ΒΙΟ-ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΑΛΛΩΝ ΕΙ ΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ. Τα είδη µελισσών εκτός της κοινής µέλισσας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΙΟ-ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΑΛΛΩΝ ΕΙ ΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ. Τα είδη µελισσών εκτός της κοινής µέλισσας"

Transcript

1 ρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος, ιδάκτορας Μελισσοκοµίας Επικονίασης Ερευνήτρια Ινστ. Μελισσοκοµίας (ΕΘΙΑΓΕ) Τηλ ΒΙΟ-ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΑΛΛΩΝ ΕΙ ΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Ενότητα 1 η : Τα είδη µελισσών εκτός της κοινής µέλισσας 1. Περιληπτική περιγραφή των ειδών Πάνω από είδη µελισσών υπάρχουν στον κόσµο και ανήκουν σε 700 περίπου γένη και 10 οικογένειες (πίνακας 1, Εικόνα 1). Το ελάχιστο µέγεθός τους είναι 2 χιλιοστά και το µέγιστο 39 χιλιοστά. Η συντριπτική πλειοψηφία των ειδών ζει µοναχική ζωή σύµφωνα µε την οποία το συζευγµένο θηλυκό βγαίνει από τη διαχείµαση την άνοιξη ή το καλοκαίρι, φτιάχνει τη φωλιά του, ωοτοκεί και πεθαίνει χωρίς άλλη φροντίδα για τους απογόνους. Οι απόγονοι διαχειµάζουν συνήθως στο στάδιο της νύµφης. Μερικά είδη µελισσών ζουν σε οµάδες (συν-αθροιστικά είδη) χωρίς να παρατηρούνται χαρακτηριστικά κοινωνικής συµπεριφοράς, άλλα έχουν ηµικοινωνική ζωή και ορισµένα µόνο σχηµατίζουν πραγµατικές κοινωνίες (για περισσότερες πληροφορίες ανά οικογένεια και φωτογραφίες µπορείτε να ανaτρέξετε στα βιβλία: Ο' Toole & Raw, 1991 και Bellmann, 1995, 2005). Πίνακας 1. Οικογένειες, κυριότερες υπό-οικογένειες και γένη της υπέρ-οικογένειας Apoidea Οικογένεια Υπό-οικογένεια Γένος Βαθµός κοινωνικότητας Colletidae Colletinae Colletes Μοναχικά Hylaeinae Hylaeus Μοναχικά Stenotritidae Stenotritus Μοναχικά Melittidae Melittinae Melitta Μοναχικά Dasypodinae Dasypoda Μοναχικά Halictidae Nominae Nomia Μοναχικά Halictinae Halictus Μοναχικά Lasioglossum Μοναχικά Dufoureinae Dufourea Μοναχικά Oxaeidae Μοναχικά Andrenidae Andreninae Andrena Μοναχικά Panurginae Panurgus Μοναχικά Ctenoplectridae Μοναχικά Megachilidae Megachilinae Megachile Μοναχικά Osmia Μοναχικά Fidelidae Fidelinae Neofidelia Μοναχικά Fidelia Μοναχικά Apidae Anthophorinae Anthophora Μοναχικά

2 Eucera Μοναχικά Nomadinae Nomada Μοναχικά Xylocopinae Xylocopa Μοναχικά Apidae Apini Apis Κοινωνικά Bombini Bombus Ηµικοινωνικά Psithyrus Ηµικοινωνικά Euglossini Euglossa Μοναχικά και Ηµικοινωνικά Meliponini Melipona Κοινωνικά Trigona Κοινωνικά Εικόνα 1. Μέρος της συλλογής ειδών µελισσών του Ινστιτούτου Μελισσοκοµίας Οικ. Colletidae Περιλαµβάνει µέλισσες κατώτερης φυλογενετικής εξέλιξης. Είναι είδη µοναχικά, µε κοντή προβοσκίδα. Η υπο-οικογένεια Colletinae περιλαµβάνει µετρίου µεγέθους έντοµα που κατασκευάζουν τη φωλιά τους στο έδαφος. Ανοίγουν στοές και στο τέλος της κάθε µίας κατασκευάζουν ένα κελί το οποίο εφοδιάζουν µε τροφή και στη συνέχεια αφήνουν ένα αυγό πάνω στο µίγµα της τροφής. Λέγονται και µεµβρανοποιοί µέλισσες γιατί επενδύουν το κάθε κελί εσωτερικά µε στρώµα λεπτής µεµβράνης που προέρχεται από τις εκκρίσεις του αδένα Dufour και η οποία είναι αδιαπέραστη στο νερό και στους παθογόνους οργανισµούς που πιθανά βρίσκονται στο χώµα. Το γένος Colletes συναντάται σε όλον τον κόσµο εκτός της Αυστραλίας (O'Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 2). Εικόνα 2. Μέλισσα του γένους Colletes

3 Στην υπο-οικoγένεια Hylaeinae ανήκουν έντοµα µικρά τα οποία µοιάζουν µε σφήκες. Οι Hylaeus είναι µικρές, µαύρες και γυαλιστερές µέλισσες. Είναι ίσως οι µοναδικές µέλισσες που κατασκευάζουν τα κελιά τους από µετάξι µέσα σε τρύπες των ξύλων. Τα Colletidae είναι ολίγο-λεκτικά έντοµα, τα περισσότερα είδη εµφανίζονται τον Ιούνιο και µερικά τον Ιούλιο (Proctor et al., 1996). Είναι αποκλειστικοί επικονιαστές του Daucus carota (καρότο) και ειδών του γένους Vaccinium. Άλλα φυτά που επισκέπτονται είναι τα Reseda, Calluna, Achillea και τα κίτρινα Asteraceae. Οικ. Stenotritidae Μοναχικές µέλισσες της Αυστραλίας που πετούν γρήγορα. Κατασκευάζουν βαθιές φωλιές στο έδαφος και µερικές φορές συναντώνται σε µεγάλες συναθροίσεις (O'Toole & Raw, 1991). Οικ. Melittidae Η µικρή αυτή οικoγένεια έχει αντιπροσώπους στην Ευρώπη, Ασία, Αφρική και Β. Αµερική. Μερικά είδη κατασκευάζουν φωλιές σε ξύλα, αλλά τα περισσότερα τις κατασκευάζουν στο έδαφος και επενδύουν τα κελιά εσωτερικά µε εκκρίσεις του αδένα Dufour. Είναι είδη µοναχικά, εκτός του γένους Dasypoda όπου δύο ή περισσότερα θηλυκά µοιράζονται µία φωλιά. Είναι ολίγο-λεκτικά έντοµα και το είδος Melitta leporina είναι καλός επικονιαστής των ειδών Trifolium (τριφύλλια) (O'Toole & Raw, 1991). Οικ. Hallictidae Είναι µεγάλη οικογένεια και είδη της συναντώνται σε όλες τις χώρες του κόσµου. Έχουν µεταλλικά χρώµατα, είναι οι πιο συχνοί επισκέπτες των ανθέων µετά τις κοινές µέλισσες και άλλα είδη είναι ολίγο-λεκτικά ενώ άλλα πολύ-λεκτικά. Κατασκευάζουν φωλιές στο έδαφος ή σε σαπισµένα ξύλα. Οι στοές που ανοίγουν καταλήγουν σε κελιά τα οποία επενδύονται εσωτερικά µε εκκρίσεις του αδένα Dufour και στα οποία τοποθετούν µια µπάλα από γύρη και µέλι. Όλα τα κελιά βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο και η φωλιά παίρνει το σχήµα της χτένας. Όλα τα είδη είναι µοναχικά, µερικά όµως βρίσκονται σε µεγάλες συναθροίσεις όπως το είδος Nomia melanderi το οποίο κατασκευάζει µεγάλο αριθµό από φωλιές σε πολύ µικρό χώρο (π.χ φωλιές / m 2 εδάφους) (O'Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 3, 4). Εικόνα 3. Μέλισσα του γένους Halictus (α) και γένους Lasioglossum (β)

4 Εικόνα 4. Systropha planidens Η Nomia melanderi (υπο-οικογένεια Nominae) εµφανίζεται στα τέλη Ιουλίου και σε ένα µήνα κατασκευάζει κελιά. Ονοµάζεται και αλκαλική µέλισσα γιατί προτιµάει αλκαλικά εδάφη και είναι σηµαντικός επικονιαστής κύρια της Medicago sativa, αλλά και των Trifolium spp., Helianthus annuus (ηλίανθου) και Brassica spp. (λάχανου) (Kevan et al., 1990). Εξ' αιτίας της σηµαντικότητας του είδους αυτού στην επικονίαση της µηδικής γίνεται και τεχνητή εκτροφή του. Άλλα φυτά που επισκέπτεται είναι η Mentha και το Allium cepa. Tα γένη Hallictus και Lasioglossum ανήκουν στην υπο-οικογένεια Hallictinae και ονοµάζονται και 'µέλισσες του ιδρώτα' γιατί προσελκύονται από αυτόν. Εµφανίζονται συνήθως τον Απρίλιο αλλά µερικά είδη εµφανίζονται ακόµη και τον Ιούνιο (Proctor et al., 1996). Σε µερικά είδη όπως τα Hallictus dumplex και Lasioglossum zephyrum παρατηρούνται µερικά χαρακτηριστικά κοινωνικότητας. Το συζευγµένο θηλυκό, ξεκινά µία νέα φωλιά την άνοιξη. Τα πρώτα θηλυκά που εκκολάπτονται το Μάιο ασχολούνται µε τη διεύρυνση της φωλιάς και τη συλλογή τροφής ενώ η µητέρα µέλισσα ωοτοκεί. Στο στάδιο αυτό η κοινωνία µπορεί να απαριθµεί και 45 θηλυκά άτοµα. Στα µέσα Ιουνίου µερικά θηλυκά ζευγαρώνουν και αντικαθιστούν τη µητέρα που πεθαίνει. ιαχειµάζουν σαν ενήλικα άτοµα (O'Toole & Raw, 1991). Οικ. Oxaeidae Περιλαµβάνει µεγάλες µέλισσες, που πετούν γρήγορα και έχουν µεταλλικά χρώµατα στην κοιλιά. Είναι µοναχικά είδη και κατασκευάζουν φωλιές στο έδαφος. Υπάρχουν µόνο στις ξηρές τροπικές περιοχές. Οικ. Andrenidae Άτοµα της οικογένειας αυτής βρίσκονται παντού εκτός της Αυστραλίας. Όλα τα είδη κατασκευάζουν φωλιές στο έδαφος και στην πλειοψηφία τους είναι µοναχικά είδη. Τα θηλυκά κάποιων ειδών χτίζουν φωλιές σε µεγάλες συναθροίσεις ενώ άλλα µοιράζονται µέρη της φωλιάς (µία κοινή είσοδο). Τα τέλεια αρσενικά, σκάβουν το έδαφος και βοηθούν τα θηλυκά να εκκολαφθούν µε τα οποία και ζευγαρώνουν αµέσως (O'Toole & Raw, 1991). Η πλειοψηφία των ειδών της υπο-οικογένειας Andreninae ανήκει στο γένος Andrena τα οποία και επενδύουν τα κελιά τους εσωτερικά µε εκκρίσεις του αδένα Dufour. Συχνά συναντώνται πολύ νωρίς την άνοιξη και συνήθως από το Μάρτιο και αργότερα. Πολλά είδη είναι ολίγο-λεκτικά και επισκέπτονται τα κίτρινα Asteraceae και είναι καλοί επικονιαστές των Brassicaceae (Σταυρανθή) και φυτών µεγάλης καλλιέργειας (Proctor et al., 1996) (Εικόνα 5).

5 Εικόνα 5. (α) Αndrena thorasica, (β) Andrena skita Πολλά είδη της υπο-οικογένειας Panurginae είναι σχεδόν χωρίς τρίχες και έχουν ευδιάκριτα κρεµµώδη και κίτρινα σηµάδια στο σώµα τους. Κατασκευάζουν τις φωλιές τους στην άµµο και δεν επενδύουν τα κελιά µε εκκρίσεις (O'Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 6). Εικόνα 6. Panurgus calcaratus Οικ. Ctenoplectridae Μικρή οικoγένεια τροπικών κύρια ειδών. Είναι µοναχικά είδη, κατασκευάζουν φωλιές στο έδαφος και είναι γνωστά για τη συλλογή φυτικών ελαίων. Οικ. Megachilidae Μεγάλη οικογένεια µοναχικών και συν-ανθροιστικών εντόµων σε όλον τον κόσµο. Περιλαµβάνει έντοµα που χρησιµοποιούν κύρια υπέργειες στοές για να κατασκευάσουν κελιά από λάσπη, ρητίνη ή φυτικές ίνες και ανάλογα ονοµάζονται χτίστριες ή φυλλοκόφτρες µέλισσες. Πολλά είδη έχουν ευδιάκριτες λουρίδες από ανοιχτόχρωµες τρίχες στην κοιλιά και µερικά φέρουν έντονα κίτρινα σηµάδια (O'Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 7, 8). Οι µέλισσες του γένους Megachile είναι οι γνωστές φυλλοκόφτρες µέλισσες. Κόβουν στρογγυλεµένα φύλλα, τα κουλουριάζουν, τα µασούν και, και προσθέτουν αδενικές εκκρίσεις, µε αποτέλεσµα αυτά να κολλούν µεταξύ τους και να σχηµατίζουν ένα είδος δαχτυλήθρας. Κάθε τέτοια δαχτυλήθρα αποτελεί και ένα κελί της φωλιάς που βρίσκεται σε στοές ξύλων.

6 Εικόνα 7. Μέλισσες του γένους Megachile Εικόνα 8. Μέλισσα του γένους Lithurgus Για την κατασκευή των κελιών οι φυλλοκόφτρες µέλισσες προτιµούν τα φύλλα της τριανταφυλλιάς και του τριφυλλιού. Ο αριθµός των φύλλων που χρειάζεται για κάθε κελί εξαρτάται από την διάµετρο της φωλιάς (14-16 κοµµάτια για διάµετρο στοάς 6-7 χιλιοστά). Με τον τρόπο αυτό σχηµατίζονται µικρά διαµερίσµατα/ κελιά τα οποία εφοδιάζονται µε µίγµα γύρης και µελιού, και σφραγίζονται αφού αποτεθούν τα αυγά (ένα σε κάθε κελί). Το γνωστότερο είδος είναι η Megachile rotundata, είναι ολίγο-λεκτικό είδος και ο σηµαντικότερος επικονιαστής της Medicago sativa και των Trifolium spp. Τα τελευταία χρόνια η επικονίαση της µηδικής κύρια στις ΗΠΑ στηρίζεται αποκλειστικά στην τεχνητή εκτροφή και πολλαπλασιασµό της φυλλοκόφτρας µέλισσας. Οι χτίστριες µέλισσες ανήκουν στο γένος Osmia και η διαφορά τους µε τις φυλλοκόφτρες είναι στο ότι χρησιµοποιούν λάσπη για να κατασκευάσουν τα κελιά τους. Ονoµάζονται και µέλισσες των οπωρώνων γιατί είναι δραστήριες από νωρίς την άνοιξη όταν οι θερµοκρασίες είναι ακόµη χαµηλές για τις κοινές µέλισσες και είναι καλοί επικονιαστές του Malus domestica και του Prunus amygdalus όπως επίσης και διάφορων Brassicaceae. Τεχνητές φωλιές των Osmia µπορούν να µεταφερθούν σε έναν οπωρώνα και να αυξήσουν το µελισσο-δυναµικό της περιοχής την περίοδο της επικονίασης (O'Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 9).

7 Εικόνα 9. Μέλισσες του γένους Osmia Οικ. Fidelidae Μικρή οικογένεια γρήγορων µοναχικών µελισσών που φέρουν πυκνό τρίχωµα στο σώµα τους. Το γένος Neofidelia βρίσκεται στη Χιλή και το γένος Fidelia στη Ν. Αφρική. Είναι µία παράξενη οικογένεια µελισσών, που συνδυάζει κάποια αρχέγονα χαρακτηριστικά των Colletidae και Andrenidae µε κάποια περισσότερο εξελιγµένα χαρακτηριστικά των Megachilidae όπως το γεγονός ότι συλλέγουν τη γύρη στο κάτω µέρος της κοιλιάς και όχι στα πόδια (όπως και οι Megachilidae) (O'Toole & Raw, 1991). Οικ. Apidae Πολύ µεγάλη οικογένεια που περιλαµβάνει έντοµα µοναχικά (ανθοφόρες, µελισόκουκοι, ξυλοκόπες), ηµικοινωνικά (βοµβίνοι) και κοινωνικά (άκεντρες µέλισσες, κοινές µέλισσες). -- Υπό-οικ. Anthophorinae Μεγάλη υπό-οικογένεια µοναχικών µελισσών µε είδη σε όλον τον κόσµο που διαφέρουν µορφολογικά και ηθολογικά µεταξύ τους (Εικόνες 10, 11, 12, 13). Πολλά είδη είναι µεγαλόσωµα και µοιάζουν µε βοµβίνους. Η κατασκευή της φωλιάς τους διαφέρει πολύ, άλλα είδη κατασκευάζουν φωλιές στο έδαφος και επενδύουν τα κελιά εσωτερικά µε εκκρίσεις του αδένα Dufour, άλλα σε βλαστούς, άλλα σε ξύλο και άλλα είδη είναι παρασιτικά. Εικόνα 10. Μέλισσα του γένους Anthophora (α) και του γένους Amegilla (β)

8 Εικόνα 11. Eucera: (a) Synhalonia grandis (β) Eucera spp. male Εικόνα 12. Μέλισσα του γένους Anthidium Τα περισσότερα είδη έχουν πολύ µακριά προβοσκίδα, µερικές φορές πιο µακριά και από το σώµα τους. Πολλά είδη έχουν έντονα µεταλλικά χρώµατα και µοιάζουν µε σφήκες (O'Toole & Raw, 1991). Στην υπό-οικoγένεια Anthophorinae (ανθοφόρες µέλισσες) συν-περιλαµβάνονται εννέα οµάδες από τις οποίες οι τρεις απαρτίζονται από παρασιτικές µέλισσες. Τα περισσότερα είδη είναι ολίγο-λεκτικά, κάποια είδη επισκέπτονται αποκλειστικά τα Malvaceae (Μαλαχώδη), κάποια άλλα συλλέγουν έλαια από τα Malpigiaceae, και κάποια άλλα επικονιάζουν τα Orchidaceae. Οι Anthophora είναι σκοτεινόχρωµες µέλισσες που εµφανίζονται νωρίς την άνοιξη (Proctor et al., 1996). Εικόνα 13. Μέλισσες του γένους (α) Thyreus και του γένους (β) Melecta

9 -- Υπό-οικ. Nomadinae: Όλα τα είδη είναι παρασιτικά, ονοµάζονται και µελισσόκουκοι και αφήνουν τα αυγά τους σε φωλιές άλλων µοναχικών µελισσών. Μερικές φορές µάλιστα αποµακρύνουν το αυγό ή την προνύµφη από τη θέση της και αφήνουν το δικό τους (O'Toole & Raw, 1991). Οι µέλισσες αυτές µοιάζουν µε σφήκες και είναι καλοί επικονιαστές των Brassica spp (Εικόνα 14). Εικόνα 14. Μέλισσα του γένους Nomada -- Υπό-οικ. Xylocopinae: Ανήκουν οι µέλισσες ξυλοκόποι οι οποίες ονοµάστηκαν έτσι εξ' αιτίας της συνήθειά τους να σκάβουν µόνες τους στρογγυλεµένες στοές στο ξύλο κατασκευάζοντας τις φωλιές τους όπου τοποθετούν τα αυγά τους πάνω σε πάστα από γύρη και µέλι. Είναι µεγάλου µεγέθους έντοµα, πολύ δυνατές µέλισσες και άριστοι επικονιαστές του Salvia officinalis (φασκοµηλιά) και του Beta vulgaris (ζαχαρότευτλo). Το γένος Xylocopa προσφέρει επικονίαση των ανθέων µε δονήσεις και όταν τα άνθη που επισκέπτεται έχουν βαθύ ανθικό σωλήνα κλέβει το νέκταρ τρυπώντας τους ανθικούς σωλήνες χωρίς να επισκέπτεται το άνθος από εµπρός (O'Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 15). Εικόνα 15. Μέλισσα του γένους Xylocopa

10 -- Υπό-οικ. Bombinae: Περιλαµβάνει µεγάλα έντοµα, τα Bombini και τα Euglossini, και συναντώνται σ' όλον τον κόσµο εκτός της Αφρικής και της Αυστραλίας. --Τα Bombini είναι οι αληθινοί βοµβίνοι, ζουν ηµικοινωνική ζωή και τα κυριότερα γένη είναι Psithyrus και Bombus, από τα οποία το πρώτο περιλαµβάνει παρασιτικές µέλισσες των δεύτερων. Στο γένος Bombus ανήκουν περίπου 200 είδη από τα οποία πολλά είναι κοινά στην χώρα µας (Anagnostopoylos 2005; Prys-Jones & Corbet, 1987) (Εικόνα 16). Το χειµώνα διαχειµάζει µόνο το συζευγµένο θηλυκό (βασίλισσα) σε καλά προφυλαγµένα µέρη, στο έδαφος. Νωρίς την άνοιξη, αφού το έντοµο τραφεί για µερικές ηµέρες µε νέκταρ και γύρη έτσι ώστε να αναπτυχθούν οι ωοθήκες του, βρίσκει µία κατάλληλη θέση στο έδαφος για την κατασκευή της φωλιά του. Συνήθως προτιµάει εγκαταλειµµένες φωλιές ποντικών ή φυσικές κοιλότητες σε χώρους που δεν έχουν οργωθεί (στάδιο µοναχικής ζωής). Την αρχική αυτή φωλιά, την επιστρώνει εσωτερικά µε λεπτή στρώση χόρτων. Στη συνέχεια κατασκευάζει ένα κελί από κερί σε σχήµα κυπέλλου και χρησιµοποιεί το κελί αυτό για την αποθήκευση του µελιού. Σε άλλα κελιά τοποθετεί γύρη, ωοτοκεί και τα σφραγίζει. Η ανάπτυξη των προνυµφών στα διάφορα είδη βοµβίνων γίνεται µε δύο διαφορετικούς τρόπους: α) αποθηκεύουν γύρη σε ξεχωριστά κελιά από εκείνα του γόνου και στη διάρκεια ανάπτυξης των προνυµφών ανοίγουν τα κελιά και τις ταΐζουν µε µίγµα από µέλι και γύρη. β) τα κελιά του γόνου επικοινωνούν µε την αποθηκευµένη γύρη και οι προνύµφες τρέφονται άµεσα χωρίς τη µεσολάβηση του ενήλικου εντόµου. Τα κέρινα κελιά χρησιµοποιούνται ξανά και ξανά για διάφορες χρήσεις. Εικόνα 16. Βοµβίνος Η βασίλισσα βοµβίνος πάντα επωάζει τα αυγά της και τα διατηρεί σε µία ορισµένη θερµοκρασία. Οι πρώτοι βοµβίνοι που εκκολάπτονται είναι µικρόσωµοι, είναι θηλυκά άτοµα, εργάτριες, δε ζευγαρώνουν, κάνουν όλες τις εργασίες που απαιτούνται στη φωλιά και στη συνέχεια γίνονται συλλέκτριες (στάδιο κοινωνικής ζωής). Όταν ο πληθυσµός της κοινωνίας αυξηθεί, τότε η βασίλισσα περιορίζεται στην ωοτοκία. Ο πληθυσµός µίας κοινωνίας βοµβίνων µπορεί να απαριθµεί µερικές

11 εκατοντάδες άτοµα. Όταν πλησιάζει το φθινόπωρο παράγονται τα αρσενικά και τα αναπαραγωγικά θηλυκά άτοµα (οι καινούργιες βασίλισσες). Η παλιά βασίλισσα πεθαίνει και σε λίγο πεθαίνουν και όλες οι εργάτριες. Τα νέα άτοµα ζευγαρώνουν, τα αρσενικά πεθαίνουν µετά τη σύζευξη, ενώ τα συζευγµένα θηλυκά διαχειµάζουν για να αρχίσουν µια καινούργια φωλιά την επόµενη άνοιξη (Prys-Jones & Corbet, 1987). Πολλά από τα άνθη που προτιµούν να επισκέπτονται οι βοµβίνοι είναι χωνοειδή και έχουν µακρύ ανθικό σωλήνα, κάνοντας τη συλλογή του νέκταρος δύσκολη υπόθεση. Έχει παρατηρηθεί ότι οι βοµβίνοι δείχνουν µια ισχυρή προτίµηση για τα µπλε και πορφυρά σε σχέση µε τα λευκά και κίτρινα άνθη (υπάρχει αναλογία µε το βάθος του ανθικού σωλήνα) (Βrian, 1954, 1957). Οι συλλέκτριες βοµβίνοι πολλές φορές µαρκάρουν µε φεροµόνες τα εξαντληµένα άνθη που επισκέφτηκαν για να µην τα επισκεφτούν άλλες εργάτριες µέχρι το άνθος να µπορεί να δώσει και πάλι νέκταρ. Η οσµή της γύρης και του νέκταρος που είδη βρίσκονται στη φωλιά ή που µόλις προσκοµίστηκαν αποτελεί µια άλλη πηγή πληροφοριών για τις άλλες συλλέκτριες. εν έχει παρατηρηθεί όµως άλλου είδους επικοινωνία µεταξύ των µελών µιας κοινωνίας βοµβίνων (Proctor et al., 1996). Οι βοµβίνοι θεωρούνται από τους πιο αποτελεσµατικούς επικονιαστές των Morus nigra (µουριά), Gossypium herbaceum (βαµβάκι), Medicago sativa, Trifolium spp., Vicia sativa (βίκος), Vicia fava (κουκιά), αλλά και ειδών των Solanaceae (Σολανώδη) που επικονιάζονται µε δονήσεις του άνθους. Είναι ενδεικτικό ότι σε 3 εβδοµάδες άνθησης της µηδικής, οι βοµβίνοι επισκέπτονται άνθη περίπου ενώ οι κοινές µέλισσες µόνο άνθη. Επίσης οι βοµβίνοι είναι πολύ καλοί επικονιαστές ειδών που αναπτύσσονται σε θερµοκήπια όπως Lycopersicon esculentum (ντοµατιά), Fragaria x ananassa (φραουλιά) και Cucumis sativus (αγγουριά), κι αυτό γιατί αντίθετα µε τις κοινές µέλισσες δεν ενοχλούνται να πετούν σε περιορισµένους χώρους. Υπερτερούν επίσης των κοινών µελισσών γιατί παραµένουν δραστήριες ακόµα και κατά τις ψυχρότερες και σκοτεινότερες ηµέρες (Heinrich, 1972, 1975, 1976). Ο αριθµός όµως των βοµβίνων, όπως και των µοναχικών µελισσών, επηρεάζεται σηµαντικά από τις συνθήκες περιβάλλοντος, τις καλλιεργητικές φροντίδες του εδάφους, τα εντοµοκτόνα, τη διακύµανση της νεκταροέκκρισης και πολλούς άλλους παράγοντες (Osborne et al., 1991). Τα τελευταία χρόνια γίνεται τεχνητή εκτροφή βοµβίνων, σε µικρές κυψέλες, έτσι ώστε να παράγονται περισσότερες γενεές ανά έτος για να καλύπτονται οι απαιτήσεις της αγοράς για επικονίαση (Εικόνα 17). Εικόνα 17. Φωλιά βοµβίνων

12 -- Euglossini (µακρύγλωσσες µέλισσες) Βρίσκονται µόνο στην τροπική Αµερική. Τα περισσότερα είδη έχουν µεταλλικά χρώµατα (πράσινο, µπλε, χάλκινο, πορφυρό) και µερικά άλλα µοιάζουν µε τους βοµβίνους. Σχεδόν όλα έχουν πολύ µακριές προβοσκίδες και πετούν πολύ γρήγορα. Τα αρσενικά είναι συνδεδεµένα µε την επικονίαση των Orchidaceae των οποίων και είναι οι αποκλειστικοί σχεδόν επικονιαστές. Κατασκευάζουν φωλιές υπόγειες ή υπέργειες µε λάσπη και ρητίνη. Μερικά είδη είναι µοναχικά και άλλα ηµικοινωνικά (O'Toole & Raw, 1991). -- Υπό-οικ. (Μeliponini) 'Ακεντρες µέλισσες: Είναι πολύ διαδεδοµένη υπό-οικογένεια στις τροπικές περιοχές και κύρια στη Ν. Αµερική. Αν και δεν υπάρχουν στην χώρα µας, η αναφορά σ αυτές κρίνεται αναγκαία για µια ολοκληρωµένη γνώση των ειδών µελισσών που υπάρχουν στον πλανήτη µας και επειδή η συνεισφορά τους στην επικονίαση είναι αναµφισβήτητη, αν σκεφτεί κανείς ότι ήταν οι µόνες µέλισσες µαζί µε τους βοµβίνους και τα µοναχικά είδη που υπήρχαν στην Αµερική µέχρι τον 17ο αιώνα, όταν και εισήχθηκε η κοινή µέλισσα. Είναι κοινωνικά έντοµα µε κάποιες διαφορές στη βιολογία και οικολογία τους από τις κοινές µέλισσες. Κατασκευάζουν τις φωλιές τους στο έδαφος, σε κορµούς δένδρων ή σε φωλιές τερµιτών. Οι µέλισσες αυτές είναι γνωστές από την εποχή των 'Ινκας και των Αζντέκων και οι σηµερινοί κάτοικοι των περιοχών αυτών τις κρατούν σε ξύλινες κυλινδρικές κατασκευές (O'Toole & Raw, 1991). Τα σπουδαιότερα γένη είναι οι Melipona και οι Trigona. Οι µέλισσες αυτές λέγονται άκεντρες όχι γιατί δεν έχουν κεντρί αλλά γιατί δεν το χρησιµοποιούν ενάντια στους εχθρούς τους. Συνήθως ενοχλούν τον κάθε εισβολέα µπαίνοντας στα αυτιά, στο στόµα και στις µύτες του σε µεγάλους αριθµούς, τον δαγκώνουν δυνατά και κάποια είδη παράγουν επίσης δηλητήριο ή καυστικό υγρό που το διοχετεύουν µε το δάγκωµα (O'Toole & Raw, 1991). Πολλές φορές η είσοδος της φωλιάς εξέχει σα σωλήνας έξω από την κυρίως φωλιά. Για να σχηµατίσουν τη φωλιά τους εκκρίνουν κερί, συλλέγουν πρόπολη, προσθέτουν λάσπη και φύλλα και την επενδύουν εσωτερικά. Κατασκευάζουν κατακόρυφα κελιά από κερί για την αποθήκευση γύρης και µελιού αλλά και για την ανάπτυξη των ατελών µορφών του γόνου. Τα κελιά του γόνου έχουν άνοιγµα προς τα πάνω, βρίσκονται σε ειδική περιοχή της φωλιάς και πολλές φορές (στις Melipona) σχηµατίζουν παράλληλες επίπεδες επιφάνειες και περικλείονται από ειδικό κάλυµµα. Σε µερικά είδη του γένους Trigona, τα κελιά έχουν διαφορετικό µέγεθος για την προνύµφη της εργάτριας, του κηφήνα ή της βασίλισσας. Όπως και στις µοναχικές µέλισσες, το κάθε κελί εφοδιάζεται µία µόνο φορά µε τροφή, και αφού τοποθετηθεί το αυγό, σφραγίζεται. Η συζευγµένη βασίλισσα είναι πολύ µεγαλύτερη από τις εργάτριες, εκκρίνει φεροµόνες και καταβροχθίζει τα τυχόν αυγά εργατριών που ωοτοκούν πριν ωοτοκήσει η ίδια. Έτσι, εφοδιάζεται µε επιπλέον πρωτεΐνες για την ανάπτυξη των γονάδων της και κρατά σε συνοχή την κοινωνία 'καταστέλλοντας κάθε ανταρσία'. Όταν η κοινωνία µεγαλώσει και ο διαθέσιµος χώρος της φωλιάς περιοριστεί, τότε κάποιες εργάτριες βρίσκουν µία νέα φωλιά, κατασκευάζουν κελιά, τα εφοδιάζουν µε τροφή και όταν η νέα βασίλισσα εκκολαφθεί φεύγει και εγκαθίσταται στην νέα φωλιά µαζί µε µέρος της παλιάς κοινωνίας. Η βασίλισσα ζευγαρώνει µόνο µία φορά (Michener, 1974).

13 Στις κοινωνίες των άκεντρων µελισσών παρατηρούνται διάφοροι τρόποι επικοινωνίας και µετάδοσης πληροφοριών, κύρια για τη θέση της τροφής. Ο απλούστερος τρόπος επικοινωνίας, είναι η οσµή της γύρης και του νέκταρος που υπάρχουν ή εισέρχονται στη φωλιά. 'Ένας περισσότερο εξελιγµένος τρόπος επικοινωνίας είναι το µαρκάρισµα της θέσης τροφής µε φεροµόνη, ή το µαρκάρισµα του µονοπατιού που οδηγεί στη θέση της τροφής. 'Άλλοι τρόποι, είναι το συννόδεµα, για λίγο, µιας νέας εργάτριας προς την κατεύθυνση της φωλιάς ή οι φιγούρες ζικ-ζακ που κάνουν οι µέλισσες στη φωλιά µε σύγχρονη δηµιουργία ήχων που η διάρκειά τους δηλώνει την απόσταση της τροφής (παρόµοια µε τις κοινές µέλισσες). 'Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι οι άκεντρες µέλισσες πετούν για να συλλέξουν τροφή σε µικρές οµάδες και αυτό έχει σαν αποτέλεσµα πολλές µέλισσες µαζί να γνωρίζουν την ίδια θέση τροφής (Lindauer, 1961). 2. Χαρακτηριστικά της επικονιαστικής τους ικανότητας Όλα τα είδη µελισσών, κοινωνικά και µη, είναι σηµαντικοί επικονιαστές (εύτροπα έντοµα) τόσο των καλλιεργούµενων όσο και των αυτοφυών φυτών (πίνακας 2). Ο σηµαντικότερος λόγος γι αυτό είναι η εξειδίκευσή τους στη φυτική τροφή. Ενήλικα έντοµα και προνύµφες τρέφονται αποκλειστικά µε νέκταρ και γύρη και µερικές φορές µε γλυκούς χυµούς και µελιτώµατα. Για να ανταποκριθούν καλύτερα στην προσφορά των φυτών, ανέπτυξαν µηχανισµούς και έχουν διαµορφωµένα όργανα τα οποία αυξάνουν την ικανότητά τους σαν επικονιαστές. Λόγω της αποκλειστικής διατροφή τους από τα φυτά, οι µέλισσες έχουν ανάγκη να συλλέγουν και να µεταφέρουν µεγάλες ποσότητες νέκταρος και γύρης αλλά και να επισκέπτονται µεγάλο αριθµό ανθέων σε κάθε ταξίδι τους. Στην πλειοψηφία τους τα µοναχικά είδη ζουν για µία περιορισµένη χρονική διάρκεια, επισκέπτονται ένα µικρό αριθµό φυτικών ειδών στα οποία και εξειδικεύονται (ολίγολεκτικά, ολιγότροπα έντοµα), και οι πληθυσµοί τους κυµαίνονται από χρόνο σε χρόνο. Τα ηµικοινωνικά είδη συναντώνται σε µεγαλύτερους πληθυσµούς, είναι δραστήρια για µεγαλύτερη χρονική διάρκεια και εκµεταλλεύονται και επικονιάζουν ένα ευρύτερο φάσµα φυτικών ειδών (µεσότροπα έντοµα). Τα στοµατικά µόρια των µελισσών είναι τα περισσότερο προσαρµοσµένα από όλων των άλλων εντόµων για την αναρρόφηση του νέκταρος και την επεξεργασία της γύρης των φυτών (Εικόνα 18). Η προβοσκίδα των µελισσών είναι µεγάλη και ικανή να φτάνει τα ανθικά νεκτάρια στο µεγαλύτερο αριθµό φυτικών ειδών. Η αίσθηση της όρασης είναι πολύ καλά ανεπτυγµένη σε όλες τις µέλισσες. ιακρίνουν το υπεριώδες και άλλα τρία βασικά χρώµατα, αλλά δε διακρίνουν το κόκκινο χρώµα από το µαύρο. Όλες οι µέλισσες αντιλαµβάνονται το πολωµένο φως και προσανατολίζονται ακόµα και σε συννεφιασµένες ηµέρες (Menzel, 1990 από Proctor et al. 1996; Von Frisch, 1950). Η αίσθηση της όσφρησης είναι επίσης πολύ καλά ανεπτυγµένη στις µέλισσες. Τα αισθητήρια όργανα βρίσκονται στις κεραίες και έχουν τη δυνατότητα να διακρίνουν 10 µέχρι και 100 φορές ασθενέστερες οσµές από ότι ο άνθρωπος (Von Frisch, 1950, 1967). Η πλειοψηφία των λουλουδιών που επισκέπτονται οι µέλισσες δεν έχουν ισχυρό άρωµα και η δική µας όσφρηση δε µπορεί να τα διακρίνει. Στις µέλισσες, η όραση είναι η κύρια αίσθηση που τις οδηγεί στην τροφή από απόσταση, αλλά η όσφρηση είναι εκείνη που θα τις κάνει να διερευνήσουν το άνθος από κοντά (Free, 1970). Η όσφρηση παίζει επίσης σηµαντικό ρόλο στην επικοινωνία µεταξύ των κοινωνικών µελισσών, στην ένδειξη της ποιότητας της τροφής αλλά και στην αναγνώριση της φωλιάς τους. Είναι χαρακτηριστικό των µελισσών το ότι παράγουν

14 ένα σηµαντικό αριθµό φεροµονών µε τις οποίες προσελκύουν ή επηρεάζουν γενικότερα άτοµα του ίδιου είδους (Von Frisch, 1950). Εικόνα 18. Μέλισσα Anthophora fulvitarsis, µε χαρακτηριστικά µεγάλη προβοσκίδα Ο τρόπος συλλογής της γύρης διαφέρει στα διάφορα είδη µελισσών (O' Toole & Raw, 1991) (Εικόνα 19). Στο γένος Hylaeus (Colletidae) η γύρη µεταφέρεται στο κοινωνικό στοµάχι του εντόµου µαζί µε το νέκταρ αν και στο σώµα του εντόµου υπάρχουν διακλαδισµένες τρίχες, προσαρµογή που σε άλλες µέλισσες βοηθάει στη συλλογή της γύρης. Τα έντοµα της οικογένειας Megachilidae έχουν πυκνό και κυρτό τρίχωµα στους κοιλιακούς στερνίτες και σκληρές τρίχες στο εσωτερικό των πίσω ποδιών τους όπου και µεταφέρουν τη γύρη. Τα γένη Colletes (Colletidae) και Adrena (Adrenidae) µεταφέρουν τη γύρη στις βούρτσες των πίσω ποδιών τους και στο κάτω µέρος του θώρακα, ενώ το είδος Dasypoda (Melittidae) έχει πεπλατυσµένο το µεταταρσό των πίσω ποδιών και πυκνό και µακρύ τρίχωµα σε όλο το πίσω πόδι. Από όλα τα µοναχικά είδη µελισσών η Dasypoda µεταφέρει τις µεγαλύτερες ποσότητες γύρης. Στα πίσω τους πόδια µεταφέρουν τη γύρη και τα έντοµα των υπο-οικογενειών Apini (Apis, κοινή µέλισσα), Meliponini (Melipona,Trigona, άκεντρες µέλισσες) και Bombini (Bombus, βοµβίνοι) της οικογένειας Apidae. Εικόνα 19. Μέλισσες του γένους Osmia και κοινή µέλισσα (Apis). Η Osmia συλλέγει τη γύρη στο κάτω µέρος της κοιλιάς της µε τη βοήθεια σκληρών πορτοκαλόχρωµων τριχών ενώ η κοινή µέλισσα στα πίσω της πόδια.

15 Όλα τα κοινωνικά είδη της οικ. Apidae έχουν ειδικές κατασκευές στην εσωτερική και εξωτερική επιφάνεια του πίσω ζεύγους ποδιών τους, τα χαρακτηριστικά κάνιστρα, για τη µεταφορά της γύρης. Μερικά είδη µοναχικών µελισσών όπως και τα κοινωνικά είδη προσθέτουν νέκταρ από τον πρόλοβό τους στη γύρη για να την κάνουν περισσότερο κολλώδες και εύκολη στη µεταφορά. Η αλληλεξάρτηση των µελισσών και των φυτών είναι µερικές φορές πολύ στενή. Η ανθική σταθερότητα που δείχνουν οι κοινές µέλισσες (Apis mellifera) σε κάθε ταξίδι συλλογής τροφής ή και σε ακόλουθα ταξίδια είναι χαρακτηριστική (Free, 1963). Την ιδιότητα αυτή παρατηρούµε και σε είδη των Andrena, Hallictus, Megachile, Lasioglossum και Bombus, αλλά σε µικρότερο βαθµό (Chambers, 1946; Grant, 1950). Με την ιδιότητά τους αυτή, οι µέλισσες µαθαίνουν να εκµεταλλεύονται καλύτερα και αποδοτικότερα το κάθε φυτικό είδος, ενώ στα φυτά εξασφαλίζεται η µεταφορά των γαµετών τους. Η ανθική σταθερότητα επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες όπως, η διαθεσιµότητα της τροφής για µεγάλο χρονικό διάστηµα, η έλλειψη ελκυστικότερων πηγών τροφής, η ανταγωνιστικότητα και οι υπάρχουσες οσµές της φωλιάς. Είναι επίσης γεγονός, ότι επειδή οι µέλισσες είναι σε θέση να διακρίνουν τα άνθη διαφορετικών ποικιλιών και να µένουν σταθερές µόνο στη µία δεν ευνοείται η σταυρό-επικονίαση (Free, 1963; 1966). Μια άλλη χαρακτηριστική σχέση ορισµένων ειδών µελισσών και φυτών είναι η επικονίαση µε δονήσεις (Εικόνα 10α). Τα είδη του γένους Bombus και του γένους Xylocopa όταν επισκέπτονται τα άνθη του είδους Lycopersicum esculentum (ντοµάτα) αλλά και άλλων Solanaceae τα δονούν, µε αποτέλεσµα να διασκορπίζεται η γύρη και να επέρχεται επαρκής επικονίαση. Τα είδη αυτά δηµιουργούν δονήσεις µε τους µύες του θώρακα. Άλλα έντοµα που δε συµπεριφέρονται µε αυτόν τον τρόπο δεν επικονιάζουν το άνθος της ντοµάτας (Buchmann, 1983; Corbet et al. 1988). Εικόνα 20. α) Η επικονίαση µε δονήσεις και β) η επικονίαση των ορχιδέων Ακόµη πιο στενή είναι η σχέση κάποιων άλλων ειδών µελισσών µε τα φυτά που επικονιάζουν. Τα αρσενικά ειδών Andrena (Andrenidae) και Eucera (Anthophoridae) επικονιάζουν συγκεκριµένα είδη που ανήκουν στα Orchidaceae στην προσπάθειά τους να ζευγαρώσουν µε το δήθεν θηλυκό (ψευτο-ζευγάρωµα) (Εικόνα 20β). Είδη των Euglossini επικονιάζουν τα Orchidaceae στην προσπάθειά τους να

16 συλλέξουν αφροδισιακές ουσίες από τα άνθη, τις οποίες χρησιµοποιούν αργότερα για να προσελκύσουν τα θηλυκά του είδους τους, και τα Rediviva (Melittidae) συλλέγουν έλαια αντί για νέκταρ από τα άνθη, τα οποία µεταφέρουν πάνω στο φορτίο της γύρης (Vogel, 1969). Είναι επίσης γνωστό, ότι οι βοµβίνοι, οι Nomia και οι Megachile είναι εύτροποι επισκέπτες των Ψυχανθών και αυτό γιατί µπορούν να θέσουν σε λειτουργία το µηχανισµό εκτίναξης των αναπαραγωγικών οργάνων' του άνθους των φυτών αυτών χωρίς κανένα πρόβληµα. Αυτός είναι και ο µόνος τρόπος να επέλθει επικονίαση στα φυτά αυτά. Η κοινή µέλισσα δεν είναι τόσο αποτελεσµατική στην πρακτική αυτή γιατί ο µηχανισµός εκτίναξης και ελευθέρωσης των αναπαραγωγικών οργάνων του άνθους της δηµιουργεί ενόχληση (Free, 1993). Η κολοκυθιά και η αγγουριά έχουν τους δικούς τους εξειδικευµένους επικονιαστές (Εικόνα 21). Εικόνα 21. Οι επικονιαστές της κολοκυθιάς και αγγουριάς αντίστοιχα

17 Ενότητα 2 η : ιατήρηση και προστασία των ειδών µελισσών 3. Κίνδυνοι που απειλούν τη βιο-ποικιλότητα των µελισσών Η στενή εξειδίκευση που δείχνουν οι µη κοινωνικές µέλισσες στα φυτά που επισκέπτονται είναι το αποτέλεσµα των τροφικών τους προτιµήσεων, της ανατοµικής τους κατασκευής καθώς και του κύκλου ζωής τους. Το µέρος που κατασκευάζουν τη φωλιά τους, τα υλικά που χρησιµοποιούν, η εποχή του έτους που είναι δραστήριες ή αναπαράγονται και ο ανταγωνισµός µε άλλα είδη επικονιαστές καθορίζουν τις σχέσεις τους κύρια µε την αυτοφυή βλάστηση. Το γεγονός ότι πολλά είδη φτιάχνουν τις φωλιές τους στο χώµα και αναπαράγονται εκεί κοντά δείχνει πόσο εξαρτηµένη είναι η διαβίωσή τους από την καλλιέργεια ή όχι του εδάφους. Εκτάσεις όπως λιβάδια, υγρότοποι, λόφοι µε θάµνους, φαράγγια, ηµιδασικές και δασικές εκτάσεις, κήποι, περίγυροι χωραφιών, πλάγια δρόµων, φράκτες, προσφέρουν αναµφισβήτητα τις περισσότερες θέσεις διατροφής και διαβίωσης των µη κοινωνικών µελισσών. ιάφοροι περιβαλλοντικοί και ανθρώπινοι παράγοντες καταστρέφουν τα φυσικά καταφύγια των µοναχικών µελισσών. Οι παράγοντες που µειώνουν τη βιοποικιλότητα των µελισσών είναι: η εντατική χρήση της αγροτικής γης οι πολύ γρήγορες αλλαγές στη δοµή της γης, το όργωµα χωραφιών για την καταστροφή των ζιζανίων η καταστροφή των δασών η αυξανόµενη χρήση των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και των λιπασµάτων η µείωση των ενδιαιτηµάτων για τις µέλισσες η υπερβολική, µη ελεγχόµενη βόσκηση και οι εντατικές ανθρώπινες δραστηριότητες (τουρισµός, οικιστική δραστηριότητα) Με το όργωµα και τη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων µπορεί να καταστραφούν από τη µία οι φωλιές τους και από την άλλη τα ζιζάνια και τα αυτοφυή φυτά που τους είναι απαραίτητα για τη διαβίωσή τους. Σε αντίθεση µάλιστα µε τις κοινές µέλισσες, οι οποίες βρίσκονται υπό την προστασία του ανθρώπου, ο πληθυσµός των µη κοινωνικών µελισσών αυξάνεται πολύ δύσκολα. Επίσης οι κοινές µέλισσες, λόγω των µεγάλων πληθυσµών τους, ανταγωνίζονται τις µη κοινωνικές µέλισσες στην προσπάθεια συλλογής τροφής (και όχι το αντίθετο). Είναι γεγονός ότι τα λιβάδια και οι φράχτες λιγοστεύουν, οι υγρότοποι αποξηραίνονται, οι θάµνοι και τα δένδρα καίγονται ή ξεχερσώνονται και στη θέση τους εµφανίζονται καλλιέργειες, κατοικίες και στην περίπτωση αναδασώσεων µόνο πευκοδάση. Οι στατιστικές της Ε. Κ. για τις αλλαγές αυτές είναι χαρακτηριστικές (Osborn et al. 1991): Απώλειες 55% και 57% αναφέρονται για τις υγρές λιβαδικές εκτάσεις της Ολλανδίας και της Γερµανίας αντίστοιχα. Στη ανία µόνο το 8% είναι λιβάδια και στη Βρετανία το 92% των λιβαδιών έχει βελτιωθεί µε σπορά συγκεκριµένων ειδών και έτσι η ποικιλοµορφία των µελισσών έχει διαταραχθεί. Φράχτες που τόσο χαρακτηριστικοί ήταν για τη Βέλγιο, Ιταλία, Πορτογαλία, Βρετανία, Ισπανία και Ελλάδα έχουν ελαττωθεί σηµαντικά. Χαρακτηριστικά αναφέρονται απώλειες 30% για τη Βρετανία και 75-80% για το Βέλγιο.

18 4. Αλλαγές στους πληθυσµού µελισσών Η µείωση των βοµβίνων σε χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Γερµανία είναι πολύ ανησυχητική. Για τα είδη των µοναχικών µελισσών οι πληροφορίες είναι πολύ περιορισµένες, όµως υπάρχουν ενδείξεις ότι µερικά είδη είναι στα πρόθυρα της εξαφάνισης (25% των ειδών στη Βρετανία) και στο 80% των περιοχών που ελέγχθηκαν στη Βρετανία, Ολλανδία και Γερµανία η βιο-ποικιλότητα των ειδών µελισσών έχει ελαττωθεί. Στην περιοχή Baden Wurttemberg της Γερµανίας το 50% των ειδών µελισσών θεωρείται ότι απειλείται από εξαφάνιση. Για τις Μεσογειακές περιοχές δυστυχώς οι πληροφορίες και η γνώση είναι ελάχιστες. Η γενικότερη ανησυχία στους οικολογικούς κύκλους της Ευρώπης έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη λήψεις συγκεκριµένων µέτρων για την προστασία των ειδών µελισσών (όπως ο διαχωρισµός ενός ποσοστού της καλλιεργήσιµης γης και η σπορά του µε ειδικά µείγµατα σπόρων, καθώς και η ανάπτυξη περισσότερης έρευνας σε κατευθύνσεις βιο-ποικιλότητας των µη κοινωνικών µελισσών). Από τις παρατηρήσεις των τελευταίων ετών (και ειδικότερα συγκρίσεις πριν και µετά το 1980) είναι εµφανές ότι η γενικότερη τάση στη µείωση της βιο-ποικιλότητας είναι: ένας µικρός αριθµός ειδών µη επιλεκτικών εντόµων επικονιαστών να αντικαθιστά ένα µεγάλο αριθµό πολύ επιλεκτικών και σπάνιων ειδών επικονιαστών. Αντίστοιχα το ίδιο συµβαίνει και στα φυτά που εξαρτώνται από την επικονίαση των σπάνιων ειδών (Biesmeijer et al. 2006). Στη Βρετανία για παράδειγµα, ενώ καταγράφηκε µείωση στο 70% των αγριολούλουδων που εξαρτώνται από την επικονίαση µε τις µέλισσες, σηµειώθηκε άνοδος στα είδη που επικονιάζονται µε τον άνεµο ή αυτεπικονιάζονται. Στην Ολλανδία ενώ τα είδη των φυτών που χρειάζονται τις µέλισσες έχουν ελαττωθεί µαζί µε τα είδη των µελισσών, τα είδη που χρειάζονται τα δίπτερα hoverflies έχουν αυξηθεί µαζί µε τον αριθµό των δίπτερων. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά η παράλληλη µείωση φυτών και των επικονιαστών τους είναι πολύ δυνατή και δεν µπορεί να είναι σύµπτωση. 5. Έµµεσες επιπτώσεις από τη µειωµένη βιο-ποικιλότητα των µελισσών Από πρόσφατη έρευνα που έγινε σε καλλιεργήσιµες και µη περιοχές της Β. Ελλάδας (Χατζήνα 2005-πρόγραµµα ΕΝΤΕΡ 2001-ΓΓΕΤ, συµµετοχή ρ. Robert Paxton University of Belfast)) έγινε φανερό ότι στις καλλιέργειες αµυγδαλιάς και βερικοκιάς η βιο-ποικιλότητα των µελισσών ήταν µικρότερη από αυτή σε ακαλλιέργητες εκτάσεις (Πίνακας 3) κύρια λόγω γενικότερης έλλειψης φυσικών καταφυγίων και καταστροφής των φωλιών που βρίσκονται µέσα στις καλλιέργειες µε το όργωµα του εδάφους (Εικόνα 22). Αντίστοιχος ήταν και ο αριθµός των ειδών µελισσών που συλλέχθηκαν µε την εντοµολογική απόχη (Πίνακας 4). Πίνακας 3. Απόλυτος αριθµός εντόµων και αριθµός ειδών µελισσών από παγίδες εδάφους σε ακαλλιέργητες (γκρίζες) και καλλιεργήσιµες εκτάσεις Αµµουλιανή Πολύγυρος Ποτίδαια Θέρµη Ν. Απολλωνία Αγ. Μάµας Όλυνθος Σκαθάρια Λεπιδόπτερα Μύγες Syrphidae Άλλες µύγες

19 Σφήκες Άλλα έντοµα Κοινές µέλισσες Άλλες µέλισσες Αριθµ. Ειδών Αριθµ. Γενών Πίνακας 4. Συλλογή εντόµων από τα καρποφόρα δένδρα και την αυτοφυή βλάστηση µε τη βοήθεια της απόχης (µε επισήµανση είναι οι περιοχές µη εντατικής εκµετάλλευσης) Αµµουλιανή Ν. Ποτίδαια Πολύγυρος Θέρµη Ν. Απολλωνία Αγ. Μάµας Όλυνθος Colletes 2 1 Andrena Panurgus 1 Halictus 4 1 Lasioglossum Sphecodes 2 1 Systropha 1 Osmia Lithurgus 1 Xylocopa Ceratina 1 Nomada Eucera Anthophora Habropoda 1 Melecta 1 1 Pasites 1 Bombus 2 1 Συνολικός αριθµός ειδών Επίσης από την ίδια έρευνα σε πειραµατισµούς τεχνητής επικονίασης έγινε φανερό ότι η ελεύθερη επικονίαση ήταν κατά πολύ µειωµένη σε σχέση µε τη σταυροεπικονίαση που έγινε µε το χέρι, γεγονός που δηλώνει ότι η επικονίαση των καλλιεργειών αυτών ήταν περιορισµένη λόγω των µειωµένων πληθυσµών µελισσών (Πίνακας 5).

20 Εικόνα 22. Robert Paxton & Φανή Χατζήνα στη έρευνα βιοποικιλότητας των µελισσών (διαχωρισµός µελισσοειδών από παγίδες εδάφους) Πίνακας 5. Ποσοστά καρπόδεσης από κάθε καλλιέργεια στην οποία έγινε τεχνητή επικονίαση µε το χέρι σε σύγκριση µε την ελεύθερη επικονίαση Καλλιέργεια Τύπος επικονίασης Τελική καρπόδεση (%) Αµυγδαλιές- Ν. Ποτίδαια Χωρίς επικονίαση 0.55 ± 0.39 Ελεύθερη επικονίαση 3.82 ± 1.14 Αυτό- επικονίαση 1.84 ± 0.73 Σταυρό-επικονίαση 4.10 ±1.74 Αµυγδαλιές - Θέρµη Χωρίς επικονίαση 0.40 ± 0.40 Ελεύθερη επικονίαση 2.30 ± 0.75 Αυτό- επικονίαση 0.56 ± 0.40 Σταυρό-επικονίαση ± 3.59 Αµυγδαλιές - Ν. Απολλωνία Χωρίς επικονίαση 1.48 ± 0.58 Ελεύθερη επικονίαση ± 2.23 Αυτό- επικονίαση 1.18 ± 0.89 Σταυρό-επικονίαση ± 3.91 Βερικοκιές - Όλυνθος Χωρίς επικονίαση ± 0.81 Ελεύθερη επικονίαση ± 0.99 Αυτό- επικονίαση ± 2.60 Σταυρό-επικονίαση ± 2.29

ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ. Η προσφορά των μελισσών στην αγροτική οικονομία και στη διατήρηση του οικοσυστήματος μέσω της επικονίασης

ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ. Η προσφορά των μελισσών στην αγροτική οικονομία και στη διατήρηση του οικοσυστήματος μέσω της επικονίασης Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος, Διδάκτορας Μελισσοκομίας Επικονίασης Ερευνήτρια Ινστ. Μελισσοκομίας (ΕΘΙΑΓΕ) Τηλ. 23730-91297 Email: fhatjina@instmelissocomias.gr ΕΠΙΟΝΙΑΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ Ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007

Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 ΔΜ 2-2 Γ` ΣΔΠ Σελ. 1 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ επε. (GR-BIO-02) Π Ρ Ο Δ Ι Α Γ Ρ Α Φ Ε Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Σύμφωνα με: Τους Καν. (ΕΚ) 889/2008 & 834/2007 «Φυσιολογική» επε Εθνικής Αντίστασης 66, Αλεξάνδρεια 59300,,

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλευτική δραστηριότητα

Μεταλλευτική δραστηριότητα Μεταλλευτική δραστηριότητα και μέλισσες A. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας, ΑΠΘ H μεταλλευτική δραστηριότητα στη Χαλκιδική θα επηρεάσει σημαντικά το περιβάλλον της μέλισσας και συνεπώς την ίδια τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΕΝΤΟΜΑ ΤΡΕΙΣ ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΜΕΤΑΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ: ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΥΚΥΤΤΑΡΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΕΜΦΑΝΙΖΕΙ ΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΙΑΒΙΩΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΕΥΚΟΙΝΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Η σωστή οργάνωση ενός µελισσιού είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρησή του. Οι δραστηριότητες και η συµπεριφορά των µελισσών έχουν σαν

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσα και Ελλάδα μια Ευλογημένη Παρέα

Μέλισσα και Ελλάδα μια Ευλογημένη Παρέα Μέλισσα και Ελλάδα μια Ευλογημένη Παρέα Εισήγηση : Αικατερίνη Καλαϊτζίδου Τεχνολόγος Γεωπόνος Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής Π.Ε. Πέλλας Μελισσοκομία στην Ε.Ε Στοιχεία Μελιού Ετήσια Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE

ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙ Α ΑΣΟΓΕΩΡΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ ΓΗΣ Θεσσαλονίκη, 4 Φεβρουαρίου 2005 ασογεωργικά συστήµατα και το ευρωπαϊκό πρόγραµµα SAFE Βασίλειος Π. Παπαναστάσης Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Ανήκει στην υποκατηγορία cyanomidines των νεονικοτινοειδών και γι αυτό: 1. Δεν εφαρμόζεται στο έδαφος 2. Δεν θεωρείται πολύ τοξικό

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΚΗ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 3 Μελισσοκομία Ι Η μελισσοκομία αποτελεί κλάδο της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ!

Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ! Εισαγωγή στη Μελισσοκομία: Από το θέλω στο μπορώ! [5/3/2013] e-school by agronomist.gr Δομή του μαθήματος Κεφάλαιο 1 : Κατάταξη της μέλισσας σε φυλές Ποια είναι τα κριτήρια Υβριδισμός Φυλές μελισσών στην

Διαβάστε περισσότερα

Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι

Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Βοτανικό τμήμα Εκπαιδευτικό τμήμα ΜΦΙΚ Η ενότητα «Φύση είναι το σπίτι μας» του βιβλίου της ΜτΠ αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Χ. Τανανάκη, Α. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας Σηροτροφίας Α.Π.Θ. Email: tananaki@agro.auth.gr Website: www.beelab.gr Tel: 2310-472983 2.500.000 Αριθμός Κυψελών

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα

Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνική οργάνωση στα κοινωνικά έντομα Κοινωνικά έντομα Πρόκειται για συγκεκριμένες ομάδες εντόμων: μέλισσες, μυρμήγκια, τερμίτες και σφήκες. Το πλήθος τους και η σημασία τους στα οικοσυστήματα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών

Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Πιλοτικό Πρόγραμμα Επιτήρησης των Απωλειών στις Αποικίες των Μελισσών Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής ΠΕ Ανατολικής Αττικής Εισηγήτρια: Ειρήνη Τσάλου Κτηνίατρος Τα τελευταία χρόνια απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου Άνθος Αναπαραγωγή Το άνθος Λειτουργίες 1. Όργανο εγγενούς παραγωγής των ανώτερων φυτών α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία

Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία Η ζωή µας χωρίς φυτοφάρµακα: Στο δρόµο προς µία Βιώσιµη Γεωργία ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Μάιος 2014 Η δραματική μείωση των πληθυσμών των άγριων και εκτρεφόμενων μελισσών που αναφέρεται τα τελευταία χρόνια στην

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου

Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου Παράγοντες Επιτυχίας του Μελισσοκόμου Στόχος : το κέρδος 1. Να αγαπά τη μέλισσα 2. Να γνωρίζει καλά τη βιολογία της. 3. Να εφαρμόζει σωστές επεμβάσεις στον κατάλληλο χρόνο 4. Να γνωρίζει τη μελισσοκομική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ

Κεφάλαιο 1 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ Κεφάλαιο 1 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ 1.1 Ο άνθρωπος και τα έντοµα Από τις τρεις κύριες οµάδες ζωικών οργανισµών που προσβάλλουν γεωργικές καλλιέργειες, τα Έντοµα, τα Ακάρεα και τους Νηµατώδεις, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Γούναρη Σοφία Γεωπόνος, Ερευνήτρια ΕΘΙΑΓΕ Συστηματική κατάταξη μελισσών και στάδια κοινωνικής εξέλιξης Είδη και φυλές μελισσών Το μελίσσι ως οργανισμός o Οι κηρήθρες του μελισσιού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ι. ΓΕΝΙΚΑ Το είδος και η ποικιλότητα του γενετικού υλικού είναι εξίσου σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Ceuthorrhynchus pallidactylus

Ceuthorrhynchus pallidactylus ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ /ΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΡΑΜΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΥ & ΦΥΤΟΫΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ceuthorrhynchus pallidactylus ΡΑΜΑ 2011 Τί ζημιές

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου

Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΡΑΜΑΣ Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου Γνωριμία με το έντομο καραντίνας. Λήψη προληπτικών μέτρων. Παρουσία του εντόμου στην Ευρώπη Εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία Καταγωγή: Κασπία ΚΕΡΑΣΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus avium Prunus mahaleb(µαχαλέπιος κερασιά) Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ:ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΦΥΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ, ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ 1. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Το σώµα της µέλισσας χωρίζεται σε 3 διακριτά µέρη: την κεφαλή, το θώρακα και την κοιλία. Σε κάθε ένα από αυτά βρίσκονται διάφορα

Διαβάστε περισσότερα

Ο υπονομευτής των φύλλων της τομάτας

Ο υπονομευτής των φύλλων της τομάτας T u t a a b s o l u t a Ο υπονομευτής των φύλλων της τομάτας ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο Προστασίας Φυτών Ηρακλείου Από πού ήρθε; Το μικρολεπιδόπτερο Tuta absoluta, είναι έντομο ιθαγενές

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους

Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους Ποσότητα γόνου & ακμαίων μελισσών Μεταχείριση του μελισσιού κατά τη διάρκεια του έτους Ανάπτυξη γόνου & πληθυσμού στη διάρκεια του έτους Πληθυσμός Παραγωγική φάση Παράλληλη ανάπτυξη γόνος Μείωση γόνου

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΣΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Γεωργιακάκης Παναγιώτης Βιολόγος Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Γιατί δεν συμπαθούμε τις νυχτερίδες; Δραστηριοποίηση τη νύχτα Ενεργητική πτήση Κινέζοι,

Διαβάστε περισσότερα

«οµή βιοκοινότητας µε βάση τις σχέσεις αµοιβαιότητας ανθοφόρων φυτών επικονιαστών στο δάσος καστανιάς της Αγιάσου Λέσβου» Αντώνιος Β.

«οµή βιοκοινότητας µε βάση τις σχέσεις αµοιβαιότητας ανθοφόρων φυτών επικονιαστών στο δάσος καστανιάς της Αγιάσου Λέσβου» Αντώνιος Β. «οµή βιοκοινότητας µε βάση τις σχέσεις αµοιβαιότητας ανθοφόρων φυτών επικονιαστών στο δάσος καστανιάς της Αγιάσου Λέσβου» Αντώνιος Β. Κυριακόπουλος ΙΑΤΡΙΒΗ Που υποβλήθηκε στο Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των αγγειοσπέρμων (Magnoliophyta) Τα αγγειόσπερμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΒΟΜΒΙΝΟΙ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ ΠΕΠΟΝΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γεωπόνος MSc.

ΟΙ ΒΟΜΒΙΝΟΙ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ ΠΕΠΟΝΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γεωπόνος MSc. ΟΙ ΒΟΜΒΙΝΟΙ ΣΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ ΠΕΠΟΝΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γεωπόνος MSc. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2012 Οι βομβίνοι στο θερμοκήπιο Πεπονάκης Κωνσταντίνος, 2012 www.kpeponakis.gr kostas.peponakis@gmail.com Η Eικόνα 1, αποτελεί πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Ο Ευκάλυπτος ο torquata όπως όλοι σχεδόν οι ευκάλυπτοι κατάγεται και αυτός από την μακρινή Αυστραλία, και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μικρό έως µεγάλο µέγεθος. Καταγωγή: Ασία

ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μικρό έως µεγάλο µέγεθος. Καταγωγή: Ασία Καταγωγή: Ασία ΑΜΥΓ ΑΛΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus amygdalus (Prunus communis, Amygdalus communis). Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μικρό έως µεγάλο µέγεθος Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή, οδοντωτά,

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Σημείωμα

Ενημερωτικό Σημείωμα Ενημερωτικό Σημείωμα Αθήνα, 3 εκεμβρίου 2013 Την 1η εκεμβρίου 2013, τα τρία νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα thiamethoxam (που παράγεται από την Syngenta), imidacloprid και clothianidin (που παράγονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΤΕΑΣ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Α τετράμηνο ΘΕΜΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΤΕΑΣ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Α τετράμηνο ΘΕΜΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΤΕΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Α τετράμηνο ΘΕΜΑ Η Μελισσοκομία, η μέλισσα και το περιβάλλον, η κοινωνία των μελισσών. ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΛΑΜΑΝΤΑΡΙΩΤΗ ΒΙΟΛΕΤΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας

3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας 3 ο Εργαστήριο Γενικής Εντομολογίας ΤΥΠΟΙ ΕΝΤΟΜΟΠΑΓΙΔΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΑΓΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΤΟΜΩΝ Καθ. Ν. Παπαδόπουλος Δρ. Κων/νος Ζάρπας Βασικές χρήσεις εντομοπαγίδων Παρακολούθηση πληθυσμών Καταπολέμηση (μαζική παγίδευση)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. Αριθμ. Πρωτοκόλλου: ΕΛΕ_2013_0307 Μυτιλήνη, 18 Ιανουαρίου 2013

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. Αριθμ. Πρωτοκόλλου: ΕΛΕ_2013_0307 Μυτιλήνη, 18 Ιανουαρίου 2013 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αριθμ. Πρωτοκόλλου: ΕΛΕ_2013_0307 Μυτιλήνη, 18 Ιανουαρίου 2013 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

INCOFRUIT - (HELLAS)

INCOFRUIT - (HELLAS) Αριθ. Πρωτ. 251/ Σελ 1 Αθήνα 16.4,2008 1 Προς ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗ Κε Συνάδελφε Θέµα: Ενηµερωτικό δελτίο για την αγορά αγροτικών προϊόντων στη Γερµανία Παραθέτουµε συνηµµένα το πρώτο ενηµερωτικό δελτίο µε ειδήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ζ Ι Ν 30 Ζιζάνια - αναγνώριση & αντιμετώπιση Βλήτο άσπρο Amaranthus albus L. Amaranthaceae AMAAL Tumble pigweed Το άσπρο βλήτο είναι ετήσιο, εαρινό, δικοτυλήδονο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

αυτό από το άρθρο 14 των περί Σπόρων Νόμων του 1998 και 2002, εκδίδει 173(1) του 2002.

αυτό από το άρθρο 14 των περί Σπόρων Νόμων του 1998 και 2002, εκδίδει 173(1) του 2002. Ε.Ε. Παρ. 111(1) 1687 Κ.Δ.Π. 192/2005 Αρ. 3980, 15.4.2005 Αριθμός 192 Οι περί Σπόρων (Ελαιούχα και Κλωστικά Φυτά) (Τροποποιητικοί) Κανονισμοί του 2005 οι οποίοι εκδόθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα Εκτροφή Μεταξοσκώληκα 1 / 5 Ας σημειωθεί ότι η παραγωγή μεταξιού στην Ελλάδα είναι ελλειμματική. Η σηροτροφία μπορεί να αποδώσει σε διάστημα μόλις 45 ημερών, ένα αρκετά ικανοποιητικό εισόδημα νωρίς το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ:

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ: Άριστη ποιότητα αλλά και αρκετή ποσότητα Γρήγορα στην καρποφορία από τη φύτευση Μείωση καλλιεργητικών δαπανών Εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Παραγωγής και πιστοποίηση αυτής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Frankliniella occidentalis (Thysanoptera: Thripidae) (κν. θρίπας της Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια για εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta).

Απαραίτητα Μέσα. Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος. Ta... για την. του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Ta... Απαραίτητα Μέσα για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση του προβλήματος του φυλλορρύκτη της τομάτας (Τuta absoluta). Φερομόνη Τuta-500 Φερομόνη Τua-Optima Tuta Roll Ferolite εισαγωγη O φυλλορρύκτης της τομάτας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Γιγαρτόκαρπα Μηλιά (Malus pumilla)

Γιγαρτόκαρπα Μηλιά (Malus pumilla) Σκοπός της άσκησης Τρόπος καρποφορίας οπωροφόρων δένδρων κύρια καρποφόρα όργανα των οπωροφόρων δέντρων σε ποια ηλικίας βλαστούς βρίσκονται τα καρποφόρα όργανα µακροσκοπική διάκριση βλαστοφόρων από ανθοφόρους

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665)

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665) Σχετικά με τη μύτη μιας λεπτής βελόνας «Θα ξεκινήσουμε πρώτα τις διερευνήσεις μας με τις παρατηρήσεις σωμάτων που είναι απλά στη φύση τους και σιγά-σιγά θα προχωρήσουμε σε πιο σύνθετα. Με αυτή τη μέθοδο,

Διαβάστε περισσότερα

Το κόκκινο σκαθάρι Rhynchophorus ferrugineus Απειλεί το φοινικόδασος Ενημερώσου Προστάτευσε το φοινικόδασος

Το κόκκινο σκαθάρι Rhynchophorus ferrugineus Απειλεί το φοινικόδασος Ενημερώσου Προστάτευσε το φοινικόδασος Το κόκκινο σκαθάρι Rhynchophorus ferrugineus Απειλεί το φοινικόδασος Ενημερώσου Προστάτευσε το φοινικόδασος Ο κόκκινος ρυγχωτός κάνθαρος (σκαθάρι) το έντοµο δηλαδή Rhynchophorus ferrugineus, είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής

Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Βιολογία Α' Λυκείου Λύκειο Επισκοπής Κεφάλαιο 12ο Αναπαραγωγή Ανάπτυξη Μαυροματάκης Γιώργος- Βιολόγος σχολική χρονιά 2011-2012 1ο Μάθημα Κεφ. 12 Οι ζωντανοί οργανισμοί, ανεξάρτητα εάν ανήκουν στα Βακτήρια,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23 Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) Η κοινή πόα είναι ετήσιο, φθινοπωρινό ή εαρινό, µονοκοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και µε µήκος καλαµιού µέχρι 30 cm. Αναπαράγεται µε

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο

Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο Το μέλι δεν είναι απλά μία γλυκαντική ουσία αν και μέχρι τα μέσα του 18 ου αιώνα, ήταν η μοναδική γλυκαντική ουσία που είχε στη διάθεσή του ο άνθρωπος. Στους αιγυπτιακούς παπύρους, πριν από 3.500 χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae)

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) 14 ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) Το δωδεκάνθι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 30 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους και φυτρώνει από το φθινόπωρο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΓΕΝΩΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ Πολλά καλλιεργούµενα φυτά αναπαράγονται αγενώς: πατάτα, φράουλα, σακχαροκάλαµο, αµπέλι και οι δενδρώδεις καλλιέργειες Οι λόγοι:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Σύνθεση χρωμάτων

Φύλλο Εργασίας. Σύνθεση χρωμάτων Φύλλο Εργασίας Σύνθεση χρωμάτων Η ώρα της πρόβλεψης Τι χρώμα έχουν τα πορτοκάλια; Μπορούμε να τα δούμε κίτρινα; (χωρίς να τα βάψουμε!). Αν ΝΑΙ, πώς; Μπορούμε να τα δούμε μπλε; Αν ΝΑΙ, πώς; Η ώρα της πειραματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΑΝΘΟΥΣ Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία Υλικά Διαλύματα - Χρωστικές Μεγεθυντικός

Διαβάστε περισσότερα