ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Αξιολόγηση της επίδρασης συνθετικών και βοτανικής προέλευσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Σπύρου Ιωάννα-Μαρία Γεωπόνος Επιβλέπουσα Καθηγήτρια Ουρανία Μενκίσογλου-Σπυρούδη ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ο.Μενκίσογλου-Σπυρούδη Ε.Παπαδοπούλου-Μουρκίδου Δ.Καρπούζας ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Εκφράζω τις ευχαριστίες μου στην καθηγήτρια κα. Ο. Μενκίσογλου Σπυρούδη για την ανάθεση του θέματος της μεταπτυχιακής μου διατριβής, την καθοδήγηση της στην εκτέλεση των πειραμάτων, τη συγγραφή και τις διορθώσεις στο κείμενο της διατριβής. Ευχαριστώ πολύ την καθηγήτρια κα. Ε. Παπαδοπούλου Μουρκίδου για τη συμμετοχή της στην τριμελή εξεταστική επιτροπή. Επίσης ευχαριστώ θερμά τον λέκτορα κ. Δ. Καρπούζα για την πολύ σημαντική βοήθεια που μου πρόσφερε στην οργάνωση των πειραμάτων, στην επεξεργασία των αποτελεσμάτων, στη συγγραφή, στη διόρθωση του κειμένου της μεταπτυχιακής μου διατριβής και τις πολύτιμες συμβουλές του καθ όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας. Τον ευχαριστώ και για τη συμμετοχή του στην τριμελή εξεταστική επιτροπή. Επιπλέον ευχαριστώ θερμά τους υποψήφιους διδάκτορες κα. Κ. Σουνά, για την καθοδήγηση μου μέσα στο εργαστήριο και την εκμάθηση του χειρισμού του χρωματογράφου, κα. Ντάλλη Ν. και κ. Μ. Καραζαφείρη για την πολύτιμη βοήθειά τους. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά και το προσωπικό των εργαστηρίων Γεωργικών φαρμάκων, Γεωργικής Χημείας και Εδαφολογίας, για τη βοήθεια και την άριστη συνεργασία τους κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού κύκλου των σπουδών μου. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς και την οικογένεια μου για την συνεχή υποστήριξη στην απόφαση μου αυτή να πραγματοποιήσω τις μεταπτυχιακές σπουδές μου και την ανεκτίμητη βοήθειά τους.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Φυτοπροστατευτικές ουσίες Τύχη και συμπεριφορά των Φ.Ο. στο έδαφος Διεργασίες διάσπασης / αποδόμησης Αβιοτική διάσπαση Μικροβιακή αποδόμηση Οι μικροοργανισμοί Μικροβιακά κύτταρα Κυτταροπλασματική μεμβράνη και φωσφολιπίδια Κυτταρικό τοίχωμα των προκαρυωτών Αλληλεπίδραση μικροοργανισμών και εδάφους μετά από εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών Τεχνικές για τη μέτρηση των επιδράσεων γεωργικών πρακτικών στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους Τεχνική ανάλυσης και προσδιορισμός των φωσφολιπιδίων των λιπαρών οξέων (PLFAs) PLFAs που χαρακτηρίζουν ομάδες μικροοργανισμών Αξιολόγηση των PLFAs ως βιοδείκτες Τα PLFAs, ως βιοδείκτες έκθεσης σε στρεσογόνους παράγοντες...25

4 1.6. Επίδραση των συνθετικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων στη μικροβιακή κοινότητα Fosthiazate Επίδραση καπνιστικών Φ.Ο. στη μικροκοινότητα του εδάφους Sodium Tetrathiocarbonate Metham Sodium Εφαρμογή βοτανικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων Azadirachtin/Neem Quillajia Melia azedarach Ερευνητικοί σκοποί ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Επιλογή πειραματικού αγρού-εδάφους Θέσεις δειγματοληψίας και φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του εδάφους Μετρήσεις και Πειράματα Μετρήσεις εδαφολογικών χαρακτηριστικών Προσδιορισμός του ph των εδαφών Προσδιορισμός της υγρασίας των εδαφών Συνολική Βιομάζα των εδαφών Πείραμα υπό ελεγχόμενες συνθήκες Περιγραφή του πειράματος...45

5 Πείραμα αγρού Φ.Π. που εφαρμόστηκαν και υπολογισμός των ποσοτήτων Αναλυτική μέθοδος για τον προσδιορισμό των PLFAs Αντιδραστήρια Υλικά και όργανα Εστεροποίηση του δεκαεννεαοϊκού οξέος (19:0) Περιγραφή μεθόδου για τον προσδιορισμό των PLFAs Αέριος χρωματογραφία (GC) Καμπύλες αναφοράς Πειράματα ανάκτησης Αντικατάσταση χλωροφορμίου από διχλωρομεθάνιο Στατιστική ανάλυση ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Μετρήσεις μικροβιακής βιομάζας Πρότυπη καμπύλη λευκίνης Πείραμα σε ελεγχόμενες συνθήκες Πείραμα αγρού Μέθοδος προσδιορισμού των PLFAs Καμπύλη αναφοράς του C 19 -Me Πειράματα ανάκτησης του C 19 -Me Ευαισθησία και επαναληψιμότητα της μεθόδου...66

6 Χρήση διχλωρομεθανίου σε αντικατάσταση του χλωροφορμίου στην μέθοδο PLFAs Ανάλυση των PLFAs Στατιστική ανάλυση Πείραμα υπό ελεγχόμενες συνθήκες Πείραμα αγρού ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...114

7 αφιερωμένο στον Κλεάνθη

8 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία, μελετήθηκε η επίδραση συνθετικών φυτοπροστατευτικών προϊόντων (Φ.Π.) metham sodium (MS), sodium tetrathiocarbonate (SoTe), fosthiazate και των Φ.Π. βοτανικής προέλευσης azadirachtin, quillajia καθώς και του φυτού Melia azedarach στην σύσταση της μικροβιακής κοινότητας τους εδάφους. Οι επιδράσεις των Φ.Π. στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους μελετήθηκαν με τη μέθοδο προσδιορισμού λιπαρών οξέων των φωσφολιπιδίων (PLFAs) σε πειράματα εργαστηρίου και αγρού όπου τα Φ.Π. εφαρμόστηκαν στις προτεινόμενες δόσεις. Η εκχύλιση των PLFAs πραγματοποιήθηκε με τη χρήση στηλών οξειδίου πυριτίου (Solid Phase Extraction, SPE-Si) και ακολούθησε χημική επεξεργασία, ώστε να προκύψουν οι αντίστοιχοι μεθυλεστέρες. Η ταυτοποίηση και ποσοτικοποίηση τους πραγματοποιήθηκε σε αέριο χρωματογράφο με ανιχνευτή Ιονισμού Φλογός (FID). Oι ανακτήσεις των PLFAs κυμάνθηκαν από 91 ως 95,25%. Τα δεδομένα που προέκυψαν αναλύθηκαν με την στατιστική μέθοδο ανάλυσης των Κυρίων Συνιστωσών (Principal Component Analysis). Τα Φ.Π βοτανικής προέλευσης (Quillajia, Azadirachtin) δεν προκάλεσαν σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα σε σχέση με τον μάρτυρα, ενώ το οργανοφωσφορικό fosthiazate προκάλεσε μικρή μείωση των μικροβιακών PLFAs. Για το πείραμα υπό ελεγχόμενες συνθήκες διαπιστώθηκε ότι η εφαρμογή αλεσμένου-ξηρού καρπού από το φυτό Melia azadirachta προκάλεσε σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές στη μικροβιακή κοινότητα που οφείλονται στην σημαντική αύξηση των μυκήτων και αρνητικών κατά Gram βακτηρίων που ευνοήθηκαν από την περίσσεια θρεπτικών στοιχείων που ελευθερώθηκαν στο έδαφος από την προσθήκη αλεσμένου-ξηρού καρπού Melia. Η εφαρμογή του καπνιστικού MS μείωσε σημαντικά την συγκέντρωση των μικροβιακών PLFAs στο έδαφος, καθώς και τον πληθυσμό των μυκήτων και των αρνητικών κατά Gram βακτηρίων, ενώ αντίθετα ευνόησε την επικράτηση θετικών κατά Gram βακτηρίων. Οι επιδράσεις του metham sodium στην μικροβιακή κοινότητα δεν ήταν πλέον εμφανής 60 ημέρες μετά την εφαρμογή. Για το πείραμα αγρού τα Φ.Π. βοτανικής προέλευσης (Quillajia, Azadirachtin) δεν προκάλεσαν σημαντικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους σε 1

9 σχέση με τον μάρτυρα. Τα καπνιστικά MS και SoTe προκάλεσαν σημαντικές ποσοτικές και ποιοτικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους που ήταν ανάλογες με αυτές που παρατηρήθηκαν στο πείραμα εργαστηρίου αλλά διατηρήθηκαν εμφανής για τουλάχιστον 90 ημέρες, όση και η διάρκεια του πειράματος Το οργανοφωσφορικό fosthiazate προκάλεσε μια μικρή ποσοτική και ποιοτική μεταβολή στην σύσταση της μικροβιακής κοινότητας μετά από 30 ημέρες. Συμπερασματικά τα βοτανικά Φ.Π. όταν χρησιμοποιηθούν στις προτεινόμενες δόσεις δεν φαίνεται να προκαλούν σημαντικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα του εδάφους σε αντίθεση με τα καπνιστικά όπως το MS που προκαλούν σημαντικές μεταβολές στην μικροβιακή κοινότητα. 2

10 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Φυτοπροστατευτικές ουσίες Οι φυτοπροστατευτικές ουσίες (Φ.Ο.) αποτελούν βασικό παράγοντα της σύγχρονης γεωργικής πρακτικής καθώς η ορθολογική χρήση τους είναι απαραίτητη για αυξημένη ποιοτικά και ποσοτικά παραγωγή γεωργικών προϊόντων. Από την άλλη πλευρά η μη ορθή εφαρμογή τους αυξάνει τον κίνδυνο ρύπανσης του περιβάλλοντος, και αυτό επιβεβαιώνεται από τη συχνή ανίχνευση τους στα υπόγεια και επιφανειακά ύδατα. Η τύχη των Φ.Ο. στο περιβάλλον και ειδικότερα στο έδαφος επηρεάζεται από ποικίλες διεργασίες και αποτελεί αντικείμενο μελέτης και έρευνας, διότι καθορίζει την υπολειμματικότητα τους σε αυτό, την κίνηση και μεταφορά τους σε επιφανειακά και υπόγεια ύδατα καθώς επίσης και τις επιδράσεις τους στο οικοσύστημα του εδάφους. Σημαντικός αριθμός Φ.Ο. αν και εφαρμόζονται στις προτεινόμενες δόσεις καταλήγουν στα υπόγεια και επιφανειακά ύδατα (Pimentel, 2005). Oι κύριες ανησυχίες είναι δύο. Αρχικά το 50% του πληθυσμού αντλεί πόσιμο νερό από το έδαφος προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες του. Επιπλέον όμως και το έδαφος μπορεί να είναι επιβαρυμένο με υπολείμματα Φ.Ο., ενώ παράλληλα έχει διαταραχθεί η ισορροπία και οι μικροοργανισμοί σε αυτό δεν είναι αρκετοί, ώστε να μειώσουν τις ποσότητες των υπολειμμάτων (Pimentel, 2005) Τύχη και συμπεριφορά των Φ.Ο. στο έδαφος Οι διεργασίες που επηρεάζουν την τύχη των Φ.Ο. ύστερα από την εφαρμογή τους στο έδαφος μπορούν να διαχωριστούν σε χημικές, μηχανικές ή μικροβιακές. Στις χημικές διεργασίες συμπεριλαμβάνονται η προσρόφηση/εκρόφηση (absortion), η εξάτμιση (evaporation), η φωτόλυση (photolysis) και άλλες αβιοτικές οδοί διάσπασης, ενώ στις μηχανικές η έκπλυση (leaching) (Walker 1994), η οριζόντια ενδορροή (lateral drainage), η επιφανειακή απορροή (surface run-off) και η πρόσληψη από τα φυτά (plant uptake). Οι σπουδαιότερες από αυτές είναι ίσως η προσρόφηση και η αβιοτική αποδόμηση και καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό την 3

11 τύχη των Φ.Ο. στο έδαφος. Η μικροβιακή αποδόμηση αποτελεί επίσης μια από τις πιο σημαντικές διεργασίες απομάκρυνσης των περισσοτέρων Φ.Ο. στο έδαφος. Η μεταφορά των Φ.Ο. από το έδαφος στο νερό, στον αέρα, και στα φυτικά προϊόντα εξαρτάται και καθορίζεται από αυτές τις διεργασίες. Η σημασία αυτών των διεργασιών για την παραμονή ή απομάκρυνση των Φ.Ο. από το έδαφος επηρεάζεται άμεσα από τις φυσικές και χημικές τους ιδιότητες, όπως είναι ο βαθμός ιονισμού, το είδος του φορτίου, η υδατοδιαλυτότητα και η πτητικότητά τους. Επιπλέον η συμπεριφορά Φ.Ο εξαρτάται άμεσα από τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του εδάφους, την κλίση και μορφολογία της επιφάνειας του εδάφους, τις γεωργικές πρακτικές και το μικροκλίμα κάθε γεωργικής περιοχής (Carter 2000) Διεργασίες διάσπασης / αποδόμησης Από τη συνολική ποσότητα των οργανικών ξενοβιοτικών ουσιών που εφαρμόζεται στο έδαφος, το μεγαλύτερο ποσοστό απομακρύνεται μέσω δύο κυρίως διεργασιών: 1) της αβιοτικής διάσπασης και 2) της μικροβιακής αποδόμησης. Και οι δύο οδηγούν σε μείωση της τελικής ποσότητας της Φ.Ο. που θα φτάσει στον οργανισμό-στόχο. Η ισχυρή προσρόφηση συνδέεται άμεσα με την αύξηση της υπολειμματικότητας μιας Φ.Ο. στο έδαφος (Wauchope et al., 2002), διότι τα μόρια των Φ.Ο. που προσροφώνται στα σωματίδια του εδάφους, δεν είναι άμεσα διαθέσιμα για βιοαποδόμηση. Tο ph του εδάφους επηρεάζει σημαντικά τον ιονισμό των ασθενών οξέων και των ασθενών βάσεων, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει σημαντικά τη βιοτική και αβιοτική αποδόμηση των Φ.Ο. (Weber et al., 2000) Αβιοτική διάσπαση Οι αβιοτικές διεργασίες μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη διάσπαση ορισμένων Φ.Ο. (Vega et al., 2000). Η αβιοτική αποδόμηση εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του εδάφους όπως είναι το ph και η ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων (CEC) αλλά και από εδαφοκλιματικούς παράγοντες όπως είναι η 4

12 θερμοκρασία και η υγρασία (Walker 1991, Zheng and Cooper, 1996). Ειδικότερα, στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα όπου η μικροβιακή δραστηριότητα είναι περιορισμένη, η διάσπαση των Φ.Ο. πραγματοποιείται κυρίως με αβιοτικές διεργασίες. Οι Φ.Ο. αποδομούνται αβιοτικά μέσω διεργασιών όπως η υδρόλυση, η οξειδοαναγωγή, η αφυδραλογόνωση, η απαλογόνωση και η φωτόλυση (Wolfe et al.,1990, Kookana et al., 1998). H υδρόλυση μπορεί να πραγματοποιηθεί παρουσία Η 2 Ο, Η 3 Ο +, ΟΗ - και ορίζεται ως ουδέτερη, όξινη και αλκαλική αντίστοιχα και είναι άμεσα εξαρτώμενη από το ph του υποστρώματος. Η οξειδοαναγωγή μπορεί να οφείλεται σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες. Οι οξειδώσεις είναι οι σημαντικότερες αντιδράσεις και πραγματοποιούνται κυρίως στα ανώτερα στρώματα του εδάφους, όπου υπάρχουν υψηλές συγκεντρώσεις Ο 2 και αεροβικές συνθήκες. Αντίθετα, οι αναγωγικές αντιδράσεις παρατηρούνται κυρίως στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα ή υπό αναερόβιες συνθήκες στο έδαφος (Κördel et al.,1995). Φωτόλυση είναι η διάσπαση των Φ.Ο. κατά την έκθεσή τους σε ακτινοβολία. Η υπεριώδης ακτινοβολία του ηλίου μπορεί να προκαλέσει τη διάσπαση πολλών ομάδων οργανικών Φ.Ο. (π.χ. διθειοκαρβαμιδικά ζιζανιοκτόνα και δινιτροανιλίνες) στο έδαφος, όταν αυτές εφαρμοστούν χωρίς ενσωμάτωση, στην επιφάνεια του εδάφους και παραμείνουν εκτεθειμένες στο ηλιακό φως για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο οργανικός άνθρακας του εδάφους και τα κολλοειδή της αργίλου εκτός από το σημαντικό τους ρόλο στην προσρόφηση, αποτελούν συνήθεις επιφάνειες κατάλυσης αβιοτικών αντιδράσεων διάσπασης Φ.Ο. (Stevenson et al.,1982, Senesi and Chen, 1989, Kookana et al., 1998). Τα κολλοειδή της αργίλου στο έδαφος είναι συνήθως καλυμμένα από λεπτά στρώματα χουμικών ουσιών και μεταλλικών οξειδίων που συμμετέχουν σ αυτές τις διεργασίες Μικροβιακή αποδόμηση Η αποδόμηση των περισσοτέρων σύγχρονων Φ.Ο. στο έδαφος οφείλεται στη μικροβιακή διάσπαση (Alexander, 1985). Η μικροβιακή διάσπαση μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε άμεσα διαμέσου μεταβολικών διεργασιών, όπως ανοργανοποίηση, συμμεταβολισμός, πολυμερισμός, συμπλοκοποίηση και 5

13 συσσώρευση, ή έμμεσα μέσα από δευτερεύουσες επιδράσεις της μικροβιακής δραστηριότητας που μεταβάλουν το ph και ενεργοποιούν νέες οξειδοαναγωγικές διεργασίες (Bollag and Liu 1990a, Kookana et al., 1998). Στο έδαφος η μικροβιακή διάσπαση των Φ.Ο. πραγματοποιείται από διάφορες ομάδες μικροοργανισμών όπως μύκητες, βακτήρια, ακτινομύκητες και φύκη (Levanon, 1993). Η αποδόμηση στο έδαφος in situ συνήθως επιτυγχάνεται από ομάδες μικροοργανισμών (consortia) παρά από μεμονωμένα στελέχη (Aislabie and Lioyd-Jones, 1995). Η αποδομητική ικανότητα των διαφόρων μικροοργανισμών στο έδαφος εξαρτάται από τα διαφορετικά ενζυμικά συστήματα που διαθέτουν και τα οποία τους δίνουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τις Φ.Ο. ως πηγές ενέργειας για την αύξηση και ανάπτυξη τους. Οι περισσότεροι μικροοργανισμοί του εδάφους αναπτύσσονται σε λεπτά στρώματα φιλμ υγρασίας του εδάφους που περιβάλλουν τα κολλοειδή του εδάφους. Υψηλότερη μικροβιακή δραστηριότητα παρατηρείται ως επί τω πλείστων σε επιφανειακά εδαφικά στρώματα με συνέπεια την ταχύτερη αποδόμηση των Φ.Ο. στο επιφανειακό έδαφος, καθώς επίσης και σε περιοχές στις οποίες επικρατούν θερμά και υγρά κλίματα (Topp et al., 1997). Προκειμένου να πραγματοποιηθεί η απoδόμηση μιας Φ.Ο., οι μικροοργανισμοί του εδάφους ή τα καταβολικά ένζυμα που παράγουν πρέπει να έρθουν σε επαφή με την ουσία και στη συνέχεια αυτή ή τα προϊόντα του μεταβολισμού της να εισέλθουν στο εσωτερικό του κυττάρου (Aislabie and Lioyd- Jones, 1995). Η οργανική ουσία, η θερμοκρασία, η σχετική υγρασία και το ph επιδρούν στη μικροβιακή διάσπαση των Φ.Ο. Συγκεκριμένα έχει διαπιστωθεί ότι τα περισσότερα είδη μυκήτων και ακτινομυκήτων του εδάφους ευνοούνται σε ελαφρώς όξινα ως ουδέτερα εδάφη, ενώ τα βακτήρια αναπτύσσονται καλύτερα και επικρατούν σε ουδέτερα και αλκαλικά εδάφη (Burns, 1976). Τα επικρατέστερα είδη αποδομητικών μικροοργανισμών του εδάφους καθορίζουν συνήθως την ταχύτητα διάσπασης των Φ.Ο. Κατά συνέπεια η γνώση της σύστασης της μικροβιακής κοινότητας του εδάφους διευκολύνει την εκτίμηση της ταχύτητας αποδόμησης και της τύχης ορισμένων χημικών ενώσεων. 6

14 1.2. Οι μικροοργανισμοί Τα κύτταρα ζουν στη φύση σε στενή αλληλεξάρτηση με άλλα κύτταρα, σχηματίζοντας συναθροίσεις που λέγονται πληθυσμοί. Αυτοί οι πληθυσμοί συντίθενται από ομάδες συγγενικών κυττάρων, που κατά κανόνα έχουν προέλθει από τις διαδοχικές διαιρέσεις ενός μόνο γονικού κυττάρου. Η ακριβής περιβαλλοντική θέση στην οποία διαβιεί ένας μικροβιακός πληθυσμός καλείται ενδιαίτημα. Μικροβιακά ενδιαιτήματα συναντούμε όχι μόνο σε αναμενόμενα μέρη αλλά και σε άλλα πολύ πιο ασυνήθιστα, σε ορισμένα εκ των οποίων επικρατούν τόσο ακραίες συνθήκες, ώστε να είναι ακατάλληλα για ανώτερες μορφές ζωής (Madigan et al., 2005). Στη φύση, οι διάφοροι πληθυσμοί των κυττάρων σπάνια ζουν μόνοι τους. Αντιθέτως συμβιώνουν και αλληλεπιδρούν με άλλους κυτταρικούς πληθυσμούς, σχηματίζοντας συναθροίσεις που ονομάζονται μικροβιακές κοινότητες. Η μικροβιακή ποικιλότητα είναι προϊόν μικροβιακής εξέλιξης και οποιαδήποτε φυσική ουσία, καθώς και οι περισσότερες συνθετικές μπορούν να διασπαστούν από ένα ή περισσότερους μικροοργανισμούς. Κατόπιν σύγκρισης των μικρομορίων των ριβοσωμάτων και ιδιαιτέρα των ριβοσωμικών RNA έχουν αναγνωριστεί τρεις φυλογενετικά διακριτές γενεαλογίες: τα Βακτήρια και τα Αρχαία που περιέχουν μόνο προκαρυώτες και τα Ευκάρεα που περιέχουν ευκαρυώτες (Madigan et al., 2005). Τα ευκαρυωτικά κύτταρα είναι κατά κανόνα μεγαλύτερα και πολυπλοκότερα από τα προκαρυωτικά. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα των Ευκαρυωτών είναι η παρουσία μεμβρανοπερίκλειστων δομών που ονομάζονται οργανίδια, όπως ο πυρήνας, οι χλωροπλάστες και τα μιτοχόνδρια. Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς ανήκουν τα φύκη, οι μύκητες και τα πρωτόζωα Μικροβιακά κύτταρα Τα μικροβιακά κύτταρα είναι κατά κανόνα αόρατα με γυμνό μάτι. Όλα τα μικροβιακά κύτταρα διαθέτουν τα ίδια χαρακτηριστικά στη δομή τους το κυριότερο εκ των οποίων είναι η κυτταροπλασματική μεμβράνη, η οποία αποτελεί το φραγμό που διαχωρίζει το εσωτερικό τους από τον περιβάλλοντα χώρο. Τα θρεπτικά συστατικά 7

15 και οι υπόλοιπες ουσίες που χρειάζεται το κύτταρο εισέρχονται στο εσωτερικό του μέσω της κυτταροπλασματικής μεμβράνης και μέσω αυτής εξέρχονται προϊόντα του, άχρηστα ή μη. Το κυτταρικό τοίχωμα είναι ένα αδιαπέραστο στρώμα που βρίσκεται εξωτερικά της κυτταροπλασματικής μεμβράνης και προσδίδει δομική αντοχή στο κύτταρο. Κυτταρικό τοίχωμα διαθέτουν τα φυτικά κύτταρα και οι περισσότεροι μικροοργανισμοί Κυτταροπλασματική μεμβράνη και φωσφολιπίδια Η κυτταροπλασματική μεμβράνη είναι μια λεπτή δομή που περιβάλλει πλήρως το κύτταρο και αποτελεί το φραγμό ανάμεσα στο εσωτερικό του κυττάρου (κυτταρόπλασμα) και στο περιβάλλον του. Αν διαρραγεί η μεμβράνη, η συνοχή του κυττάρου καταστρέφεται, τα εσωτερικά συστατικά του διαρρέουν στο περιβάλλον και το κύτταρο πεθαίνει. Η γενική δομή των βιολογικών μεμβρανών είναι μια διπλοστοιβάδα φωσφολιπιδίων. Τα φωσφολιπίδια ή γλυκεροφωσφολιπίδια των μεμβρανών περιέχουν στο μόριό τους μια υδρόφιλη ουρά (γλυκερόλη) και μια υδρόφοβη κεφαλή (λιπαρό οξύ), γεγονός που τα καθιστά ιδανικές δομικές μονάδες για τις βιολογικές μεμβράνες. Τα φωσφολιπίδια είναι δυνατό να απαντούν σε πολλές διαφορετικές χημικές μορφές, λόγω της ποικιλομορφίας των λιπαρών οξέων ή των φωσφορικών ομάδων που μπορούν να συνδέονται στο δομικό σκελετό της γλυκερόλης. Κατά τη συσσώρευση τους τα φωσφολιπίδια σε ένα υδατικό διάλυμα, τα φωσφολιπίδια εκδηλώνουν την τάση να σχηματίσουν δομές διπλοστιβάδας, δηλαδή τα λιπαρά οξέα στρέφονται το ένα προς το άλλο δημιουργώντας ένα υδρόφοβο περιβάλλον, ενώ τα υδρόφιλα μέρη παραμένουν εκτεθειμένα στο εξωτερικό υδρόφιλο περιβάλλον, όπου επικοινωνούν με μόρια νερού. Στις υδρόφιλες επιφάνειες της κυτταρικής μεμβράνης μπορούν να προσαρτώνται υδρόφιλες πρωτεΐνες και άλλες πολικές ή και φορτισμένες ουσίες, όπως ιόντα μετάλλων (Εικόνα 1.1). Η διπλοστιβάδα είναι πιθανότατα η σταθερότερη διευθέτηση που μπορούν να υιοθετήσουν τα λιπιδικά μόρια σε ένα υδατικό περιβάλλον. 8

16 Τα λιπίδια αποτελούν τα ιδεώδη δομικά συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών κυρίως λόγω των χημικών τους ιδιοτήτων. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να συζητηθεί στη συνέχεια η χημική τους δομή. Τα λιπίδια αποτελούν σημαντικά μακρο-μόρια που έχουν ως βασικές χημικές ιδιότητες τη μικρή διαλυτότητά τους στο νερό, τη διαλυτότητά τους σε οργανικούς διαλύτες και κοινό χαρακτηριστικό τον υδρόφοβο (λιπόφιλο) χαρακτήρα του (Διαμαντίδης 1994). Τα λιπαρά Εικόνα 1.1. Σχηματική απεικόνιση της μεμβράνης οξέα αποτελούν τα κύρια συστατικά των λιπιδίων σε Βακτήρια και Ευκάρυα. Τα λιπαρά οξέα έχουν ενδιαφέρουσες χημικές ιδιότητες, διότι περιέχουν τόσο υδρόφιλες όσο και υδρόφοβες περιοχές. Τα κοινά λιπαρά οξέα χωρίζονται σε κορεσμένα, ακόρεστα με τριμελή δακτύλιο, διακλαδισμένα και υδροξυοξέα. Ο βιολογικός ρόλος των λιπαρών οξέων είναι ποικίλος. Κυρίως συμμετέχουν με τη μορφή φωσφολιπιδίων στη δομή των μεμβρανών και επίσης με τη μορφή των γλυκεριδίων τους επιτρέπουν στο κύτταρο να αποθηκεύει την περίσσεια της παραγόμενης μεταβολικής τους ενέργειας και την περίσσεια των ατόμων άνθρακα (Διαμαντίδης 1994). Στα λιπίδια συμπεριλαμβάνονται τα απλά λιπίδια και τα σύνθετα λιπίδια. Τα απλά λιπίδια είναι λιπαρά οξέα συνδεδεμένα με την αλκοόλη γλυκερόλη μέσω εστερικού δεσμού. Τα απλά λιπίδια αναφέρονται και ως τριγλυκερίδια, διότι έχουν τρεις ομάδες λιπαρού οξέος συνδεδεμένες με το μόριο της γλυκερόλης. Τα σύνθετα λιπίδια είναι απλά λιπίδια που περιέχουν είτε πρόσθετα στοιχεία, όπως φωσφόρο, άζωτο ή θείο, είτε μικρές υδρόφιλες ενώσεις άνθρακα όπως σάκχαρα, αιθανολαμίνη, σερίνη, ή χολίνη. Τα λιπίδια που περιέχουν τη φωσφορική ομάδα, δηλαδή τα φωσφολιπίδια (Εικόνα 1.2), αποτελούν σημαντική κατηγορία σύνθετων λιπιδίων, αφού όπως προαναφέρθηκε διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη 9

17 δομή της κυτταροπλασματικής μεμβράνης (Madigan et al., 2005) και έχουν χρησιμοποιηθεί ως δείκτες για την ταυτοποίηση βακτηρίων. Εικόνα 1.2. Σχηματική απεικόνιση φωσφολιπιδίου Τα λιπίδια των Αρχαίων χαρακτηρίζονται από χημική ιδιαιτερότητα. Σε αντίθεση με τα λιπίδια των Βακτηρίων και Ευκαρύων, όπου τα λιπαρά οξέα συνδέονται στο μόριο της γλυκερόλης με εστερικούς δεσμούς, τα λιπίδια των Αρχαίων έχουν αιθερικούς δεσμούς μεταξύ γλυκερόλης και των υδρόφοβων πλευρικών αλυσίδων τους. Επιπλέον, τα λιπίδια των Αρχαίων στερούνται λιπαρών οξέων και αντί αυτών έχουν πλευρικές αλυσίδες από επαναλαμβανόμενες μονάδες ισοπρενίου. Ωστόσο η γενική δομή των μεμβρανών, με το υδρόφοβο εσωτερικό και τις εσωτερικές και εξωτερικές υδρόφιλες επιφάνειες, διακρίνεται και στα Αρχαία (Madigan et al., 2005) Κυτταρικό τοίχωμα των προκαρυωτών Η σύσταση του κυτταρικού τοιχώματος των βακτηρίων αποτελεί βασικό κριτήριο για το διαχωρισμό των βακτηρίων σε δύο κύριες ομάδες: τα θετικά κατά 10

18 Gram και αρνητικά κατά Gram βακτήρια. Η διαφορά στην εμφάνιση του κυτταρικού τοιχώματος μεταξύ των θετικών και αρνητικών κατά Gram βακτηρίων είναι χαρακτηριστική. Τα κυτταρικά τοιχώματα στα αρνητικά κατά Gram βακτήρια παρουσιάζουν μια σύνθετη δομή σε αντίθεση με τα τοιχώματα των θετικών κατά Gram βακτηρίων όπου τα τοιχώματα είναι παχύτερα και αποτελούνται σε σημαντικότατο ποσοστό από ένα παχύ στρώμα ενός πολυσακχαρίτη, της πεπτιδογλυκάνης. Τα κυτταρικά τοιχώματα των βακτηρίων διαθέτουν μια άκαμπτη δομή που είναι υπεύθυνη για τη στερεότητα του τοιχώματος. Εξωτερικά της στοιβάδας των αρνητικών κατά Gram βακτηρίων υπάρχει μια σειρά επιπρόσθετων στοιβάδων. Η άκαμπτη στοιβάδα των θετικών και αρνητικών κατά Gram βακτηρίων έχει παραπλήσια χημική σύσταση. Πρόκειται για μια στοιβάδα από πεπτιδογλυκάνη, δηλαδή για ένα λεπτό στρώμα που συντίθεται από δύο παράγωγα σακχάρων, την Ν-ακετυλογλυκοζαμίνη και το Ν-ακετυλομουραμικό οξύ και από μια μικρή ομάδα αμινοξέων, αποτελούμενη από L-αλανίνη, D-αλανίνη, D-γλουταμινικό οξύ και λυσίνη ή διαπιμελικό οξύ. Τα συστατικά αυτά συνδέονται μεταξύ τους σχηματίζοντας μια επαναλαμβανόμενη δομή, το τετραπεπτίδιο της γλυκάνης. Η βασική δομή της πεπτιδογλυκάνης είναι μια πτυχωτή επιφάνεια, όπου οι αλυσίδες γλυκάνης, τις οποίες σχηματίζουν τα σάκχαρα, συνδέονται μεταξύ τους με πεπτιδικούς δεσμούς που σχηματίζουν τα αμινοξέα. Παρά τη μεγάλη ισχύ των γλυκοζιτικών δεσμών των αλυσίδων γλυκάνης, αυτές οι αλυσίδες δεν μπορούν από μόνες τους να παράσχουν σχετική ακαμψία προς όλες τις κατευθύνσεις. Ο σχηματισμός των πεπτιδικών διασυνδέσεων ισχυροποιεί πλήρως τη δομή αυτή. Η έκταση των διασυνδέσεων διαφέρει χαρακτηριστικά μεταξύ των ομάδων βακτηρίων. Όσο πληρέστερη είναι η έκταση των διασυνδέσεων αυτών τόσο μεγαλύτερη είναι και η στερεότητα του τοιχώματος. Στα αρνητικά κατά Gram βακτήρια, οι διασυνδέσεις γίνονται με τον απευθείας σχηματισμό πεπτιδικού δεσμού μεταξύ αμινομάδας του διαμινοπιμελικού και καρβοξυλομάδας της τελικής D-αλανίνης του τετραπεπτιδίου γλυκάνης. Στα θετικά κατά Gram βακτήρια, οι διασυνδέσεις γίνονται συνήθως με πεπτιδικές γεφυρώσεις από πρόσθετα αμινοξέα, οι τύποι των οποίων ποικίλουν ανάλογα με το είδος του οργανισμού (Madigan et al., 2005). Στα θετικά κατά Gram βακτήρια ως και 90% του κυτταρικού τοιχώματος αποτελείται από πεπτιδογλυκάνη, ενώ συστατικό του αποτελεί και το τειχικό οξύ σε μικρότερο ποσοστό. Τα περισσότερα θετικά κατά Gram βακτήρια έχουν πολλές 11

19 στοιβάδες πεπτιδογλυκάνης. Στα αρνητικά κατά Gram βακτήρια μόνο το 10% του κυτταρικού τοιχώματος αποτελείται από πεπτιδογλυκάνη. Το μεγαλύτερο μέρος του κυτταρικού τοιχώματος αυτών των βακτηρίων αποτελείται από την εξωτερική μεμβράνη. Η πεπτιδογλυκάνη απαντά μόνο στα Βακτήρια εφόσον τα δύο χαρακτηριστικά συστατικά, το σάκχαρο Ν-ακετυλομουραμικό οξύ και το αμινοξύ διαμινοπιμελικό οξύ απουσιάζουν εντελώς από τα κυτταρικά τοιχώματα των Αρχαίων και των Ευκαρύων. Βέβαια δεν έχουν οι πεπτιδογλυκάνες όλων των Βακτηρίων διαμινοπιμελικό οξύ (DAP). Συγκεκριμένα, DAP υπάρχει σε όλα τα αρνητικά κατά Gram βακτήρια και σε ορισμένα είδη θετικών κατά Gram βακτηρίων. Στους περισσότερους θετικούς κατά Gram κόκκους, το DAP αντικαθίσταται από λυσίνη, ενώ σε μερικά άλλα θετικά κατά Gram βακτήρια απαντούν διαφορετικά αμινοξέα Αλληλεπίδραση μικροοργανισμών και εδάφους μετά από εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών. Οι μικροοργανισμοί του εδάφους συμμετέχουν σε πολλές και σημαντικές λειτουργίες του οικοσυστήματος καθώς και στους κύκλους διαφόρων θρεπτικών στοιχείων όπως C, N, P, S. Για παράδειγμα, οι μύκητες και οι ακτινομύκητες αποτελούν τις βασικές μικροβιακές ομάδες που συμμετέχουν στην αποσύνθεση της οργανικής ύλης του εδάφους (McCarthy 1987). Tα νιτροποιητικά βακτήρια του γένους Nitrosomonas, Nitrosospira και τα αζωτοδεσμευτικά βακτήρια είναι απαραίτητα για την ολοκλήρωση του κύκλου του Ν (Kowalchuk & Stephen, 2001). Θειο-οξειδωτικά και θειο-αναγωγικά βακτήρια συμμετέχουν στη λειτουργία του κύκλου του S στο έδαφος (Amann et al., 1992, Brinkhoff & Muyzer, 1997). Συνεπώς, μεταβολές στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας είναι πιθανό να οδηγήσουν σε μεταβολές στην ομαλή λειτουργία του εδαφικού μικρο-οικοσυστήματος. Η εφαρμογή αγροτικών πρακτικών όπως η εφαρμογή Φ.Ο., συνθετικών λιπασμάτων αλλά και η υπερβολική άρδευση ή επεξεργασία του εδάφους έχει βρεθεί ότι επιδρούν σημαντικά στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας (Torvsik et al., 1998, O Donell et al., 2001) 12

20 Η μικροβιακή κοινότητα είναι από τα πρώτα χαρακτηριστικά του εδάφους που υφίσταται τις άμεσες και έμμεσες επιδράσεις τοξικών ουσιών. Λόγω της άμεσης απόκρισης στη ρύπανση καθώς και σε στοιχεία του εδάφους που ανακυκλώνονται, η μικροβιακή κοινότητα του εδάφους θεωρείται ως κατάλληλος βιοδείκτης και χρησιμοποιείται συχνά σε οικοτοξικολογικές μελέτες, για την εκτίμηση της επίδρασης των Φ.Ο. στο έδαφος (Doelman and Vonk 1994, Edwards et al. 1996, Doran and Zeiss 2000). Πολλές παράμετροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της επιδρασης των Φ.Ο. στο έδαφος. Οι φυσικές και χημικές ιδιότητες του εδάφους μεταβάλλονται με αργό ρυθμό και απαιτείται μεγάλο διάστημα για να παρατηρηθούν σημαντικές αλλαγές. Αντιθέτως οι βιολογικές παράμετροι μπορούν να αντανακλούν ακόμη και μικρές αλλαγές, παρέχοντας ακριβή δεδομένα (Smith και Papendick 1993, Pascual et al. 2000). Η αλόγιστη χρήση Φ.Ο και λιπασμάτων και η εκτεταμένη εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών που διαταράσσουν τη δομή και τη σύσταση του εδάφους είναι πιθανό να προκαλούν σημαντικές μεταβολές στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας. Σύμφωνα με τους Powlson και Jenkinson (1981) και Saffigna et al., (1989) δε μπορεί να εκτιμηθεί πλήρως η επίδραση των καλλιεργητικών πρακτικών στη μικροβιακή κοινότητα χωρίς την ανάπτυξη μεθόδων για τη μέτρηση της μικροβιακής βιομάζας. Οι Potthoffa et al. (2006) μελέτησαν τις μεταβολές στη μικροβιακή κοινότητα μετά από εντατικοποίηση καλλιεργητικών πρακτικών, φρεζάρισμα και εφαρμογή Φ.Ο. Οι ερευνητές αυτοί διαπίστωσαν ότι η αντικατάσταση συνεχών τοπικών καλλιεργειών από ετήσιες μη-εγχώριες καλλιέργειες, που αποτελεί πρακτική αποκατάστασης εδαφών από την εντατικοποίηση και τη χρήση Φ.Ο., έχουν σημαντική, αλλά προσωρινή επίδραση στη μικροβιακή κοινότητα και κυρίως στα ανώτερα στρώματα του εδάφους. Τα αποτελέσματα έδειξαν υψηλή ικανότητα προσαρμογής της μικροβιακής κοινότητας μετά από εφαρμογή μεθόδων αποκατάστασης του εδάφους. Το βάθος επηρέασε σημαντικά την παρουσία των μικροοργανισμών, όπως αποδεικνύεται από το προφίλ των φωσφολιπιδίων των λιπαρών οξέων (PLFAs), ενώ στα βαθύτερα εδαφικά στρώματα δεν παρατηρήθηκαν αλλαγές. Επιπλέον, τέσσερα έτη παρουσίας ετησίων ζιζανίων προκάλεσαν μεταβολές στη σύσταση της μικροβιακής κοινότητας στην επιφάνεια του εδάφους. Οι Cavigelli και Robertson (2000) μελέτησαν την αλληλεπίδραση ανάμεσα στη μικροβιακή κοινότητα, τις διεργασίες που επιτελεί στο έδαφος και την εφαρμογή 13

21 πρακτικών αποκατάστασης εδαφών και παρατήρησαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ αυτών των παραγόντων. Οι Wardle et al., (1999) μελέτησαν την επίδραση της εντατικοποίησης των καλλιεργητικών πρακτικών στους μικροοργανισμούς και τη μικροβιακή δραστηριότητα για περισσότερα από 7 έτη και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η επίδραση δεν είναι απαραίτητα αρνητική. Επιπλέον οι Kourtev et al., (2002, 2003) και Callaway et al., (2004) διαπίστωσαν ότι η μικροβιακή κοινότητα μεταβάλλεται με την εμφάνιση εξωτικών ειδών ζιζανίων σε έδαφος που δεν καλλιεργείται. Η διατήρηση μιας ενεργής μικροβιακής κοινότητας μπορεί να ρυθμίσει τις λειτουργίες του εδάφους. Σύμφωνα με τους Girvan et al., (2003) και Hole et al., (2005) οι καλλιεργητικές πρακτικές που σχετίζονται με την οργανική γεωργία έχουν θετική επίδραση στην μικροβιακή ποικιλότητα του εδάφους. Σχετικά μικρός αριθμός αναφορών υπάρχουν για δυσμενή επίδραση ανόργανων λιπασμάτων και των φυτοπροστευτικών προϊόντων στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους (Fraser et al., 1988 και Fauci and Dick, 1994). Σύμφωνα με τους Bossio et al.(1998), η μικροβιακή κοινότητα δεν ωφελείται από συγκεκριμένα συστήματα διαχείρισης καλλιεργειών, αλλά από ειδικές καλλιεργητικές τεχνικές (εναλλαγή καλλιεργειών, διαχείριση υπολειμμάτων κ.α.). Οι Stark et al.,(2006) διαπίστωσαν μετά από ανάλυση PCR- DGGE ότι παρά την εφαρμογή καλλιεργητικών πρακτικών που σχετίζονται με την προσθήκη οργανικών και ανόργανων λιπασμάτων, η μικροβιακή κοινότητα προσαρμόζεται στην αυξημένη ποσότητα οργανικής ουσίας και ανόργανου Ν. Επιπλέον η παρουσία ή έλλειψη Ν είχε σημαντική επίδραση στα βακτήρια και τους ακτινομύκητες, όμως τελικά δεν υπήρξε συσχετισμός ανάμεσα στη δομή της μικροβιακής κοινότητας και την δραστηριότητα ή τις διεργασίες του εδάφους υπό εργαστηριακές συνθήκες. Σύμφωνα με τους Clapperton et al., (2003) ένα οικοσύστημα πρέπει να διατηρεί τη δομική ακεραιότητα της μικροβιακής του κοινότητας, να αυξάνει την οργανική ουσία και να βελτιώνει την αναλογία C:N. Οι διαφορές στην ποσότητα και την ποιότητα της οργανικής ύλης έχουν σημαντική επίδραση στη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους και στους κύκλους C και N (Janssen 1984). Σύμφωνα με τους Rosado et al., (2006) η μικροβιακή ποικιλότητα του εδάφους περιέχει τους πιο ευαίσθητους δείκτες ποιότητας του εδάφους, όμως η χρήση τους είναι δύσκολη λόγω των δυσκολιών ανάλυσης και εκτίμησης των δεδομένων, ειδικότερα όταν αυτά προκύπτουν από μοριακές βιολογικές τεχνικές. Η ανάλυση της μικροβιακής 14

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 2: Στοιχεία Μικροβιολογίας και Βιοχημείας των Βιομηχανικών Ζυμώσεων(1/5), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό

Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης. Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Βιολογία Γ Γενικού Λυκείου Θετικής κατεύθυνσης Κεφάλαιο 1α Το Γενετικό Υλικό Το DNA είναι το γενετικό υλικό Αρχικά οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι οι πρωτεΐνες αποτελούσαν το γενετικό υλικό των οργανισμών.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 2. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 2 1 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. 2011 Utopia Publishing, All rights reserved ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ «Οργανική» ένωση αναφέρεται σε ενώσεις του C Συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Τράπεζα Θεμάτων Βιολογίας Β' Λυκείου 2014-2015 Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΓΗ_Β_ΒΙΟ_0_14306 - Β1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ι. Στην ακόλουθη εικόνα παρουσιάζονται σχηματικά δύο χημικές αντιδράσεις. Να απαντήσετε στις ερωτήσεις: α) Πώς χαρακτηρίζονται τα χημικά μόρια Α και Β; Πώς χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:Ν.ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ 2 Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 3 1. Ποια είναι τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής και ποια τα χημικά χαρακτηριστικά της; Στην

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θέματα 1. Ποια είναι η δομή και τα βασικά χαρακτηριστικά των λιπαρών οξέων 2. Πώς απομακρύνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση του κυττάρου

Χημική σύσταση του κυττάρου 1 Χημική σύσταση του κυττάρου Τα χημικά στοιχεία, που συμμετέχουν στη δομή των βιολογικών μορίων, συγκαταλέγονται στα στοιχεία που συνθέτουν τον φλοιό της γης. Όλοι οι οργανισμοί από τον πιο απλό μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13

Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο 2014-2015 Διαλέξεις κάθε Τρίτη 13-15 μ.μ. και Παρασκευή 11-13 Ισιδώρα Παπασιδέρη, Καθηγήτρια...για περισσότερα... http://kyttariki.biol.uoa.gr, ttp://multimedia.biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ E. M. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ: ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ-Ι ΙΟΤΗΤΕΣ-ΡΕΟΛΟΓΙΑ-ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ- ΠΟΙΟΤΗΤΑ- ΣΥΚΕΥΑΣΙΑ Κ. Τζιά, Π. Ταούκης, Β. Ωραιοπούλου ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 Θέμα 2ο 2ο ΓΕΛ Χαλανδρίου Βιολογία Β Λυκείου Περιεχόμενα ΘΕΜΑ 14306... 2 ΘΕΜΑ 14351... 2 ΘΕΜΑ 14360... 3 ΘΕΜΑ 14363... 3 ΘΕΜΑ 14364... 4 ΘΕΜΑ 14366... 5 ΘΕΜΑ 14367... 5 ΘΕΜΑ 14369...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που

Περιεχόμενα. Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων. 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Bιολογία και Οικολογία Ζιζανίων 1.1 Εισαγωγή...19 1.2 Χαρακτηριστικά ζιζανίων...20 1.3 Μορφολογικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των ζιζανίων...21 1.4 Κατάταξη ζιζανίων...22

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Το φυτικό κύτταρο Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Στέρεα και ελαστική στοιβάδα που περιβάλλει το φυτικό κύτταρο Καθορίζει και διατηρεί το σχήμα και το μέγεθος του κυττάρου Προστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α3.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B.... 2 Β1.... 2 Β2....

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. της. Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η. της. αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή. απλή. διαίρεση διχοτόμηση. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ Ευγενία Μπεζιρτζόγλου Καθηγήτρια Μικροβιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Συνέπεια βακτηρίων αύξησή τους Η Ι) ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ διαίρεση διχοτόμηση. της αναπαραγωγής είναι η πληθυσμιακή

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ÊÏÑÕÖÇ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ÊÏÑÕÖÇ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΘΕΜΑ Α Α.1. γ Α.2. δ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α.. α. Σωστό, β. Λάθος,

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/06/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. γ A2. δ A3. α) Σ β) Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 978 960 7667 34 2. Copyright 2008 ΑγροΤύπος α.ε. Πρόλογος 11 Εισαγωγικό σημείωμα 13 Ζιζανιολογία: Ζιζάνια, Ζιζανιοκτόνα, Περιβάλλον, Αρχές και Μέθοδοι Διαχείρισης (3η έκδοση), Η.Γ. Ελευθεροχωρινός, 2008. Αθήνα, Εκδόσεις ΑγροΤύπος, 408 σελίδες. ISBN 978 960 7667 34 2 Copyright 2008 ΑγροΤύπος

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες

Είναι σημαντικές επειδή: Αποτελούν βασικά δοµικά συστατικά του σώµατος Εξυπηρετούν ενεργειακές ανάγκες Ασκούν έλεγχο σε όλες τις βιοχηµικές διεργασίες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 2: Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά) 2.2 ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΣΗΜΑΣΙΑ, 9 14 (απλή αναφορά), 2.4 ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ, σελ. 20 36 Οργανικές Ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ]

β. [Η 3 Ο + ] > 10-7 Μ γ. [ΟΗ _ ] < [Η 3 Ο + ] ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Διδάσκοντες Φατούρος Ιωάννης, Eπίκουρος Καθηγητής ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. γ Α4. α Α5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική και Διατροφική Μικροβιολογία

Περιβαλλοντική και Διατροφική Μικροβιολογία Περιβαλλοντική και Διατροφική Μικροβιολογία Εισαγωγή στην βιολογική απορρύπανση Βιολογική απορρύπανση ανοργάνων ρύπων Δημήτριος Καρπούζας dkarpouzas@bio.uth.gr 1. Βιολογική Αποκατάσταση (Bioremediation)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα