Η ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΓΟΡΑ ΩΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΓΟΡΑ ΩΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ"

Transcript

1 ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), Δρ. Δημήτριος Καροπιστόλης. Κοθηyητής του Τμήματος Εμπορίας και Διαφήμισης του Α.ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Η ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΓΟΡΑ ΩΣ ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δρ. Γεώρyιος Χατζηκωνσταντίνου Καθηyητής του Τμήματος Δ. Ο.Σ.Α του Δημοκρίτε ι ου Πανεπιστημίου θρόκης Περίληψη Στο άρθρο αυτό παρουσιάζεται μια νέα αντίληψη της λειτουργίας του χρηματιστηρίου και των καταστάσεων που δημιουργούνται από τους συμμετέχοντες σε μία χρηματιστηριακή αγορά. Η νέα αυτή αντίληψη βασίζεται στο ότι κάθε χρηματαγορά αποτελεί ένα οικονομικό σύστημα ενταγμένο στο γενικότερο σύστημα οικονομικής οργάνωσης, όπου η ανθρώπινη συμπεριφορά αποτελεί πρωταρχικό συστατικό της στοιχείο. Η ποικιλία των πληροφοριών που δέχεται το σύστημα από το περιβάλλον του και τα μηνύματα που εκπέμπε ι προς αυτό, σε συνδυασμό με το απροσδόκητο της συμπεριφοράς των στοιχείων της, αποτελούν παραμέτρους που χαρακτηρίζουν την κεφαλαιαγορά ως ανοικτό σύστημα. Η πολυπλοκότητα ενός τέτοιου σύνθετου συστήματος δημιουργεί προϋποθέσεις εφαρμογής της θερμοδυναμικής των μη αναστρέψιμων καταστάσεων, οι οποίες διέπονται από το γενικότερο νόμο της αυξανόμενης εντροπίας, σε βαθμό τέτοιο ώστε η χρηματιστηριακή αγορά να μπορεί να θεωρηθεί ως ένα θερμοδυναμικό σύστημα. Abstract Ιη this article (The stock exchange market as thermodynamic system) a new concept of the function of a stock exchange market is presented and also of conditions which are created from the participants in the same market. This new concept is based οη the fact that : each money market consists of an economic system where the human behavior is a main or dominating ingredient. The information variety which the system accepts from its environment and also the messages that it sends forth to the system in combination with the unpredictable behavior of its elements, consist of a kind of parameters that characterize the capital market as an open living. Such a complicated system creates pressupositions of application of the thermodynamic so called ηο invertib\e conditions, which are ruled by genera\ law of increasing entropy, in such a degree that the stock exchange market is able to be considered as a thermodynamic system. 47

2 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), Εισαγωγή 48 Το περιβάλλον μιας χρηματιστηριακής αγοράς προσδιορίζεται από τις οικονομικές σχέσεις και τις δραστηριότητες οι οποίες αναπτύσσονται μεταξύ των οικονομικών παραγόντων που σχετίζονται μ' αυτό. Το σύνολο των δραστηριοτήτων αυτών εκλαμβάνεται στη παρούσα εργασία ως ένα ανοικτό σύστημα, δηλαδή ένα Ενιαίο Σύνολο που αποτελείται από αλληλένδετα μέρη, όπως λ.χ οι ε ισηγμ ένες εταιρείες με τις μετοχές που εξέδωσαν, οι χρηματιστηριακοί παράγοντες, το επενδυτικό κοινό κ.λ.π, τα οποία αποτελούν τα συστατικά του στοιχεία. Και τούτο διότι: α) καθορίζεται από το σκοπό του που είναι η ικανοποίηση των εταιρειών για εξεύρεση κεφαλαίω\ι και του επενδυτικού κοινού να τοποθετεί τα κεφάλαιά του, αποκομίζοντας οικονομικά οφέλη. β) Ζωογονείται από τη δράση των παραγόντων του γ) χαρακτηρίζεται από αλληλεπιδράσεις. Η προσφορά και η ζήτηση αυθόρμητα ή όχι καθορίζουν τις τιμές, αλλά οι τιμές καθορίζουν με τη σειρά τους το επίπεδο προσαρμογής της προσφοράς και της ζήτησης, οι οποίες εξαρτώνται από την κοινωνικοοικονομική κατάσταση τη δεδομένη χρονική στιγμή, η οποία δεν είναι ποτέ η ίδια με καμιά προηγούμενη, αλλά ούτε είναι πιθανόν να είναι ίδια με καμιά μελλοντική.. Η σημερινή αντίληψη περί χρηματιστηριακής αγοράς συνίσταται στο ότι η αγορά αυτή εξαρτάται από διάφορους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες χωρίς να θεωρεί το αστάθμητο της ανθρώπινης συμπεριφοράς ως πρωταρχικό συστατικό στοιχείο του οικονομικού αυτού συστήματος. Όταν η παράμετρος αυτή δεν αγνοείται, όπως συμβαίνει επί του προκειμένου με την παρούσα εργασία, τότε αποτελεί τον βασικό λόγο να προσλαμβάνεται η συγκεκριμένη αγορά ως ζωντανό ανοικτό σύστημα. Για τον λόγο αυτό και σύμφωνα με την άποψη που θα τεκμηριωθεί στη συνέχεια, η πολυπλοκότητα που παρουσιάζει ένα τέτοιο σύστημα, αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με την αντίληψη της θερμοδυναμικής των μη αναστρέψιμων καταστάσεων, οι οποίες ως γνωστόν διέπονται από το γενικό νόμο της αυξανόμενης εντροπίας. (Prigogine ) Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η τυχαιότητα της κίνησης των τιμών των μετοχών είναι απόρροια της αντίληψης ότι η χρηματιστηριακή αγορά διέπεται από ντετερμινιστική αιτιοκρατία, αντίληψη την οποία σήμερα πλέον οφείλει κανείς να αμφισβητήσει μετά από την πληθώρα ερευνών που πραγματοποιήθηκαν στα μεγαλύτερα χρηματιστήρια του κόσμου, (Peters Ε.1991 pp ), τα συμπεράσματα των οποίων διαπιστώθηκε ότι ισχύουν και στο Χρηματιστήριο Αξιών των Αθηνών. (Συριόπουλος Κ. και Σιρλαντζής Κ., 1993) Με την ντετερμινιστική αντίληψη, που όπως θα διαφανεί διαφέρει ουσιαστικά της προτεινόμενης αντίληψης, σαφώς συστημικού χαρακτήρα, οι παρουσιαζόμενες μεταβολές των τιμών των μετοχών θεωρούνται ότι οφείλονται στην απλή επίδραση της προσφοράς και της ζήτησης που δημιουργείται κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων του χρηματιστηρίου. Αποτέλεσμα της αντίληψης αυτής είναι ότι στην κατάρτιση ενός χαρτοφυλακίου μετοχών να

3 D. KARAPISTOLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), λαμβάνεται ως πρωταρχικό συστατικό στοιχείο της ανάλυσης, ο οικονομικός κίνδυνος που εκφράζεται μέσω της διακύμανσης του χαρτοφυλακίου. Θεωρώντας συστημικά την πραγματικότητα και προσεγγίζοντας θερμοδυναμικά και όχι μηχανιστικά τη χρηματιστηριακή αγορά, εισάγεται στο σκεπτικό το στοιχείο μιας συνεχώς διαφοροποιούμενης και εξελισσόμενης κατάστασης στο πλαίσιο της οποίας ποιοτικοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο δίπλα στους ποσοτικούς. Μια τέτοια θεώρηση επιτρέπει την αποκάλυψη μιας ενδιαφέρουσας πολυπλοκότητας που επιζητεί αποτελεσματική διαχείριση, μιας πολυπλοκότητας που συλλαμβάνεται ως έννοια και όχι ως μετά-έννοια του συστήματος. (Hadjiconstantinou G., 1996). Το συμβατικό, το αφαιρετικό, το απλοποιητικό και το δυναμικό στοιχείο παραχωρούν τη θέση τους στο πολύπλοκο, το εξελισσόμενο και στο θερμοδυναμικό, ενώ το τυχαίο γεγονός ή οι απροσδόκητες εκτιμήσεις που πηγάζουν από το αστάθμητο της ανθρώπινης συμπεριφοράς, επιχειρείται να ληφθούν υπόψη αποκαλύπτοντας το εύθραυστο των εκάστοτε διαμορφούμενων σταθερών και ισόρροπων δήθεν καταστάσεων (Prigogine 1 και Stengers 1986, σ ) 2. Συστημική προσέγγιση ενός οικονομικού φαινομένου Μιλώντας για Συστημική Προσέγγιση μιλάμε για ένα βασικό αναπροσανατολισμό της επιστημονικής σκέψης. Θα ήταν ίσως σοφό να αποφύγουμε ακόμη να μιλάμε για μια νέα επιστήμη αναμένοντας καλύτερα τις εξελίξεις. Δεν θα ήταν όμως ιδιαίτερα παρακινδυνευμένο να μιλήσουμε για μια διαφορετική μεθοδολογία ικανή να προσεγγίσει τον πολύπλοκο κόσμο που μας περιβάλλει κατά τρόπο περισσότερο αποτελεσματικό. Σωστότερο εντούτοις είναι να θεωρήσουμε τον «Συστημισμό» ως μία διαφορετική προσέγγιση της πραγματικότητας που επιτρέπει μια επανατοποθέτηση της έννοιας και του περιεχομένου της αποτελεσματικότητας της ανθρώπινης σκέψης και δράσης συντελώντας στην εποικοδομητικότερη εναρμόνιση αποφάσεων και επιπτώσεων. Μπορούμ ε να την θ εωρήσουμε ως μία προσέγγιση διεπιστημονική η οποία συμπληρώνει τα κενά της ανάλυσης στο χώρο της έρευνας και της Τεχνολογίας συλλαμβάνοντας τον εμπε ιρικό κόσμο, ως σχηματοποίηση αλληλοσυνδεόμενων δραστηριοτήτων. (Χατζηκωνσταντίνου Γ. 1985, σελ. 264), (De Rosnay J., 1975 σελ ), (Decleris Μ, 1991, σελ ). Είναι γνωστό ότι η Καρτεσιανή αναλυτική σκέψη συνέβαλε τα μέγιστα στην πρόοδο της γνώσης. Ενδιαφέρθηκε εντούτο ις στο παρελθόν και ενδιαφέρεται ακόμη σήμερα για τις μερικές αιτιότητες που συνήθως τις συλλαμβάνει απομονωμένες από το γενικό τους πλαίσιο. Το γνωστό «ceteris paribus» είναι συνηθισμένο και συχνά απαραίτητο. Το σύνολο οδηγείται στα πρωταρχικά του στοιχεία, τα πιο απλά, με σκοπό την επί μέρους μελέτη τους και την αποκάλυψη των μορφών και της φύσης των αλληλεπιδράσεων που υφίστα- 49

4 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), νται μεταξύ τους. Και έπειτα παρεμβαίνοντας σε μια μεταβλητή κάθε φορά, ο αναλυτής επιχειρεί να αποκομίσει γενικούς νόμους που επιτρέπουν την πρόγνωση των ιδιοτήτων του συνόλου κάτω από διαφορετικές συνθήκες (Χατζηκωνσταντίνου Γ. 1985, σελ ). Η αρχή αυτή της τμηματοποίησης αποτελεί τη βάση της αναλυτικής μεθόδου που κατευθύνει στην εξειδίκευση της επιστημονικής σκέψης, ενώ συγχρόνως παρουσιάζεται χρήσιμη μεν αλλά και εν πολλοίς αναποτελεσματική σ' ότι αφορά την καθολική θεώρηση καταστάσεων υψηλού βαθμού πολυπλοκότητας (πολυσύνθετα και υπερσύνθετα συστήματα, όπου ο «θόρυβος», είτε απορροφάται, είτε αποτελεί απαραίτητο στοιχείο της ύπαρξής τους). Αναμφιβόλως η καθολική θεώρηση των πραγμάτων, όσο αυτή είναι εφικτή, αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση των εξελισσό μ ενων φαινομένων κατά τρόπο συνεχή και δομημένο. Η αντίληψη λοιπόν που εισάγει η Συστημική Προσέγγιση είναι ότι η ολότητα αποτελεί κάτι διαφορετικό από το άθροισμα των μερών, αφού έχει διαφορετικές ιδιότητες από εκείνες που παρουσιάζουν τα τμήματα που τη συνθέτουν θεωρούμενα χωριστά (Χατζηκωνσταντίνου Γ. 1986, σελ. 271). Ένα σύστημα επομένως είναι κάτι περισσότερο ή και κάτι λιγότερο από το απλό άθροισμα των μερών που το συναποτελούν. Και τούτο διότι είτε αυ ξηθεί είτε μειωθεί ο αριθμός των επί μέρους στοιχείων του συστήματος, μεiαξύ των τμημάτων του εμφανίζονται νέες ιδιότητες ή παύουν να υφίστανται ορισμένες από αυτές που ήδη υπήρχαν. Η αναλυτική μέθοδος, όπως προηγουμένως αναφέρθηκε, αποκαλύπτει τις μερικές αιτιότητες οι οποίες όμως είναι απομονωμένες από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσονται, με επακόλουθο συνδυαζόμενες να μην ανασυνθέτουν επαρκώς την πραγματικότητα. Η Συστημική Προσέγγιση αντιθέτως κατευθύνει τη σκέψη του ερευνητή, μέσω της ιεράρχησης των επιπέδων οργάνωσης του δομημένου συνόλου, μέχρι τη γνώση και αποκάλυψη των διαρθρωτικών λειτουργιών του συστήματος, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τις αλληλεπιδράσεις και αλληλεξαρτήσεις των επί μέρους συστατικών του συστήματος. Θα προσέθετε δε κανείς ότι επειδή η διάκριση αιτίου και αποτελέσματος κατά την αλληλεπίδραση των επί μέρους στοιχείων ενός πολύπλοκου συστήματος δεν εξηγείται πάντα με την ύπαρξη μιας αιτιώδους σχέσης εξάρτησης (Καραπιστόλης Δ. 2001,σελ. 144), είναι ενδιαφέρουσα η καλλιέργεια μιας διαφορετικής μεθόδου σκέψης, η οποία να μην είναι αιτιοκρατική, αλλά να εμφανίζεται διαποτισμένη από το τελεολογικό στοιχείο. Με άλλα λόγια η μέθοδος πρέπει να ενδιαφέρεται για την ανακάλυψη των διαρθρωτικών δομών του συστήματος, την σκοπιμότητα που εξυπηρετούν το ίδιο και οι δομές του, καθώς και τις επιλογές που πραγματοποιούν τα υποσυστήματα που το συναποτελούν. Το κέντρο βάρους του ενδιαφέροντος μετατοπίζεται από τη διερεύνηση των επί μέρους συνθηκών ισορροπίας ή τη γενική ισορροπία των στοιχείων που διαμορφώνουν το σύστημα, στη διερεύνηση και την αξιολόγηση των αλληλεπιδράσεων και των αλληλεξαρτήσεων που αναφύονται μεταξύ αυτών. Στο πλαίσιο ενός τέτοιου σκεπτικού θα έλεγε κανείς ότι ο καλύτερος τρόπος για να προσεγγίσουμε συστημικά τη χρηματι-

5 Ο. KARAPISTDLIS - G. XATZIKDNSTANTINDY - REVIEW DF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), στηριακή πραγματικότητα είναι να μελετήσουμε τη γένεση, τις δομές και τις αλληλεξαρτήσεις της αγοράς αυτής, λαμβάνοντας υπόψη τις ανθρώπινες αντιδράσεις και τους θεσμούς που την διέπουν. Μια τέτοια μελέτη καθιστά απαραίτητη τη διεπιστημονική συνεργασία δεδομένου ότι απευθύνεται σ ' ένα αντικείμενο σημαντικής πολυπλοκότητας και πολυμορφίας και είναι επιδεκτική μιας θερμοδυναμικής και εξελικτικού χαρακτήρα λογικής που διαφοροποιείται αυτής του κυρίαρχου μηχανικισμού. (Καραπιστόλης Δ., 1996) Η πολυπλοκότητα παύοντας έτσι να διατηρεί το χαρακτήρα μιας μετά-έννοιας καθίσταται έννοια πραγματική και ουσιαστικός παράγοντας του υπό μελέτη συστήματος. Η πολυπλοκότητα καθίσταται συνάρτηση της εξέλιξης του συστήματος και το αντίστροφο. Ένα σύστημα εξελίσσεται πολυπλοκοποιούμενο και πολυπλοκοποιείται εξελισσόμενο. Γίνεται ίσως έτσι αντιληπτό ότι με τη βοήθεια της συστημικής προσέγγισης και του θερμοδυναμικού χαρακτήρα λογικής της (σύστημα-εξελικτική διαδικασία-τάση προς αποδιοργάνωση-αντίσταση στη μεταλλαγή), μελετώνται καταστάσεις ιδιαίτερα πολύπλοκες, όπου οι μεταβλητές είναι πολυάριθμες, συνδεόμενες όχι απαραίτητα με γραμμικές σχέσεις, όπως επί του προκειμένου με τη χρηματιστηριακή αγορά. (Συριόπουλος Κ., 1996, σελ ). Η πεισματική προσπάθεια ανακάλυψης μιας ουσιαστικά ανύπαρκτης ισορροπίας, κάτω από την αμφίβολη θεώρηση μιας γενικώς ισχύουσας γραμμικότητας που συνήθως υιοθετείται από τους οικονομικούς αναλυτές, αποβαίνει προσπάθεια άνευ σημαντικής ή ουσιαστικής μακροχρόνιας προοπτικής σ ' ότι αφορά τουλάχιστον στη χρηματιστηριακή αγορά. Προσεγγίζοντας συστημικά την πραγματικότητα με σκοπό την κατανόηση οποιουδήποτε πολύπλοκου προβλήματος, ο ερευνητής προσπαθεί να σχεδιάσει ένα συστημικό πρότυπο, δίχως να αλλοιώσει ή να απλοποιήσει τη συνολική εικόνα του φαινομένου. Στην προσπάθεια αυτή οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη ότι κάθε ανθρώπινο σύστημα οργάνωσης λ. χ το χρηματιστήριο, δεν υπακούει τυφλά στους ελέγχους της «τεχνολογίας» που κατασκευάστηκαν για τη χειραγώγηση της λειτουργίας του. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια και ανυπαρξία ή πλήρη αναποτελεσματικότητα των υποσυστημάτων ελέγχου της συμπεριφοράς κάθε εξελιγμένου συστήματος οργάνωσης. Η προσπάθεια κατανόησης ενός πολύπλοκου προβλήματος δεν μπορεί αποκλειστικά να στηρίζεται σε οποιαδήποτε μορφής «μοναδική σκέψη». Η απόλυτη πίστη στη «μοναδικότητα της σκέψης» η ex-ante απόρριψη εναλλακτικών μορφών λογικής καταλήγει σ ε ιδεολογικού χαρακτήρα παραδοχές που εμποδίζουν τελικά την αποκάλυψη της επιστημονικής αλήθειας και συχνά συσκοτίζουν την πραγματικότητα. Η κρίση του επιστήμονα που επιχειρεί να προσεγγίσει συστημικά ένα φαινόμενο, αποτελεί μία πνευματική εκδήλωση ποιοτικού χαρακτήρα που ε ίναι εξ' ίσου απαραίτητη με την ικανότητά του να χειρίζεται αναλυτικές μεθόδους και σκέψεις. Έτσι δεν πρέπει να διαφεύγει το γεγονός ότι κάθε οικονομικό μοντέλο, μαθηματική περιγραφή ενός φαινομένου, είναι εκ των πραγμάτων μία αφαίρεση, διότι ή αγνοεί ή περικόπτει κάτι από την πραγματικότητα την οποία θέλει να αντιπροσωπεύσει. Και τούτο διότι η εκάστοτε στρατηγική κατασκευής 51

6 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), ενός μοντέλου έγκειται στις ικανότητες του ερευνητή. Οι παράμετροι που επιλέγει δεν είνα ι κατ' ανάγκη αυτές που θα δώσουν την πληρέστερη εικόνα του συστήματος, αλλά κυρίως αυτές που ο ερευνητής θεώρεί σημαντικότερες. Εξ' άλλου ο ερευνητής στηρίζεται σε αξιωματική περιγραφή των δομών του συστήματος που περιγράφει το μοντέλο, όπως για παράδειγμα το είδος του ανταγωνισμού, τον ορθολογικό επενδυτή, τη μεγιστοποίηση της χρησιμότητας του καταναλωτή, καταστάσεις ιδανικές σίγουρα, όμως μακριά από το να ανταποκρίνονται πλήρως στην πολύπλοκη πραγματικότητα και στον ποιοτικό χαρακτήρα της οικονομικής ζωής. (Ζουμπουλάκης Μ. 1995, 1996). Οι εξισώσεις συμπεριφοράς, καρδιά κάθε μοντέλου και έκφραση των θεωριών που το κατασκευάζουν, δεν είναι δυνατόν να συμπεριλάβουν το σύνολο των πτυχών του προβλήματος που περιγράφουν. Όσο για την διάρκεια της συμπεριφοράς του μοντέλου, αυτή είναι το κύριο σημείο στο οποίο μειονεκτούν τα περισσότερα οικονομικά μοντέλα, λόγω ακριβώς των ατελειών που προαναφέρθηκαν. Η αιτία είναι απλή. Ο άνθρωπος διδάσκεται από τα λάθη του ή απομνημονεύει τις κακοτυχίες του, με αποτέλεσμα να μη δρα πάντοτε με τον ίδιο τρόπο, αλλά να προσαρμόζει την συμπεριφορά του ανάλογα με την εκάστοτε κατάσταση, δίχως καμιά προειδοποίηση. Αν, λοιπόν, η μοντελοποίηση ενός πολύπλοκου φαινομένου είναι εκ των πραγμάτων μια συνήθως δύσκολη υπόθεση, μία διέξοδος που προσφέρεται είναι η αναζήτηση της συνδρομής της συστημικής προσέγγισης που οπωσδήποτε στοχεύει στη αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας και συνεχώς εξελισσόμενης πραγματικότητας. 2.1 Περί συστήματος 52 Συνείδηση αποτελεί για τον καθένα ότι όλο και πιο πολύπλοκα και αλληλεξαρτώμενα τεχνολογικά και μη συστήματα επηρεάζουν την καθημερινή μας ζωή. Η μελέτη και η προσπάθεια κατανόησης ενός συστήματος περνά μέσα από τη σύλληψη της «νοημοσύνης» που διέπει τη λειτουργία του, δίνοντας τη δυνατότητα προσέγγισης της ουσίας της δημιουργίας αυτής καθεαυτής του συστήματος. Ένας γενικός ορισμός καθορίζει ότι σύστημα είναι μια διάταξη ή σύνολο αντικειμένων, καταστάσεων ή παραγόντων συνδεδεμένων κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αποτελούν μια ολότητα. Κάθε σύνολο είναι εφοδιασμένο με ορισμένες σχέσεις οι οποίες καθορίζουν τις δραστηριότητες που πρέπει να αναδειχθούν στις εισόδους του, για να προκύψουν οι έξοδοι. Τα συστήματα χαρακτηρίζονται είτε ως ανοικτά είτε ως κλειστά. Ένα ανοικτό σύστημα βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με το περιβάλλον του. Εκπέμπει και δέχεται πληροφορίες από τα συστήματα που το περιβάλλουν ή σχετίζονται μ' αυτό. Γεννά δυνάμεις που αντιστρατεύονται τη φυσική του τάση για αποδιοργάνωση και αταξία. Πρόκειται ακριβώς γι' αυτό που ονομάζεται αντισταθμιστική ανάδραση (Feed back compensateur). Η ύπαρξη αυτού του τύπου της ανάδρασης βρίσκεται στη βάση των φαινομένων της ομοιόστασης (homeostasie ), δηλαδή της αντίστασης στη μεταλ-

7 D. KARAPISTOLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), λαγή, χάρη στη οποία τα ανοικτά συστήματα διατηρούν την εσωτερική τους συνοχή (Passet R., 1996 σ. 52). Μαθηματικά ένα ανοικτό σύστημα μπορεί να το αντιστοιχίσουμε με ένα τελεστή Τ, ο οποίος ενεργεί στο διάνυσμα εισόδου U, για να δώσει ως απο τέλεσμα το διάνυσμα εξόδου Υ. (Διάμεσης 1., 1986 σ. 108). Δηλαδή Y=T U (1) Όταν ένα σύστημα ανταλλάσσει μεν πληροφορίες με το ευρύτερο συστημικό του περιβάλλον, όχι όμως και ύλη, δηλαδή χωρίς να είναι αποκομμένο από τον έξω κόσμο χρησιμοποιεί αποκλειστικά για τη συντήρησή του τα δικά του αποθέματα, στο_ μέτρο των δράσεων και αντιδράσεων που επιτελούνται στο εσωτερικό του, τότε το σύστημα αυτό θεωρείται κλειστό. (Prigogine 1. και Stengers 1., 1996 σελ. 184) Μπορούμε, τέλος, να υποστηρίξουμε ότι σύστημα είναι ένα σύνολο στοιχείων σε αλληλεπίδραση με συγκεκριμένη σκοπιμότητα, το οποίο δεν είναι ομοιογενές και αδιαφοροποίητο, αλλά εμφανίζεται περισσότερο ως ένα σύνολο συναφές και δομημένο, το οποίο αποτελείται από επίπεδα οργάνωσης τα οποία είναι και αυτά συστήματα. (Χατζηκωνσταντίνου Γ., 1985 σ }. 2.2 Η έννοια της πληροφορίας Με τον όρο πληροφορία στη συστημική προσέγγιση εννοούμε τον ποιοτικό συντελ ε στή ο οποίος καθορίζει διαχρονικά τη θέση ή την κατάσταση ενός συστήματος. Τις πληροφορίες τις διακρίνουμε σε στοιχειώδεις και σε σύνθ ε τες. Η εξέλιξη βέβαια ενός φαινομένου είναι απόρροια της αλληλουχίας εμφάνισης ενδεχομένων άλλων λιγότερο πιθανών και άλλων περισσότερο. Κάθ ε ενδεχόμ ε νο ενός συνόλου είναι φορ έας μιας ποσότητας πληροφορίας, η οποία συνδέεται με το σύνολο των στοιχείων Κ του συνόλου. Έτσι καθορίστηκε ότι η μεταφερομένη ποσότητα πληροφορίας ενός ενδεχομένου είναι μία αύξουσα συνάρτηση της μορφής Η(χ) = log2k, η οποία αποτελεί την εξίσωση του Hartley (Volle Μ., 1985 σ. 50). Η συνάρτηση Η(χ) προσδιορίζει την ποσότητα πληροφορίας που είναι άπαραίτητη για να εντοπιστεί ένα στοιχείο μεταξύ Κ στοιχείων ενός συνόλου. Βάσει αυτού του ορισμού η έννοια της πληροφορίας διαφέρει σημαντικά από αυτή που χρησιμοποιείται καθημερινά. Η φράση ή καλύτερα το μήνυμα «φερέγγυα μετοχή» είναι μια διάταξη 15 "στοιχείων" ( συμπεριλαμβανομ έ νου του κ ε νού) από ένα σύνολο 24 στοιχείων, η οποία περικλείει ποσότητα πληροφορίας 15log224 ΒΙΤ (μονάδων πληροφορίας), ίση δηλαδή με το μήνυμα «ε ρυτ τθιυ σδφρκ» το οποίο δεν έχει κανένα νόημα. Εξ αυτού προκύπτει ότι το πληροφοριακό περιεχόμενο ε νός μηνύματος συνδέεται αποκλειστικά με τη δομή που παρουσιάζει και όχι με το νόημά του. Στην π ερ ίπτωση που ένα "Κείμενο" είναι σχετικά δύσκολο στη κατανόησή του, όπως λ.χ ένας μεγάλος σε διάσταση πίνακας διπλής εισόδου, η μελ έτη 53

8 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τ εύχος 2 (2002), σε βάθος της δομής του επιτρέπει να αντιληφθούμε ευκολότερα το περιεχόμενο των πληροφοριών που περικλείει. Αυτός ο τρόπος μελέτης δεν αντικαθιστά την "ανάγνωση" του πίνακα, η οποία αποτελεί συνήθως μια διαδικασία υπο κειμενική μεν, αλλά απαραίτητη για την κατανόηση του περιεχομένου του. Αν θέλουμε να υπολογίσουμε την μεταφερόμενη μέση ποσότητα πληροφορίας από ένα στοιχειώδες μήνυμα που εκπέμπεται από ένα σύνθετο φαινόμενο 1, το οποίο αποτελείται από k ανεξάρτητα στοιχειώδη ενδεχόμενα, χρησιμοποιούμε τον παρακάτω τύπο του C.E Shannon (Vol\e Μ., 1985, σελ. 52). Έστω τώρα ότι έχουμε ένα χαρακτηριστικό 1 με Ν διαβαθμίσ ε ις, που καθορίζουν στο σύνολο Ε ισάριθμες κλάσεις, και ότι κάθε κλάση Εί (ί= 1,... Ν) έχει ki στοιχεία. Τότε η πληροφορία η σχετική με το σύνολο Ε που παρέχεται από το χαρακτηριστικό 1 ισούται με k; 1 Η(Ι) = Σ p)og 2 (2) όπουp; = και k = Σ k; (3) k Η ποσότητα Η(Ι) καλείται εντροπία (Volle Μ., 1985 σ. p; 59) του διαμελισμού του Ε η οποία αντιπροσωπεύει την ένταση με την οποία εμφανίζεται το μήνυμα 1, παρατηρούμε δε ότι η εντροπία Η(Ι) δεν εξαρτάται από τη φύση του χαρακτηριστικού ούτε από τον τύπο των διαβαθμίσ εων, αλλά αποκλειστικά από την κατανομή των συχνοτήτων pi. Επειδή ισχύει 1 p; :5 1 και log ---~ο (4) συνεπάγεται ότι Η(Ι)~ Ο (5) 54 Από το συνδυασμότων σχέσεων (4) και (5) προκύπτει ότι στην περίπτωση όπου η ε ντροπία είναι μέγιστη, τα στοιχεία του διαμελισμού έχουν την ελάχιστη δυνατή προβλεψιμότητα. Είναι λοιπόν φανερό ότι η εξελ ικτική πορεία ενός συστήματος προς την κατάσταση μέγιστης εντροπίας το οδηγεί στην αταξία, μία έννοια απόλυτα συνυφασμένη με αυτή της μη προβλεψιμότητας. Με βάση, λοιπόν, τα προαναφερόμενα τίθεται το εξής ερώτημα: ο ερευνητής ενός οικονομικού συστήματος μελετώντας την κεφαλαιαγορά ποιον από τους τρεις παρακάτω τρόπους πρέπει να χρησιμοποιεί για να βγάζει τα συμπεράσματά του; α) να μετρά την ποσότητα της μεταφ ερόμενης πληροφορίας από το σύστημα β) να αξιολογεί μετά από ανάγνωση των δεδομένων τα τ εκταινόμενα σ ' αυτό

9 D. KARAPISTOLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), γ) ή να εντοπίζει και να εξηγεί τις δομικές διαφοροποιήσεις που υφίσταται το σύστημα από τις εισροές και τις εκροές μεγάλου πλήθους πληροφοριών που σχετίζοντα ι με τις διεργασίες που συμβαίνουν μ έσα σ' αυτό. Πριν δοθεί η απάντηση σ' αυτό το ερώτημα κρίνεται σκόπιμο να γίνουν κατανοητές ορισμένες έννοι ες και σχέσεις Σχέση πληροφορίας και ενέργειας Ως γνωστόν η ενέργεια είναι κοινός παρονομαστής όλων των αγαθών ελεύθερων και μη, αφού κάθε υλικό μπορ εί να εκφραστεί με το ποσό της ενέργειας που περικλείει. Έτσι κάθε παραγωγικό κεφάλαιο είναι αποτέλεσμα ενός έργου εκφρασμένου σε ενεργειακές μονάδ ες και λειτουργεί χάρη σε μία προσφορά ενέργειας παράγοντας ένα μετρήσιμο μηχανικό έργο. Απ' αυτή την άποψη κάθε οικονομική δραστηριότητα χρησιμοποιεί ενέργεια, ως εκ τούτου η Οικονομία δεν θα μπορούσε να διαφύγει της εντροπίας. Ο Boltzmann εκφράζοντας την εντροπία ε νός θερμοδυναμικού συστήματος με τη παρακάτω σχέση S= - k Σp(i) logep(i) (6) δεν είχε σίγουρα υπόψη του τον τύπο (2) του C.E Shannon, ο οποίος υπολογίζει, όπως προαναφέραμε τη μεταφερόμενη ποσότητα πληροφορίας ενός ενδεχομένου (Passset R. σελ. 60). Παρατηρώντας τους τύπους (6) και (2) διαπιστώνουμε ότι δ ι αφέρουν μόνο κατά μια σταθερά, τη λεγόμενη σταθερά του Boltzmann. (Courbage Μ., (1991 σελ ). Συνεπώς η πληροφορία και η ενέργεια δεν είναι άσχετες μεταξύ τους (Passet R., 1987 σ ) Η έννοια tης tάξης Η έννο ια της τάξης που επικρατεί στα στοιχεία ενός συστήματος κατά τον R.Passet (Passet R., 1996 σ ) σχετίζεται μ ε τις καθορισμένες σχέ σεις που επιβάλλονται σ' αυτά. Έτσι μ έγιστη αταξία θα έχου μ ε όταν κάθε στοιχείο θα μπορούσε να επιλέξει ελεύθερα τη "θέση" του. Ο μέγιστος βαθμός τάξεω ς, αντιθέτως, είνα ι εκείνος στον οποίο το κάθε στοιχείο δε μπορεί να καταλάβει παρά μόνο μία θ έση. Η τάξη επομένως είναι ένας τρόπος καθορισμού του βαθμού δόμησης του συστήματος και ασφαλώς συνδέεται λόγω της σχέσεως (2) με την εντροπία του συστήματος. 2.3 Θερμοδυναμική και ενtροπία Η έννοια που δεσπόζει ως γνωστόν στη θερμοδυναμική είνα ι η εντροπία του συστήματος. Η έννοια αυτή η οποία έχε ι χαρακτήρα περισσότερο συστημικό παρά αναλυτικό, προήλθε από την ανάγκη να εκφραστεί η διάκριση μεταξύ των ωφέλιμων ανταλλαγών ενέ ργ ε ιας του συστήματος (δεσμευ μ ένη ενέργεια) και την ελεύθερη ενέργεια ( σκεδασμένη ενέργεια) που η απώλειά της δεν είναι αναστρέψιμη. 55

10 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), Πρόκειται επί του προκειμένου για την κλασική ή στατιστική θερμοδυναμική που οπωσδήποτε χαρακτηρίζεται από έντονο ντετερμινισμό. Η εισαγωγή όμως της έννοιας της σκεδασμένης ενέργειας και των σκεδαστικών δομών, επέτρεψε την καλλιέργεια της μοντέρνας θερμοδυναμικής της ανισορροπίας, η οποία όχι μόνο άμβλυνε τον ντετερμινισμό των κλασικών θεωρήσεων, αλλά ανέδειξε τη δυνατότητα μετάθεσης της τελικής εντροπιακής φάσης κάθε ανοικτού συστήματος οργάνωσης. Η εντροπία S όπως την εισήγαγε ο Clausius (Prigogine 1. και Stengers 1., 1986 σελ. 174) αποτελεί συνάρτηση της κατάστασης του συστήματος. Αν λοιπόν συμβολίσουμε με ds τη μεταβολή της εντροπίας, η μ'εταβολή αυτή μπορεί να εκφραστεί βάσει της σχέσης Ο όρος (7) des αναφέρεται στις ανταλλαγές ( echanges) ενέργειας του περιβάλλοντος με το σύστημα, εκφράζοντας τις αναστρέψιμες διεργασίες οι οποίες θα έχουν θετικό ή αρνητικό πρόσημο ανάλογα με τη φορά των ανταλλαγών. Ο όρος dis αναφέρεται στις μη αναστρέψιμες διεργασίες μέσα (inside) στο σύστημα που το οδηγούν στην αποδιοργάνωση και την αταξία, την φυσική ιδιότητα κάθε ανοικτού συστήματος. Ο Clausius απέδειξε ότι όλες οι μη αναστρ έψιμ ες διεργασίες (π.χ η αγωγή της θερμότητας) έτσι και η παραγωγή εντροπίας dis είναι πάντοτε θ ε τική ή μηδέν στην περίπτωση που δεν υπάρχουν αναστρέψιμες διεργασίες. Συνεπώς η μεταβολή dis είναι διαχρονικά μονότονη, δηλαδή ισχύει (8) 56 Η αύξηση της εντροπίας αντιστοιχεί στην «αυθόρμητη» εξέλιξη του συστήματος Έτσι η εντροπία γίνεται "ένδειξη εξέλιξης" ή ένα "βέλος του χρόνου", όπως εύστοχα την αποκάλεσε ο Eddington και συνώνυμη των φυσικών δι εργασιών μέσα στο σύστημα. Οι διεργασίες αυτές οδηγούν το σύστημα σ ε θερμοδυναμική ισορροπία, δηλαδή σε κατάσταση μέγιστης εντροπίας, άρα μέγιστης αποδιοργάνωσης που σε μηχανιστικούς όρους εκφράζεται ως πλήρης ανισορροπία. (Prigogine 1. και Stengers 1., 1986 σελ. 176). Για ένα θερμοδυναμικό σύστημα όλες οι μεταβολές των καταστάσεων που υφίσταται δεν είναι ισοδύναμες. Η διαπίστωση αυτή προέρχεται από τη διατύπωση της εξίσωσης ds= des + dis όπου η αυθόρμητη μεταβολή προς την ισορροπία dis ε ίναι διαφορ ετική από τη μεταβολή des που προσδιορίζεται και ελέγχεται από τις τροποποιήσεις τωνόυνοριακών συνθηκών. Ο Max Planck τόνιζε ότι η διαφvρά ανάμεσα στους δύο τύπους μεταβολών des και dis τοποθετείται στο γεγονός ότι η dis περιγράφει την προσέγγιση του συστήματος προς μια κατάσταση που το "ελκύει" και από την οποία δεν θα απομακρυνθεί με την " ελεύθερη θέλησή" του. Από την άλλη το π ερ ιεχόμενο και η μορφή των αναστρέψιμων διεργασιών des ωθούν το σύστημα σε μορφές συμπεριφοράς που ε μφανίζουν ίση τάση προς την αρχική όσο και προς την τελική κατάσταση. Αυτός είναι ο λό -

11 D. KARAPISTOLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), γος που το πέρασμα από τη δύο κατευθύνσεις. μια προς την άλλη κατάσταση γίνεται προς τις Προσεγγίζοντας λοιπόν θερμοδυναμικά την πραγματικότητα οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι όλες οι εκτός θερμοδυναμικής ισορροπίας καταστάσεις είναι δημιουργοί εξελίξεων προς την ίδια κατάστα9"η θερμοδυναμικής ισορροπίας. Το σύστημα όταν φθάσει σε θερμοδυναμική ισορροπία, δηλαδή σε πλήρη στασιμότητα, επομένως σε μέγιστη εντροπία, παρουσιάζει μία χαρακτηριστική ιδιότητα η οποία λέγεται σκέδαση. Το σύστημα δηλαδή «ξεχνά» τις αρχικές του συνθήκες, μ ' άλλα λόγ ια ξεχνά τον τρόπο με τον οποίο έχει προπαρασκευαστεί, με αποτέλεσμα να «ξεφεύγει» προς μία μη προβλέψιμη κατεύθυνση. Το αντίθετο συμβαίνει κατά τη δυναμική εξέλιξη ενός συστήματος που υιοθετείται από την μηχανιστική λογική προσέγγισης του πραγματικού κόσμου. Στην περίπτωση αυτή το σύστημα ακολουθεί δοσμένη τροχιά η οποία εξαρτάται από τις αρχικές συνθήκες που μονοσήμαντα την καθορίζουν. Γίνεται έτσι ίσως σαφέστερη η κατανόηση των διαφοροποιήσεων που υπάρχουν μεταξύ δυναμικής (μηχανιστικής) και θερμοδυναμικής ( εξελικτικής συστημικής) λογικής. Η υιοθέτηση επί του προκειμένου της δεύτερης, αποδίδει τη μορφή, αποκαλύπτει το χαρακτήρα και διαμορφώνει την επιχειρηματολογία της παρούσης εργασίας και του τρόπου μέσω του οποίου επιχειρεί να αντιμετωπίσει το κεντρικό ερώτημα. Η σύγχρονη θερμοδυναμική εισάγει και την έννοια των σκεδαστικών δομών (structures dissipatiνes), οι οποίες αποτελούν σκόρπιες συσσωρεύσεις στοιχείων. Η έννο ια αυτή τονίζει από τη μια τη στενή σύνδεση που υπάρχει μεταξύ δομής και τάξης και από την άλλη τη σύνδεση μεταξύ σκέδασης και σπατάλης ενέργειας. Η αλληλεπίδραση ενός συστήματος με το περιβάλλον του εντός του πλαισίου που επιβάλλουν οι συνοριακές συνθήκες γίνεται αφετηρία για το σχηματισμό νέων εξελικτικών καταστάσεων, δηλαδή των σκεδαστικών δομών. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι οι σκεδαστικές δομές αντανακλούν ουσιαστικά τη συνολική κατάσταση ανισορροπίας που τις παρήγαγε. Οι παράμετροι που περιγράφουν αυτ έ ς τις δομές οφείλουν να είναι μακροσκοπικές. Ο Henry Atlan (Atlan Η., 1972) προσδιόρισε τη μεταβολή της εντροπίας στη μονάδα του χρόνου βάσει της παρακάτω σχέσης ds/dt = des/dt+ d;s /dt (9) Επομένως ένα σύστημα το οποίο ανταλλάσσει πληροφορίες με το περιβάλλον μπορεί να βρεθεί σε μια από τις παρακάτω θερμοδυναμικές καταστάσεις την κατάσταση ανισορροπίας όταν ισχύει ds/dt>o (10) την κατάσταση ισορροπίας (στασιμότητας) όταν ισχύει ds/dt=o (10α) Όταν αναφερόμαστε σε στάσιμη κατάσταση όλα τα μεγέθη που περιγράφουν το σύστημα γίνονται χρονικά ανεξάρτητα. Συνεπώς σε μια στάσιμη κα- 57

12 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), τάσταση η χρονική μεταβολή μηδενίζεται, δηλαδή έχουμε ds=o. Από τη σχέση (9) προκύπτει ότι σε στάσιμη κατάσταση (θερμοδυναμική ισορροπία) ισχύει: Επειδή όπως προαναφέραμε ισχύει πάντοτε des /dt= - d;s /dt (11) dis >0 συνεπάγεται από τη σχέση (11) ότι des <Ο. Η ροή πληροφορίας από το περιβάλλον προς το σύστημα προσδιορίζει μια αρνητική ροή εντροπίας η οποία αντισταθμίζεται από την παραγωγή εντροπίας dis που οφείλεται σε μη αντιστρέψιμες διεργασίες στο εσωτερικό του συστήματος. Η αρνητική ροή εντροπίας des καλούμενη και αντιεντροπία ή αρνητική εντροπία, προσδιορίζει τη μεταφορά της εντροπίας του συστήματος στο περιβάλλον του, δηλαδή σε στάσιμη κατάσταση η δραστηριότητα του συστήματος αυξάνει την εντροπία του περιβάλλοντος. (Χατζηκωνσταντίνου Γ. 1986, σελ ). Η αρνητική εντροπία des λειτουργεί ως δραστηριότητα που δομεί το σύστημα, ενώ η εντροπία dis ως δραστηριότητα που αποδιοργανώνει τη συστημική συνοχή. Ο δε J.Tonnelat (Tonnelat J., 1977) υποστηρίζει ότι οι διεργασίες αυτές είναι υπαίτιες της αύξησης της πολυπλοκότητας του συστήματος. Στη θερμοδυναμική επομένως η εντροπία είναι το μέγεθος το οποίο επιτρέπει την εκτίμηση της ελάττωσης της ενέργειας ενός συστήματος χαρακτηρίζοντας συγχρόνως και το βαθμό αταξίας του. Έtσι η αντίληψη της θερμοδυναμικής των μη αναστρέψιμων καταστάσεων (Prigogine 1., 1969) υποστηρίζει ότι τα ανοικτά συστήματα βρίσκονται σε διαρκή στατική κατάσταση ανισορροπίας, συντηρούμενα με τις απολήψεις και αποκρίσεις που πραγματοποιούν από και προς το περιβάλλον διατηρώντας με αυτό τον τρόπο τη δομή και λειτουργία τους στο μέτρο που οι συνοριακές καταστάσεις ή το εξωτερικό περιβάλλον τους παραμένει λίγο-πολύ αναλλοίωτο. Γενικά, μια κατάσταση θερμοδυναμικής ισορροπίας περιγράφεται ως εξής: Για τη μεταβλητή Χ (λ.χ το Γενικό Δείκτη Τιμών του χρηματιστηρίου) παίρνουμε τη χρονική της εξέλιξη dx/dt=f(x). Σε κάθε περίπτωση η f(x) είναι δυνατόν να αναλυθεί σε δύο μη αρνητικές συναρτήσεις που αντιπροσωπεύουν η μεν πρώτη f+(x) "οφέλη", η δε δεύτερη f-(x) "απώλειες" (διάγραμμα 1) Η συνάρτηση f(x) τότε ισούται με f(x)=f+(x)+f -(χ) Διάγραμμα 1: Ανάλυση της συνάρτησης f(x) r'\. / '- Δ ~ σε δύο μη αρνητικές συναρτήσεις,., "\'--- r~ (x ) '- -, f_ (x~

13 D. KARAPISTOLIS - G. ΧΑΤΖΙΚΟΝSΤΑΝΤΙΝΟΥ - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), Στάσιμες καταστάσεις dx/dt=o αντιστοιχούν σε τιμές όπου ισχύει f+(x)=f-(x). Οι καταστάσεις αυτές αποδίδονται από τις τομές των δύο γραφικών παραστάσεων f+(x) και f-(x). Αν οι δύο αυτές συναρτήσεις είναι γραμμικές υπάρχει μόνο ένα σημείο τομής, ενώ αν είναι μη γραμμικές, όπως στο διάγραμμα 1, το πλήθος των τομών είναι μεγαλύτερο της μονάδος. Σχετικά με τις σκεδαστικές δομές οι οποίες είναι συμβατές πάντοτε με δεδομένο σύνολο συνοριακών συνθηκών, αυξάνονται όταν το πρόβλημα μελετάται σε περισσότερες της μιας διαστάσεις. Στην περίπτωση λ.χ δύο διαστάσεων η χωρικά δομημένη στάσιμη κατάσταση (διάγραμμα 2) μπορεί να χαρακτηριστεί από την εμφάνιση ενός προνομιακού άξονα. Διάγραμμα 2: Στάσιμη κατάσταση σε δύο διαστάσεις. Εμφάνιση ενός προνομιακού άξονα. \ / --- -,.,... Πηγή: (Prigogine Ι. και Stengers Ι., 1986, σ. 211) Η εμφάνιση του προνομιακού άξονα μας οδηγεί να εγκαταλείψουμε την ιδέα της ομοιόμορφης επίδρασης των παραγόντων που επηρεάζουν το σύστημα. Εμφανίζονται τότε κάποιες ιδιαιτ ερότητες. Το σύστημα αποκτά ένα φυσικό μέγεθος που είνα ι συνάρτηση των παραμέτρων που το περιγράφουν, διαφορετικό από το μέγεθος που επιβάλλουν οι συνοριακές του συνθήκες. Το σύστημα προσδιορίζει έτσι μόνο του το δικό του ίδιο μέγεθος, καθορίζει δηλαδή μια περιοχή που είναι τοπολογικά δομημένη, όπου η τάξη πλέον είναι εμφανής. Συνεπώς σε συνθήκες μακριά από την ισορροπία παρουσιάζονται διάφορες διεργασίες αυτοοργάνωσης που οδηγούν το σύστημα αφενός στην εμφάνιση των σκεδαστικών δομών, αφετέρου οι μη γραμμικές διεργασίες έχουν ως αποτέλεσμα να δρουν αναδραστικά πάνω στην αιτία που στοχεύει στη μεταλλαγή του συστήματος. (Prigogine Ι. και Stengers Ι., 1986, σ.212) Η θερμοδυναμική, λοιπόν, ταυτίζει την εξέλιξη του συστήματος με παραγωγή ε ντροπίας, ενώ την ισορροπία με κατάσταση μέγιστης αταξίας, πέρα από την οποία κάθε επί πλέον παραγωγή εντροπίας είναι αδύνατη. Επομέ- 59

14 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τ εύχος 2 (2002), νως διαπιστώνεται εύκολα ότι η εντροπία ενός συστήματος έχει άμεση σχέση μ ε την οργάνωση (ή την δομή) του συστήματος και με την ενέργεια που εγκλείει Έχοντας ονομάσει ελεύθερη ενέργεια ενός συστήματος την διαθέσιμη ενέργεια που μπορ εί να μετασχηματιστεί σε έργο, διαπιστώνουμε ότι σε κατάσταση μέγιστης εντροπίας αυτή η ενέργεια είναι μηδέν και δε μπορεί να πάρει θετική τιμή παρά μόνο αν το σύστημα λάβει συγκεκριμένη δομή. Η παρατήρηση αυτή απορρέει από το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα που μας πληροφορεί ότι έργο παράγεται μόνο όταν το σύστημα υφίσταται μεταβολή της κατάστασής του. (Passet R., 1997, σελ ). Έτσι όσο ένα σύστημα απομακρύνεται από την κατάσταση μέγιστης εντροπίας η δόμησή του αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία, αφού αυξάνεται η ελεύθερη ενέργεια που Περικλείει, με αποτέλεσμα το παρεχόμενο μηχανικό έργο να είναι όλο και μεγαλύτερο. Η αύξη ση όμως της ελεύθερης ενέργειας συνδέεται άμεσα με την αύξηση της ποσότητας πληροφορίας που αντλείται από το σύστημα. Μ ε δεδομένο, ότ ι κάθε μέσο που δημιουργεί πληροφορία καταναλώνει αρνητική εντροπία την οποία μ ετατρέπει σε πληροφορία (Ζαχαρόπουλος Ζ., 1990 σελ. 8), μπο ρούμε να υποστηρίξουμε ότι ένα θερμοδυναμικό σύστημα, όπως και κάθε σύ στημ α, καθίσταται παραγωγικό δια μέσου της πληροφορίας που περικλείει. 3. Η χρηματιστηριακή αγορά ως θερμοδυναμικό σύστημα 60 Η χρηματιστηριακή αγορά, λοιπόν, ως σύνθετο σύστημα διακρίνεται από την ποικιλία των εισροών που δέχεται από το περιβάλλον του με μορφή ρευ μάτων πληροφορίας. Τα μέρη που συνθέτουν τη χρηματαγορά αποτελούν ένα οργανωμένο σύνολο, το οποίο παρουσιάζει περίπλοκες διασυνδέσεις, ώστε οτιδήποτε συμβεί σ' ένα από τα μ έρη αυτά να επηρ εάζει σε διάφορο βαθμό τα υπόλοιπα, δίχως όμως το τελικό αποτέλεσμα να αποτελεί άθροισμα των επί μέρους αντιδράσεων. Οι εκροές του συστήματος είναι και αυτές πολυσύνθετες και διαπλεκόμενες μεταξύ τους. Αναφέρονται κυρίως στα οικονομικά μηνύματα που εκπέμπει η χρηματιστηριακή αγορά προς κάθε κατεύθυνση, καθώς και στα οικονομικά αποτελέσματα που προκύπτουν μετά από κάθε συνεδρίαση. Οι αλληλεξαρτήσεις και αλληλεπιδράσεις των παραγόντων που δρουν στη χρηματιστηριακή αγορά παράγουν διαρκώς καταστάσεις ανισορροπίας οι οποίες αντανακλώνται στις σκεδαστικές δομές που δημιουργούνται από τη διαφορετική συνοχή των στοιχείων του συστήματος που αποτελούν τα διάφορα επίπεδα οργάνωσης και οι οποίες είναι συμβατές πάντοτε με δεδομένο σύνολο συνοριακών συνθηκών, δηλαδή κανόνων λειτουργίας του συστήματος. Κάτω από τέτοιου είδους παραδοχές η χρηματιστηριακή αγορά τυχαίνει μελέτης, ερμηνείας και γενικότερης θεώρησης της λειτουργίας της, ως θερμοδυναμικό του οποίου η εξελικτική πορεία διακρίνεται από χαοτική συμπε ριφορά και όχι απλώς ως σύστημα μηχανιστικής λειτουργίας.

15 D. KARAPISTDLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), Διαφαίνονται επομένως δύο καταστάσεις: ότι για την κατανόηση της λειτουργίας μιας χρηματιστηριακής αγοράς δεν αρκεί μόνο η δημιουργία ενός πακέτου προδιαγραφών. ότι το σύστημα τείνει κυρίως να εξισορροπεί δυνάμεις προερχόμενες από το εσωτερικό του. Κατά τη διαχρονική, λοιπόν, εξέλιξη της χρηματιστηριακής αγοράς συμβαίνουν αναστρέψιμες και μη διεργασίες, οι οποίες εκδηλώνονται, όπως προαναφέραμε, μ έσω των μεταβολών des και dϊs. Αν θεωρήσουμε ως σύνολο συνοριακών συνθηκών το νομικό πλαίσιο εντός του οποίου δραστηριοποιούνται τα συστατικά στοιχεία του συστήματος μαζί με τις μακροσκοπικές παραμέτρους που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή της εξελικτικής του πορείας, τότε οι μεταβολές des προσδιορίζονται και ελέγχοντα ι από αυτό το σύνολο. Ω ς αναστρέψιμες δε διεργασίες μέσα στη χρηματιστηριακή αγορά αντιστοιχούσες στις μεταβολές des μπορούν να χαρακτηριστούν οι εξής καταστάσεις: η προσωρινή αναστολή διαπραγμάτευσης των μετοχών μιας εταιρείας, η εισαγωγή μιας νέας επιχείρησης στη χρηματαγορά,, καθώς και οι παρεμβάσεις της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς στη διαμόρφωση των ανώτερων και κατώτερων ορίων διακύμανσης των τιμών των μετοχών. Βέβαια ως η πλέον αναστρέψιμη διεργασία πρέπει να θεωρείται ο μηχανισμός προσφοράς και ζήτησης των μετοχών για προσδιορισμό της δίκαιης τιμής αυτών. Όσον αφορά τις μη αναστρέψιμες διεργασίες dis η σπουδαιότερη από αυτές που συμβαίνουν στο εσωτερικό του συστήματος οφείλονται στον παράγοντα προσδοκία των συμμετεχόντων να αποκομίσουν οικονομικά οφέλη από τις πραγματοποιούμενες καθημερινές συνεδριάσεις του χρηματιστηρίου, καθόσον κανείς δεν επενδύει γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι θα έχει ζημία. Σε συνδυασμό με τον παράγοντα συνειδητοποίηση, δηλαδή την επιδεξιότητα, την ικανότητα αφομοίωσης και επεξεργασίας των πληροφοριών που διακρίνει τους συμμετέχοντες στη χρηματιστηριακή αγορά, είναι οι κύριες διεργασίες που δημιουργούν την εντροπία αυτού του συστήματος. Πάντως μεταξύ των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα στο σύστημα, ειδικά οι μη αναστρέψιμες έχου ν τεράστια δομική αξία, επειδή το σύστημα δεν υφίσταται χωρίς αυτές. Πράγματι η χρηματιστηριακή αγορά τρέφεται από τις προσδοκίες όσων συμμετέχουν σ' αυτήν, ενώ η ικανότητα συνειδητοποίησης των συμμετεχόντων αποτελεί τον κύριο μοχλό κάθε αντίδρασής τους, οπότε η παραγόμενη από αυτές εντροπία dis είναι διαχρονικά μονότονη, κάτι που σημαίνει ότι έχει την κατεύθυνση του μέλλοντος και ποτέ του παρελθόντος. Συνεπώς το να στρέφεται κανείς στο παρελθόν για να αποκαλύψει τις μελλοντικές προσδοκίες και την ικανότητα συνειδητοποίησης των οικονομούντων στη κεφαλαιαγορά είναι παρακινδυνευμένο, διότι η συνολική συμπεριφορά όσων συμμετέχουν στη χρηματιστηριακή αγορά θεωρούμενη ως χαοτική όχι μόνο δεν είναι προβλέψιμη, αλλά είναι και ευαίσθητη στις αρχικές συνθήκες. 61

16 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), Αποτέλεσμα αυτής της αντίληψης είναι ότι για την περιγραφή της χρηματιστηριακής αγοράς πρέπει να αποφεύγεται η χρησιμοποίηση οικονομετρικών υποδειγμάτων. Αντί αυτών ο αναλυτής οφείλει να στρέψει την προσοχή του στην ανακάλυψη των ιεραρχικών επιπέδων οργάνωσης των εισηγμένων εταιρειών και των διαρθρωτικών καταστάσεων που αναδύονται από την παραγόμενη εντροπία., καθόσον η εντροπία επί του προκειμένου συλλαμβάνεται ως ο βαθμός ομοιομορφοποίησης του συστήματος, δηλαδή η τάση προς μεγιστοποίηση των αποκομιζόμενων κερδών από τους χρηματιστηριακές δραστηριότητες. συμμετέχοντες στις Η χρηματιστηριακή αγορά, λοιπόν, είναι δυνατόν να θεωρηθεί ως θερμοδυναμικό σύστημα. Τούτο διότι στο εσωτερικό της δημιουργούνται κάθε τόσο αντιθέσεις που διαμορφώνουν εξελίξεις είτε προς την κατεύθυνση της αυξανόμενης εντροπίας είτε προς την αντίθετη κατεύθυνση, χαρακτηριστική ιδιότητα των πολύπλοκων συστημάτων. Σχετικά με την εξελικτική πορεία του συστήματος πρέπει να αναφερθεί ότι μετά από κάθε άνοιγμα της χρηματιστηριακής αγοράς προκαλείται πάντοτε διαταραχή στο σύστημα, η οποία αντικατοπτρίζεται στο Γενικό Δείκτη Τιμών (Γ.Δ.Τ.) του χρηματιστηρίου, προσφέροντας στους συμμετέχοντες οφέλη και ζημίες ( f+(x) και f-(x) αντίστοιχα). Το σύστημα, λοιπόν, με το κλείσιμο της συνεδρίασης βρίσκεται σε θερμο. δυναμική κατάσταση ανισορροπίας, αφού σε κάθε χρονική μεταβολή του Γ.Δ.Τ ισχύει dx/dt > Ο. Υπάρχουν βέβαια και οι καταστάσεις στασιμότητας (ή θερμοδυναμικής ισορροπίας όπου dx/dt = Ο) το πλήθος των οποίων είναι οπωσδήποτε μεγαλύτερο της μονάδας. Αυτό έχει ως συνέπεια αφενός η εξελικτική πορεία της χρηματιστηριακής αγοράς να λογίζεται ως μη γραμμική, αφετέρου το σύστημα να θεωρείται ευσταθές, αφού μετά από πεπερασμένο πλήθος διαταραχών επανέρχεται σε θέση ισορροπίας, διαφορετική βέβαια από εκείνη που κατείχε προηγουμένως. Όσον αφορά στις σκεδαστικές δομές της χρηματιστηριακής αγοράς αυτές αφορούν αποκλειστικά τις διαμορφούμενες ομαδοποιήσεις των εταιρειών, οι οποίες οφείλονται στις μη γραμμικές αλληλεξαρτήσεις και αλληλεπιδράσεις των μεταβλητών που δημιουργούνται από τις συνοριακές συνθήκες οι οποίες εκφράζονται μέσω διαφορετικών κριτηρίων όπως λ.χ η χρηματιστηριακή αξία, η εμπορευσιμότητα, ο λόγος Ρ/Ε, η κυκλοφοριακή ρευστότητα κ.α. Οι μεταβλητές αυτές καθορίζουν τα διάφορα επίπεδα οργάνωσης του συστήματος ανάλογα με τις επιδόσεις που παρουσιάζουν οι εταιρείες ως προς τα κριτήρια αυτά. Οι αλληλεξαρτήσεις των μεταβλητών αυτών δημιουργούν νέες μεταβλητές τους λεγόμενους παράγοντες. Οι παράγοντες αυτοί δημιουργούν τους προνομιακούς άξονες, οι οποίοι αποτελούν δομημένες στάσιμες καταστάσεις, τους λεγόμενους παραγοντικούς άξονες. Οι παραγοντικοί άξονες όταν συγκεκριμενοποιηθούν πληροφορούν καταρχήν για το φυσικό μέγεθος της χρηματιστηριακής αγοράς το οποίο είναι διαφορετικό από αυτό που επιβάλλουν οι συνοριακές συνθήκες, μέσω των

17 D. KARAPISTOLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), μεταβλητών που χρησιμοποιούνται για τη ν περιγραφή του συστήματος. Κατά δεύτερο λόγο υπενθυμίζουν την ανομοιόμορφη επίδραση των παραγόντων στη διαμόρφωση των επιπέδων οργάνωσης των εταιρειών που συμμετέχουν στην κεφαλαιαγορά. Οι παραγοντικοί άξονες προσδιορίζουν ακόμη τη ν γενεσ ι ουργό αιτία της δο μ ικής διαφοροποίησης της χρηματιστηριακής αγοράς, η οποία δεν ε ίναι άλλη από την φερεγγυότητα που αναδύουν οι εταιρείες αυτές στα πλαίσια των δραστη ριοτήτων τους εντός και εκτός χρηματιστηριακής αγοράς. Συγχρόνως συγκεκριμενοποιούν, όπως θα δούμε παρακάτω (πίνακας 1) και τις μακροσκοπικές παραμέτρους που περιγράφουν τις διαμορφούμενες δομές μέσω των πτυχών και των συνιστωσών της φερεγγυότητας που τις συνθέτουν. (Καραπιστόλης Δ., 1996). Π ίνακας 1: Κριτήρια, συνιστώσες κ αι π τυχές της φ ερεγγυ ό τη τ ας ΚΡΙΤΉΡΙΑ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΤΥΧΕΣ Χρηματιστηριακή αξία Μέγεθος ε ταιρ είας Οικονομική ισχύ ς Τιμή προς κέρδη ΚΥΡΟΣ φ Βελτίωση λογ. Αξίας Πολιτική των κερδών Ε Εμπορευσιμότητα Ελκυστικότητα Ρ Ημ ερ. Μον. Διαπραγμ. Ημ ερ. Αξία Συναλλαγών Δείκτης Ροής Συναλλαγών Διαπραγματε υσι μότητα Ε Γ Γ Κεφαλαιακή απόδοση Άμεσο ρευστόπ. Όφελος ΑΠΟΔΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ Υ Μερισματική απόδοση Κυκλοφοριακή Ρευστότητα Μ ερ ισματι κή απόδοση Ρευστότητα ο Τ Η Δείκτης Ίδια προς Ξένα Τ Δείκτης Ίδια / Ενεργ. Αξιοπιστία ΟΙΚΟΝΟΜ ΙΚΗ Α Συντ. κεφαλ/ποίησης ΕΥ Ρ ΩΣΤΙΑ Απόδ. Ιδίων Κεφαλ. Αποδοτικότητα 63

18 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), Συνεπώς στο ερώτημα που τέθηκε "τι οφείλει να κάνει ένας οικονομολόγος για να μελετήσει την κεφαλαιαγορά", η απάντηση είναι η εξής: ο αναλυτής υστερώντας συνήθως να αξιολογήσει την ποσότητα πληροφορίας που διατρέχει το σύστημα, οφείλει καταρχήν να στρέψει την προσοχή του στον προσδιορισμό της ελεύθερης ενέργειας που περικλείει η κεφαλαιαγορά (δηλαδή στην αξιοποιήσιμη ποσότητα πληροφορίας), προκειμένου να επιλέξει την αποτελεσματικότερη μορφή δράσης. Στο μέτρο που αδυνατεί να προσδιορίσει την ελεύθερη ενέργεια του συστήματος προτείνεται όπως κατά την εξέλιξη αυτού να αξιολογήσει τις προκαλούμενες συνέπειες που οφείλονται στην παραγωγή εντροπίας από δύο κυρίως παράγοντες: την προσδοκία και την συνειδητοποίηση των συμμετεχόντων στη χρηματιστηριακή αγορά. Οι συνέπειες αυτές εκδηλώνονται με συγκεκριμένες δομικές αλλαγές οι οποίες στοχεύουν στην απομάκρυνση του συστήματος από τη κατάσταση μέγιστης εντροπίας και οι οποίες αποτυπώνονται σε διάφορα επίπεδα οργάνωσης, τα οποία ξεχωρίζουν μεταξύ τους από την κλιμακούμενη φερεγγυότητα που διακρίνει τα στοιχεία που τα συνθέτουν (Καραπιστόλης Δ., 1996). 4. Συμπεράσματα 64 Με την θεώρηση της χρηματιστηριακής αγοράς ως θερμοδυναμικού συοτηματος ο αναλυτής αποκτά μια βαθύτερη και σφαιρικότερη αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να την αντιμετωπίσει στηριζόμενος στο ότι: Γνωρίζει πως το σύστημα βρίσκεται σε διαρκή στατική κατάσταση ανισορροπίας, συντηρούμενο με τις απολήψεις και αποκρίσεις ποικίλων πληροφοριών που πραγματοποιεί με το περιβάλλον του 8 Μπορεί και εντοπίζει την εντροπιακή κατάσταση του συστήματος, αφού είναι το αίτιο παραγωγής κάθε είδους πληροφορίας Γνωρίζει την ενεργειακή κατάσταση του συστήματος, οπότε μπορεί να προσδιορίσει τις σχέσεις μεταξύ των στοιχείων του συστήματος. Αυτό έχει ως συνέπεια να μπορεί να μελετά τα διαμορφούμενες δομές της χρηματιστηριακής αγοράς. Επομένως είναι σε θέση να περιγράψει τη λογική των ενεργειών των εμπλεκομένων παραγόντων, να οριοθετήσει τα επίπεδα οργάνωσης του συστήματος και συγχρόνως να εξηγήσει την εμφανιζόμενη δόμηση. Έχει τη δυνατότητα να μελετήσει τους "θορύβους" (διαταραχές) που παρουσιάζονται σε κάθε επίπεδο του συστήματος. Οι θόρυβοι αυτοί δεν είναι ίδιοι στα διάφορα επίπεδα, λόγω της διαφορετικής συνοχής των στοιχείων που αποτελούν τα επίπεδα αυτά. Τέλος προσδιορίζει μακροσκοπικές παραμέτρους που περιγράφουν τις διαμορφούμενες σκεδαστικές δομές της χρηματιστηριακής αγοράς, οι οποίες αντανακλούν τις καταστάσεις ανισορροπίας που τις παρήγαγαν. Η διαφορετική συνοχή κάθε επιπέδου προοιωνίζει την ύπαρξη ποικίλων λειτουργιών μεταξύ των στοιχείων του επιπέδου, συνεπώς διαφορετικών δομών. Η μελέτη της εντροπίας του συστήματος οφείλει να γίνει με μεθόδους της ανάλυσης δεδομένων, οι οποίες μπορούν να μας οδηγήσουν σε ασφαλή

19 D. KARAPISTOLIS - G. XATZIKONSTANTINOY - REVIEW OF ECONOMIC SCIENCES - Νο 2 (2002), συμπεράσματα κυρίως λόγω της τεκμηρίωσης των αιτίων που οδηγούν το σύστημα σε συγκεκριμένες αντιδράσεις. Έτσι η δομική προσέγγιση που πραγματοποιεί ο αναλυτής του επιτρέπει να κατανοήσει την ύπαρξη των δυνάμεων εκείνων μεταξύ των στοιχείων του συστήματος που συνδέονται με σύνθετες σχέσεις και οι οποίες προκαλούν συνήθως στις υπάρχουσες δομές μεταλλαγές με βραδείς ρυθμούς. Οι ρυθμοί είναι βραδείς λόγω της ύπαρξης αντισταθμιστικών αναδράσεων, οι οποίες αντιτίθενται στους μηχανισμούς που ενισχύουν τις αρχικές ανισορροπίες του συστήματος. Η ύπαρξη επομένως διαφορετικών δομών στη χρηματιστηριακή αγορά οφείλονται κυρίως αιις μη γραμμικές αλληλεπιδράσεις και αλληλεξαρτήσεις παραγόντων πάνω στα στοιχεία του συστήματος, οι οποίες τελικά διαμορφώνουν διάφορα επίπεδα οργάνωσης του συστήματος. Οι παράγοντες αυτοί, τους οποίους ο αναλυτής οφείλει να προσδιορίσει, συντιθέμενοι μεταξύ τους αποτελούν την γενεσιουργό αιτία της δομικής διαφοροποίησης του συστήματος, δηλαδή τη φερεγγυότητα που αναδύουν οι εισηγμένες εταιρείες στη κεφαλαιαγορά, ενώ η εξελικτική πορεία του θερμοδυναμικού αυτού συστήματος οφείλεται στη συνδυασμένη ενέργεια της προσδοκίας των συμμετεχόντων για οικονομικά οφέλη και της ικανότητας συνειδητοποίησης των συστατικών του στοιχείων. Η αναπτυχθείσα αντίληψη βρίσκει εφαρμογή στη νέα μέθοδο αξιολόγησης και διαχείρισης χρηματιστηριακών χαρτοφυλακίων, την οποία προτείνουμε, καλούμενη Συνθετική Προσέγγιση των τιμών των μετοχών, βάσει της οποίας ο αναλυτής προσδιορίζει το Φερέγγυο χαρτοφυλάκιο, (Καραπιστόλης Δ. και συν. 1997), δηλαδή το σύνολο των εταιρειών που βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο οργάνωσης του συστήματος. Το σύνολο αυτό παρέχει στον επενδυτή ένα μακροχρόνιο εύλογο κέρδος με λιγοστές επεμβάσεις στη σύνθεσή του, λόγω της βραδείας μεταλλαγής των δομών του συστήματος. Το γεγονός αυτό μειώνει εξαιρετικά το κόστος διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου, έτσι ώστε η προκύπτουσα ωφέλεια να κρίνεται από κάθε ορθολογικό επενδυτή άκρως ενδιαφέρουσα, αφού αυξάνει σημαντικά την πραγματική απόδοση του χαρτοφυλακίου. Η προτεινόμενη προσέγγιση της χρηματιστηριακής αγοράς, προσέγγιση θερμοδυναμικής έμπνευσης, συστημικού επομένως και όχι μηχανιστικού ως ήδη έχει αναφερθεί περιεχομένου, προσφέρει κατά την άποψή μας σημαντικό πεδίο αναζητήσεων και προβληματισμών. Η δυνάμενη να προκληθεί συζήτηση μεταξύ των ειδικών, προϋποθέτει γνώση των εκατέρωθεν αντιλήψε ων και κατανόηση του διαφορετικού περιεχομένου των εννοιών "δυναμική εξέλιξη" και "θερμοδυναμική εξέλιξη" ενός συστήματος. Η ανάπτυξη των Εθνικών χρηματιστηριακών αγορών και η επισυμβαίνουσα Χρηματιστηριακή Παγκοσμιοποίηση, αυξάνοντας κατά τρόπο εντυπωσιακό την πολυπλοκότητα των καταστάσεων και δημιουργώντας συνθήκες συχνά ανυπέρβλητων δυσκολιών σ' ότι αφορά ακόμη και τη σύλληψη του μεγέθους της αναδυόμενης πληροφορίας, επιβάλλει το ξεπέρασμα των εγκλωβισμών σε κατεστημένα σχήματα "μοναδικών" αναλύσεων. Σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, έχει μεγάλη σημασία όχι μόνο η αποφυγή απλοποιήσεων που συσκοτίζουν την αλήθεια, αλλά και η επι- 65

20 Δ. ΚΑΡΑΠΙΣΤΟΛΗΣ - Γ. ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ - ΕΠΙθΕΩΡΗΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - Τεύχος 2 (2002), δίωξη της αποτελεσματικότερης διαχείρισης της πολυπλοκότητας που διέπει κάθε οικονομικό σύστημα και αναμφίβολα τη χρηματιστηριακή αγορά. Βιβλιογραφία ά. Ελληνική Διάμεση ς 1. (1986). «Τι είναι η θ ε ωρία Συστημάτων: Τεχνολογική άποψη» Επιμ έ λ ε ια Μ. Δεκλερής. Εκδόσεις Σάκκουλα. Αθήνα, Κομοτινή. Ζαχαρόπουλος Ζ. (1990) «Χρονοσειρές». Αθήνα, Έκδοση του ιδίου. Ζουμπουλάκης Μ(1996) «Η νεοκλασική αρχή της ορθολογικότητας και η σχ έ ση της με την πραγματικότητα». Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών. Νο 18 σελ Καραπιστόλης Δ., (2001) «Διαχείριση χαρτοφυλακίων και αξιολόγηση Α/Κ». Εκδόσ ε ι ς Ανικούλα, Θ ε σσαλονίκη. Καραπιστόλης Δ., (1996) «Δημιουργία λογισμικού για την κατάρτιση φερέγγυου χαρτοφυλακίου με μεθόδους της ανάλυσης δεδομένων». Διδακτορική διατριβή υποβληθείσα στο Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Μακ ε δονίας. Καραπιστόλης Δ., Κάτος Α. και Παπαδημητρίου Γ. (2000) «Πρόταση κατάρτιση ς φερέγγυου χαρτοφυλακίου μ ε μ ε θόδους τη ς ανάλυσης δεδομένων». Σπουδαί. Τόμος 50, Τεύχο ς 1-2. σελ Prigogiπe 1 και Steπge r s 1 (1986) «Τάξη και χάος». Εκδόσεις Κ έ δρος, Αθήναι Συριόπουλος Κ και Σιρλαντζής Κ. (1994) «Χρηματιστη ριακές διακυμάνσεις και προσδιοριστικό χάος». Σπουδαί Τόμος 43, Τεύχος 3-4 σελ Συριόπουλος Κ. (1996).«Ανάλυση και έλεγχοι μονομ εταβλητών χρηματοοικονομικών χρονολογικών σ ε ιρών». Εκδόσεις Ανικούλα, Θεσσαλονίκη. Χατζηκωνσταντίνου Γ. (1985) «Οικονομικά συστήματα και συ στημική σκέψη» Τόμος Α, Εκδόσεις Σάκκουλας, Θεσσαλονίκη. Χατζηκωνσταντίνου Γ. (1986) «Η αβεβαιότη τα και η θερμοδυναμική της ανισορροπίας στην Οικονο μ ία». Εκδόσεις Παρατηρητ1jς, Θεσσαλον ίκη. β. Ξένη 66 Atlaπ Η. (1972) «L'orgaπisatio π biologique et la theorie de Ι ' iπform a tioπ». Hermaππ, Paris. Courbage Μ (1991) «Eπtropie thermodyπamique et iπformatioπ». Ιπ fractals. Dimeπsioπ π οπ eπtiers et app liqu atioπs. Pp Editioπ s Massoπ, Paris. Decleris Μ. (1991) «Haπdbook of Systems Scieπce». Europ eeπ Systems Uπίοπ. Helleπic Systems Sosiety, Atheπs. De Rosπey J. (1975) «Le Macroscope». Editioπ Seuil, Paris. Hatzikoπstaπtiπou G. (1996) «Α la recherche d' uπe approche iπt e rdiscipliπaire eπ ecoπomie. L' ouverture a la complexite». Risque Nature et Societe. Actes du coπgres Delphes. Public atioπs de la Sorboππe 1996, Pp Passet R. (1996) «L' ecoπomie et le vivaπt». 2me editioπs Ecoπomica, Paris. Peters Ε. (1994) «Chaos aπd order ίπ the Capital Markets». Johπ Willey & Soπs Ιπc. NewYork. Prigogiπe 1. (1945) «L' etude thermodyπamique des Pheπomeπes irreversibles». These d' agregat ioπ preseπte a la faculte des Scieπces de Ι ' Uπiversi te de Bruxelles. Prigogiπe 1. (1967) «lπtroductioπ a la thermodyπ a mique des pheπomeπes irreversibles». Duπod Paris. Toππelat J. (1977) «Thermodyπamique et biologie». Tome 1. Maloiπ Dοίπ Paris. Zouboulakis Μ. (1995) «Le debat sur le realisme des hypotheses daπs les aππees 1870». Revue Ecoπomique, Vol.46, Νο3, pp

Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012

Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012 Από το σχολικό εγχειρίδιο: Αρχές οργάνωσης και διοίκησης επιχειρήσεων και υπηρεσιών, Γ Γενικού Λυκείου, 2012 Εισαγωγή στη Συστημική Προσέγγιση Η συστημική προσέγγιση είναι ο τρόπος σκέψης ή η οπτική γωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Η Εντροπία. Δρ. Αθανάσιος Χρ. Τζέμος. Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας και Εφηρμοσμένων Μαθηματικών Ακαδημία Αθηνών

Η Εντροπία. Δρ. Αθανάσιος Χρ. Τζέμος. Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας και Εφηρμοσμένων Μαθηματικών Ακαδημία Αθηνών Η Εντροπία Δρ. Αθανάσιος Χρ. Τζέμος Κέντρο Ερευνών Αστρονομίας και Εφηρμοσμένων Μαθηματικών Ακαδημία Αθηνών Θερμοδυναμική +Στατιστική Μηχανική= Θερμική Φυσική Η Θερμοδυναμική ασχολείται με τις μακροσκοπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων

Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων Ισορροπία σε Αγορές Διαφοροποιημένων Προϊόντων - Στο υπόδειγμα ertrand, οι επιχειρήσεις, παράγουν ένα ομοιογενές αγαθό, οπότε η τιμή είναι η μοναδική μεταβλητή που ενδιαφέρει τους καταναλωτές και οι καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ο : Βασικές Οικονομικές Έννοιες ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Πολιτική Οικονομία (Οικονομική Επιστήμη) είναι η επιστήμη που μελετά τα οικονομικά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

2.10. Τιμή και ποσότητα ισορροπίας

2.10. Τιμή και ποσότητα ισορροπίας .. Τιμή και ποσότητα ισορροπίας ίδαμε ότι η βασική επιδίωξη των επιχειρήσεων είναι η επίτευξη του μέγιστου κέρδους με την πώληση όσο το δυνατόν μεγαλύτερων ποσοτήτων ενός αγαθού στη μεγαλύτερη δυνατή τιμή

Διαβάστε περισσότερα

1. Κατανομή πόρων σε συνθήκες στατικής αποτελεσματικότητας

1. Κατανομή πόρων σε συνθήκες στατικής αποτελεσματικότητας Εφαρμογές Θεωρίας 1. Κατανομή πόρων σε συνθήκες στατικής αποτελεσματικότητας Έστω ότι η συνάρτηση ζήτησης για την κατανάλωση του νερού ενός φράγματος (εκφρασμένη σε ευρώ) είναι q = 12-P και το οριακό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Χ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΚΗΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Β ΤΟΜΟΣ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα και τη σφραγίδα του εκδότη ISBN SET: 960-56-026-9

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1. Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με. Σχήμα 1. στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους

Παράδειγμα 1. Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με. Σχήμα 1. στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους Παράδειγμα 1 Δίνεται ο κάτωθι κλειστός βρόχος αρνητικής ανάδρασης με _ + Σχήμα 1 στο οποίο εφαρμόζουμε αρνητική ανάδραση κέρδους Α) Γράψτε το σύστημα ευθέως κλάδου σε κανονική παρατηρήσιμη μορφή στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 2 ο : Η Ζήτηση των Αγαθών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Οι τιμές των αγαθών προσδιορίζονται στην αγορά από την αλληλεπίδραση της ζήτησης και της προσφοράς.

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500

Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Εισόδημα Κατανάλωση 1500 500 1600 600 1300 450 1100 400 600 250 700 275 900 300 800 352 850 400 1100 500 Πληθυσμός Δείγμα Δείγμα Δείγμα Ο ρόλος της Οικονομετρίας Οικονομική Θεωρία Διατύπωση της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος

Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος ΜΑΘΗΜΑ 10 ο Συνολοκλήρωση και μηχανισμός διόρθωσης σφάλματος Η μέθοδος της συνολοκλήρωσης είναι ένας τρόπος με τον οποίο μπορούμε να εκτιμήσουμε τη μακροχρόνια σχέση ισορροπίας που υπάρχει μεταξύ δύο ή

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Η15. Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής. Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο)

Άσκηση Η15. Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής. Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο) Άσκηση Η15 Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο) Το γήινο μαγνητικό πεδίο αποτελείται, ως προς την προέλευσή του, από δύο συνιστώσες, το μόνιμο μαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ (Transportation Problems) Βασίλης Κώστογλου E-mail: vkostogl@it.teithe.gr URL: www.it.teithe.gr/~vkostogl Περιγραφή Ένα πρόβλημα μεταφοράς ασχολείται με το πρόβλημα του προσδιορισμού του καλύτερου δυνατού

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ και ΔΟΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ 2.1 Να δοθεί ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και της ζήτησης Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 1ο Οι δυνάμεις της προσφοράς και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευάστε ένα απλό antenna tuner (Μέρος Α )

Κατασκευάστε ένα απλό antenna tuner (Μέρος Α ) Κατασκευάστε ένα απλό antenna tuner (Μέρος Α ) Του Νίκου Παναγιωτίδη (SV6 DBK) φυσικού και ραδιοερασιτέχνη. Ο σκοπός του άρθρου αυτού είναι να κατευθύνει τον αναγνώστη ραδιοερασιτέχνη να κατασκευάσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Γ ΛΥΚΕΙΟΥ τεχνολογικής κατεύθυνσης. Θέµατα και ερωτήσεις κλειστού τύπου Ερωτήσεις του τύπου Σωστό - Λάθος

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Γ ΛΥΚΕΙΟΥ τεχνολογικής κατεύθυνσης. Θέµατα και ερωτήσεις κλειστού τύπου Ερωτήσεις του τύπου Σωστό - Λάθος Θέµατα και ερωτήσεις κλειστού τύπου Ερωτήσεις του τύπου Σωστό - Λάθος Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Ερωτήσεις αντιστοίχησης Ερωτήσεις συµπλήρωσης κενών Ερωτήσεις ανάπτυξης Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Μάθημα Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αυθόρμητες χημικές αντιδράσεις Ηαντίδρασηοξείδωσηςενόςμετάλλουμπορείναγραφτείστη γενική της μορφή

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ως γνωστόν, οι χηµικές ενώσεις προκύπτουν από την ένωση δύο ή περισσοτέρων στοιχείων, οπότε και έχουµε σηµαντική µεταβολή του ενεργειακού περιεχοµένου του συστήµατος.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.)

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) ιοικητική Λογιστική Εισαγωγή στη διοικητική λογιστική Βασικά σημεία διάλεξης Τι είναι η διοικητική λογιστική Ο ρόλος του διοικητικού ού λογιστή Χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ Κεφάλαιο 4 Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης! Προσφορά και Ζήτηση είναι οι πιο γνωστοί οικονοµικοί όροι! Η λειτουργία των αγορών προσδιορίζεται από δύο βασικές δυνάµεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑ 11 Αυγούστου 211 Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων Σύγκριση συγκεντρωτικών αποτελεσμάτων για την Κύπρο και τη ζώνη του ευρώ ΙΟΥΛΙΟΣ 211 Η Έρευνα Τραπεζικών Χορηγήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Ανταγωνιστική Ισορροπία και Αποτελεσματικές κατά Pareto Κατανομές σε Ανταλλακτική Οικονομία

Γενική Ανταγωνιστική Ισορροπία και Αποτελεσματικές κατά Pareto Κατανομές σε Ανταλλακτική Οικονομία Γενική Ανταγωνιστική Ισορροπία και Αποτελεσματικές κατά Pareto Κατανομές σε Ανταλλακτική Οικονομία Βασικές Υποθέσεις (i) Οι αγορές όλων των αγαθών είναι τέλεια ανταγωνιστικές. Οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 1: Η ΚΛΑΣΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ Τίποτε δεν θεωρώ μεγαλύτερο αίνιγμα από το χρόνο και το χώρο Εντούτοις, τίποτε δεν με απασχολεί λιγότερο από αυτά επειδή ποτέ δεν τα σκέφτομαι Charles

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΤΕΙ Χαλκίδας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Επιχειρησιακή Έρευνα Τυπικό Εξάμηνο: Δ Αλέξιος Πρελορέντζος Εισαγωγή Ορισμός 1 Η συστηματική εφαρμογή ποσοτικών μεθόδων, τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Έννοια του Συστήματος. 1.1 Τι είναι Σύστημα

Κεφάλαιο 1 ο. Έννοια του Συστήματος. 1.1 Τι είναι Σύστημα Κεφάλαιο 1 ο Έννοια του Συστήματος 1.1 Τι είναι Σύστημα Ο όρος «Σύστημα» παρότι είναι πολυχρησιμοποιημένος στη καθημερινή ζωή μας, εν τούτοις παραμένει αρκετά «νεφελώδης» και παρεξηγημένος. Στην πραγματικότητα,

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr

www.onlineclassroom.gr ΘΕΜΑ 4 Υποθέστε ότι είστε ο διαχειριστής του αµοιβαίου κεφαλαίου ΑΠΟΛΛΩΝ το οποίο εξειδικεύεται σε µετοχές µεγάλης κεφαλαιοποίησης εσωτερικού. Έπειτα από την πρόσφατη ανοδική πορεία του Χρηματιστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Υπό ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΑΡΤΙΚΗ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΟΥΓΙΑΝΝΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΤ1ΚΗ Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή Πειραιά 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συνήθη κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς

4 Πιθανότητες και Στοιχεία Στατιστικής για Μηχανικούς Πρόλογος Ο μηχανικός πρέπει να συνεχίσει να βελτιώνει την ποιότητα της δουλειάς του εάν επιθυμεί να είναι ανταγωνιστικός στην αγορά της χώρας του και γενικότερα της Ευρώπης. Μία σημαντική αναλογία σε αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ενότητα 5: Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ενότητα 5: Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ενότητα 5: Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Τμήμα ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων.

Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Εκπαιδευτική Μονάδα 10.2: Εργαλεία χρονοπρογραμματισμού των δραστηριοτήτων. Στην προηγούμενη Εκπαιδευτική Μονάδα παρουσιάστηκαν ορισμένα χρήσιμα παραδείγματα διαδεδομένων εργαλείων για τον χρονοπρογραμματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ τάξης Ημερήσιου και Δ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 3 4 ΜΕΡΟΣ Α : Άλγεβρα Κεφάλαιο ο (Προτείνεται να διατεθούν διδακτικές ώρες) Ειδικότερα:.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα. Λογιστικά Πληροφοριακά Συστήματα 4. Στοιχεία Μηχανογραφημένης Λογιστικής. Στόχοι Παράδοσης. Εισαγωγή στα

Εισαγωγή στα. Λογιστικά Πληροφοριακά Συστήματα 4. Στοιχεία Μηχανογραφημένης Λογιστικής. Στόχοι Παράδοσης. Εισαγωγή στα Στόχοι Παράδοσης Στοιχεία Μηχανογραφημένης Λογιστικής Οι στόχοι της παράδοσης είναι: Κατανόηση του τρόπου μετασχηματισμού των Λογιστικών Πληροφοριών στα πλαίσια ενός Λογιστικού Πληροφοριακού Συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ο πυκνωτής Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. Η απλούστερη μορφή πυκνωτή είναι ο επίπεδος πυκνωτής, ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες

Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες Γιώργος Αλογοσκούφης, Θέµατα Δυναµικής Μακροοικονοµικής, Αθήνα 0 Παράρτηµα 3 Εξισώσεις Διαφορών και Στοχαστικές Διαδικασίες Στο παράρτηµα αυτό εξετάζουµε τις ιδιότητες και τους τρόπους επίλυσης των εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΙΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ( Μεθοδολογία- Παραδείγματα ) Κλεομένης Γ. Τσιγάνης

Διαβάστε περισσότερα

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση 4 Μονοτονία - Ακρότατα - Αντίστροφη Συνάρτηση Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μονοτονία συνάρτησης Μια συνάρτηση f λέγεται: Γνησίως αύξουσα σ' ένα διάστημα Δ του πεδίου ορισμού της, όταν για οποιαδήποτε,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 2 ο : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - 2.1.: ΤΟ ΑΕΠ & Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Η οικονομική ανάλυση διακρίνεται σε μικροοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Τα 4P Προώθηση Προϊόντων. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Λέκτορας Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Τα 4P Προώθηση Προϊόντων. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Λέκτορας Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Τα 4P Προϊόντων Νικόλαος Α. Παναγιώτου Λέκτορας Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Νοέμβριος 2004 Περιεχόμενα ιαδικασία Βασικά Στοιχεία ς ιαφήμιση 2 ιαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ BRAND NAME ΣΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΕΤΑΙΡΙΩΝ H Ύπαρξη ενός Ισχυρού Brand Name Αποτελεί Ικανή Συνθήκη Βελτίωσης

Διαβάστε περισσότερα

Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1)

Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1) Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1) Το εσωτερικό ποσοστό απόδοσης (internal rate of return) ως κριτήριο αξιολόγησης επενδύσεων Προβλήµατα προκύπτουν όταν υπάρχουν επενδυτικές ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου

Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου Κεφάλαιο 6 Οικονομική Πολιτική Ι: Σταθερές Συναλλαγματικές Ισοτιμίες χωρίς Κίνηση Κεφαλαίου 6.1 Σύνοψη Στο έκτο κεφάλαιο του συγγράμματος ξεκινάει η ανάλυση της μακροοικονομικής πολιτικής. Περιγράφονται

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

10. Η επιδίωξη της μέγιστης χρησιμότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του καταναλωτή στη ζήτηση αγαθών.

10. Η επιδίωξη της μέγιστης χρησιμότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του καταναλωτή στη ζήτηση αγαθών. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 : Η ΖΗΤΗΣΗ Να σημειώσετε το σωστό ή το λάθος στο τέλος των προτάσεων: 1. Όταν η ζήτηση ενός αγαθού είναι ελαστική, η συνολική δαπάνη των καταναλωτών για το αγαθό αυτό μειώνεται καθώς αυξάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων

Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Αριθμητική εύρεση ριζών μη γραμμικών εξισώσεων Με τον όρο μη γραμμικές εξισώσεις εννοούμε εξισώσεις της μορφής: f( ) 0 που προέρχονται από συναρτήσεις f () που είναι μη γραμμικές ως προς. Περιέχουν δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΑ ΜΕΓΕΘΗ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ; ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ y=ax+b ΜΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΑ ΜΕΓΕΘΗ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ; ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ y=ax+b ΜΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 176 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΑ ΜΕΓΕΘΗ Ή ΤΟ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟ; ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ y=ax+b ΜΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Σωτηρόπουλος Παναγιώτης 1 -

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Υποθέστε ότι έχουμε μερικά ακίνητα φορτισμένα σώματα (σχ.). Τα σώματα αυτά δημιουργούν γύρω τους ηλεκτρικό πεδίο. Αν σε κάποιο σημείο Α του ηλεκτρικού πεδίου τοποθετήσουμε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης

Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης Σκοπός του κειµένου είναι να υποστηριχθούν οι παρακάτω θέσεις εν έχουν κανένα απολύτως νόηµα φράσεις του τύπου «η φάση της ταλάντωσης είναι» ή «η αρχική φάση της ταλάντωσης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Λογισµικού Ι Κεφάλαιο 3 Μια αναλυτικότερη προσέγγιση στην δραστηριότητα 3.10

Τεχνολογία Λογισµικού Ι Κεφάλαιο 3 Μια αναλυτικότερη προσέγγιση στην δραστηριότητα 3.10 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραµµα σπουδών "ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ" - Θ.Ε. ΠΛΗ11 Τεχνολογία Λογισµικού Ι Κεφάλαιο 3 Μια αναλυτικότερη προσέγγιση στην δραστηριότητα 3.10 Βασίλειος Βεσκούκης ιδάκτωρ Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες

Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες Ορισμός Στατιστική είναι το σύνολο των μεθόδων και θεωριών που εφαρμόζονται σε αριθμητικά δεδομένα προκειμένου να ληφθεί κάποια απόφαση σε συνθήκες αβεβαιότητας. Βασικές έννοιες Η μελέτη ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΣΚΗΣΗ 3

ΑΣΚΗΣΗ 1 ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΣΚΗΣΗ 3 ΑΣΚΗΣΗ 1 Δύο επιχειρήσεις Α και Β, μοιράζονται το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς για ένα συγκεκριμένο προϊόν. Καθεμία σχεδιάζει τη νέα της στρατηγική για τον επόμενο χρόνο, προκειμένου να αποσπάσει πωλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

AΠΟΦΑΣΗ 1/503/13.3.2009 του ιοικητικού Συµβουλίου Θέµα: Αποδεκτή πρακτική αγοράς: Αγορά ιδίων µετοχών και διακράτησή τους για µελλοντική απόκτηση µετοχών άλλης εταιρείας. Λαµβάνοντας υπόψη: Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικό Πρόβλημα &

Οικονομικό Πρόβλημα & Οικονομικό Πρόβλημα & Οικονομική Επιστήμη Ανεπάρκεια Σπανιότητα Οικονομική επιστήμη Πως κατανέμονται οι διαθέσιμοι πόροι για την ικανοποίηση των αναγκών Περιορισμένοι Εργασία Κεφάλαιο Απεριόριστες Πρώτες

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΡΜΗΝΕΙΑ του ΔΕΙΚΤΗ P/BV

H ΕΡΜΗΝΕΙΑ του ΔΕΙΚΤΗ P/BV INVESTMENT RESEARCH & ANALYSIS JOURNAL H ΕΡΜΗΝΕΙΑ του ΔΕΙΚΤΗ P/BV βάσει των ΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ των ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΑ Ο Πραγματικός Βαθμός Χρησιμότητας του Δείκτη στη Διαμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α.1 µέχρι και Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

11.1.2 Κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων

11.1.2 Κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Πρόγραμμα ια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ: Σύγχρονες Εξελίξεις στις Θαλάσσιες Κατασκευές Α.Π.Θ. Πολυτεχνείο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

- Παράδειγμα 2. Εκτέλεση Πέναλτι ή Κορώνα-Γράμματα (Heads or Tails) - Ένας ποδοσφαιριστής ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι, το οποίο προσπαθεί να

- Παράδειγμα 2. Εκτέλεση Πέναλτι ή Κορώνα-Γράμματα (Heads or Tails) - Ένας ποδοσφαιριστής ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι, το οποίο προσπαθεί να - Παράδειγμα. Εκτέλεση Πέναλτι ή Κορώνα-Γράμματα (Heads or Tails) - Ένας ποδοσφαιριστής ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι, το οποίο προσπαθεί να αποκρούσει ένας τερματοφύλακας. - Αν οι δύο παίκτες επιλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. ΜΑΘΗΜΑ 12ο

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. ΜΑΘΗΜΑ 12ο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 12ο ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ Ένα από τα βασικά προβλήματα που υπάρχουν στην εξειδίκευση ενός υποδείγματος είναι να προσδιοριστεί η κατεύθυνση που μία μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ

3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ 3. ΣΕΙΡΙΑΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗΣ Πρόβλημα: Ένας ραδιοφωνικός σταθμός ενδιαφέρεται να κάνει μια ανάλυση για τους πελάτες του που διαφημίζονται σ αυτόν για να εξετάσει την ποσοστιαία μεταβολή των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2

ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο 2 013 [Κεφάλαιο ] ΟΙΚΟΝΟΜΕΤΡΙΑ Κεφάλαιο Μάθημα Εαρινού Εξάμηνου 01-013 M.E. OE0300 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης [Οικονομετρία 01-013] Μαρί-Νοέλ

Διαβάστε περισσότερα