ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Αξιολόγηση της επίδρασης συνθετικών και βοτανικής προέλευσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Σπύρου Ιωάννα-Μαρία Γεωπόνος Επιβλέπουσα Καθηγήτρια Ουρανία Μενκίσογλου-Σπυρούδη ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ο.Μενκίσογλου-Σπυρούδη Ε.Παπαδοπούλου-Μουρκίδου Δ.Καρπούζας ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Εκφράζω τις ευχαριστίες μου στην καθηγήτρια κα. Ο. Μενκίσογλου Σπυρούδη για την ανάθεση του θέματος της μεταπτυχιακής μου διατριβής, την καθοδήγηση της στην εκτέλεση των πειραμάτων, τη συγγραφή και τις διορθώσεις στο κείμενο της διατριβής. Ευχαριστώ πολύ την καθηγήτρια κα. Ε. Παπαδοπούλου Μουρκίδου για τη συμμετοχή της στην τριμελή εξεταστική επιτροπή. Επίσης ευχαριστώ θερμά τον λέκτορα κ. Δ. Καρπούζα για την πολύ σημαντική βοήθεια που μου πρόσφερε στην οργάνωση των πειραμάτων, στην επεξεργασία των αποτελεσμάτων, στη συγγραφή, στη διόρθωση του κειμένου της μεταπτυχιακής μου διατριβής και τις πολύτιμες συμβουλές του καθ όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας. Τον ευχαριστώ και για τη συμμετοχή του στην τριμελή εξεταστική επιτροπή. Επιπλέον ευχαριστώ θερμά τους υποψήφιους διδάκτορες κα. Κ. Σουνά, για την καθοδήγηση μου μέσα στο εργαστήριο και την εκμάθηση του χειρισμού του χρωματογράφου, κα. Ντάλλη Ν. και κ. Μ. Καραζαφείρη για την πολύτιμη βοήθειά τους. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά και το προσωπικό των εργαστηρίων Γεωργικών φαρμάκων, Γεωργικής Χημείας και Εδαφολογίας, για τη βοήθεια και την άριστη συνεργασία τους κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού κύκλου των σπουδών μου. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς και την οικογένεια μου για την συνεχή υποστήριξη στην απόφαση μου αυτή να πραγματοποιήσω τις μεταπτυχιακές σπουδές μου και την ανεκτίμητη βοήθειά τους.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Φυτοπροστατευτικές ουσίες Τύχη και συμπεριφορά των Φ.Ο. στο έδαφος Διεργασίες διάσπασης / αποδόμησης Αβιοτική διάσπαση Μικροβιακή αποδόμηση Οι μικροοργανισμοί Μικροβιακά κύτταρα Κυτταροπλασματική μεμβράνη και φωσφολιπίδια Κυτταρικό τοίχωμα των προκαρυωτών Αλληλεπίδραση μικροοργανισμών και εδάφους μετά από εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών Τεχνικές για τη μέτρηση των επιδράσεων γεωργικών πρακτικών στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους Τεχνική ανάλυσης και προσδιορισμός των φωσφολιπιδίων των λιπαρών οξέων (PLFAs) PLFAs που χαρακτηρίζουν ομάδες μικροοργανισμών Αξιολόγηση των PLFAs ως βιοδείκτες Τα PLFAs, ως βιοδείκτες έκθεσης σε στρεσογόνους παράγοντες...25

4 1.6. Επίδραση των συνθετικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων στη μικροβιακή κοινότητα Fosthiazate Επίδραση καπνιστικών Φ.Ο. στη μικροκοινότητα του εδάφους Sodium Tetrathiocarbonate Metham Sodium Εφαρμογή βοτανικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων Azadirachtin/Neem Quillajia Melia azedarach Ερευνητικοί σκοποί ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Επιλογή πειραματικού αγρού-εδάφους Θέσεις δειγματοληψίας και φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του εδάφους Μετρήσεις και Πειράματα Μετρήσεις εδαφολογικών χαρακτηριστικών Προσδιορισμός του ph των εδαφών Προσδιορισμός της υγρασίας των εδαφών Συνολική Βιομάζα των εδαφών Πείραμα υπό ελεγχόμενες συνθήκες Περιγραφή του πειράματος...45

5 Πείραμα αγρού Φ.Π. που εφαρμόστηκαν και υπολογισμός των ποσοτήτων Αναλυτική μέθοδος για τον προσδιορισμό των PLFAs Αντιδραστήρια Υλικά και όργανα Εστεροποίηση του δεκαεννεαοϊκού οξέος (19:0) Περιγραφή μεθόδου για τον προσδιορισμό των PLFAs Αέριος χρωματογραφία (GC) Καμπύλες αναφοράς Πειράματα ανάκτησης Αντικατάσταση χλωροφορμίου από διχλωρομεθάνιο Στατιστική ανάλυση ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Μετρήσεις μικροβιακής βιομάζας Πρότυπη καμπύλη λευκίνης Πείραμα σε ελεγχόμενες συνθήκες Πείραμα αγρού Μέθοδος προσδιορισμού των PLFAs Καμπύλη αναφοράς του C 19 -Me Πειράματα ανάκτησης του C 19 -Me Ευαισθησία και επαναληψιμότητα της μεθόδου...66

6 Χρήση διχλωρομεθανίου σε αντικατάσταση του χλωροφορμίου στην μέθοδο PLFAs Ανάλυση των PLFAs Στατιστική ανάλυση Πείραμα υπό ελεγχόμενες συνθήκες Πείραμα αγρού ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...114

7 αφιερωμένο στον Κλεάνθη

8 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία, μελετήθηκε η επίδραση συνθετικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων (Φ.Π.) metham sodium (MS), sodium tetrathiocarbonate (SoTe), fosthiazate και των Φ.Π. βοτανικής προέλευσης azadirachtin, quillajia καθώς και του φυτού Melia azedarach στην σύσταση της μικροβιακής κοινότητας τους εδάφους. Οι επιδράσεις των Φ.Π. στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους μελετήθηκαν με τη μέθοδο προσδιορισμού λιπαρών οξέων των φωσφολιπιδίων (PLFAs) σε πειράματα εργαστηρίου και αγρού όπου τα Φ.Π. εφαρμόστηκαν στις προτεινόμενες δόσεις. Η εκχύλιση των PLFAs πραγματοποιήθηκε με τη χρήση στηλών οξειδίου πυριτίου (Solid Phase Extraction, SPE-Si) και ακολούθησε χημική επεξεργασία, ώστε να προκύψουν οι αντίστοιχοι μεθυλεστέρες. Η ταυτοποίηση και ποσοτικοποίηση τους πραγματοποιήθηκε σε αέριο χρωματογράφο με ανιχνευτή Ιονισμού Φλογός (FID). Oι ανακτήσεις των PLFAs κυμάνθηκαν από 91 ως 95,25%. Τα δεδομένα που προέκυψαν αναλύθηκαν με την στατιστική μέθοδο ανάλυσης των Κυρίων Συνιστωσών (Principal Component Analysis). Τα Φ.Π βοτανικής προέλευσης (Quillajia, Azadirachtin) δεν προκάλεσαν σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα σε σχέση με τον μάρτυρα, ενώ το οργανοφωσφορικό fosthiazate προκάλεσε μικρή μείωση των μικροβιακών PLFAs. Για το πείραμα υπό ελεγχόμενες συνθήκες διαπιστώθηκε ότι η εφαρμογή αλεσμένου-ξηρού καρπού από το φυτό Melia azadirachta προκάλεσε σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές στη μικροβιακή κοινότητα που οφείλονται στην σημαντική αύξηση των μυκήτων και αρνητικών κατά Gram βακτηρίων που ευνοήθηκαν από την περίσσεια θρεπτικών στοιχείων που ελευθερώθηκαν στο έδαφος από την προσθήκη αλεσμένου-ξηρού καρπού Melia. Η εφαρμογή του καπνιστικού MS μείωσε σημαντικά την συγκέντρωση των μικροβιακών PLFAs στο έδαφος, καθώς και τον πληθυσμό των μυκήτων και των αρνητικών κατά Gram βακτηρίων, ενώ αντίθετα ευνόησε την επικράτηση θετικών κατά Gram βακτηρίων. Οι επιδράσεις του metham sodium στην μικροβιακή κοινότητα δεν ήταν πλέον εμφανής 60 ημέρες μετά την εφαρμογή. Για το πείραμα αγρού τα Φ.Π. βοτανικής προέλευσης (Quillajia, Azadirachtin) δεν προκάλεσαν σημαντικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους σε 1

9 σχέση με τον μάρτυρα. Τα καπνιστικά MS και SoTe προκάλεσαν σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους που ήταν ανάλογες με αυτές που παρατηρήθηκαν στο πείραμα εργαστηρίου αλλά διατηρήθηκαν εμφανής για τουλάχιστον 90 ημέρες, όση και η διάρκεια του πειράματος Το οργανοφωσφορικό fosthiazate προκάλεσε μια μικρή ποσοτική και ποιοτική μεταβολή στην σύσταση της μικροβιακής κοινότητας μετά από 30 ημέρες. Συμπερασματικά τα βοτανικά Φ.Π. όταν χρησιμοποιηθούν στις προτεινόμενες δόσεις δεν φαίνεται να προκαλούν σημαντικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους σε αντίθεση με τα καπνιστικά όπως το MS που προκαλούν σημαντικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα. 2

10 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Φυτοπροστατευτικές ουσίες Οι φυτοπροστατευτικές ουσίες (Φ.Ο.) αποτελούν βασικό παράγοντα της σύγχρονης γεωργικής πρακτικής καθώς η ορθολογική χρήση τους είναι απαραίτητη για αυξημένη ποιοτικά και ποσοτικά παραγωγή γεωργικών προϊόντων. Από την άλλη πλευρά η μη ορθή εφαρμογή τους αυξάνει τον κίνδυνο ρύπανσης του περιβάλλοντος, και αυτό επιβεβαιώνεται από τη συχνή ανίχνευση τους στα υπόγεια και επιφανειακά ύδατα. Η τύχη των Φ.Ο. στο περιβάλλον και ειδικότερα στο έδαφος επηρεάζεται από ποικίλες διεργασίες και αποτελεί αντικείμενο μελέτης και έρευνας, διότι καθορίζει την υπολειμματικότητα τους σε αυτό, την κίνηση και μεταφορά τους σε επιφανειακά και υπόγεια ύδατα καθώς επίσης και τις επιδράσεις τους στο οικοσύστημα του εδάφους. Σημαντικός αριθμός Φ.Ο. αν και εφαρμόζονται στις προτεινόμενες δόσεις καταλήγουν στα υπόγεια και επιφανειακά ύδατα (Pimentel, 2005). Oι κύριες ανησυχίες είναι δύο. Αρχικά το 50% του πληθυσμού αντλεί πόσιμο νερό από το έδαφος προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες του. Επιπλέον όμως και το έδαφος μπορεί να είναι επιβαρυμένο με υπολείμματα Φ.Ο., ενώ παράλληλα έχει διαταραχθεί η ισορροπία και οι μικροοργανισμοί σε αυτό δεν είναι αρκετοί, ώστε να μειώσουν τις ποσότητες των υπολειμμάτων (Pimentel, 2005) Τύχη και συμπεριφορά των Φ.Ο. στο έδαφος Οι διεργασίες που επηρεάζουν την τύχη των Φ.Ο. ύστερα από την εφαρμογή τους στο έδαφος μπορούν να διαχωριστούν σε χημικές, μηχανικές ή μικροβιακές. Στις χημικές διεργασίες συμπεριλαμβάνονται η προσρόφηση/εκρόφηση (absortion), η εξάτμιση (evaporation), η φωτόλυση (photolysis) και άλλες αβιοτικές οδοί διάσπασης, ενώ στις μηχανικές η έκπλυση (leaching) (Walker 1994), η οριζόντια ενδορροή (lateral drainage), η επιφανειακή απορροή (surface run-off) και η πρόσληψη από τα φυτά (plant uptake). Οι σπουδαιότερες από αυτές είναι ίσως η προσρόφηση και η αβιοτική αποδόμηση και καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό την 3

11 τύχη των Φ.Ο. στο έδαφος. Η μικροβιακή αποδόμηση αποτελεί επίσης μια από τις πιο σημαντικές διεργασίες απομάκρυνσης των περισσοτέρων Φ.Ο. στο έδαφος. Η μεταφορά των Φ.Ο. από το έδαφος στο νερό, στον αέρα, και στα φυτικά προϊόντα εξαρτάται και καθορίζεται από αυτές τις διεργασίες. Η σημασία αυτών των διεργασιών για την παραμονή ή απομάκρυνση των Φ.Ο. από το έδαφος επηρεάζεται άμεσα από τις φυσικές και χημικές τους ιδιότητες, όπως είναι ο βαθμός ιονισμού, το είδος του φορτίου, η υδατοδιαλυτότητα και η πτητικότητά τους. Επιπλέον η συμπεριφορά Φ.Ο εξαρτάται άμεσα από τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του εδάφους, την κλίση και μορφολογία της επιφάνειας του εδάφους, τις γεωργικές πρακτικές και το μικροκλίμα κάθε γεωργικής περιοχής (Carter 2000) Διεργασίες διάσπασης / αποδόμησης Από τη συνολική ποσότητα των οργανικών ξενοβιοτικών ουσιών που εφαρμόζεται στο έδαφος, το μεγαλύτερο ποσοστό απομακρύνεται μέσω δύο κυρίως διεργασιών: 1) της αβιοτικής διάσπασης και 2) της μικροβιακής αποδόμησης. Και οι δύο οδηγούν σε μείωση της τελικής ποσότητας της Φ.Ο. που θα φτάσει στον οργανισμό-στόχο. Η ισχυρή προσρόφηση συνδέεται άμεσα με την αύξηση της υπολειμματικότητας μιας Φ.Ο. στο έδαφος (Wauchope et al., 2002), διότι τα μόρια των Φ.Ο. που προσροφώνται στα σωματίδια του εδάφους, δεν είναι άμεσα διαθέσιμα για βιοαποδόμηση. Tο ph του εδάφους επηρεάζει σημαντικά τον ιονισμό των ασθενών οξέων και των ασθενών βάσεων, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει σημαντικά τη βιοτική και αβιοτική αποδόμηση των Φ.Ο. (Weber et al., 2000) Αβιοτική διάσπαση Οι αβιοτικές διεργασίες μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη διάσπαση ορισμένων Φ.Ο. (Vega et al., 2000). Η αβιοτική αποδόμηση εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του εδάφους όπως είναι το ph και η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων (CEC) αλλά και από εδαφοκλιματικούς παράγοντες όπως είναι η 4

12 θερμοκρασία και η υγρασία (Walker 1991, Zheng and Cooper, 1996). Ειδικότερα, στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα όπου η μικροβιακή δραστηριότητα είναι περιορισμένη, η διάσπαση των Φ.Ο. πραγματοποιείται κυρίως με αβιοτικές διεργασίες. Οι Φ.Ο. αποδομούνται αβιοτικά μέσω διεργασιών όπως η υδρόλυση, η οξειδοαναγωγή, η αφυδραλογόνωση, η απαλογόνωση και η φωτόλυση (Wolfe et al.,1990, Kookana et al., 1998). H υδρόλυση μπορεί να πραγματοποιηθεί παρουσία Η 2 Ο, Η 3 Ο +, ΟΗ - και ορίζεται ως ουδέτερη, όξινη και αλκαλική αντίστοιχα και είναι άμεσα εξαρτώμενη από το ph του υποστρώματος. Η οξειδοαναγωγή μπορεί να οφείλεται σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες. Οι οξειδώσεις είναι οι σημαντικότερες αντιδράσεις και πραγματοποιούνται κυρίως στα ανώτερα στρώματα του εδάφους, όπου υπάρχουν υψηλές συγκεντρώσεις Ο 2 και αεροβικές συνθήκες. Αντίθετα, οι αναγωγικές αντιδράσεις παρατηρούνται κυρίως στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα ή υπό αναερόβιες συνθήκες στο έδαφος (Κördel et al.,1995). Φωτόλυση είναι η διάσπαση των Φ.Ο. κατά την έκθεσή τους σε ακτινοβολία. Η υπεριώδης ακτινοβολία του ηλίου μπορεί να προκαλέσει τη διάσπαση πολλών ομάδων οργανικών Φ.Ο. (π.χ. διθειοκαρβαμιδικά ζιζανιοκτόνα και δινιτροανιλίνες) στο έδαφος, όταν αυτές εφαρμοστούν χωρίς ενσωμάτωση, στην επιφάνεια του εδάφους και παραμείνουν εκτεθειμένες στο ηλιακό φως για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο οργανικός άνθρακας του εδάφους και τα κολλοειδή της αργίλου εκτός από το σημαντικό τους ρόλο στην προσρόφηση, αποτελούν συνήθεις επιφάνειες κατάλυσης αβιοτικών αντιδράσεων διάσπασης Φ.Ο. (Stevenson et al.,1982, Senesi and Chen, 1989, Kookana et al., 1998). Τα κολλοειδή της αργίλου στο έδαφος είναι συνήθως καλυμμένα από λεπτά στρώματα χουμικών ουσιών και μεταλλικών οξειδίων που συμμετέχουν σ αυτές τις διεργασίες Μικροβιακή αποδόμηση Η αποδόμηση των περισσοτέρων σύγχρονων Φ.Ο. στο έδαφος οφείλεται στη μικροβιακή διάσπαση (Alexander, 1985). Η μικροβιακή διάσπαση μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε άμεσα διαμέσου μεταβολικών διεργασιών, όπως ανοργανοποίηση, συμμεταβολισμός, πολυμερισμός, συμπλοκοποίηση και 5

13 συσσώρευση, ή έμμεσα μέσα από δευτερεύουσες επιδράσεις της μικροβιακής δραστηριότητας που μεταβάλουν το ph και ενεργοποιούν νέες οξειδοαναγωγικές διεργασίες (Bollag and Liu 1990a, Kookana et al., 1998). Στο έδαφος η μικροβιακή διάσπαση των Φ.Ο. πραγματοποιείται από διάφορες ομάδες μικροοργανισμών όπως μύκητες, βακτήρια, ακτινομύκητες και φύκη (Levanon, 1993). Η αποδόμηση στο έδαφος in situ συνήθως επιτυγχάνεται από ομάδες μικροοργανισμών (consortia) παρά από μεμονωμένα στελέχη (Aislabie and Lioyd-Jones, 1995). Η αποδομητική ικανότητα των διαφόρων μικροοργανισμών στο έδαφος εξαρτάται από τα διαφορετικά ενζυμικά συστήματα που διαθέτουν και τα οποία τους δίνουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις Φ.Ο. ως πηγές ενέργειας για την αύξηση και ανάπτυξη τους. Οι περισσότεροι μικροοργανισμοί του εδάφους αναπτύσσονται σε λεπτά στρώματα φιλμ υγρασίας του εδάφους που περιβάλλουν τα κολλοειδή του εδάφους. Υψηλότερη μικροβιακή δραστηριότητα παρατηρείται ως επί τω πλείστων σε επιφανειακά εδαφικά στρώματα με συνέπεια την ταχύτερη αποδόμηση των Φ.Ο. στο επιφανειακό έδαφος, καθώς επίσης και σε περιοχές στις οποίες επικρατούν θερμά και υγρά κλίματα (Topp et al., 1997). Προκειμένου να πραγματοποιηθεί η απoδόμηση μιας Φ.Ο., οι μικροοργανισμοί του εδάφους ή τα καταβολικά ένζυμα που παράγουν πρέπει να έρθουν σε επαφή με την ουσία και στη συνέχεια αυτή ή τα προϊόντα του μεταβολισμού της να εισέλθουν στο εσωτερικό του κυττάρου (Aislabie and Lioyd- Jones, 1995). Η οργανική ουσία, η θερμοκρασία, η σχετική υγρασία και το ph επιδρούν στη μικροβιακή διάσπαση των Φ.Ο. Συγκεκριμένα έχει διαπιστωθεί ότι τα περισσότερα είδη μυκήτων και ακτινομυκήτων του εδάφους ευνοούνται σε ελαφρώς όξινα ως ουδέτερα εδάφη, ενώ τα βακτήρια αναπτύσσονται καλύτερα και επικρατούν σε ουδέτερα και αλκαλικά εδάφη (Burns, 1976). Τα επικρατέστερα είδη αποδομητικών μικροοργανισμών του εδάφους καθορίζουν συνήθως την ταχύτητα διάσπασης των Φ.Ο. Κατά συνέπεια η γνώση της σύστασης της μικροβιακής κοινότητας του εδάφους διευκολύνει την εκτίμηση της ταχύτητας αποδόμησης και της τύχης ορισμένων χημικών ενώσεων. 6

14 1.2. Οι μικροοργανισμοί Τα κύτταρα ζουν στη φύση σε στενή αλληλεξάρτηση με άλλα κύτταρα, σχηματίζοντας συναθροίσεις που λέγονται πληθυσμοί. Αυτοί οι πληθυσμοί συντίθενται από ομάδες συγγενικών κυττάρων, που κατά κανόνα έχουν προέλθει από τις διαδοχικές διαιρέσεις ενός μόνο γονικού κυττάρου. Η ακριβής περιβαλλοντική θέση στην οποία διαβιεί ένας μικροβιακός πληθυσμός καλείται ενδιαίτημα. Μικροβιακά ενδιαιτήματα συναντούμε όχι μόνο σε αναμενόμενα μέρη αλλά και σε άλλα πολύ πιο ασυνήθιστα, σε ορισμένα εκ των οποίων επικρατούν τόσο ακραίες συνθήκες, ώστε να είναι ακατάλληλα για ανώτερες μορφές ζωής (Madigan et al., 2005). Στη φύση, οι διάφοροι πληθυσμοί των κυττάρων σπάνια ζουν μόνοι τους. Αντιθέτως συμβιώνουν και αλληλεπιδρούν με άλλους κυτταρικούς πληθυσμούς, σχηματίζοντας συναθροίσεις που ονομάζονται μικροβιακές κοινότητες. Η μικροβιακή ποικιλότητα είναι προϊόν μικροβιακής εξέλιξης και οποιαδήποτε φυσική ουσία, καθώς και οι περισσότερες συνθετικές μπορούν να διασπαστούν από ένα ή περισσότερους μικροοργανισμούς. Κατόπιν σύγκρισης των μικρομορίων των ριβοσωμάτων και ιδιαιτέρα των ριβοσωμικών RNA έχουν αναγνωριστεί τρεις φυλογενετικά διακριτές γενεαλογίες: τα Βακτήρια και τα Αρχαία που περιέχουν μόνο προκαρυώτες και τα Ευκάρεα που περιέχουν ευκαρυώτες (Madigan et al., 2005). Τα ευκαρυωτικά κύτταρα είναι κατά κανόνα μεγαλύτερα και πολυπλοκότερα από τα προκαρυωτικά. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα των Ευκαρυωτών είναι η παρουσία μεμβρανοπερίκλειστων δομών που ονομάζονται οργανίδια, όπως ο πυρήνας, οι χλωροπλάστες και τα μιτοχόνδρια. Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς ανήκουν τα φύκη, οι μύκητες και τα πρωτόζωα Μικροβιακά κύτταρα Τα μικροβιακά κύτταρα είναι κατά κανόνα αόρατα με γυμνό μάτι. Όλα τα μικροβιακά κύτταρα διαθέτουν τα ίδια χαρακτηριστικά στη δομή τους το κυριότερο εκ των οποίων είναι η κυτταροπλασματική μεμβράνη, η οποία αποτελεί το φραγμό που διαχωρίζει το εσωτερικό τους από τον περιβάλλοντα χώρο. Τα θρεπτικά συστατικά 7

15 και οι υπόλοιπες ουσίες που χρειάζεται το κύτταρο εισέρχονται στο εσωτερικό του μέσω της κυτταροπλασματικής μεμβράνης και μέσω αυτής εξέρχονται προϊόντα του, άχρηστα ή μη. Το κυτταρικό τοίχωμα είναι ένα αδιαπέραστο στρώμα που βρίσκεται εξωτερικά της κυτταροπλασματικής μεμβράνης και προσδίδει δομική αντοχή στο κύτταρο. Κυτταρικό τοίχωμα διαθέτουν τα φυτικά κύτταρα και οι περισσότεροι μικροοργανισμοί Κυτταροπλασματική μεμβράνη και φωσφολιπίδια Η κυτταροπλασματική μεμβράνη είναι μια λεπτή δομή που περιβάλλει πλήρως το κύτταρο και αποτελεί το φραγμό ανάμεσα στο εσωτερικό του κυττάρου (κυτταρόπλασμα) και στο περιβάλλον του. Αν διαρραγεί η μεμβράνη, η συνοχή του κυττάρου καταστρέφεται, τα εσωτερικά συστατικά του διαρρέουν στο περιβάλλον και το κύτταρο πεθαίνει. Η γενική δομή των βιολογικών μεμβρανών είναι μια διπλοστοιβάδα φωσφολιπιδίων. Τα φωσφολιπίδια ή γλυκεροφωσφολιπίδια των μεμβρανών περιέχουν στο μόριό τους μια υδρόφιλη ουρά (γλυκερόλη) και μια υδρόφοβη κεφαλή (λιπαρό οξύ), γεγονός που τα καθιστά ιδανικές δομικές μονάδες για τις βιολογικές μεμβράνες. Τα φωσφολιπίδια είναι δυνατό να απαντούν σε πολλές διαφορετικές χημικές μορφές, λόγω της ποικιλομορφίας των λιπαρών οξέων ή των φωσφορικών ομάδων που μπορούν να συνδέονται στο δομικό σκελετό της γλυκερόλης. Κατά τη συσσώρευση τους τα φωσφολιπίδια σε ένα υδατικό διάλυμα, τα φωσφολιπίδια εκδηλώνουν την τάση να σχηματίσουν δομές διπλοστιβάδας, δηλαδή τα λιπαρά οξέα στρέφονται το ένα προς το άλλο δημιουργώντας ένα υδρόφοβο περιβάλλον, ενώ τα υδρόφιλα μέρη παραμένουν εκτεθειμένα στο εξωτερικό υδρόφιλο περιβάλλον, όπου επικοινωνούν με μόρια νερού. Στις υδρόφιλες επιφάνειες της κυτταρικής μεμβράνης μπορούν να προσαρτώνται υδρόφιλες πρωτεΐνες και άλλες πολικές ή και φορτισμένες ουσίες, όπως ιόντα μετάλλων (Εικόνα 1.1). Η διπλοστιβάδα είναι πιθανότατα η σταθερότερη διευθέτηση που μπορούν να υιοθετήσουν τα λιπιδικά μόρια σε ένα υδατικό περιβάλλον. 8

16 Τα λιπίδια αποτελούν τα ιδεώδη δομικά συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών κυρίως λόγω των χημικών τους ιδιοτήτων. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να συζητηθεί στη συνέχεια η χημική τους δομή. Τα λιπίδια αποτελούν σημαντικά μακρο-μόρια που έχουν ως βασικές χημικές ιδιότητες τη μικρή διαλυτότητά τους στο νερό, τη διαλυτότητά τους σε οργανικούς διαλύτες και κοινό χαρακτηριστικό τον υδρόφοβο (λιπόφιλο) χαρακτήρα του (Διαμαντίδης 1994). Τα λιπαρά Εικόνα 1.1. Σχηματική απεικόνιση της μεμβράνης οξέα αποτελούν τα κύρια συστατικά των λιπιδίων σε Βακτήρια και Ευκάρυα. Τα λιπαρά οξέα έχουν ενδιαφέρουσες χημικές ιδιότητες, διότι περιέχουν τόσο υδρόφιλες όσο και υδρόφοβες περιοχές. Τα κοινά λιπαρά οξέα χωρίζονται σε κορεσμένα, ακόρεστα με τριμελή δακτύλιο, διακλαδισμένα και υδροξυοξέα. Ο βιολογικός ρόλος των λιπαρών οξέων είναι ποικίλος. Κυρίως συμμετέχουν με τη μορφή φωσφολιπιδίων στη δομή των μεμβρανών και επίσης με τη μορφή των γλυκεριδίων τους επιτρέπουν στο κύτταρο να αποθηκεύει την περίσσεια της παραγόμενης μεταβολικής τους ενέργειας και την περίσσεια των ατόμων άνθρακα (Διαμαντίδης 1994). Στα λιπίδια συμπεριλαμβάνονται τα απλά λιπίδια και τα σύνθετα λιπίδια. Τα απλά λιπίδια είναι λιπαρά οξέα συνδεδεμένα με την αλκοόλη γλυκερόλη μέσω εστερικού δεσμού. Τα απλά λιπίδια αναφέρονται και ως τριγλυκερίδια, διότι έχουν τρεις ομάδες λιπαρού οξέος συνδεδεμένες με το μόριο της γλυκερόλης. Τα σύνθετα λιπίδια είναι απλά λιπίδια που περιέχουν είτε πρόσθετα στοιχεία, όπως φωσφόρο, άζωτο ή θείο, είτε μικρές υδρόφιλες ενώσεις άνθρακα όπως σάκχαρα, αιθανολαμίνη, σερίνη, ή χολίνη. Τα λιπίδια που περιέχουν τη φωσφορική ομάδα, δηλαδή τα φωσφολιπίδια (Εικόνα 1.2), αποτελούν σημαντική κατηγορία σύνθετων λιπιδίων, αφού όπως προαναφέρθηκε διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη 9

17 δομή της κυτταροπλασματικής μεμβράνης (Madigan et al., 2005) και έχουν χρησιμοποιηθεί ως δείκτες για την ταυτοποίηση βακτηρίων. Εικόνα 1.2. Σχηματική απεικόνιση φωσφολιπιδίου Τα λιπίδια των Αρχαίων χαρακτηρίζονται από χημική ιδιαιτερότητα. Σε αντίθεση με τα λιπίδια των Βακτηρίων και Ευκαρύων, όπου τα λιπαρά οξέα συνδέονται στο μόριο της γλυκερόλης με εστερικούς δεσμούς, τα λιπίδια των Αρχαίων έχουν αιθερικούς δεσμούς μεταξύ γλυκερόλης και των υδρόφοβων πλευρικών αλυσίδων τους. Επιπλέον, τα λιπίδια των Αρχαίων στερούνται λιπαρών οξέων και αντί αυτών έχουν πλευρικές αλυσίδες από επαναλαμβανόμενες μονάδες ισοπρενίου. Ωστόσο η γενική δομή των μεμβρανών, με το υδρόφοβο εσωτερικό και τις εσωτερικές και εξωτερικές υδρόφιλες επιφάνειες, διακρίνεται και στα Αρχαία (Madigan et al., 2005) Κυτταρικό τοίχωμα των προκαρυωτών Η σύσταση του κυτταρικού τοιχώματος των βακτηρίων αποτελεί βασικό κριτήριο για το διαχωρισμό των βακτηρίων σε δύο κύριες ομάδες: τα θετικά κατά 10

18 Gram και αρνητικά κατά Gram βακτήρια. Η διαφορά στην εμφάνιση του κυτταρικού τοιχώματος μεταξύ των θετικών και αρνητικών κατά Gram βακτηρίων είναι χαρακτηριστική. Τα κυτταρικά τοιχώματα στα αρνητικά κατά Gram βακτήρια παρουσιάζουν μια σύνθετη δομή σε αντίθεση με τα τοιχώματα των θετικών κατά Gram βακτηρίων όπου τα τοιχώματα είναι παχύτερα και αποτελούνται σε σημαντικότατο ποσοστό από ένα παχύ στρώμα ενός πολυσακχαρίτη, της πεπτιδογλυκάνης. Τα κυτταρικά τοιχώματα των βακτηρίων διαθέτουν μια άκαμπτη δομή που είναι υπεύθυνη για τη στερεότητα του τοιχώματος. Εξωτερικά της στοιβάδας των αρνητικών κατά Gram βακτηρίων υπάρχει μια σειρά επιπρόσθετων στοιβάδων. Η άκαμπτη στοιβάδα των θετικών και αρνητικών κατά Gram βακτηρίων έχει παραπλήσια χημική σύσταση. Πρόκειται για μια στοιβάδα από πεπτιδογλυκάνη, δηλαδή για ένα λεπτό στρώμα που συντίθεται από δύο παράγωγα σακχάρων, την Ν-ακετυλογλυκοζαμίνη και το Ν-ακετυλομουραμικό οξύ και από μια μικρή ομάδα αμινοξέων, αποτελούμενη από L-αλανίνη, D-αλανίνη, D-γλουταμινικό οξύ και λυσίνη ή διαπιμελικό οξύ. Τα συστατικά αυτά συνδέονται μεταξύ τους σχηματίζοντας μια επαναλαμβανόμενη δομή, το τετραπεπτίδιο της γλυκάνης. Η βασική δομή της πεπτιδογλυκάνης είναι μια πτυχωτή επιφάνεια, όπου οι αλυσίδες γλυκάνης, τις οποίες σχηματίζουν τα σάκχαρα, συνδέονται μεταξύ τους με πεπτιδικούς δεσμούς που σχηματίζουν τα αμινοξέα. Παρά τη μεγάλη ισχύ των γλυκοζιτικών δεσμών των αλυσίδων γλυκάνης, αυτές οι αλυσίδες δεν μπορούν από μόνες τους να παράσχουν σχετική ακαμψία προς όλες τις κατευθύνσεις. Ο σχηματισμός των πεπτιδικών διασυνδέσεων ισχυροποιεί πλήρως τη δομή αυτή. Η έκταση των διασυνδέσεων διαφέρει χαρακτηριστικά μεταξύ των ομάδων βακτηρίων. Όσο πληρέστερη είναι η έκταση των διασυνδέσεων αυτών τόσο μεγαλύτερη είναι και η στερεότητα του τοιχώματος. Στα αρνητικά κατά Gram βακτήρια, οι διασυνδέσεις γίνονται με τον απευθείας σχηματισμό πεπτιδικού δεσμού μεταξύ αμινομάδας του διαμινοπιμελικού και καρβοξυλομάδας της τελικής D-αλανίνης του τετραπεπτιδίου γλυκάνης. Στα θετικά κατά Gram βακτήρια, οι διασυνδέσεις γίνονται συνήθως με πεπτιδικές γεφυρώσεις από πρόσθετα αμινοξέα, οι τύποι των οποίων ποικίλουν ανάλογα με το είδος του οργανισμού (Madigan et al., 2005). Στα θετικά κατά Gram βακτήρια ως και 90% του κυτταρικού τοιχώματος αποτελείται από πεπτιδογλυκάνη, ενώ συστατικό του αποτελεί και το τειχικό οξύ σε μικρότερο ποσοστό. Τα περισσότερα θετικά κατά Gram βακτήρια έχουν πολλές 11

19 στοιβάδες πεπτιδογλυκάνης. Στα αρνητικά κατά Gram βακτήρια μόνο το 10% του κυτταρικού τοιχώματος αποτελείται από πεπτιδογλυκάνη. Το μεγαλύτερο μέρος του κυτταρικού τοιχώματος αυτών των βακτηρίων αποτελείται από την εξωτερική μεμβράνη. Η πεπτιδογλυκάνη απαντά μόνο στα Βακτήρια εφόσον τα δύο χαρακτηριστικά συστατικά, το σάκχαρο Ν-ακετυλομουραμικό οξύ και το αμινοξύ διαμινοπιμελικό οξύ απουσιάζουν εντελώς από τα κυτταρικά τοιχώματα των Αρχαίων και των Ευκαρύων. Βέβαια δεν έχουν οι πεπτιδογλυκάνες όλων των Βακτηρίων διαμινοπιμελικό οξύ (DAP). Συγκεκριμένα, DAP υπάρχει σε όλα τα αρνητικά κατά Gram βακτήρια και σε ορισμένα είδη θετικών κατά Gram βακτηρίων. Στους περισσότερους θετικούς κατά Gram κόκκους, το DAP αντικαθίσταται από λυσίνη, ενώ σε μερικά άλλα θετικά κατά Gram βακτήρια απαντούν διαφορετικά αμινοξέα Αλληλεπίδραση μικροοργανισμών και εδάφους μετά από εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών. Οι μικροοργανισμοί του εδάφους συμμετέχουν σε πολλές και σημαντικές λειτουργίες του οικοσυστήματος καθώς και στους κύκλους διαφόρων θρεπτικών στοιχείων όπως C, N, P, S. Για παράδειγμα, οι μύκητες και οι ακτινομύκητες αποτελούν τις βασικές μικροβιακές ομάδες που συμμετέχουν στην αποσύνθεση της οργανικής ύλης του εδάφους (McCarthy 1987). Tα νιτροποιητικά βακτήρια του γένους Nitrosomonas, Nitrosospira και τα αζωτοδεσμευτικά βακτήρια είναι απαραίτητα για την ολοκλήρωση του κύκλου του Ν (Kowalchuk & Stephen, 2001). Θειο-οξειδωτικά και θειο-αναγωγικά βακτήρια συμμετέχουν στη λειτουργία του κύκλου του S στο έδαφος (Amann et al., 1992, Brinkhoff & Muyzer, 1997). Συνεπώς, μεταβολές στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας είναι πιθανό να οδηγήσουν σε μεταβολές στην ομαλή λειτουργία του εδαφικού μικρο-οικοσυστήματος. Η εφαρμογή αγροτικών πρακτικών όπως η εφαρμογή Φ.Ο., συνθετικών λιπασμάτων αλλά και η υπερβολική άρδευση ή επεξεργασία του εδάφους έχει βρεθεί ότι επιδρούν σημαντικά στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας (Torvsik et al., 1998, O Donell et al., 2001) 12

20 Η μικροβιακή κοινότητα είναι από τα πρώτα χαρακτηριστικά του εδάφους που υφίσταται τις άμεσες και έμμεσες επιδράσεις τοξικών ουσιών. Λόγω της άμεσης απόκρισης στη ρύπανση καθώς και σε στοιχεία του εδάφους που ανακυκλώνονται, η μικροβιακή κοινότητα του εδάφους θεωρείται ως κατάλληλος βιοδείκτης και χρησιμοποιείται συχνά σε οικοτοξικολογικές μελέτες, για την εκτίμηση της επίδρασης των Φ.Ο. στο έδαφος (Doelman and Vonk 1994, Edwards et al. 1996, Doran and Zeiss 2000). Πολλές παράμετροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της επιδρασης των Φ.Ο. στο έδαφος. Οι φυσικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους μεταβάλλονται με αργό ρυθμό και απαιτείται μεγάλο διάστημα για να παρατηρηθούν σημαντικές αλλαγές. Αντιθέτως οι βιολογικές παράμετροι μπορούν να αντανακλούν ακόμη και μικρές αλλαγές, παρέχοντας ακριβή δεδομένα (Smith και Papendick 1993, Pascual et al. 2000). Η αλόγιστη χρήση Φ.Ο και λιπασμάτων και η εκτεταμένη εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών που διαταράσσουν τη δομή και τη σύσταση του εδάφους είναι πιθανό να προκαλούν σημαντικές μεταβολές στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας. Σύμφωνα με τους Powlson και Jenkinson (1981) και Saffigna et al., (1989) δε μπορεί να εκτιμηθεί πλήρως η επίδραση των καλλιεργητικών πρακτικών στη μικροβιακή κοινότητα χωρίς την ανάπτυξη μεθόδων για τη μέτρηση της μικροβιακής βιομάζας. Οι Potthoffa et al. (2006) μελέτησαν τις μεταβολές στη μικροβιακή κοινότητα μετά από εντατικοποίηση καλλιεργητικών πρακτικών, φρεζάρισμα και εφαρμογή Φ.Ο. Οι ερευνητές αυτοί διαπίστωσαν ότι η αντικατάσταση συνεχών τοπικών καλλιεργειών από ετήσιες μη-εγχώριες καλλιέργειες, που αποτελεί πρακτική αποκατάστασης εδαφών από την εντατικοποίηση και τη χρήση Φ.Ο., έχουν σημαντική, αλλά προσωρινή επίδραση στη μικροβιακή κοινότητα και κυρίως στα ανώτερα στρώματα του εδάφους. Τα αποτελέσματα έδειξαν υψηλή ικανότητα προσαρμογής της μικροβιακής κοινότητας μετά από εφαρμογή μεθόδων αποκατάστασης του εδάφους. Το βάθος επηρέασε σημαντικά την παρουσία των μικροοργανισμών, όπως αποδεικνύεται από το προφίλ των φωσφολιπιδίων των λιπαρών οξέων (PLFAs), ενώ στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές. Επιπλέον, τέσσερα έτη παρουσίας ετησίων ζιζανίων προκάλεσαν μεταβολές στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας στην επιφάνεια του εδάφους. Οι Cavigelli και Robertson (2000) μελέτησαν την αλληλεπίδραση ανάμεσα στη μικροβιακή κοινότητα, τις διεργασίες που επιτελεί στο έδαφος και την εφαρμογή 13

21 πρακτικών αποκατάστασης εδαφών και παρατήρησαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ αυτών των παραγόντων. Οι Wardle et al., (1999) μελέτησαν την επίδραση της εντατικοποίησης των καλλιεργητικών πρακτικών στους μικροοργανισμούς και τη μικροβιακή δραστηριότητα για περισσότερα από 7 έτη και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η επίδραση δεν είναι απαραίτητα αρνητική. Επιπλέον οι Kourtev et al., (2002, 2003) και Callaway et al., (2004) διαπίστωσαν ότι η μικροβιακή κοινότητα μεταβάλλεται με την εμφάνιση εξωτικών ειδών ζιζανίων σε έδαφος που δεν καλλιεργείται. Η διατήρηση μιας ενεργής μικροβιακής κοινότητας μπορεί να ρυθμίσει τις λειτουργίες του εδάφους. Σύμφωνα με τους Girvan et al., (2003) και Hole et al., (2005) οι καλλιεργητικές πρακτικές που σχετίζονται με την οργανική γεωργία έχουν θετική επίδραση στην μικροβιακή ποικιλότητα του εδάφους. Σχετικά μικρός αριθμός αναφορών υπάρχουν για δυσμενή επίδραση ανόργανων λιπασμάτων και των φυτοπροστευτικών προϊόντων στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους (Fraser et al., 1988 και Fauci and Dick, 1994). Σύμφωνα με τους Bossio et al.(1998), η μικροβιακή κοινότητα δεν ωφελείται από συγκεκριμένα συστήματα διαχείρισης καλλιεργειών, αλλά από ειδικές καλλιεργητικές τεχνικές (εναλλαγή καλλιεργειών, διαχείριση υπολειμμάτων κ.α.). Οι Stark et al.,(2006) διαπίστωσαν μετά από ανάλυση PCR- DGGE ότι παρά την εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών που σχετίζονται με την προσθήκη οργανικών και ανόργανων λιπασμάτων, η μικροβιακή κοινότητα προσαρμόζεται στην αυξημένη ποσότητα οργανικής ουσίας και ανόργανου Ν. Επιπλέον η παρουσία ή έλλειψη Ν είχε σημαντική επίδραση στα βακτήρια και τους ακτινομύκητες, όμως τελικά δεν υπήρξε συσχετισμός ανάμεσα στη δομή της μικροβιακής κοινότητας και την δραστηριότητα ή τις διεργασίες του εδάφους υπό εργαστηριακές συνθήκες. Σύμφωνα με τους Clapperton et al., (2003) ένα οικοσύστημα πρέπει να διατηρεί τη δομική ακεραιότητα της μικροβιακής του κοινότητας, να αυξάνει την οργανική ουσία και να βελτιώνει την αναλογία C:N. Οι διαφορές στην ποσότητα και την ποιότητα της οργανικής ύλης έχουν σημαντική επίδραση στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους και στους κύκλους C και N (Janssen 1984). Σύμφωνα με τους Rosado et al., (2006) η μικροβιακή ποικιλότητα του εδάφους περιέχει τους πιο ευαίσθητους δείκτες ποιότητας του εδάφους, όμως η χρήση τους είναι δύσκολη λόγω των δυσκολιών ανάλυσης και εκτίμησης των δεδομένων, ειδικότερα όταν αυτά προκύπτουν από μοριακές βιολογικές τεχνικές. Η ανάλυση της μικροβιακής 14

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01%

ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (C, H, N, O) 96% ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ (πχ. Na, K, P, Ca, Mg) 4% ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ (Fe, I) 0,01% Ο άνθρακας, το υδρογόνο, το οξυγόνο και το άζωτο συμμετέχουν, σε σημαντικό βαθμό, στη

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση:

KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου. Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: KΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Χημική σύσταση του κυττάρου Ενότητα 1.1: Χημεία της ζωής Ενότητα 2.1: Μακρομόρια Να απαντήσετε σε καθεμιά από τις παρακάτω ερωτήσεις με μια πρόταση: 1. Για ποιο λόγο θεωρείται αναγκαία η σταθερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημικά στοιχεία που συνθέτουν τους οργανισμούς Ο C, το H 2, το O 2 και το N 2 είναι τα επικρατέστερα στους οργανισμούς σε ποσοστό 96% κ.β. Γιατί; Συμμετέχουν σε σημαντικό βαθμό στη σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου

Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Απρίλιος Μάιος 12 Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Βιολογία Γενικής Παιδείας Β Λυκείου (Ερωτήσεις που παρουσιάζουν ενδιαφέρον) 1. Τι είναι τα βιομόρια και ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά τους; Βιομόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α. Εισαγωγικές έννοιες ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Μπορούμε να διακρίνουμε δύο περιβάλλοντα ΥΔΡΟΦΙΛΟ υδατικό κυτταρόπλασμα ΥΔΡΟΦΟΒΟ λιπιδικο-μεμβρανικό Δηλαδή τα μόρια χαρακτηρίζονται έτσι λόγω της υδρόφοβης φύσης

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Βιοχημεία: είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των οργανικών ενώσεων που συναντώνται στον οργανισμό, καθώς και με τον μεταβολισμό τους. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ 108 στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 2: Στοιχεία Μικροβιολογίας και Βιοχημείας των Βιομηχανικών Ζυμώσεων(1/5), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιακή Οικολογία. Εισαγωγικές έννοιες Συμβατικές και βιοχημικές τεχνικές

Μικροβιακή Οικολογία. Εισαγωγικές έννοιες Συμβατικές και βιοχημικές τεχνικές Μικροβιακή Οικολογία Εισαγωγικές έννοιες Συμβατικές και βιοχημικές τεχνικές Μικροβιακή Οικολογία Αναφέρεται στον οικοφυσιολογικό ρόλο των μικροοργανισμών σε χερσαία, υδάτινα αλλά και αέρια οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Ενότητα: ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Τίτλος Μαθήματος: Γενική Μικροβιολογία Ενότητα: ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Διδάσκων: Καθηγητής Ιωάννης Σαββαΐδης Τμήμα: Χημείας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ευκαρυωτικά και Προκαρυωτικά Κύτταρα Οι διάφορες βιοχημικές

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

θετικής κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

θετικής κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολογία θετικής κατεύθυνσης Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ 1ο κεφάλαιο Το γενετικό υλικό Τι αποτελεί το γενετικό υλικό; Από το 1869, που το DNA εντοπίστηκε στον πυρήνα των κυττάρων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Στο φλοιό της Γης απαντώνται 92 χημικά στοιχεία, από τα οποία 27 μόνο είναι απαραίτητα για τη ζωή. ΠΟΣΟΣΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 96% ο άνθρακας (C), το υδρογόνο (H), το οξυγόνο (O) και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και λειτουργία προκαρυωτικού κυττάρου

Δομή και λειτουργία προκαρυωτικού κυττάρου Δομή και λειτουργία προκαρυωτικού κυττάρου Ιωσήφ Παπαπαρασκευάς Βιοπαθολόγος, Επ. Καθηγητής ΕΚΠΑ Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή ipapapar@med.uoa.gr Γιατί πρέπει να γνωρίζουμε την δομή και τη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 2. BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ι. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΙΙΙ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Ιστορικά 1665: Ο Ρ.Χουκ μιλά για κύτταρα. Σύγχρονη κυτταρική θεωρία: Το κύτταρο είναι η θεμελιώδης δομική και λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

7. Βιοτεχνολογία. α) η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό, β) το ph, γ) το Ο 2 και δ) η θερμοκρασία.

7. Βιοτεχνολογία. α) η διαθεσιμότητα θρεπτικών συστατικών στο θρεπτικό υλικό, β) το ph, γ) το Ο 2 και δ) η θερμοκρασία. 7. Βιοτεχνολογία Εισαγωγή Τι είναι η Βιοτεχνολογία; Η Βιοτεχνολογία αποτελεί συνδυασμό επιστήμης και τεχνολογίας. Ειδικότερα εφαρμόζει τις γνώσεις που έχουν αποκτηθεί για τις βιολογικές λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο 1. Με ποιο μηχανισμό αντιγράφεται το DNA σύμφωνα με τους Watson και Crick; 2. Ένα κύτταρο που περιέχει ένα μόνο χρωμόσωμα τοποθετείται σε θρεπτικό υλικό που περιέχει ραδιενεργό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφ. 12 ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

Κεφ. 12 ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Κεφ. 12 ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Ποικιλότητα και κοινά χαρακτηριστικά των κυτταρικών µεµβρανών Τα λιπαρά οξέα: βασικά συστατικά των λιπιδίων Mεµβρανικά λιπίδια και είδη τους (3) Σχηµατισµός µεµβρανών

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

αποτελούν το 96% κ.β Ποικιλία λειτουργιών

αποτελούν το 96% κ.β Ποικιλία λειτουργιών ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΝΘΕΤΟΥΝ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ 92 στοιχεία στο φλοιό της Γης 27 απαραίτητα για τη ζωή H, Ο, Ν, C αποτελούν το 96% κ.β S, Ca, P, Cl, K, Na, Mg αποτελούν το 4% κ.β. Fe, I Ιχνοστοιχεία αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Μικροβιακή Οικολογία. Μοριακή αποτύπωση μικροβιακή κοινότητας Μοριακές μέθοδοι υψηλής απόδοσης και ανάλυσης

Μοριακή Μικροβιακή Οικολογία. Μοριακή αποτύπωση μικροβιακή κοινότητας Μοριακές μέθοδοι υψηλής απόδοσης και ανάλυσης Μοριακή Μικροβιακή Οικολογία Μοριακή αποτύπωση μικροβιακή κοινότητας Μοριακές μέθοδοι υψηλής απόδοσης και ανάλυσης Μοριακές μέθοδοι αποτύπωσης Ενδιάμεσης Ανάλυσης DGGE (Denaturating Gradient Gel Electrophoresis)

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Τ. ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΜΗΜΑ Β3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ο όρος ενέργεια σημαίνει δυνατότητα παραγωγής έργου.

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1 Θρεπτικές ύλες Τι καλούµε θρεπτικές ύλες; Ποιες είναι; Τρόφιµα Τι καλούµε τρόφιµο; Χηµεία Τροφίµων Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή Προϋπόθεση για να χαρακτηριστεί ένα προϊόν τρόφιµο; 2

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα 1.1 Τα μόρια της ζωής Καινούριες γνώσεις Ποια μόρια συμμετέχουν στη δομή και στις λειτουργίες των οργανισμών. Ποια είναι η σημασία του νερού για τη ζωή

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της...

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ. Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ Η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA και οι εφαρμογές της... Γενετική Μηχανική o Περιλαμβάνει όλες τις τεχνικές με τις οποίες μπορούμε να επεμβαίνουμε στο γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παραδόσεις του μαθήματος γενικής παιδείας (Β λυκείου) Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου λυκ.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παραδόσεις του μαθήματος γενικής παιδείας (Β λυκείου) Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου λυκ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παραδόσεις του μαθήματος γενικής παιδείας (Β λυκείου) Επιμέλεια: ΑΡΓΥΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου λυκ. Ηλιούπολης Κεφάλαιο 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΩΝ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ ΠΡΟΔΡΟΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιακοί Περιβαλλοντικοί Δείκτες

Μικροβιακοί Περιβαλλοντικοί Δείκτες Μικροβιακοί Περιβαλλοντικοί Δείκτες Μικροβιακοί Περιβαλλοντικοί δείκτες Παλαιότερα για τον προσδιορισμό της μικροβιακής υγείας ή δραστηριότητας εδάφους, νερού, ιζήματος χρησιμοποιούνταν συνήθως μικροβιακές

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 15 η ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 15 η ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 15 η ΜΙΚΡΟΒΙΑΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 01 : Εισαγωγή. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 01 : Εισαγωγή. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 01 : Εισαγωγή Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια Περιγραφή μαθήματος Επανάληψη σημαντικών εννοιών από την Οργανική Χημεία Χημική σύσταση των κυττάρων Μονοσακχαρίτες Αμινοξέα Νουκλεοτίδια

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια με τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2013-2014 ΓΕ.Λ. ΣΟΡΩΝΗΣ ΜΑΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Κεφάλαιο 1 ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Ταξίδι στο χρόνο 1869 Απομονώνεται DNA από τον κυτταρικό πυρήνα 1903 Αποδεικνύεται ότι τα χρωμοσώματα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 5 η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 5 η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 5 η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Με αναφορά τόσο στους προκαρυωτικούς όσο και στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ. Με αναφορά τόσο στους προκαρυωτικούς όσο και στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Με αναφορά τόσο στους προκαρυωτικούς όσο και στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Λειτουργίες Γενετικού Υλικού o Αποθήκευση της γενετικής πληροφορίας. Η οργάνωση της γενετικής πληροφορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θέματα 1. Ποια είναι η δομή και τα βασικά χαρακτηριστικά των λιπαρών οξέων 2. Πώς απομακρύνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΛΙΠΙΔΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΛΙΠΙΔΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΛΙΠΙΔΙΑ ΚΑΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λιπαρά οξέα Καρβοξυλικά λιπαρά οξέα με ζυγό αριθμό ανθράκων C16-C18 τα πιο κοινά Λίγα με αριθμό C20 Λιπαρά οξέα Κορεσμένα Δύο τύποι κορεσμένα

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 6 η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 6 η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 6 η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:Ν.ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ 2 Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 3 1. Ποια είναι τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής και ποια τα χημικά χαρακτηριστικά της; Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα.

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα. Το σύστηµα ενεργού ιλύος είναι το πλέον διαδεδοµένο και αποτελεσµατικό σύστηµα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυµάτων. Η εκτεταµένη ανάπτυξη και εφαρµογή του συστήµατος αυτού οφείλεται στην οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του Έδαφος Οι ιδιότητες και η σημασία του ΕΔΑΦΟΣ : Είναι το χαλαρό επιφανειακό στρώμα του στερεού φλοιού της γης. ΕΔΑΦΟΓΕΝΕΣΗ: Το έδαφος σχηματίζεται από την αποσάθρωση των μητρικών πετρωμάτων με την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα Εργασία Βιολογίας Β. Γιώργος Εισαγωγή Η ενεργεια εχει πολυ μεγαλη σημασια για εναν οργανισμο, γιατι για να κανει οτιδηποτε ενας οργανισμος ειναι απαραιτητη. Ειναι απαραιτητη ακομη και οταν δεν κανουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ Τροφοδότηση του εδαφικού διαλύματος Απορρόφηση Ρίζας Οργανική ουσία Ανταλλαγή κατιόντων Εδαφικό διάλυμα Μικροοργανισμοί εδάφους Προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Περιήγηση στο εσωτερικό του Κυττάρου. Φώτης Καρβέλης

Περιήγηση στο εσωτερικό του Κυττάρου. Φώτης Καρβέλης Περιήγηση στο εσωτερικό του Κυττάρου Φώτης Καρβέλης Όλα τα κύτταρα οριοθετούνται από την πλασματική μεμβράνη ή το κυτταρικό τοίχωμα που την περιβάλλει. Εσωτερικά της πλασματικής μεμβράνης υπάρχουν τα οργανίδια

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση του κυττάρου

Χημική σύσταση του κυττάρου 1 Χημική σύσταση του κυττάρου Τα χημικά στοιχεία, που συμμετέχουν στη δομή των βιολογικών μορίων, συγκαταλέγονται στα στοιχεία που συνθέτουν τον φλοιό της γης. Όλοι οι οργανισμοί από τον πιο απλό μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: 1. Οι εδαφικές ιδιότητες μεταβάλλονται: Α. Κατά μήκος των τριών αξόνων (x, y, z) Β. Με το πέρασμα του

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Ισιδώρα Παπασιδέρη, Καθηγήτρια...για περισσότερα... http://kyttariki.biol.uoa.gr, ttp://multimedia.biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες Μικροβιολογίας, Βιοχημείας και Μικροοργανισμών Βιομηχανικών Ζυμώσεων: Έννοιες Μικροβιολογίας(3/3), 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία)

Βιοτεχνολογία Φυτών. Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Βιοτεχνολογία Φυτών ΔΠΘ / Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης ΠΜΣ Αειφορικά Συστήματα Παραγωγής και Περιβάλλον στη Γεωργία Μοριακοί Δείκτες (Εισαγωγή στη Μοριακή Βιολογία) Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ_ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ_ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΚΟΝΑ_1.1 In vivo πειράματα απόδειξης της έννοιας του μετασχηματισμού και in vitro απόδειξη ότι το DNA είναι αυτό που προκαλεί το μετασχηματισμό. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Γιατί πιστεύετε ότι θανατώνονται τα βακτήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ. Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ. Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί Η ζωή στον πλανήτη μας στηρίζεται στην ενέργεια του ήλιου. Η ενέργεια αυτή εκπέμπεται με τη μορφή ακτινοβολίας. Ένα πολύ μικρό μέρος αυτής της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ.-ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ.-ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ.-ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1. Τοποθετείστε στο διάγραμμα που ακολουθεί, τους όρους: σύνθεση, υδρόλυση, μακρομόριο, μονομερή. Ερμηνεύστε το διάγραμμα. Η -Q-

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ Οι πρωτεΐνες είναι πολυμερείς ουσίες με κυρίαρχο και πρωταρχικό ρόλο στη ζωή. Πρωτεΐνες είναι οι ουσίες που κυρίως δομούν και λειτουργούν τους οργανισμούς. Λέγονται και λευκώματα λόγω του λευκού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου

ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ΚΗΡΟΙ Κηροί είναι μίγματα εστέρων καρβοξυλικών οξέων και

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 5 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε υδατικά

Διαβάστε περισσότερα