Το νερό αυτό πρέπει να είναι ακίνδυνο από κάθε πλευρά και επομένως δεν θα πρέπει να είναι μολυσμένο (να μην έχει δηλαδή παθογόνα μικρόβια ή προϊόντα τους) και να μην περιέχει ρύπους (να μην έχει δηλαδή χημικές ουσίες επικίνδυνες). Από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν τη σημασία της υγιεινής ύδρευσης και αποχέτευσης ήταν οι πολιτισμοί που αναπτύχθηκαν στον Ελληνικό χώρο, με πρωτοπόρους τους κατοίκους της Κνωσού, της Φαιστού και της Ζάκρου όπου ανακαλύφθηκαν τέλεια συστήματα ύδρευσης που χρονολογούνται από το 1700 π. Χ. Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι οι υγιεινολογικές γνώσεις των κατοίκων της Μινωικής Κρήτης είχαν επηρεάσει και βρήκαν εφαρμογή αργότερα και στα ανάκτορα της Τίρυνθας και των Μυκηνών. Σήμερα η πρόσβαση στο καθαρό νερό και στις συνθήκες υγιεινής είναι τόσο σημαντική για την ανθρώπινη ζωή και την ανάπτυξη, ώστε να έχει γίνει πλέον μια προτεραιότητα για την παγκόσμια κοινότητα. Για να τονίσουν τη σημασία της άμεσης ανάληψης δράσης, τα Ηνωμένα Έθνη χαρακτήρισαν το 2003 ως το «Παγκόσμιο Έτος για τα Νερά» (International Year of Freshwater). Αν και είναι απαραίτητο αγαθό, το (γλυκό) νερό είναι άνισα κατανεμημένο στη γη. Έτσι ενώ το 70 % της επιφάνειας του πλανήτη καλύπτεται από νερά, το 97,5 % από το σύνολο είναι αλμυρό (θάλασσες) και από το υπόλοιπο 2,5 %, που αποτελεί το γλυκό νερό, σχεδόν τα 3/4 είναι πάγος, κυρίως στην Ανταρκτική. Όπως δήλωσε στις 12 Δεκεμβρίου 2003 στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο Γενικός Γραμματέας του Ο.Η.Ε. Kofi Annan: «η έλλειψη άμεσης πρόσβασης στο νερό - για ύδρευση, για υγιεινή και ασφάλεια της τροφής- εξαναγκάζει σε τεράστια ταλαιπωρία πάνω από ένα δισεκατομμύριο μέλη της ανθρώπινης κοινότητας. Η πρόσβαση σε φρέσκο, καθαρό νερό έχει αποτελέσει μέχρι τώρα μια πηγή εντάσεων και βίαιων ανταγωνισμών 3

4 ανάμεσα σε κράτη, που θα μπορούσε να γίνει ακόμα χειρότερος αν η παρούσα τάση συνεχιστεί». Υπάρχει περισσότερο από 1 δις ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν πρόσβαση σε σταθερά αποθέματα καθαρού νερού. Υπάρχουν 2,4 δις ανθρώπων, οι οποίοι δεν έχουν πρόσβαση σε βασικές συνθήκες υγιεινής. 1.1 Η χρήση του νερού Η χρήση του νερού αυξάνεται παντού. Τα 7,2 δισεκατομμύρια ανθρώπων του πλανήτη, ήδη χρησιμοποιούν το 54 % από το σύνολο των αποθεμάτων νερού που περιέχεται στα ποτάμια, τις λίμνες και τις υπόγειες πηγές. Εάν η κατά κεφαλή κατανάλωση αποθεμάτων νερού συνεχίσει να αυξάνεται, ο άνθρωπος θα χρησιμοποιεί το 90 % των διαθέσιμων αποθεμάτων μέσα σε 25 χρόνια, αφήνοντας μόλις το 10 % για τα υπόλοιπα είδη του πλανήτη. Αυτή τη στιγμή σε παγκόσμια βάση το 69 % των νερών που κάνει χρήση ο άνθρωπος σε ετήσια βάση, απορροφάται από τη γεωργία (το πιο πολύ με τη μορφή άρδευσης). Η βιομηχανία χρησιμοποιεί το 23 % και η οικιακή χρήση (νοικοκυριό) το 8 %. Αυτά τα μέσα παγκόσμια ποσοστά ποικίλουν πάρα πολύ ανάμεσα σε διάφορες περιοχές του πλανήτη. Στην Αφρική για παράδειγμα, η γεωργία καταβροχθίζει το 88 % της συνολικής κατανάλωσης, ενώ η οικιακή χρήση καταναλώνει το 7 % και η βιομηχανία μόλις το 5 %. Στην Ευρώπη το περισσότερο νερό καταναλώνεται απ τη βιομηχανία (54%), ενώ το μερίδιο της γεωργίας φτάνει το 33 % και η οικιακή χρήση το 13 % Γεωργία Σχεδόν το 70% των διαθέσιμων αποθεμάτων γλυκού νερού χρησιμοποιείται για τις ανάγκες της γεωργίας. Η υπεράντληση των υπόγειων νερών από τους γεωργούς, υπερβαίνει τη φυσική ανανέωση των υπόγειων αποθεμάτων κατά 160 δις κυβικά μέτρα το χρόνο. Απαιτούνται τεράστιες ποσότητες νερού για την παραγωγή της σοδειάς: 1-3 m 3 νερού για να παραχθεί ένα μόλις κιλό ρυζιού και 1 m 3 νερού για να παραχθεί ένας τόνος σιτηρών. Η έκταση που χρησιμοποιείται για τη γεωργία, έχει αυξηθεί κατά 12 % από τη δεκαετία του 1960 και φτάνει το 1,5 δις εκτάρια. Η ποσότητα νερού που χρησιμοποιείται για την άρδευση αυτών των εκτάσεων φτάνει περίπου στα 2-2,5 χιλιάδες κυβικά χιλιόμετρα το χρόνο. Οι ανεπαρκείς μέθοδοι στράγγισης και άρδευσης έχουν οδηγήσει στον κατακλυσμό και στην αλατοποίηση του 10 % των αρδευόμενων εκτάσεων παγκόσμια, σύμφωνα με τον FAO (Οργανισμός για την Γεωργία και την Τροφή), ενώ ακόμα ένα ποσοστό 25 % υφίσταται ήδη την επίδραση αυτών των συνεπειών. Η μεγάλη αύξηση των αρδευόμενων εκτάσεων, ασκεί ισχυρότατη πίεση πάνω στους διαθέσιμους υδατικούς πόρους. Αυτό συμβαίνει διότι όλο και συχνότερα οι άνθρωποι καταφεύγουν στην εύκολη λύση, δηλαδή στην εκμετάλλευση των «έτοιμων» υπόγειων αποθεμάτων, η απόληψη νερού από τους οποίους γίνεται με εντονότερους ρυθμούς από αυτούς της επαναπλήρωσης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη βαθμιαία συρρίκνωση και, σε λίγες περιπτώσεις, την παντελή καταστροφή τους. Ο υποβιβασμός της στάθμης των υπόγειων υδροφορέων, συντελεί στην υποβάθμιση της γονιμότητας των εδαφών και στην αύξηση του κόστους του νερού αφού η άντλησή του γίνεται από όλο και μεγαλύτερο βάθος. Εντούτοις η ποιοτική και ποσοτική απόδοση των αρδευόμενων καλλιεργειών εξαρτάται τόσο από την διαθέσιμη ποσότητα του νερού όσο και από την ποιότητα 4

5 του. Η ποιότητα του νερού με τη σειρά της εξαρτάται από ορισμένα φυσικά, χημικά και βιολογικά χαρακτηριστικά, που μπορεί να προκαλέσουν διάφορα προβλήματα στο έδαφος και στις καλλιέργειες. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται περιοδικός ποσοτικός και ποιοτικός έλεγχός του αρδευτικού νερού ώστε να εκτιμηθεί η ποιότητα και η επάρκεια ή ανεπάρκεια των διαθέσιμων υδατικών πόρων. Η γεωργία είναι υπεύθυνη στο μεγαλύτερο βαθμό για την εξάντληση των υπόγειων νερών καθώς και για το 70 % της μόλυνσης. Και οι δύο αυτές διαδικασίες επιταχύνονται συνεχώς. Πολλές από τις πιο σημαντικές γεωργικές εκτάσεις του πλανήτη, καταναλώνουν υπόγεια νερά με ανεξέλεγκτους ρυθμούς. Συγκεντρωτικά, η ετήσια μείωση νερού στην Ινδία, την Κίνα, τις Η.Π.Α., τη βόρεια Αφρική και την Αραβική Χερσόνησο, φτάνει τα 160 δις m 3 - μια ποσότητα που ισοδυναμεί με την ετήσια ροή δύο Νείλων ποταμών Βιομηχανία Η χρήση του νερού στη βιομηχανία καλύπτει το 22 % της παγκόσμιας συνολικής κατανάλωσης (59 % σε χώρες με ψηλό εισόδημα και 8 % σε χώρες με χαμηλό εισόδημα). Η ετήσια κατανάλωση αναμένεται να αυξηθεί από τα 752 km 3 το 1995 στα το Περίπου τόνοι βαρέων μετάλλων, χημικών και άλλων αποβλήτων, συσσωρεύονται κάθε χρόνο από τη βιομηχανία. Οι βιομηχανίες που βασίζονται σε οργανικές ακατέργαστες πρώτες ύλες, είναι εκείνες με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο φορτίο της οργανικής ρύπανσης, με τη βιομηχανία τροφίμων να είναι ο σημαντικότερος ρυπαντής. Όσο για την γεωγραφική κατανομή της οργανικής ρύπανσης των νερών, οι χώρες με υψηλό εισόδημα συνεισφέρουν το 40 %, ενώ οι χώρες με χαμηλό εισόδημα το υπόλοιπο 60 %. Περισσότερο από το 80 % των επικίνδυνων αποβλήτων παράγεται στις Η.Π.Α. και σε άλλες βιομηχανικές χώρες. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, το 70 % των αποβλήτων ρίχνονται ανεπεξέργαστα στα νερά, όπου μολύνουν τα χρησιμοποιούμενα αποθέματα νερού Ενέργεια Οι παγκόσμιες ενεργειακές απαιτήσεις, ειδικά για ηλεκτρισμό, θα αυξηθούν σε μεγάλο βαθμό στη διάρκεια του 21ου αιώνα, όχι μόνο εξαιτίας δημογραφικών πιέσεων αλλά και εξαιτίας των συνεχώς βελτιούμενων προδιαγραφών διαβίωσης, την αστική και βιομηχανική διόγκωση και τις αυξανόμενες προσδοκίες. Η υδροηλεκτρική ενέργεια, είναι η πιο σημαντική και ευρέως χρησιμοποιούμενη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας. Αντιπροσωπεύει το 19 % της συνολικής παραγωγής ηλεκτρισμού. Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν σήμερα περίπου μεγάλα υδροηλεκτρικά φράγματα σε λειτουργία. Η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή υδροηλεκτρισμού είναι ο Καναδάς και ακολουθούν οι Η.Π.Α. και η Βραζιλία. Τα φράγματα, κτισμένα για να παράγουν ηλεκτρισμό αλλά και να παρέχουν νερό για άρδευση καθώς και για να ελέγχουν τη ροή των ποταμών, να περιορίζουν τις πλημμύρες και τις ξηρασίες, έχουν αποκτήσει μια δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στο περιβάλλον. Συνολικά έχουν κατακλύσει περισσότερα από τετραγωνικά χιλιόμετρα γης, κυρίως γόνιμης. Συνολικά το ένα πέμπτο των ψαριών του γλυκού νερού ή έχουν ήδη εξαφανιστεί ή απειλούνται σοβαρά. Κάπου 40 με 80 εκατομμύρια άνθρωποι, έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους εξαιτίας της κατασκευής φραγμάτων, αναγκασμένοι να εγκατασταθούν σε άλλες, λιγότερο γόνιμες εκτάσεις. 5

6 1.2 Τα υδάτινα οικοσυστήματα Τα ποτάμια οικοσυστήματα Τα ποτάμια οικοσυστήματα κινδυνεύουν στην πραγματικότητα παντού εξαιτίας της μη βιώσιμης ανάπτυξης και της κατάχρησης των περιορισμένων αποθεμάτων γλυκού νερού. Από τα 500 μεγαλύτερα ποτάμια της Γης, τα 250 είναι σοβαρά μολυσμένα και χάνουν τα νερά τους από την εξαντλητική χρήση. Η μόλυνση και η υπέρχρηση των λεκανών απορροής των ποταμιών, δημιούργησε περίπου 25 εκατομμύρια περιβαλλοντικούς πρόσφυγες το 1998/1999. Κάθε μέρα, 2 εκατομμύρια τόνοι ανθρώπινα απόβλητα ρίχνονται στα ποτάμια. Το 40 % των ποταμών στις Η.Π.Α. εκτιμήθηκε ως ακατάλληλο για ψυχαγωγικούς σκοπούς, εξαιτίας μόλυνσης από βιομηχανική και γεωργική ρύπανση. Μόνο 5 από τα 55 μεγάλα ποτάμια της Ευρώπης θεωρούνται καθαρά και μόνο το ανώτερο μέρος των 14 μεγαλύτερων διατηρεί ένα καθαρό οικολογικό επίπεδο. Στην Ασία, όλα τα ποτάμια που περνούν μέσα από πόλεις είναι βαριά μολυσμένα. Ωστόσο δύο από τους μεγαλύτερους ποταμούς στον κόσμο, ο Αμαζόνιος στην Αμερική και ο Κόνγκο στην Αφρική, παραμένουν σχετικά υγιείς, καθώς έχουν ελάχιστα βιομηχανικά και αστικά κέντρα στη λεκάνη απορροής τους. Από τα μεγαλύτερα ποτάμια του κόσμου, τα πιο προβληματικά είναι: - Ο Νείλος στην Αίγυπτο: Μόνο το 10% των νερών του Νείλου, φτάνουν στη Μεσόγειο. Και αυτή η μικρή ποσότητα είναι βαριά μολυσμένη από αγροτικά, βιομηχανικά και αστικά λύματα. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα αλιεύματα έχουν αποδεκατιστεί. Από τις 47 ποικιλίες ψαριών που ψαρεύονταν πριν από 30 χρόνια στο δέλτα του Νείλου, απομένουν σήμερα μόνο Ο Κίτρινος Ποταμός στην Κίνα: Πάνω από μια δεκαετία τώρα, ο Κίτρινος Ποταμός δεν φτάνει μέχρι τις εκβολές του στη θάλασσα, για 3-4 μήνες κάθε χρόνο. Το 1997 ο ποταμός στέγνωσε στα τελευταία του τμήματα για τα 2/3 του χρόνου. Σ όλη τη δεκαετία του 1990, τα άλλοτε ορμητικά νερά του στέρεψαν εντελώς, περίπου 600 χιλιόμετρα πριν τις εκβολές του. - Οι Αμού Ντάρια και Σιρ Ντάρια, στην κεντρική Ασία: Η ροή αυτών των δύο μεγάλων ποταμών που κάποτε τροφοδοτούσαν τη λίμνη Αράλη στα σύνορα Καζακστάν και Ουζμπεκιστάν, μειώθηκε στα 3/4 από τα τέλη της δεκαετίας του Σαν συνέπεια η λίμνη υποχώρησε περίπου 100 χιλιόμετρα από τα αρχικά της όρια. Τα 2/3 της ποσότητας νερών της έχουν χαθεί Οι υγροβιότοποι Οι μισοί από τους υγροβιότοπους της Γης χάθηκαν τα τελευταία 50 χρόνια. Η απώλειά τους συνέβαλε άμεσα στη συρρίκνωση της βιοποικιλότητας και στην απώλεια ειδών του ζωικού και φυτικού βασιλείου. Για παράδειγμα, στις Η.Π.Α. έχει χαθεί το 50 % των υγροβιότοπων τα τελευταία 200 χρόνια - κάποιες πολιτείες μάλιστα έχουν χάσει το 90 %. Οι υγροβιότοποι αποστραγγίστηκαν για να μετατραπούν είτε σε καλλιεργήσιμη γη, είτε σε περιοχές αστικής και βιομηχανικής επέκτασης. Μολύνθηκαν από αστικά και βιομηχανικά απόβλητα, ασφαλτοστρώθηκαν για να περάσουν δρόμοι, σκάφτηκαν για τύρφη και ορυκτά, δόθηκαν σε ζωικά είδη που δεν ζούσαν εκεί ποτέ στο παρελθόν και βοσκήθηκαν μέχρις εξάντλησής τους από κατοικίδια ζώα Οι λίμνες Σχεδόν οι μισές λίμνες του κόσμου αλλοιώθηκαν από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. 6

7 Οι κύριες απειλές περιλαμβάνουν την υπεραλίευση, τη μόλυνση, την εισαγωγή ξένων ειδών, την επέκταση των πόλεων και τις επιπτώσεις από βιομηχανικές και γεωργικές δραστηριότητες. Μια πρόσφατη επιθεώρηση για 344 προστατευόμενες τοποθεσίες από τη συνθήκη Ramsar - που περιλαμβάνει και υγροβιότοπους αλλά και λιμναία οικοσυστήματα - διεπίστωσε ότι το 84 % αυτών των περιοχών υποφέρει από οικολογικές αλλαγές που προέκυψαν είτε από αποξηράνσεις για ανάπτυξη της γεωργίας και των πόλεων, είτε από τη μόλυνση και την εισαγωγή ξένων ειδών (κυρίως ψαριών). Υπολογίζεται ότι το 2025 περίπου 3,5 δις άνθρωποι (το 48% του υπολογιζόμενου πληθυσμού της Γης) θα ζει σε λεκάνες απορροής ποταμών με έντονο πρόβλημα ρύπανσης των νερών. Καθώς όλο και περισσότερο νερό αντλείται για εξυπηρέτηση των ανθρώπινων αναγκών και το περισσότερο απο αυτό επιστρέφει σε λίμνες και ποτάμια άσχημα μολυσμένο, απομένει συνεχώς λιγότερο καθαρό, για να συντηρήσει τα υδάτινα οικοσυστήματα. Στην Κίνα για παράδειγμα, περίπου 100 λίμνες είναι τόσο πολύ μολυσμένες, που το 70% των νερών τους αποτελείται από ανεπεξέργαστα βιομηχανικά και αστικά λύματα. 1.3 Ενδιαφέροντα στατιστικά Περίπου το 70 % όλου του διαθέσιμου νερού χρησιμοποιείται για τη γεωργία. Όμως εξαιτίας των αναποτελεσματικών συστημάτων άρδευσης - κυρίως στις αναπτυσσόμενες χώρες - το 60 % αυτού του νερού χάνεται σε εξάτμιση ή επιστρέφει στα ποτάμια και στις υπόγειες πηγές. Οι αντλήσεις για άρδευση, αυξήθηκαν πάνω από 60 % από το Το 40 % του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σήμερα σε περιοχές με πρόβλημα νερού. Το 2025, το ποσοστό αυτό θα φτάσει στο 65 %. Η χρήση του νερού εξαπλασιάστηκε τον τελευταίο αιώνα, ρυθμός που ήταν υπερδιπλάσιος απο την αύξηση του πληθυσμού της Γης. Οι απώλειες του νερού εξαιτίας διαρροών, παράνομων αντλήσεων και απωλειών φτάνει στο 50 % της ποσότητας του πόσιμου νερού, στις αναπτυσσόμενες χώρες. Το 90 % των αποχετεύσεων και το 70% των βιομηχανικών λυμάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες, απομακρύνεται εντελώς ανεπεξέργαστο, πολλές φορές μολύνοντας τα χρησιμοποιούμενα αποθέματα νερού. Τα υδάτινα οικοσυστήματα έχουν διαβρωθεί επικίνδυνα: το 50% των υγροβιότοπων και το 20% των ειδών που ζουν στα γλυκά νερά, έχουν εξαφανιστεί. Το 50% των κρεβατιών των νοσοκομείων παγκόσμια, είναι μόνιμα κατειλημμένο από ασθενείς που πάσχουν από αρρώστιες που σχετίζονται με το νερό. Στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, 835 εκατομμύρια άνθρωποι στις αναπτυσσόμενες χώρες απέκτησαν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και 784 εκατομμύρια, απέκτησαν πρόσβαση σε ευκολίες προσωπικής υγιεινής. Η ανακοίνωση του Ο.Η.Ε. για την ανακήρυξη του 2003 ως «Παγκόσμιου Έτους Νερών» κλείνει για μια ακόμα φορά -όπως και όλες οι προηγούμενες για παρόμοια σοβαρά ζητήματα- με ευχές και εκκλήσεις για ανάληψη δράσης για την αναστροφή της ζοφερής προοπτικής του πλανήτη. Δανειζόμαστε την παράγραφο για να κλείσουμε την αναφορά μας, με την επισήμανση ότι δυστυχώς - όπως και οι περισσότεροι- δεν έχουμε αρκετούς λόγους για να συμμεριστούμε την ελπίδα που προσπαθεί να μεταδώσει ο Ο.Η.Ε. 7

8 2 Βασικές αρχές της ποιότητας των υπογείων νερών 2.1 Γενικά Η ποιότητα του υπόγειου νερού αναφέρεται στη χημική του σύσταση με τα διαλυμένα και αιωρούμενα υλικά και στην ενεργειακή του κατάσταση με τη μορφή της θερμότητας και της ραδιενεργού ακτινοβολίας. Η διαμόρφωση της σύστασης της ποιότητας του νερού είναι αποτέλεσμα φυσικών διαδικασιών και ανθρώπινης επέμβασης, είτε με την απευθείας εισαγωγή χημικών και βιολογικών ουσιών στα υπόγεια νερά, είτε έμμεσα επεμβαίνοντας στις φυσικές διαδικασίες που επηρεάζουν το σύστημα των υπόγειων νερών (π.χ. εισροή θαλασσινού νερού). Η χημική σύσταση του φυσικού υπόγειου νερού εξαρτάται μόνο από τις φυσικές διαδικασίες και είναι αποτέλεσμα της υδρογεωλογικής και γεωχημικής ιστορίας του. Η επίδραση της ανθρώπινης επέμβασης έγινε σημαντική σχετικά πρόσφατα και προσδιορίζεται σε περιοχές με συστηματική χρήση της γης, όπως στις αστικοποιημένες περιοχές, μεταλλεία και αγροτικές περιοχές. Η κυριότερη αιτία μεταβολής της ποιότητας του υπόγειου νερού είναι η σκόπιμη ή τυχαία εισαγωγή των στερεών και υγρών αποβλήτων κάτω από την επιφάνεια ή πάνω στην επιφάνεια του εδάφους. Λόγω του μεγάλου αριθμού των ουσιών που υπάρχουν στο νερό, η ποιότητα του υπόγειου νερού μπορεί πρακτικά να εκφραστεί με πολλές παραμέτρους. Η σπουδαιότητα αυτών των ουσιών εξαρτάται από τη χρήση του νερού. Για παράδειγμα, η αλατότητα αποτελεί σπουδαία παράμετρο εάν το νερό χρησιμοποιείται ως πόσιμο, για άρδευση και για ορισμένες βιομηχανικές χρήσεις, αλλά όχι για αναψυχή. Η εντατική χρησιμοποίηση των φυσικών υδατικών πόρων και η μεγάλη παραγωγή αποβλήτων στη σύγχρονη κοινωνία, αποτελούν απειλή για την ποιότητα των υπόγειων νερών. Η υποβάθμιση της ποιότητας των υπόγειων νερών μπορεί να συμβεί σε μεγάλη έκταση από πηγές ρύπανσης που καταλαμβάνουν μεγάλες επιφάνειες ή είναι κατανεμημένες στο χώρο, όπως είναι η βαθιά διήθηση στις εντατικοποιημένες γεωργικές εκτάσεις, ή μπορεί να προκληθεί από σημειακές πηγές, όπως είναι οι σηπτικές δεξαμενές οι χωματερές, τα νεκροταφεία, τα μεταλλεία και οι διαρροές από τις εγκαταστάσεις των πετρελαιοειδών ή από ατυχήματα που μπορεί να προκαλέσουν εισροή ρύπων στο περιβάλλον κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Μια άλλη περίπτωση είναι η ρύπανση από γραμμικές φυσικές πηγές φτωχής ποιότητας νερού, όπως είναι η διαρροή των ρυπασμένων ποταμών ή η εισροή αλμυρού νερού από τη θάλασσα στους παραθαλάσσιους υδροφορείς. Επειδή το υπόγειο νερό μετακινείται πολύ αργά, μεσολαβεί μεγάλο χρονικό διάστημα από το επεισόδιο που προκάλεσε τη ρύπανση, μέχρις ότου επηρεαστεί το νερό που 8

9 εξέρχεται από τα φρεάτια. Για τον ίδιο λόγο, μπορεί να απαιτηθούν πολλά χρόνια για την αποκατάσταση της ποιότητας ρυπασμένων υδροφορέων μετά την εξάλειψη των πηγών ρύπανσης. Ο μεγάλος χρόνος που απαιτείται για την αποκατάσταση των υπόγειων νερών, μπορεί να οδηγήσει στην εγκατάλειψη των φρεατίων και την αναζήτηση εναλλακτικών πηγών νερού. Η μικρή ταχύτητα μετακίνησης του υπόγειου νερού, είναι σε μερικές περιπτώσεις επιθυμητή, όπως όταν η ρύπανση είναι από βιοαποικοδομήσιμες και ραδιενεργές ουσίες ή αποτελείται από βακτήρια και μύκητες τα οποία αποσυντίθενται, διασπώνται ή πεθαίνουν με το χρόνο. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο μεγάλος χρόνος διαδρομής του νερού μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα την πλήρη απομάκρυνση των ανεπιθύμητων ουσιών. Η πρόληψη της ρύπανσης είναι ο καλύτερος τρόπος προστασίας της ποιότητας του υπόγειου νερού. 2.2 Υπόγειοι υδατικοί πόροι Το υπόγειο νερό αποτελεί το μέρος του νερού που περιλαμβάνεται στους εδαφικούς και γεωλογικούς σχηματισμούς και βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Το νερό στους σχηματισμούς αυτούς μπορεί να καταλαμβάνει και να γεμίζει τους πόρους του εδάφους, περίπτωση που χαρακτηρίζεται ως κορεσμένη, ή να καταλαμβάνει μέρος του πορώδους, περίπτωση που είναι γνωστή ως ακόρεστη. Σε μια κατακόρυφη τομή του εδάφους διακρίνονται δύο ζώνες, η ακόρεστη από την επιφάνεια του εδάφους μέχρι την υπόγεια στάθμη και η κορεσμένη ζώνη κάτω από την υπόγεια στάθμη μέχρι το αδιαπέρατο υπόστρωμα (Σχήμα 2.1). Στην ακόρεστη ζώνη το νερό συγκρατείται με μεγάλες δυνάμεις από τα στερεά συστατικά του εδάφους. Η πίεσή του θεωρείται μικρότερη από την ατμοσφαιρική και το φορτίο πίεσης μικρότερο του μηδενός. Η κατάσταση και η δυναμική του νερού στην ακόρεστη ζώνη εξαρτάται από τη διήθηση του νερού της βροχής και της άρδευσης, από την εξατμισοδιαπνοή που συμβαίνει στη ζώνη του ριζοστρώματος και από τις υδροδυναμικές συνθήκες (Αντωνόπουλος, 1999 ). Η κίνηση του νερού στη ζώνη αυτή επηρεάζεται από τις τριχοειδείς και τις δυνάμεις βαρύτητας. Το νερό κινείται από περιοχές με χαμηλό δυναμικό, που είναι ίσο με το δυναμικό πίεσης και το δυναμικό βαρύτητας ή θέσης. Στην κορεσμένη ζώνη του εδάφους οι πόροι είναι γεμάτοι με νερό που βρίσκεται υπό πίεση μεγαλύτερη της ατμοσφαιρικής. Οι γεωλογικοί σχηματισμοί που περιέχουν νερό που μπορεί εύκολα να μετακινηθεί και να χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο λέγονται υδροφόρα στρώματα ή υδροφορείς ( Τερζίδης και Καραμούζης, 1995 ). Η ικανότητα ενός υδροφορέα να αποθηκεύει και να αποδίδει νερό εξαρτάται από μια σειρά χαρακτηριστικά, που είναι το πορώδες, η ειδική απόδοση, η υδραυλική αγωγιμότητα, η διοχετευτικότητα και η αποθηκευτικότητα του. Τα υδροφόρα στρώματα χαρακτηρίζονται από την παρουσία ή την απουσία υπόγειας στάθμης και από την υδατοστεγανότητα των οριακών τους στρωμάτων σε ελεύθερα ή φρεάτια, σε κλειστά ή υπό πίεση και σε ημίκλειστα υπό πίεση υδροφόρα στρώματα. Στο Σχήμα 2.1 παρουσιάζεται η τομή του εδάφους με τις χαρακτηριστικές ζώνες ως προς το βαθμό κορεσμού του πορώδους με νερό και ορισμένους τύπους υδροφορέων. Οι παγκόσμια διαθέσιμες ποσότητες γλυκού νερού είναι 8200 km 3 ή 0,6 % του συνολικού νερού πάνω στη γη. Από αυτό το 1,2 % αποτελούν τα επιφανειακά νερά στις λίμνες και τα ποτάμια και το υπόλοιπο είναι υπόγειο. Το μισό του υπόγειου νερού βρίσκεται σε βάθος μεγαλύτερο από τα 800 m και είναι ουσιαστικά μη διαθέσιμο. Το εδαφικό νερό ή υγρασία, είναι μόνο το 0,6 % της συνολικής ποσότητας. Από το χρησιμοποιούμενο παγκοσμίως γλυκό υπόγειο νερό περίπου τα 95 % προέρχεται από τα 9

10 υπόγεια νερά. Τα υπόγεια νερά είναι η βασική πηγή νερού στις ΗΠΑ, όπου το 50 % του πληθυσμού και το 40 % των αρδεύσεων καλύπτονται από υπόγεια νερά. Η χρησιμοποίηση υπόγειων νερών μεταξύ 1950 και 1980 εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 170 %. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΒΕΤ (1989), οι συνολικά χρησιμοποιούμενες ποσότητες νερού το 1980 ήταν 4220x10 6 m 3 για άρδευση, 69,6x10 6 m 3 για ύδρευση, 121x10 6 m 3 για τις βιομηχανίες, ή συνολικά 5037 x 106 m 3 νερού. Οι καταναλώσεις αυτές εκτιμάται ότι αυξήθηκαν κατά 40 % το Σχήμα 2.1 Ακόρεστη και κορεσμένη ζώνη στην κατακόρυφη τομή του εδάφους. 2.3 Ρύπανση των υπόγειων νερών Η ρύπανση των υπόγειων νερών προκαλείται από ανόργανες και οργανικές χημικές ουσίες και από μικροοργανισμούς. Οι πιο συχνά παρατηρούμενες ανόργανες ουσίες που μπορεί να αποτελέσουν ρύπους είναι τα νιτρικά, τα χλωριούχα και τα θειικά ιόντα, τα οξέα και τα βαρέα μέταλλα. Υπάρχουν πάρα πολλές διαφορετικές οργανικές ουσίες στα υπόγεια νερά, λόγω του μεγάλου αριθμού τους, που παράγονται από τις χημικές βιομηχανίες και τις μεγάλες εμπορικές εφαρμογές τους. Από αυτές άλλες διαλύονται και μεταφέρονται με το νερό, ενώ άλλες δεν διαλύονται, όπως τα πετρελαιοειδή, αλλά μεταφέρονται με το νερό επιπλέοντας ή βυθισμένες μέσα στη μάζα του. Ο κίνδυνος της ρύπανσης των υπόγειων νερών προέρχεται από τον μεγάλο, αριθμό φυσικών και ανθρωπογενών παραγώγων που αποθηκεύονται, μεταφέρονται και διασκορπίζονται πάνω ή κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, από όπου αυτά μπορούν να μετακινηθούν στα βαθύτερα στρώματα. Στο Σχήμα 2.2 παρουσιάζονται συνοπτικά οι κυριότερες πηγές και διαδικασίες που οδηγούν στη ρύπανση των υπόγειων νερών. ΙΙαρατηρούμε ότι βασικές αιτίες ρύπανσης προέρχονται από τις μεθόδους και τους τρόπους εναπόθεσης και διάθεσης των βιομηχανικών και αστικών λυμάτων και αποβλήτων. Μεγάλοι όγκοι υγρών αποβλήτων διηθείται βαθιά από λεκάνες απορρόφησης που δημιουργούνται σε συνδυασμό με δεξαμενές αποσύνθεσης, ενώ από τις κακές συνδέσεις των υπονόμων για τη μεταφορά των λυμάτων μπορεί να συμβεί διαρροή τους προς το έδαφος. Επίσης μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα, διαφορετικού βαθμού ρύπανσης οι λεκάνες εξάτμισης των βιομηχανικών αποβλήτων, οι χωματερές και οι θέσεις όπου συσσωρεύονται σκουπίδια, που κυμαίνονται από μία μικρή υποβάθμιση μέχρι τη δημιουργία σοβαρών προβλημάτων, από επικίνδυνες συγκεντρώσεις των τοξικών βαρέων 10

11 μετάλλων, οργανικών ουσιών ή ραδιενεργών υλικών. Τα βαθιά φρεάτια σε βαθείς αλατούχους υδροφορείς που χρησιμοποιούνται για. την εναπόθεση βιομηχανικών αποβλήτων σπάνια προκαλούν ρύπανση. Στις περιοχές εξόρυξης πετρελαίου το βασικό πρόβλημα είναι τα εγκαταλελειμμένα φρεάτια και σε μικρότερο βαθμό η ανεπαρκής διαχείριση των παραγωγικών φρεατίων και των φρεατίων εναπόθεσης. Οι γεωργικές δραστηριότητες, που έχουν σχέση με την καλλιέργεια μεγάλων εκτάσεων, προκαλούν συσσώρευση ρύπων, όπως τα νιτρικά και τα διαλυμένα άλατα σε μία άλλη περιοχή σε αντίθεση με το σχετικά τοπικά προβλήματα που δημιουργούν περισσότερες σημειακές πηγές ρύπανσης. Σχήμα 2.2 Κυριότερες πηγές και διαδικασίες ρύπανσης των υπόγειων νερών. Οι ποιοτικές διαφοροποιήσεις των υπογείων νερών προκαλούνται και εξαρτώνται από ένα μεγάλο αριθμό φυσικών, χημικών και βιολογικών διαδικασιών. Στους φυσικούς παράγοντες περιλαμβάνονται η γεωλογία του εδάφους, η τοπογραφία, το κλίμα και η υπόγεια υδρολογία που καθορίζουν την κατεύθυνση, την ταχύτητα μεταφοράς και την αραίωση των ρύπων. Οι χημικές διαδικασίες που επηρεάζουν τις μεταβολές των ρύπων είναι η προσρόφηση των ιόντων και των ρύπων από τα στερεά και τα οργανικά υλικά του εδάφους που είναι μεγαλύτερη στα αργιλώδη και πηλώδη εδάφη από ότι στα αμμώδη και τα χαλικώδη εδάφη, οι αντιδράσεις μετασχηματισμού των ουσιών σε άλλες ουσίες και οι αντιδράσεις διαλυτοποίησης και καταβύθισής τους. Οι βιοαποικοδομήσιμες ουσίες εξαρτώνται από την παρουσία των κατάλληλων ειδών μικροοργανισμών και από το μέγεθος του πληθυσμού τους. Ιδιαίτερα έντονες είναι. οι διαφοροποιήσεις των ουσιών στην ακόρεστη ζώνη του εδάφους που μπορεί να προκαλέσουν σημαντική μεταβολή της ποιότητας του νερού που διηθείται δια μέσου της ζώνης αυτής. Τα πολυσθενικά ιόντα όπως τα βαρέα μέταλλα και τα οργανοφοσφορικά μπορούν να απομακρυνθούν με την προσρόφησή τους από τα αργιλώδη υλικά του εδάφους, ενώ τα μονοσθενή ιόντα όπως του βορίου, του χλωρίου και τα νιτρικά είναι αρκετά ευκίνητα και διέρχονται ανεπηρέαστα ακόμα και από τα κοκκώδη εδάφη. Αντίθετα οι οργανικές ουσίες συχνά 11

12 μετασχηματίζονται σε άλλες πιο απλές υπό την επίδραση των φυσικοχημικών και βιολογικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται στο επιφανειακό στρώμα του εδάφους. Ο κίνδυνος που εμπεριέχει η διάθεση αποβλήτων στο περιβάλλον εξαρτάται από το είδος της ουσίας, την ποσότητα, τα χαρακτηριστικά τους και τα πιθανά προβλήματα που μπορεί να προκαλέσουν στο περιβάλλον και τον άνθρωπο (Yοηg et al., 1992). Τα απόβλητα διακρίνονται σε επικίνδυνα και τοξικά απόβλητα (hazardοus aηd tοxic). Ως επικίνδυνα απόβλητα (hazardοus waste) θεωρούνται τα στερεά απόβλητα τα οποία λόγω της ποσότητας, της συγκέντρωσης ή των φυσικών, χημικών και μολυσματικών χαρακτηριστικών τους μπορεί: α) να προκαλέσουν ή συνεισφέρουν σημαντικά στην αύξηση της θνησιμότητας ή στην αύξηση σοβαρών ασθενειών μη αντιστρέψιμων ή αντιστρέψιμες ανικανότητες, και β) να δημιουργήσουν ουσιώδη παρουσία ή δυνατό κίνδυνο για την υγεία του ανθρώπου ή του περιβάλλοντος όταν χειρίζονται με ακατάλληλο τρόπο, αποθηκεύονται, μεταφέρονται ή αποτίθενται ή διαχειρίζονται. Ο όρος τοξικά (tοxic) χρησιμοποιείται για ουσίες που προκαλούν θάνατο ή σοβαρές βλάβες στους ανθρώπους και τα ζώα. Για να καθοριστούν τα επίπεδα ή ο βαθμός επικινδυνότητας πρέπει να καθοριστούν οι όροι της μέγιστης επιτρεπόμενης συγκέντρωσης (maximum permissible concentration, MPC), η θανατηφόρος δόση του 50 % (lethal dοse fifty LD 50 ), η θανατηφόρος συγκέντρωση του 50 % (lethal concentratiοn fifty LC 50 ) και το μέσο όριο (medium threshοld limit - ΤLΜ). Το νερό, είτε προέρχεται από τις βροχοπτώσεις είτε από τα υγρά απόβλητα που εφαρμόζονται στο έδαφος είναι ο κύριος παράγοντας μεταφοράς των ρύπων μέσα στο έδαφος. Το επιφανειακό νερό διηθείται στο έδαφος και διαμέσου της ακόρεστης ζώνης κινείται προς τους υπόγειους υδροφορείς, όπου διακλαδίζεται προς διάφορες διευθύνσεις ανάλογα με τις συνθήκες ροής που επικρατούν στον υδροφορέα. Το ρυπασμένο νερό ακολουθεί τις καθορισμένες διαδικασίες κίνησης του υπόγειου νερού. Κατά την κίνησή του μέσα σε ένα υδροφορέα έχει τη μορφή βολβού (bulb) ή πλουμίου (plume) που επεκτείνεται κατά μήκος των γραμμών ροής από τη θέση της πηγής. Με την παρέλευση του χρόνου το ρυπασμένο νερό είτε μειώνεται μέσα στο υδροφορέα ή οδηγείται προς ένα φρεάτιο ή ευκαιριακά εξέρχεται στα επιφανειακά υδάτινα συστήματα (ποτάμια, λίμνες, θάλασσα). Η εμμονή της ρύπανσης του υπόγειου νερού είναι μία άλλη πολύ σοβαρή πλευρά της υποβάθμισής του. Αυτό μπορεί να φανεί από τη σύγκριση του χρόνου παραμονής των επιφανειακών νερών που είναι μερικές ημέρες με τον αντίστοιχο των υπόγειων νερών που είναι της τάξης των δεκαετιών ή εκατονταετιών. Άρα ένας ρύπος που δεν μετασχηματίζεται ή προσροφάται από το έδαφος μπορεί να παραμείνει σαν παράγοντας υποβάθμισης για μία μεγάλη περίοδο. 2.4 Επιπτώσεις της ρύπανσης στην υγεία και το περιβάλλον Η υποβάθμιση της ποιότητας των υπόγειων νερών προκαλείται από την ασυνήθιστα μεγάλη ποσότητα ανόργανων και οργανικών χημικών ουσιών, και βιολογικών δεικτών που το καθιστούν ακατάλληλο για μία σειρά από ωφέλιμες χρήσεις. Η παρουσία τοξικών ουσιών είναι από τα πιο σοβαρά προβλήματα όταν αυτό προορίζεται για οικιακές και αγροτικές ανάγκες. Το αρσενικό για παράδειγμα είναι δηλητήριο που επηρεάζει την υγεία των ανθρώπων, ενώ η περίσσεια βορίου είναι επιζήμια στις γεωργικές καλλιέργειες. Σε χαμηλές συγκεντρώσεις, το φθόριο είναι ωφέλιμο και περιορίζει τη φθορά των δοντιών. Σε λίγο υψηλότερες συγκεντρώσεις, περίπου στα 2,5 mg/l, αυξάνει η βλαβερή οδοντική 12

13 φθορίωση και σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις το φθόριο είναι τοξικό για τον άνθρωπο γιατί προκαλεί καταστροφή των οστών. Στο πόσιμο νερό σπουδαίο κριτήριο ποιότητας είναι η παρουσία ή όχι παθογόνων για τον άνθρωπο μικροοργανισμών. Η παρουσία κολοβακτηριδίων που βρίσκονται σε μεγάλους αριθμούς στα περιττώματα των ανθρώπων και των ζώων, δείχνει πιθανή παρουσία και άλλων μικροοργανισμών που προκαλούν ασθένειες. Από τα μέταλλα ο χαλκός προκαλεί προβλήματα στο δέρμα και στους βλενογόνους, ο υδράργυρος προσροφάται από το γαστρεντερικό σύστημα και επηρεάζει το νευρικό σύστημα, το κάδμιο εισέρχεται από το αναπνευστικό και γαστρεντερικό σύστημα προκαλώντας πνευμονικό οίδημα, βήχα, δυσκολία στην αναπνοή και πόνους στο στήθος, επίσης ναυτία εμετούς και προβλήματα στο ήπαρ και τα νεφρά. Στον Πίνακα 2.1 δίνονται οι μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων στο πόσιμο νερό και των νερών υποστήριξης της υδρόβιας ζωής, σύμφωνα με την U.S.EPA (1992). Πίνακας 2.1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις των βαρέων μετάλλων στο πόσιμο νερό και στα νερά υποστήριξης της υδρόβιας ζωής. Κατηγορία νερού Πόσιμο νερό, μg/l Νερό για την υδρόβια ζωή, μg/l Κάδμιο Χρώμιο Χαλκός Μόλυβδος Υδράργυρος Ουράνιο Οι ανόργανες ενώσεις και τα άλατα που περιέχονται στο νερό άρδευσης παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον στην γεωργία σε ξηρά και ημίξηρα κλίματα. Τα κριτήρια ποιότητας που χρησιμοποιούνται σ' αυτή την περίπτωση, έχουν σχέση με τα ολικά διαλυμένα στερεά, τα χλωριόντα, το νάτριο, το βόριο και τα όξινα ανθρακικά και τη σχέση νατρίου προς το άθροισμα ασβεστίου και μαγνησίου. Αν και το νερό με μικρή αλατότητα είναι το πω κατάλληλο για άρδευση, υπάρχουν πολλές περιοχές στις οποίες το μόνο διαθέσιμο νερό περιέχει σημαντικές ποσότητες αλάτων ανά μονάδα όγκου. Οι μεγάλες ποσότητες νερού που εξατμίζονται από την επιφάνεια του εδάφους και η ελλιπής στράγγιση μπορούν να προκαλέσουν συσσώρευση αλάτων στη ζώνη των ριζών με αποτέλεσμα τη μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών. Η επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση του νερού για άρδευση είναι μία σοβαρή διαδικασία συσσώρευσης των αλάτων στα επιφανειακά και τα υπόγεια νερά. Στον Πίνακα 2.2 δίνεται μία κατάταξη των νερών ως προς την περιεκτικότητα σε άλατα (ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) και ολικά διαλυμένα άλατα (TDS)), τη χρήση και την προέλευσή τους (Rhoades et ai., 1992). Πίνακας 2.2. Κατάταξη των νερών ως προς την περιεκτικότητα σε άλατα, τη χρήση και την προέλευσή τους. Κατηγορία νερού EC (ds/m) TDS (mg/l) Κλάση νερού Πόσιμο και αρδευτικό νερό < 0.7 < 0.5 γλυκό 13

14 Αρδευτικό νερό υφάλμυρο Στραγγιστικό νερό πρωτευουσών τάφρων και υπόγειο Στραγγιστικό νερό δευτερευουσών τάφρων και υπόγειο Πολύ αλατούχο υπόγειο νερό μέσης αλατότητας υψηλής αλατότητας πολύ αλατούχο Θαλασσινό >45.0 >35.0 Αλμυρό Η ρύπανση από τις οργανικές χημικές ενώσεις αναφέρεται στα παράγωγα του πετρελαίου, τις φαινολικές ενώσεις και τα φυτοφάρμακα. Η βενζίνη και άλλοι υδρογονάνθρακες προέρχονται από τη διαρροή δεξαμενών, από ρωγμές στους αγωγούς μεταφοράς ή από το πλύσιμο των δαπέδων των διυλιστηρίων και πρατηρίων υγρών καυσίμων. Οι φαινόλες που βρίσκονται στα απόβλητα των διυλιστηρίων ή χημικών βιομηχανιών, φθάνουν στα υπόγεια νερά σε συγκεντρώσεις λίγων μικρογραμμαρίων στο λίτρο. Τα φρεάτια πόσιμου νερού που έχουν ρυπανθεί με τα παράγωγα του πετρελαίου ή με φαινόλες είναι προτιμότερο να εγκαταλείπονται, παρά να γίνεται προσπάθεια αποκατάστασής τους. Τα φυτοφάρμακα μπορούν να εκπλυθούν προς τα υπόγεια νερά με την άρδευση σε περίσσεια ή με τις βροχοπτώσεις και όταν δεν αποικοδομούνται μπορεί να επανεμφανιστούν στα φρεάτια άρδευσης ή του πόσιμου νερού που βρίσκονται κοντά σε καλλιεργούμενες εκτάσεις. Όταν τα υπόγεια νερά χρησιμοποιούνται για οικιακές χρήσεις, τα προβλήματα υγείας που σχετίζονται με τη μόλυνσή τους παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ο πιο συνηθισμένος κίνδυνος είναι η βρεφική μεθαιμογλοβιναιμία που προκαλείται από υψηλή συγκέντρωση νιτρικών στο νερό. Ορισμένες χημικές ενώσεις μπορεί να προκαλέσουν καρκινογενέσεις. Το αρσενικό, το κάδμιο και ο μόλυβδος προκαλούν ορισμένες ασθένειες, ενώ η μολυσματική ηπατίτιδα αποδίδεται σε παθογόνους εντερικούς μύκητες. 2.5 Πηγές ρύπανσης Οι κυριότερες πηγές ρύπανσης των υπόγειων νερών είναι το φυσικό περιβάλλον, οι οικισμοί, οι βιομηχανίες και η γεωργική δραστηριότητα Φυσική ρύπανση Το φυσικό περιβάλλον μέσα από το οποίο κινείται το υπόγο νερό επηρεάζει την ποιότητά του. Τα υπόγεια νερά, ενώ έχουν περισσότερα ανόργανα στοιχεία από ότι τα επιφανειακά, έχουν ομοιόμορφη ποιότητα από εποχή σε εποχή και συχνά είναι σταθερής θερμοκρασίας. Δεν περιέχουν μικροοργανισμούς και αιωρούμενα στερεά λόγω του φιλτραρίσματος που γίνεται όταν περνούν την ακόρεστη ζώνη. Το είδος και οι συγκεντρώσεις των διαλυμένων συστατικών στο υπόγειο νερό εξαρτάται από το ιστορικό της επαφής του με την ατμόσφαιρα, την επιφάνεια του εδάφους, την κίνησή του στο 14

15 εδαφικό προφίλ και τους υπόγειους υδροφορείς. Στον Πίνακα 2.3 (Mc Cutcheon, 1991) παρουσιάζονται οι τυπικές τιμές, το εύρος των τιμών που έχουν καταγραφεί και οι μονάδες μέτρησης των περισσοτέρων ποιοτικών παραμέτρων στα υπόγεια και επιφανειακά νερά. Η φυσική ποιότητα του νερού διαφέρει σε μεγάλο βαθμό από περιοχή σε περιοχή και έχει σχέση με τη γεωλογία και τις κλιματικές συνθήκες. Η συγκέντρωση των διαλυμένων αλάτων επηρεάζεται από την ορυκτολογική και φυσική σύνθεση των εδαφικών στρωμάτων και από το χρόνο που αυτά βρίσκονται σε επαφή με το νερό. Στις ξηρές περιοχές ο εμπλουτισμός είναι περιορισμένος. Η βραδεία μετακίνηση του νερού έχει σαν αποτέλεσμα τη μεγάλη διαλυτοποίηση των πετρωμάτων με αποτέλεσμα τη δημιουργία νερού χαμηλής ποιότητας. Επίσης η έντονη εξάτμιση προκαλεί την ανύψωση του νερού, με τα τριχοειδή φαινόμενα, με συνέπεια την εναπόθεση αλάτων κοντά στην επιφάνεια του εδάφους. Από την οξείδωση των πετρωμάτων συχνά απελευθερώνεται ασβέστιο και μαγνήσιο που συντελούν στην αύξηση της σκληρότητας. Ανάλογα με την προέλευσή τους τα διαλυμένα άλατα που προέρχονται από το χλωριούχο νάτριο και από το διττανθρακικό ασβέστιο έχουν σαφώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η σκληρότητα ασβεστίου μπορεί να μειωθεί με χημικές διαδικασίες ενώ η απομάκρυνση του χλωριούχου νατρίου δεν είναι κατορθωτή στο επίπεδο των αστικών χρήσεων (η αντίστροφος ώσμωση, αν και μπορεί να εφαρμοστεί, έχει μεγάλο κόστος). Ακόμα, η περίσσεια χλωρίου είναι από τα βασικά προβλήματα του νερού άρδευσης και όχι η περίσσεια των ιόντων Ca, Mg και HCΟ 3. Πίνακας 2.3. Εύρος και συγκεντρώσεις των ποιοτικών παραμέτρων στα επιφανειακά και υπόγεια νερά. Ποιοτική παράμετρος Τυπική τιμή Εύρος τιμών Μονάδες Θερμοκρασία Μεταβλητή 0-30 C pη pη Διαλυμένο οξυγόνο (Ο 2 ) mg/l Οργανικό άζωτο < mg/l Ολικό άζωτο (Ν) > 100 Mg/l Αμμωνία (ΝΗ 3 -Ν) < mg Ν/l Νιτρώδη (ΝΟ 2 -Ν) < mg Ν/l Νιτρικά (ΝΟ 3 -Ν) mg Ν/l Ολικός φώσφορος (Ρ) mg Ρ/l Ορθοφωσφορικά (ΡΟ 4 ) < mg Ρ/l Ολικός οργανικός C mg C/l Διαλυμένος οργανικός C mg C/l Διοξείδιο του άνθρακα (CΟ 2 ) mgcο/l Αλκαλικότητα (CaCΟ 3 ) mg CaCΟ/l Σκληρότητα (CaCΟ 3 ) mg CaCΟ/l Χρώμα μονάδες χρώματος Θολότητα 0-3 ΗTU Αγωγιμότητα μs/cm at 25 C Διαλυμένα στερεά mg/l Αιωρούμενα στερεά mg/l Ολικά στερεά mg/l Κυανιούχα 1-4 mg/l Φαινόλες < 1 < 1-6 mg/l Χλωριούχα (Cl - ) mg/l Διττανθρακικά (HCΟ - 3 ) (CaCΟ 3 ) mg/l Θειικά (SΟ 2-4 ) mg/l 15

16 Αντιμόνιο(Sb) μg/l Αργίλιο (Αl) μg/l Αργυρος (Ag) μg/l Ασβέστιο (Ca) mg/l Αρσενικό (As) 2 < μg/l Βόριο (Β) μg/l Βρώμιο (Β) μg/l Ιώδιο (Ι) μg/l Κάδμιο (Cd) μg/l Καίσιο (Cs) μg/l Κάλιο (Κ) μg/l Κοβάλτιο (Cο) 0.2 < μg/l Λίθιο (Li) μg/l Μαγγάνιο (Mg) μg/l Μαγνήσιο (Mn) μg/l Μόλυβδος (Pb) 1 < μg/l Μολυβδαίνιο (Μο) μg/l Νάτριο (Na) μg/l Νικέλιο (Ni) μg/l Ουράνιο (U) μg/l Πυρίτιο (SiΟ 2 ) μg/l Σίδηρος (Fe) μg/l Υδράργυρος (Hg) 1 <0.1-5 μg/l Χαλκός(Cu) >100 μg/l Χρώμιο (Cr) 1 < μg/l Ψευδάργυρος (Zn) 30 0-<5000 μg/l Στα υπόγεια νερά ορισμένων περιοχών περιέχονται διαλυμένος σίδηρος και μαγγάνιο. Αν και δεν υπάρχει κίνδυνος από τη χρησιμοποίηση αυτών των νερών, από τους περισσότερους χρήστες νερού, τα καφετιά οξείδια των μετάλλων αυτών δημιουργούν αντιαισθητικούς χρωματισμούς και βρώμικες κηλίδες. Η μείωση όμως του σιδήρου συντελεί στην ανάπτυξη των βακτηρίων στα συστήματα διανομής του νερού που δίνουν άσχημες οσμές στο νερό. Η μόνη λύση σ αυτού του είδους τα προβλήματα είναι η απομάκρυνση τους στα συστήματα επεξεργασίας του νερού. Το φθόριο είναι ένα συστατικό των φθοριούχων ορυκτών που βρίσκονται σε ιζηματογενή πετρώματα και σχεδόν σε όλα τα μεταμορφωσιγενή και πυριγενή ορυκτά, ιδιαίτερα στους απάτητες, μαρμαρυγίες και αμφίβολους. Οι φυσικές ραδιοακτινοβολούσες ουσίες, ενώ βρίσκονται σε πολλά ορυκτά έχουν πολύ μικρά επίπεδα ακτινοβολίας. Το αρσενικό που μπορεί να προκαλέσει προβλήματα βρίσκεται σε υδροφορείς ηφαιστιογενών αποθέσεων. Τα τελευταία χρόνια γίνεται λόγος για προβλήματα από την πόση νερού που περιέχει ίνες αμιάντου όταν αυτό διέρχεται από πετρώματα πλούσια σε αμίαντο. Παράδειγμα αποτελεί το νερό του Αλιάκμονα στον οποίο καταλήγουν τα νερά απορροής και διαρροής των αμιαντούχων πετρωμάτων (σερπεντινικά) της περιοχής της Κοζάνης. Τα παράκτια υπόγεια υδροφόρα στρώματα παρουσιάζουν προβλήματα ποιότητας λόγω της διείσδυσης της θάλασσας και της εξάπλωσης του φυσικά παγιδευμένου αλμυρού νερού (Διαμαντής και Πεταλάς, 1997). Η υπόγεια διείσδυση της θάλασσας μπορεί να συμβεί είτε από μικρές μεταβολές στα εποχιακά ή ετήσια ατμοσφαιρικά 16

17 κατακρημνίσματα, είτε από την τεχνητή παρέμβαση στις διακινούμενες ποσότητες νερού με τις αντλήσεις. Οι υπεραντλήσεις δημιουργούν υδραυλικές συνθήκες που ευνοούν την ταχεία μετακίνηση της διεπιφάνειας του γλυκού-αλμυρού νερού προς την ενδοχώρα ή την ανύψωση του κώνου αλμυρού νερού κάτω από το φρεάτιο. Η σωστή εκτίμηση της θέσης της διεπιφάνειας και των αποστάσεων εγκατάστασης των φρεατίων άντλησης βοηθά στην αποφυγή της υφαλμύρωσης των υδροφορέων (Καραμούζης κ.α.,1990) Πηγές ρύπανσης από οικιακά απόβλητα. Οι πιο σοβαρές και διάσπαρτες πηγές μόλυνσης είναι η υπόγεια διάθεση των οικιακών υγρών αποβλήτων στους ατομικούς βόθρους των σπιτιών (σηπτικές δεξαμενές και καταβόθρες). Τα πιο κοινά συστήματα διάθεσης των οικιακών λυμάτων είναι ο συνδυασμός των σηπτικών δεξαμενών για την κατακράτηση και το χώνεμα των στερεών και οι απορροφητικοί τάφροι βαθιάς διήθησης, όπως διαγραμματικά φαίνονται στο Σχήμα 2.3. Η δεξαμενή καθαρίζεται περιοδικά για την απομάκρυνση της συσσωρευμένης λάσπης. Οι τάφροι διήθησης συνήθως αποτελούνται από διάτρητους σωλήνες τοποθετημένους πάνω σε χονδρόκοκκα υλικά. Οι οργανικές ενώσεις αποσυντίθενται στο αερόβιο περιβάλλον της τάφρου, ενώ το νερό διαρρέει προς τα κάτω μέσα στο έδαφος. Αν εκεί κοντά υπάρχει ένα φρεάτιο εκμετάλλευσης των υπόγειων νερών και το έδαφος είναι διαπερατό, τα λύματα που κινούνται κατακόρυφα φθάνουν στην υπόγεια στάθμη και από εκεί κινούνται οριζόντια προς το φρεάτιο με κίνδυνο να αντληθούν με το υπόγειο νερό. Σχήμα 2.3. Τυπικό σύστημα διάθεσης οικιακών υγρών αποβλήτων. Μία τυπική καταβόθρα είναι απλή εκσκαφή στο έδαφος, η οποία γεμίζεται με πέτρες και δέχεται απ ευθείας τα οικιακά λύματα. Τα μεγάλα στερεά κατακρατούνται στον πυθμένα και το νερό διαρρέει έξω από τα τοιχώματα. Τα προβλήματα της έμφραξης των βόθρων, που συχνά συμβαίνουν σε λεπτόκκοκα και μέσα εδάφη, οδηγούν στην ανάγκη αντικατάστασής τους από τις σηπτικές δεξαμενές. Τα υπαίθρια αποχωρητήρια είναι κατασκευές έξω από το σπίτι πάνω σε αβαθείς τάφρους που χρησιμοποιούνται για να δέχονται τα ανθρώπινα απόβλητα. Η ρύπανση των υπόγειων νερών από τέτοιες αβαθείς τάφρους είναι ιδιαίτερα σπάνια. Η επιλογή της θέσης για ένα σύστημα βραδείας διήθησης βασίζεται συνήθως στην ικανότητα του εδάφους να απορροφά το νερό με ταχύτητα αρκετά μεγάλη ώστε να 17

18 προλαβαίνει τις ποσότητες των εκπομπών και να μη δημιουργείται λίμναση. Μία δοκιμή είναι απαραίτητη για τον προσδιορισμό της καταλληλότητας του εδάφους και της έκτασης που απαιτείται για τη δεξαμενή απορρόφησης. Εντούτοις, οι υψηλές ταχύτητες διήθησης δεν συσχετίζονται με την ικανότητα του εδάφους να κατακρατούν τους ρύπους. Για το λόγο αυτό έχουν καταγραφεί με μεγάλη συχνότητα περιπτώσεις ρύπανσης των υπόγειων νερών σε εδάφη με μεγάλη διαπερατότητα. Όπου η ανακύκλωση των αποβαλλομένων αποβλήτων είναι αρκετά γρήγορη, υπάρχει η πιθανότητα της μόλυνσης των πιο κοντινών φρεατίων με μικροοργανισμούς που προκαλούν ασθένειες, όπως η ηπατίτιδα. Οι πιο κοινοί ρύποι που υπάρχουν στα αστικά λύματα, όπως τα απορρυπαντικά ή τα ιόντα χλωρίου και τα νιτρικά είναι ιδιαίτερα ευκίνητοι. Η αποκατάσταση και η πρόληψη των προβλημάτων είναι αρκετά δύσκολη λόγω του υψηλού κόστους της αντικατάστασης των συστημάτων απομάκρυνσης και απόθεσης των αποβλήτων των σπιτιών και διότι ο φυσικός αυτοκαθαρισμός των υπόγειων νερών προϋποθέτει μεγάλο χρόνο μετά την απομάκρυνση της πηγής ρύπανσης. Η πιο αποτελεσματική μέθοδος είναι η δημιουργία δημόσιας αποχέτευσης για τη συλλογική συγκέντρωση και τον καθαρισμό των υγρών αποβλήτων. Με τους υπονόμους τα λύματα μεταφέρονται σε μεγάλη απόσταση. Σ αυτές τις περιπτώσεις μπορούν να δημιουργηθούν μόνο τοπικά προβλήματα εκεί όπου υπάρχουν ρωγμές στους σωλήνες ή λανθασμένες συνδέσεις. Τα υγρά απόβλητα μετά τη δευτεροβάθμια επεξεργασία (βιολογικές διαδικασίες που επιφέρουν μείωση του οργανικού φορτίου κάτω από 30 mg/l) μπορεί να προκαλέσουν πιθανά προβλήματα στα επιφανειακά νερά και μικρά προβλήματα ποιότητας στα υπόγεια νερά. Το νερό που διαρρέει, από τα επιφανειακά ξηρά υδατορεύματα που δέχονται λύματα περιέχει διαλυμένα άλατα στα οποία κυριαρχούν τα νιτρικά και τα χλωριούχα. Συνήθως όμως η βαθιά διήθηση των λυμάτων που έχουν υποστεί καθαρισμό γίνεται με επαρκή αραίωση από το νερό της βροχής που έχει σαν αποτέλεσμα να περιορίζεται σημαντικά η συσσώρευση των αλάτων στα υπόγεια νερά. Η ταφή των στερεών αποβλήτων (χωματερές από τα σκουπίδια των οικισμών) μπορεί να αποτελέσει αιτία υποβάθμισης της ποιότητας των υπόγειων νερών λόγω της έκπλυσης που προκαλεί το νερό που διέρχεται από τη μάζα των σκουπιδιών. Τα εκπλύματα (leaehates) αποτελούνται από το νερό που κατά την κίνησή του δια μέσου της μάζας των στερεών αποβλήτων εμπλουτίζεται με ρύπους από την απ 'ευθείας διάλυση των ουσιών και με τα διαλυτά παράγωγα της αποικοδόμησης των αποβλήτων με τις χημικές και βιοχημικές αντιδράσεις. Μεγαλύτερα προβλήματα μόλυνσης είναι πιθανόν να συμβούν σε υγρές περιοχές όπου η διηθούμενη ποσότητα νερό είναι μεγαλύτερη από την ικανότητα απορρόφησης της περιοχής εναπόθεσης. Το νερό έκπλυσης είναι πλούσιο σε ανόργανα συστατικά όπως χλωριόντα, σίδηρο, μόλυβδο, χαλκό, νάτριο, νιτρικά, αμμωνία και μία ποικιλία οργανικών ουσιών. Όταν περιλαμβάνονται και στερεά βιομηχανικά απόβλητα, τότε στο νερό έκπλυσης μπορεί να περιέχονται επικίνδυνες ουσίες, όπως κυανιούχα, κάδμιο και χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες. Η σύνθεση των εκπλυμάτων των χωματερών διαφοροποιείται με την πάροδο του χρόνου λειτουργίας της χωματερής. Οι τιμές των παραμέτρων που καθορίζουν το μέγεθος των οργανικών ουσιών στα εκπλύματα από χωματερές αστικών αποβλήτων για παράδειγμα μπορεί να κυμαίνονται από mg/l CΟD και 7250 mg/l ΒΟD ένα χρόνο μετά την έναρξη λειτουργίας σε 125 mg/l CΟD και 4 mg/l ΒΟD μετά από 12 χρόνια (Brandon, 1986). Στον Πίνακα 2.4 δίνεται η σύνθεση των εκπλυμάτων των χωματερών των αστικών στερεών αποβλήτων ως αποτέλεσμα της σύνθεσης πληροφοριών από διαφορετικές βιβλιογραφικές πηγές ( Jοne- Lee and Lee, 1993). 18

19 2.5.3 Βιομηχανικές πηγές Οι βιομηχανίες παράγουν μεγάλες ποσότητες υγρών αποβλήτων μέσα από τις διαδικασίες παραγωγής, επεξεργασίας και ψύξης. Τα υγρά αυτά απόβλητα γενικά διαχωρίζονται και επεξεργάζονται στα συστήματα καθαρισμού, όπως γίνεται και στα οικιακά απόβλητα πριν αυτά διοχετευτούν στους επιφανειακούς αποδέκτες. Τα απόβλητα που ο καθαρισμός τους είναι αντιοικονομικός, διατίθενται σε υγρά μορφή ή σαν λάσπη. Τα βιομηχανικά απόβλητα όλων των τύπων είναι, με την αναγωγή τους σε ξηρό βάρος, σχεδόν δύο φορές περισσότερα από αυτά που παράγονται από τις αστικές και εμπορικές πηγές. Το 90% των επικίνδυνων αποβλήτων διατίθενται πάνω στην επιφάνεια του εδάφους, κυρίως επειδή αποτελεί τον πιο φθηνό τρόπο διαχείρισής τους. Ένα παρόμοιο ποσοστό μη επικίνδυνων κλασμάτων αποβλήτων διατίθεται στην επιφάνεια του εδάφους. Οι βιομηχανίες χημικών και παρόμοιων προϊόντων παράγουν υγρά απόβλητα αρκετά πιο επικίνδυνα από αυτά των άλλων βιομηχανικών δραστηριοτήτων, όπως μετάλλων, πετρελαίου και παραγώγων του άνθρακα και του χαρτιού. Πίνακας 2.4. Εύρος διακύμανσης συγκεντρώσεων των συστατικών στα εκπλύματα χωματερών αστικών αποβλήτων. Παράμετρος Εύρος συγκέντρωσης (mg/l) Μέση τιμή BΟD CΟD TΟC Ολικά πτητικά οξέα (ως ακετικό οξύ) - Ολικό κατά Kjeldalh Ν ΗΟ 3 -Η ΝΗ 4 -Ν Ολικός Ρ (ΡΟ 4 ) Ορθοφωσφορικά (ΡΟ 4 ) Ολική σκληρότητα (σε CaCΟ 3 ) Ολικά στερεά Ολικά διαλυμένα στερεά Ηλεκτρική αγωγιμότητα (ds/cm) pη Ιόντα και βαριά μέταλλα Παράμετρος Εύρος συγκέντρωσης (mg/l) Μέση τιμή Ca Cd Mg Cu Νa Pb Cl Νi SΟ

20 Fe Cr (Ολικό) Ζn Η πρακτική που χρησιμοποιείται κατά τη διαχείριση των ακάθαρτων βιομηχανικών λυμάτων και της λάσπης και που συχνά εφαρμόζεται είναι η διοχέτευσή τους σε ταμιευτήρες νερού, η ταφή τους σε χωματερές και η εισροή τους σε βαθείς αλμυρούς υδροφορείς. Οι τεχνητές λίμνες (τάφροι, δεξαμενές και λιμνούλες) είναι μια σοβαρή πηγή ρύπανσης λόγω πιθανής διαρροής των επικίνδυνων ουσιών. Επειδή τα αποθηκευμένα λύματα τείνουν να διηθηθούν βαθιά προς τον υποκείμενο υδροφορέα, οι ευκίνητες ουσίες μεταφέρονται στο υπόγειο νερό είτε τυχαία ή επειδή η κατασκευή έχει σχεδιαστεί έτσι που να μειώνονται τα αποθηκευμένα υγρά. Η χρήση του νερού των αβαθών υπόγειων υδροφορέων σε περιοχές με πυκνή βιομηχανία, καθορίζεται από την έκταση και την τοξικότητα των ρύπων στα υπόγεια νερά. Τα στερεά απόβλητα και η λάσπη των βιομηχανιών συχνά θάβονται μαζί με τα αστικά απόβλητα σε χωματερές, ενώ σε βιομηχανικές περιοχές δημιουργούνται χωματερές βιομηχανικών αποβλήτων που έχουν σκοπό τη συγκέντρωση όλων των διαφορετικών αποβλήτων των βιομηχανιών. Η έκχυση των βιομηχανικών λυμάτων σε βαθιά φρεάτια είναι μία περιβαλλοντικά αποδεκτή και συχνά οικονομική μέθοδος απόθεσης των επικίνδυνων λυμάτων. Σε ορισμένες περιοχές η απόθεση των νερών απορροής και της περίσσειας του αρδευτικού νερού γίνεται σε ρηχά φρεάτια για τον εμπλουτισμό των υπόγειων νερών. Οι βαθείς αλμυροί υδροφορείς χρησιμοποιούνται για την αποθήκευση χημικών ουσιών για τη διάνοιξη φρεατίων βάθους αρκετών εκατοντάδων μέτρων. Οι υδροφορείς που χρησιμοποιούνται για τους σκοπούς αυτούς πρέπει να καλύπτονται από πάνω με ένα αδιαπέρατο στρώμα που να αποκλείει την ανοδική κίνηση του νερού. Η εξόρυξη του πετρελαίου συνοδεύεται από την άντληση νερού που έχει υψηλή περιεκτικότητα σε χλώριο. Το νερό αυτό διοχετεύεται σε λάκκους, οι οποίοι αποτελούν πηγές ρύπανσης για τα υπόγεια και τα επιφανειακά νερά. Τα τελευταία χρόνια κατασκευάζονται τεχνητές δεξαμενές όπου εξατμίζεται το νερό ή οδηγείται σε φρεάτια απόθεσης. Όλες οι μορφές μεταλλείων δημιουργούν απόβλητα και μεταβολές στις υδρογεωλογικές συνθήκες που συντελούν στην υποβάθμιση των υπόγειων νερών. Οι κυριότεροι ρύποι από αυτού του είδους τις δραστηριότητες είναι η οξύτητα, τα διαλυμένα στερεά, τα μέταλλα, τα ραδιοακτινοβολούντα υλικά, τα χρώματα και η θολότητα. Πολλοί από αυτούς δεν είναι τοξικοί αλλά είναι ανεπιθύμητοι για αισθητικούς λόγους. Εκτός από τους ρύπους που δημιουργούν αυτές οι διαδικασίες, με τις εργασίες αποκάλυψης των μεταλλευμάτων αφαιρείται το στρώμα του εδαφικού υλικού ή των επιφανειακών ιζηματογενών αποθέσεων, που έχουν προσροφητικές, διηθητικές και αραιωτικές ιδιότητες, επιτρέποντας την απευθείας κατείσδυση των ρύπων στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα. Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι οι επιφανειακές εκσκαφές μετά τη λήξη της εκμεταλλεύσεις χρησιμοποιούνται σαν τόπος απόρριψης απορριμμάτων με αποτέλεσμα την άμεση ρύπανση των υποκειμένων υδροφορέων. Η μεταβολή της υπόγειας στάθμης στις περιοχές εκσκαφών ή λόγω της εντατικής άντλησης για την απομάκρυνση του νερού από τις περιοχές των εργασιών μπορεί να προκαλέσουν αύξηση της κλίσης φορτίου των υπόγειων νερών και μεγαλύτερες ταχύτητες ροής που θα προκαλέσουν κίνηση ρύπων και επέκταση της ρύπανσης σε μεγαλύτερες περιοχές. 20

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Νερού

Παγκόσμια Ημέρα Νερού ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΜΦΙΑΛΩΣΕΩΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Νερού Ενημερωτική Εκδήλωση «Οι ευεργετικές ιδιότητες του νερού στη διατήρηση της καλής υγείας και ενυδάτωσης» HILTON ATHENS

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επίκ. Καθηγήτρια Δήμητρα Βουτσά Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η Συνέδριο Πολιτιστικών Φορέων Νομού Θεσσαλονίκης «Εκτός των τειχών» Πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ Επωνυμία: ΔΕΥΑ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Διεύθυνση: Μελισσοχώρι Πόλη: Θεσσαλονίκη Τ.Κ.: 57018 Τηλ.: 23940 32040 Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Νικόλαος Παπαδόπουλος/ Μάγδα Αστεριάδου

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Φόρουμ Επίκαιρων Θεμάτων Δημόσιας Υγείας «Χρώμιο και Περιβάλλον- Απειλή & Αντιμετώπιση» Αθήνα Μάρτιος 2013 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Νερού και Ρύπανση Υδατικών Πόρων

Ποιότητα Νερού και Ρύπανση Υδατικών Πόρων Ποιότητα Νερού και Ρύπανση Υδατικών Πόρων Βασίλης Αντωνόπουλος Καθηγητής Τομέας Εγγείων Βελτιώσεων, Εδαφολογίας και Γεωργικής Μηχανικής, Τμήμα Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 54006 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΟΛΥΝΤΕΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ 1) ΧΛΩΡΙΟ-ΥΠΟΧΛΩΡΙΩΔΕΣ ΝΑΤΡΙΟ «Ο Θεός δημιούργησε 91 χημικά στοιχεία, ο άνθρωπος 15, και ο διάβολος μόνο 1,το Χλώριο» (Oto Huntsinger-Διάσημος Αυστριακός Χημικός) Το Χλώριο ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Έμμεση ρύπανση είναι η μορφή ρύπανσης, που δεν αντιλαμβανόμαστε

Έμμεση ρύπανση είναι η μορφή ρύπανσης, που δεν αντιλαμβανόμαστε 11 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ Στόχοι φύλλο εκπαιδευτικών Να εξοικειωθούν οι μαθητές με την έννοια της ρύπανσης του νερού και να κατανοήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

1. Το παρόν Διάταγμα θα αναφέρεται ως ~o περί

1. Το παρόν Διάταγμα θα αναφέρεται ως ~o περί Ε.Ε. Παρ. 111(1) Αρ. 4000, 3.6.2005 2338 Κ.Δ.Π. 269/2005 Αριθμός 269 Ο ΠΕΡΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΝΕΡΩΝ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2002 (Αρ. 106(1)/2002) Διάταγμα με βάση το άρθρο 5(1)((ε) Ο Υπουργός Γεωργίας, Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

3.Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

3.Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 3.Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΚΥΡΙΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΝΑ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΠΟΣΙΜΟ ΤΟ ΝΕΡΟ. Το πόσιμο νερό αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αγαθά για τον άνθρωπο. Δεν αποτελεί μόνο απαραίτητο στοιχειό επιβίωσης, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές

Σύσταση. Ιδιότητες H 2 O. Γενικές. (non-si) Φυσικές Νερό Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια Το νερό σε στερεά (παγόβουνο), υγρή (θάλασσα) και αέρια (σύννεφα) µορφή Το νερό (ή στη καθαρεύουσα ύδωρ, λέξη από την οποία και πολλοί οι παράγωγοι

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες. Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες. Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Ερμηνεία Αποτελεσμάτων Χημικών Ελέγχων και Διορθωτικές Ενέργειες Μαρίνα Χατζηνίκου Χημικός, MSc Τεχν. Υπεύθυνη ΠΕΔΥ Θεσσαλίας Τα δείγματα που εξετάζονται και αναλύονται από το Χημικό Τμήμα του Π.Ε.Δ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 2: Εισαγωγή στη Διαχείριση Αστικών Υγρών Αποβλήτων. Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου)

1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 8 Η ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1. Δομή του μορίου : (δεσμοί υδρογόνου) 2. Καταστάσεις του νερού : το νερό είναι η μοναδική ουσία στη γη που βρίσκεται στη φύση και με τις τρεις μορφές τις (υγρή στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ Μέχρι πριν από 100 χρόνια ή και µέχρι πριν από λίγα χρόνια, σε ορισµένες περιοχές το πόσιµο νερό προερχόταν από πηγάδια και πηγές. Σήµερα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος

Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος LIFE08 ENV/CY/000460 «WATER-Ενδυνάμωση Επιστημονικής Βάσης Προγραμμάτων Ποιότητας Νερών» Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος Λευκωσία 20 Απριλίου 2010 Αθηνά Παπαναστασίου Λειτουργός Περιβάλλοντος Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων - Βιολογικός Καθαρισμός

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων - Βιολογικός Καθαρισμός Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων - Βιολογικός Καθαρισμός Γκρίγκας Ιωάννης Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός Υπεύθυνος Ε.Ε.Λ. Ελασσόνας Ελασσόνα 28/1/2014 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κισσάβου Ελασσόνας Επιμορφωτική

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Όπως όλοι γνωρίζουμε, το νερό είναι ένας φυσικός πόρος που έχει μεγάλη σημασία γιατί είναι από τους βασικούς παράγοντες για τη ζωή και την ανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια όμως, το αγαθό αυτό βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας.

ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της Θαλάσσιας Βιολογίας και της Ωκεανογραφίας. ΛΙΜΝΟΛΟΓΙΑ Η Λιμνολογία είναι μία σχετικά νέα επιστήμη: πρώτη αναφορά το 1895 από τον Ελβετό F. A. Forel στο βιβλίο του με τίτλο: Le Leman: Monographie limnologique. Αποτελεί υποσύνολο της επιστήμης της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 193 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 3//11 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ- ΜΑΡΤΙΟΥ- ΑΠΡΙΛΙΟΥ- 11 ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία ΔΠΜΣ «Επιστήμη & Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία Ηλιάνα Αδαμοπούλου Ευστρατία Σεπετζή Διαχείριση Υδατικών Πόρων Δ. Κουτσογιάννης Α. Ευστρατιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΙΙI Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΑΠΟ Δρ. Α. ΤΖΑΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΑΞΗ Υ.Σ. 144 ΤΗΣ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1987 Προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλείται από ορισµένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται σ αυτό και ειδικότερα καθορισµός οριακών τιµών ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Συνοπτική παρουσίαση του Εργαστηρίου Υδρογεωλογίας του Τμήματος Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού

Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού Οι θετικές επιδράσεις στην ποιότητα του θαλάσσιου/υπόγειου νερού από τη λειτουργία του δικτύου αποχέτευσης λυμάτων Λεμεσού Άγγελος Χρίστου Πολ. Μηχανικός, Τεχνικών Υπηρεσιών ΣΑΛΑ πως ήταν η κατάσταση πριν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου

Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Περιβαλλοντική Διαχείριση Εκβολών & Παράκτιας Ζώνης π. Νέστου Γ. Συλαίος 1, Ν. Καμίδης 1,2, & Β. Τσιχριντζής 1 1 Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής & Τεχνολογίας, Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ

ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΒΡΥΛΛΑΚΗΣ ΜΑΝ. & ΣΙΑ Ο.Τ.Ε.Ε. ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΕΡΟΒΙΑΣ ΧΩΝΕΥΣΗΣ ΤΥΡΟΓΑΛΑΚΤΟΣ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΗ ΚΡΗΤΗΣ ΕΠΕ ΣΕΛΛΙΑ ΔΗΜΟΥ ΑΓ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ - ΡΕΘΥΜΝΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ 4,8 tn τυρόγαλα / ημέρα στην αιχμή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ www.deyak-thermis.gr

ΠΙΝΑΚΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ www.deyak-thermis.gr ΕΤΗΣΙΑ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΡΙΑΔΙΟΥ Βόριο 84 mg/l 1 Ασβέστιο 256 mg/l - Μαγνήσιο 524 mg/l - Bρωµικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΘΗΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΣΙΜ ΝΕΡ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΕΥΚΟΒΡΥΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΟΙΚΙΣΜ 1208 ΥΔΡΟΛΗΨΙΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ 3 ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ 0 ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΕΡ (M3 ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ) ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΗΓΩΝ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα