ΚΟΜΒΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΜΒΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ"

Transcript

1 ΚΟΜΒΟΣ: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο όρος νατουραλισµός ήρθε στη λογοτεχνική ορολογία από τον χώρο των εικαστικών τεχνών. Από εκεί τον δανείστηκε ο εισηγητής του, ο Emile Zola. Το κίνηµα του νατουραλισµού για µεγάλο διάστηµα συγχεόταν µε τον ρεαλισµό. Σήµερα πια διακρίνουµε µε καθαρότητα το κίνηµα του νατουραλισµού από τη γενικότερη τάση του ρεαλισµού, που δεν υπήρξε ποτέ οργανωµένο κίνηµα ή σχολή. Ο νατουραλισµός προήλθε από τις τάσεις για ρεαλιστικότερες αποδόσεις της πραγµατικότητας στη λογοτεχνία, τάσεις που είχαν αρχίσει να πυκνώνουν από τα µέσα του 19 ου αι. ως αποτέλεσµα της προόδου των φυσικών επιστηµών, αλλά περιορίστηκε σε µια προσπάθεια να εφαρµοστούν πιστά στη λογοτεχνία αυτές οι ανακαλύψεις και οι µέθοδοι της επιστήµης. Τρεις ήταν οι βασικότεροι παράγοντες που διαµόρφωσαν τον νατουραλισµό, ο οποίος εκφράστηκε στο µυθιστόρηµα και στο θέατρο: Πρώτα απ' όλα τα αποτελέσµατα της εκβιοµηχάνισης που έδιναν στους νατουραλιστές συγγραφείς τα θέµατα για τα έργα τους (τη διπλή όψη του καπιταλισµού, την ευµάρεια της άρχουσας τάξης αλλά και την αθλιότητα των εργατών). 'Επειτα, η εξέλιξη των επιστηµών και κυρίως της βιολογίας, όπως αυτή εκδηλώθηκε κυρίως µε τη διατύπωση της θεωρίας του αρβίνου περί της προέλευσης του ανθρώπου από τα χαµηλότερα ζώα αλλά και µε τη θεωρία της κληρονοµικότητας, που οδήγησε τους νατουραλιστές να αναζητήσουν και να περιγράψουν την κτηνώδη φύση του ανθρώπου, που εκδηλώνεται κάτω από κάποιες ιδιαίτερες καταστάσεις (πίεση, νευρική κρίση, επήρεια αλκοόλ, κυριαρχία της σεξουαλικής ορµής κ.ά.). Τέλος, η εισαγωγή της επιστηµονικής µεθοδολογίας (κυρίως της ιατρικής), της παρατήρησης δηλαδή και του πειράµατος, κατά τη δηµιουργία του λογοτεχνικού έργου. 'Oπως ακριβώς, δηλαδή, ο θετικός επιστήµονας πειραµατίζεται µε το υλικό του, έτσι πρέπει και ο λογοτέχνης να "πειραµατίζεται" µε τους ήρωές του και να παρακολουθεί τις αντιδράσεις τους ανάλογα µε την περίσταση στην οποία βρίσκονται. Τα ζητήµατα αυτά, µαζί µε µια συνολική αποτίµηση της προσφοράς του νατουραλιστικού κινήµατος, εξετάζονται στα αποσπάσµατα από την κατατοπιστική µελέτη των Lilian R. Furst και Peter N. Skrine (αρ. 1). Στη συνέχεια (αρ. 2) παρατίθεται ένα από τα προκαταρκτικά θεωρητικά κείµενα του νατουραλιστικού κινήµατος, η περίφηµη µελέτη του Ζολά Το πειραµατικό µυθιστόρηµα (Le roman experimental, 1880). Η µελέτη αυτή αποκαλύπτει τις στενές

2 εξαρτήσεις του νατουραλιστικού κινήµατος από την πρόοδο των φυσικών επιστηµών, αφού ο Ζολά υιοθετεί και προσπαθεί να µεταφέρει στη λογοτεχνική παραγωγή απόψεις του σύγχρονού του γάλλου φυσιολόγου Claude Bernard για την πειραµατική ιατρική, όπως τις διατύπωσε στο έργο του Εισαγωγή στη σπουδή της πειραµατικής ιατρικής (1865). Επηρεασµένος από τη θεωρία του Bernard ο Zola αναπαρήγαγε την άποψη ότι η ανθρώπινη φύση επηρεάζεται καθοριστικά από τις κληρονοµικές καταβολές και υποστήριξε ότι και ο µυθιστοριογράφος µπορεί να πραγµατοποιήσει εργαστηριακές δοκιµές πάνω στους ήρωές του για να ερµηνεύσει τις πράξεις τους. Τις βασικές αυτές απόψεις του για τη σχέση νατουραλισµού και επιστηµονικών εξελίξεων είχε διατυπώσει νωρίτερα ο Ζολά, στον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης του µυθιστορήµατός του Τερέζα Ρακέν (1867). Στο κείµενο αυτό, από το οποίο παρατίθενται εδώ χαρακτηριστικά αποσπάσµατα (αρ. 4), ο Ζολά απαντά στις κατηγορίες που δέχτηκε για ανηθικότητα, υποστηρίζοντας ότι ο ίδιος στο µυθιστόρηµά του συµπεριφέρθηκε ως επιστηµονικός παρατηρητής, παρουσιάζοντας πού οδήγησαν τους ήρωές του τα πάθη τους. 'Oσον αφορά ειδικότερα τον νατουραλισµό στο θέατρο παρατίθενται αποσπάσµατα από το οµότιτλο κείµενο - µανιφέστο του Ζολά, που δηµοσιεύτηκε το 1881 (αρ. 3). Σ' αυτό προτρέπει τους συγγραφείς να εγκαταλείψουν την παλαιότερη γαλλική τραγωδία και το σύγχρονό τους ροµαντικό δράµα συστήνοντάς τους το εξής: "Πάρτε λοιπόν το σύγχρονο περιβάλλον, και προσπαθήστε να κάνετε τους ανθρώπους να ζήσουν σ αυτό: θα γράψετε όµορφα έργα". Η ουσιαστική συµβολή των νατουραλιστών, σύµφωνα µε τον Ζολά, είναι η αµεσότητα, και η προσέγγιση της αληθινής πραγµατικότητας: "'Oµως, είναι αυτή τη στιγµή που καταφθάνουν οι νατουραλιστές και λένε χωρίς περιστροφές ότι η ποίηση [= η δηµιουργία] είναι παντού, στα πάντα, ακόµη περισσότερο στο παρόν και το πραγµατικό παρά στο παρελθόν και στο αφηρηµένο. Κάθε γεγονός, σε κάθε ώρα, έχει την ποιητική και µεγαλοπρεπή πλευρά του. Συναντούµε ήρωες πιο µεγάλους και ισχυρούς από τις µαριονέτες των δηµιουργών της εποποιίας. Κανένας δραµατουργός, σ αυτόν τον αιώνα, δεν έστησε µορφές τόσο υψηλές όσο ο βαρώνος Hulot, ο γερο-grandet, ο Cesar Birotteau, και όλα τα άλλα πρόσωπα του Μπαλζάκ, τόσο ατοµικά και τόσο ζωντανά. Πλάι σ' αυτές τις κολοσσιαίες και αληθινές δηµιουργίες, οι 'Eλληνες ή Ρωµαίοι ήρωες τρέµουν, και οι ήρωες του Μεσαίωνα πέφτουν µπρούµυτα σαν µολυβένια στρατιωτάκια".

3 Σε ό,τι αφορά τις νεοελληνικές ''τύχες'' του νατουραλισµού κατατοπιστικό είναι το σχετικό άρθρο του Γιώργου Βελουδή (αρ. 7), που εξετάζει το πέρασµα, εκεί στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αι., από το αφελές ηθογραφικό διήγηµα στο νατουραλιστικό αστικό και αγροτικό µυθιστόρηµα. Σχετικά µε τα θεωρητικά κείµενα που υποδέχτηκαν τον νατουραλισµό στην Ελλάδα παρατίθενται εδώ δύο περιπτώσεις: αποσπάσµατα από το αποκαλούµενο "µανιφέστο του νεοελληνικού νατουραλισµού" (αρ. 5), από το κείµενο δηλαδή του Αγησίλαου Γιαννόπουλου Ηπειρώτη, που δηµοσιεύτηκε ως πρόλογος στην έκδοση της µετάφρασης της Νανάς του Ζολά από τον Ιωάννη Καµπούρογλου (1880), αλλά και από το πολυσυζητηµένο άρθρο του Γρ. Ξενόπουλου (αρ. 6), ''Αι περί Ζολά προλήψεις'' (1890).. Lilian R. Furst and Peter N. Skrine, Νατουραλισµός. Μετάφραση: Λία Μεγάλου, Αθήνα, εκδ. Ερµής, 1972 (Η γλώσσα της κριτικής, αρ. 6), σσ , 37-38, 60-61, 66-67, 69-72, και α. Η Συγγένεια Νατουραλισµού -Ρεαλισµού Ο νατουραλισµός, λοιπόν, ήρθε στο λογοτεχνικό προσκήνιο φορτωµένος ήδη µε έννοιες από τη φιλοσοφία, τις επιστήµες και τις καλές τέχνες. Και κάτι ακόµη πιο σηµαντικό, έφτασε στην περίοδο της ακµής του ρεαλισµού και κατά κάποιο τρόπο στην αφύπνισή του. 'Ηταν στενά δεµένος στα ηνία του ρεαλισµού από την πρώτη στιγµή της εµφάνισής του, από τη σιωπηρή υπόθεση της κριτικής του Zola ότι οι όροι ήταν στην πραγµατικότητα ταυτόσηµοι. εν έκαµε καµιά προσπάθεια σαφούς διαχωρισµού στα διάφορα Salons ούτε, απ' όσο είµαι σε θέση να γνωρίζω, σε οποιαδήποτε από τις µεταγενέστερες λογοτεχνικές κριτικές του. Η σύγχυση νατουραλισµού - ρεαλισµού αποτελεί πράγµατι µια µεγάλη, ίσως τη µεγαλύτερη, δυσκολία του θέµατός µας Σχεδόν χωρίς εξαίρεση οι κριτικοί συνηθίζουν να συνοµαδοποιούν τους δύο όρους ή τουλάχιστον να γράφουν και για τους δύο, άσχετα αν η εργασία τους επρόκειτο να πραγµατευθεί τον ρεαλισµό ή τον νατουραλισµό. Πολλοί µάλιστα εκφράσανε κατηγορηµατικά την πεποίθηση ότι "ο ρεαλισµός και ο νατουραλισµός είναι ένα και το αυτό" (C. Beuchat, Ιστορία του γαλλικού νατουραλισµού, τόµ. Ι, σελ. 11). Ορισµένοι είναι ακόµη πιο γενναιόδωροι προσθέτοντας στα παραπάνω τον ιµπρεσιονισµό. Αυτή είναι π.χ. η αντίληψη του Brunetiere, του οποίου το Το

4 νατουραλιστικό µυθιστόρηµα αφιερώνει ιδιαίτερη προσοχή στους Flaubert, C. Eliot, Dickens και Tolstoy, συγγραφείς που θα αποκαλούσαµε µάλλον ρεαλιστές (ή για την ακρίβεια ροµαντικούς ρεαλιστές). Το ότι ο Brunetiere δε βλέπει διαφορά ανάµεσα στο ρεαλιστικό και στο νατουραλιστικό είναι ολοφάνερο από την επαινετική κριτική της Madame Bovary, που σ' ένα σηµείο (σελ. 30) χαιρετίζεται ως "το αριστούργηµα ίσως του ρεαλιστικού µυθιστορήµατος", ενώ παρακάτω στο ίδιο βιβλίο (σελ 302) ο Flaubert αποκαλείται "ο αληθινός προάγγελος του νατουραλισµού, όπως και η της Madame Bovary πιθανόν να παραµείνει το αριστούργηµα του νατουραλισµού". Αν η της Madame Bovary ανήκει στην πραγµατικότητα στον ρεαλισµό ή στον νατουραλισµό δε µας αφορά προς το παρόν. Αξιοσηµείωτο είναι όµως το γεγονός ότι για έναν τόσο διαπρεπή κριτικό οι δύο όροι φαίνεται πως είναι συνώνυµοι. Θα ήταν, πάντως, λάθος στην περίπτωση αυτή να θεωρήσουµε υπεύθυνους για τη σύγχυση τους κριτικούς. Οι ερµηνευτές του νατουραλισµού ήταν οι ίδιοι ένοχοι για ένα µεγάλο µέρος συγκεχυµένης σκέψης, που αντικατοπτρίζεται στην από µέρους τους χρησιµοποίηση των λέξεων. Είναι πολύ πιθανό να υπήρξε αποφασιστικό το γεγονός ότι ο αναγνωρισµένος υπέρµαχος του νατουραλισµού, ο Zola, δε διαχώρισε σαφώς τους όρους. 'Ενας από τους µαθητές του, ο Huysmans, µιλούσε µόνιµα για τον "ρεαλισµό ή νατουραλισµό" κατά τη φλογερή υπεράσπιση των πειραµατισµών του Zola στο O Emile Zola και το "Το Ρόπαλο". 'Ισως επρόκειτο για εσκεµµένη τακτική, για µια προσπάθεια επιβολής του νατουραλισµού µε την προµετωπίδα του ρεαλισµού, όπως αναµφίβολα συνέβη µε το Η Γη (La Terre) του Zola, το οποίο στην αγγλική έκδοση του 1889 παρουσιάστηκε ως Η Γη, ένα ρεαλιστικό µυθιστόρηµα. Αλλά για τον Huysmans και πολλούς από τους σύγχρονούς του η σύγχυση οφείλεται µάλλον σε πραγµατική ανικανότητα διάκρισης µεταξύ των δύο όρων. Μια από τις δυσκολίες έγκειται, φυσικά, στην έλλειψη ορισµού του "ρεαλισµού" κατά τα µέσα του δέκατου ένατου αιώνα, συναφούς καλλιτεχνικής θεωρίας. Πολλά κείµενα σχετικά µε το θέµα αυτό ήταν ad hoc, πραγµατευόµενα µάλλον ένα ειδικό έργο παρά το όλο πρόβληµα. εν είναι εποµένως, περίεργο ότι ο Arthur Morrison σ' ένα άρθρο του µε τίτλο "Τι είναι ο ρεαλιστής;" στο περιοδικό New Review τον Μάρτιο του 1897 παραπονιόταν ότι η λέξη "ρεαλιστής" χρησιµοποιείτο "χωρίς οµοφωνία ως προς τον σκοπό" και "µε τόσο ελαστική εφαρµογή" ώστε δεν ήταν εύκολο "να µαντέψει κανείς το αληθινό της νόηµα". Στην Αµερική κατά τη δεκαετία του 1890 ο "ρεαλισµός" και ο "νατουραλισµός" χρησιµοποιούνταν µε ελαστικότητα που επέφερε σύγχυση, και ο όρος "veritism" του Garland (πιθανώς από το ιταλικό verismo) απλώς προστέθηκε

5 στη δυσάρεστη φιλονικία. 'Οσο για τη Γερµανία, τα συνώνυµα του "νατουραλισµού" που αναφέρει o Leo Berg στο Der Naturalismus (1892) είναι τα εξής: "Naturlichkeit", "Naturerkenntnis", "Naturkraft", "Natursinn", "Naturgefuhl", "Naturwahrheit", "Naturgemassheit", "Naturempfindung", "Ruckkehr zur Natur", "Naturfreiheit", "Natureinfacheit", "Natureinheit", "Naturschonheit", Naturwirklichkeit", "Naturwissenschaft", "Naturfreude", "Kampf gegen Unnatur". Ο κατάλογος αυτός µε την ακριβολογία και τη µονοτονία του δεν είναι απαραίτητο να µεταφραστεί, απλώς ενισχύει την άποψη που διατύπωσε ο Desprez το 1884 στο Η νατουραλιστική εξέλιξη (L' Evolution naturaliste), ότι δηλαδή µε τον όρο "νατουραλισµός" µπορεί κανείς να συναγωνιστεί τη λαµπρή σάτιρα του Musset Les Lettres de Dupuis et Colonet, που αναφέρεται στα νοήµατα και τις ερµηνείες του "ροµαντισµού". Πιο σοβαρά, η παρούσα κατάσταση συνοψίζεται πολύ ωραία από τον Becker στη εισαγωγή του Μαρτυρίες σύγχρονου φιλολογικού ρεαλισµού: Παρόλο που οι λέξεις ρεαλισµός και νατουραλισµός χρησιµοποιούνται ελεύθερα, ακόµη και απερίσκεπτα, δεν υπάρχει οµοφωνία ως προς το νόηµά τους. Για πολλούς έχουν καταντήσει απλώς βολικοί χαρακτηρισµοί, κυρίως όταν τους δίνεται η έννοια του δυνατού, ρηχού, µη φανταστικού, επιφανειακού, αθεϊστικού, και πιο πρόσφατα σοσιαλιστικού (σελ. 3). Αποτελεί, λοιπόν, µόνον έκφραση της σύγχρονης τάσης για µεγαλύτερη γλωσσική ακρίβεια η προσπάθεια διαχωρισµού των δύο όρων, που έχουν συνυπάρξει τόσο µεγάλο χρονικό διάστηµα, έστω όχι και τόσο επιτυχώς; 'Η µήπως ο "νατουραλισµός" είναι ριζικά χωρισµένος από "ρεαλισµό"; Παραδόξως, η απάντηση και στα δύο ερωτήµατα θα ήταν: όχι ο νατουραλισµός πράγµατι διαφέρει από τον ρεαλισµό, αλλά δεν είναι ανεξάρτητος από αυτόν. Η πιο κατάλληλη εικόνα, για να γίνει κατανοητή η σχέση των δύο όρων, είναι εκείνη των σιαµαίων διδύµων, που έχουν χωριστά άκρα, µοιράζονται όµως ορισµένα όργανα. Το κοινό σηµείο ρεαλιστών και νατουραλιστών είναι η θεµελιώδης πίστη ότι η τέχνη αποτελεί στη ουσία µια µιµητική αντικειµενική απεικόνιση της εξωτερικής πραγµατικότητας (σε αντίθεση προς τη φανταστική, υποκειµενική παραποίηση των ροµαντικών). Η πίστη αυτή τους οδήγησε να εκλέξουν για κύριο θέµα τους το κοινότοπο, το προσιτό, κι επίσης να εξυµνήσουν το ιδεώδες του απρόσωπου στη τεχνική. Από αυτή τη σκοπιά, όπως έδειξε ο Harry Levin στο Η πύλη των Ονείρων, ο ρεαλισµός αποτελεί "µία γενική τάση" µε την έννοια ότι κάθε έργο τέχνης "είναι από ορισµένες απόψεις ρεαλιστικό και από άλλες µη ρεαλιστικό" (σελ. 64-5). Από τη γενική αυτή τάση

6 προς τον µιµητικό ρεαλισµό γεννήθηκε ο νατουραλισµός. Κατά κάποιο τρόπο υπήρξε η επιδείνωση του ρεαλισµού. όπως σωστά παρατήρησε ο L. Deffoux (Le Naturalisme, Παρίσι 1929, σελ. 9), ο ρεαλισµός στη λογοτεχνία αντιστοιχεί στην Επανάσταση του 1789, ενώ ο νατουραλισµός στην Τροµοκρατία του Αλλά η διαφορά δεν έγκειται µονάχα στην εκλογή προκλητικότερων θεµάτων, τολµηρότερου λεξιλογίου, εντυπωσιακότερων συνθηµάτων ή περισσότερο φωτογραφικών λεπτοµερειών. Η πραγµατική διαφορά βρίσκεται πολύ βαθύτερα: στον πυρήνα της υπάρχει η επιβολή πάνω στην ουδέτερη στάση του ρεαλισµού µιας συγκεκριµένης, πολύ ειδικής θεώρησης του ανθρώπου. 'Ετσι, οι νατουραλιστές όχι µόνον επεξεργάστηκαν και ενέτειναν τις βασικές τάσεις του ρεαλισµού, αλλά πρόσθεσαν και σηµαντικά νέα στοιχεία, που µετέβαλαν τον νατουραλισµό σε αναγνωρίσιµο δόγµα, τέτοιο που ο ρεαλισµός δεν υπήρξε ποτέ. Ο νατουραλισµός, εποµένως, είναι πιο συγκεκριµένος και ταυτόχρονα πιο περιορισµένος από τον ρεαλισµό, είναι ένα λογοτεχνικό κίνηµα µε σαφείς θεωρίες, οµάδες και µεθόδους. 'Οντας σχολή και µέθοδος, ο νατουραλισµός είναι στην πραγµατικότητα ό, τι δεν είναι ο ρεαλισµός. από την άλλη πλευρά όµως, αυτά τα ίδια τα καθορισµένα όρια καθιστούν τον νατουραλισµό λιγότερο σηµαντικό από τον ρεαλισµό, που αποτελεί µια από τις βασικές τάσεις όλης σχεδόν της τέχνης. Ποια ήταν, λοιπόν, τα νέα εκείνα στοιχεία που προστέθηκαν στον µιµητικό ρεαλισµό, για να δηµιουργήσουν τον νατουραλισµό; 'Οπως θα δούµε, προήλθαν κατά µεγάλο µέρος από τις φυσικές επιστήµες. πράγµατι, ένας πολύ συνοπτικός, αναγκαστικά όµως ατελής, ορισµός του νατουραλισµού τον χαρακτηρίζει ως προσπάθεια εφαρµογής στη λογοτεχνία των ανακαλύψεων και µεθόδων της επιστήµης του δεκάτου ενάτου αιώνα. Αυτή η συγγένεια µε την επιστήµη τονίστηκε ρητά από τους νατουραλιστές. γίνεται σαφής µε τον ορισµό που δίνει ο Paul Alexis, ο στενότερος σύµµαχος του Zola, συνοψίζοντας τον νατουραλισµό ως εξής: Τρόπος στοχασµού, θεώρησης, σκέψης, µελέτης, πειραµατισµού, ανάγκη ανάλυσης για χάρη της γνώσης µάλλον, παρά ιδιαίτερος τρόπος γραφής. (J. Huret, 'Ερευνα για τη φιλολογική εξέλιξη (Enquete sur l' evolution litteraire), Παρίσι 1891, σελ. 189). Από τις επιστήµες, λοιπόν, µέσω µιας φιλοσοφίας βαθιά εµποτισµένης µε επιστηµονική σκέψη, οι νατουραλιστές σχηµάτισαν µια συγκεκριµένη ιδέα του ανθρώπου, την οποία φιλοδοξούσαν να εκφράσουν στα έργα τους. Οι βιολογικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις τους διαχωρίζουν τη θέση τους από εκείνη των ρεαλιστών µε

7 την αµερόληπτη αντικειµενικότητα, γιατί οι νατουραλιστές παρατηρώντας τη ζωή περιµένουν ήδη ένα καθορισµένο πρότυπο. Για να κατανοήσουµε τις ιδέες και τις µεθόδους τους πρέπει να εξετάσουµε στο σηµείο αυτό τις επιστηµονικές και φιλοσοφικές τάσεις των µέσων του δέκατου ένατου αιώνα, που υπήρξαν τόσο αποφασιστικές στη διαµόρφωση αυτού του κινήµατος. β. Οµάδες και θεωρίες Οι οπαδοί του νατουραλισµού είχαν την τάση να συγκεντρώνουν σε οµάδες, να δηµοσιεύουν µανιφέστα και να διακηρύσσουν τις καλλιτεχνικές θεωρίες τους. Τα συνθήµατα χρησίµευαν ως σηµείο επαφής κι έκαναν τον νατουραλισµό να αποχτήσει επίγνωση της ύπαρξής του ως κίνηµα. εν ήταν, ωστόσο, ένα και µόνο ενιαίο κίνηµα µε σαφές περίγραµµα, όπως θεωρήθηκε ορισµένες φορές. Τρία γεγονότα αντιτίθενται σ' αυτή την άποψη: πρώτον, οι οµάδες σε κάθε χώρα συγκεντρώνονταν και διαλύονταν µε εκπληκτική ταχύτητα, έτσι ώστε υπήρχε µια σταθερή, δυναµική εξελικτική πορεία, καθώς πολλοί δήλωναν πίστη στον νατουραλισµό κι αργότερα αποχωρούσαν. Στην περίπτωση αυτή έρχονται αµέσως στο νου µας τα ονόµατα των Huysmans, Maupassant, Hauptmann, George Moore. γι' αυτούς και για πολλούς άλλους ελάσσονες συγγραφείς ο νατουραλισµός υπήρξε µια φράση της εξέλιξής τους - και τελικά είναι δύσκολο να βρεθεί µια εξέχουσα µορφή που να παρέµεινε ακραιφνής νατουραλιστής. (Τα αίτια θα ερευνηθούν αργότερα στην ανάλυση των ίδιων των έργων). εύτερον, ο νατουραλισµός, ακόµη και στην ειδικά φιλολογική του σηµασία, χωρίς να λάβουµε υπόψη τις παλιότερες φιλοσοφικές έννοιες, δεν περιορίζεται σε οποιοδήποτε αυστηρά καθορισµένο χρονικό διάστηµα. Στη Γαλλία βρισκόταν στο αποκορύφωµά του κατά τη διάρκεια του 1870 και τις αρχές της επόµενης δεκαετίας. στη Γερµανία και την Ιταλία εµφανίστηκε δέκα χρόνια αργότερα. στην Αγγλία στη δεκαετία του 1890 ως τις αρχές του εικοστού αιώνα, ενώ στην Αµερική, όπου είχε τη µεγαλύτερη διάρκεια, κυριάρχησε κατά τον µεσοπόλεµο ένα ρωµαλέος νατουραλισµός. 'Ετσι, από το ένα άκρο ο νατουραλισµός ορίζεται από την Therese Raquin (1867) του Zola κι από το άλλο από τα Σταφύλια της οργής (1939) του Stainbeck, παρόλο που κι αυτές οι χρονολογίες είναι συζητήσιµες. Οποιεσδήποτε ακριβείς χρονολογίες είναι συζητήσιµες. Οποιεσδήποτε ακριβείς χρονολογίες κι αν δοθούν, γεγονός παραµένει ότι ο νατουραλισµός (και πάλι όπως ο ροµαντισµός) εκδηλώθηκε σε διαφορετικές εποχές. Τέλος, το τρίτο και σπουδαιότερο επιχείρηµα κατά του ισχυρισµού της τέλειας ενότητας του κινήµατος είναι το γεγονός ότι ο

8 νατουραλισµός προσέλαβε µια κάποια διαφορετική όψη σε κάθε χώρα και τόνισε διαφορετικούς στόχους, ανάλογα µε τις συνθήκες που επικρατούσαν σε κάθε χώρα και ενάντια στην εγχώρια παράδοση. Υπάρχουν, φυσικά, βασικοί κοινοί παράγοντες: η αντικειµενική απεικόνιση της πραγµατικότητας µετά από σχολαστική παρατήρηση, η υιοθέτηση της επιστηµονικής µεθόδου, η πίστη στον ντετερµινισµό. Αλλά µέσα σ' αυτό το πλαίσιο οι παραλλαγές είναι αρκετά σηµαντικές, ώστε να δικαιολογούν µια σύντοµη επισκόπηση των κύριων οµάδων και θεωριών κάθε χώρας σαν εισαγωγή σε µια µελέτη των νατουραλιστικών έργων. γ. Τα λογοτεχνικά έργα Το µυθιστόρηµα Ο νατουραλισµός βρήκε πεδίο έκφρασης κυρίως στο µυθιστόρηµα (εκτός από τη Γερµανία, που η συνεισφορά της σε αυτό το είδος είναι, όπως θα δούµε, µικρή αλλά σηµαντική). Ρίχνοντας το βάρος του στην πεζογραφία, ο νατουραλισµός ακολουθούσε την κληρονοµιά των µεγάλων ρεαλιστικών µυθιστορηµάτων του δεκάτου ενάτου αιώνα. Tolstoy, Dostoievsky, Balzac, Stendhal, Flaubert, Dickens, G Eliot, Mrs Gaskell: στους συγγραφείς αυτούς οι νατουραλιστές µυθιστοριογράφοι αναγνώριζαν το χρέος τους το ίδιο όσο και στον Darwin και τον Taine. Απ' αυτόν τον συνδυασµό της ρεαλιστικής παράδοσης και των επιστηµονικών νεωτερισµών γεννήθηκε το νατουραλιστικό µυθιστόρηµα. Η διατύπωση ορισµού είναι δύσκολη λόγω της πληθώρας των µυθιστορηµάτων που απέκτησαν την ετικέτα "νατουραλιστικό" κατά την περίοδο των τελευταίων εκατό χρόνων ποικίλουν πολύ ως προς την ποιότητα, από έργα µεγάλης λογοτεχνικής αξίας ως φτηνά κατασκευάσµατα συγγραφέων που προσπαθούσαν να εντυπωσιάσουν εκµεταλλευόµενοι µιαν επικερδή συνταγή. Αν και είναι, λοιπόν, µάλλον αδύνατο να δώσει κανείς ένα γενικό ορισµό λόγω του όγκου του υλικού, µπορούµε εντούτοις να πούµε ότι το νατουραλιστικό µυθιστόρηµα είναι το µυθιστόρηµα εκείνο, όπου καταβάλλεται προσπάθεια να παρουσιαστεί µε τη µεγαλύτερη επιστηµονική αντικειµενικότητα η νέα αντίληψη για τον άνθρωπο ως ον που καθορίζεται από την κληρονοµικότητα, το περιβάλλον και τις πιέσεις της στιγµής. 'Οσο ανεπαρκής κι αν είναι ο ορισµός αυτός, δείχνει την αλληλεξάρτηση περιεχοµένου και τρόπου γραφής, που και τα δύο προέρχονται από τις επιστήµες. Πολύ συχνά ένα έργο χαρακτηρίζεται "νατουραλιστικό" - το ίδιο ισχύει και για το θέατρο - απλώς και µόνο επειδή το θέµα του έχει µια κάποια σχέση µε τον νατουραλισµό, όπως η ζωή στις φτωχογειτονιές ή ο

9 αλκοολισµός ή η σεξουαλική εξαχρείωση. Είναι απαραίτητο να συνειδητοποιήσουµε ότι ο γνήσιος νατουραλισµός είναι εξίσου ζήτηµα µεθόδου και θέµατος. µονάχα όταν ο συγγραφέας χειρίζεται το θέµα του µε την αντικειµενικότητα του επιστήµονα, µπορούµε να µιλήσουµε για νατουραλισµό. Το κριτήριο αυτό, φυσικά, δηµιουργεί σοβαρές δυσκολίες, όπως θα δούµε παρακάτω, πρέπει όµως να το δεχτούµε, γιατί είναι το µόνο που πρότειναν οι ίδιοι οι νατουραλιστές. δ. [...] Με βάση αυτά τα τρία κύρια γνωρίσµατα [δηλαδή: τη µορφή, το κύριο θέµα και τον χειρισµό] µπορούµε τώρα να µελετήσουµε άλλα µυθιστορήµατα της περιόδου αυτής σε µια προσπάθεια χαρακτηρισµού του νατουραλιστικού µυθιστορήµατος. Αρχίζοντας µε τη µορφή, γρήγορα αντιλαµβάνεται ο αναγνώστης ότι η έκφραση "πειραµατικό µυθιστόρηµα" ("proman experimental") είναι πολύ παραπλανητική. Αυτά δεν είναι "πειραµατικά" µυθιστορήµατα µε την έννοια που χρησιµοποιούµε τη λέξη σήµερα για τον Joyce, τη Virginia Woolf, τον Kafka ή τον Faulkner. Το νατουραλιστικό µυθιστόρηµα είναι ευθύ, ουσιαστικά ανιαρό, στην αφηγηµατική του τεχνική, και σπάνια αποµακρύνεται από τις πεποιθήσεις του δέκατου ένατου αιώνα. Ο "πειραµατισµός" του αφορά στον άνθρωπο, που τον µεταχειρίζεται σαν πειραµατόζωο. Η προσοχή όλη είναι συγκεντρωµένη στο περιεχόµενο κι αυτό έχει ως επακόλουθο την παραµέληση της µορφής και του ύφους. Από τον Brunetiere κι έπειτα οι κριτικοί έβαλαν εναντίον των νατουραλιστών για την αδιαφορία του ως προς τη δοµή και τη γλώσσα, χωρίς να αντιλαµβάνονται ότι τα στοιχεία αυτά ήταν ασήµαντα για τους νατουραλιστές, που επεδίωκαν την αλήθεια, όχι την καλλιτεχνία. Το µυθιστόρηµα - ή το θεατρικό έργο - έπρεπε να προσφέρει ένα "κοµµάτι από τη ζωή", όχι ένα κατασκεύασµα. Για τον λόγο αυτό οι νατουραλιστές προτιµούσαν το άµορφο σχήµα του µυθιστορήµατος, του πιο ευέλικτου λογοτεχνικού είδους, γι' αυτό τα µυθιστορήµατά τους τείνουν να είναι άµορφα και από άποψη ύφους κοινά, παρά τις εξαιρέσεις που υπάρχουν σε κάθε κανόνα. Συχνά η χαρακτηριστική µορφή του νατουραλιστικού µυθιστορήµατος πηγάζει από την επιθυµία παρακολούθησης της εξελικτικής πορείας µιας ανθρώπινης ύπαρξης από τις ρίζες της και µέσω των επιδράσεων του περιβάλλοντος και των περιστάσεων. Κι εφόσον η ζωή δεν προσφέρει κατάλληλες λύσεις, δε µας τις προσφέρει ούτε και το νατουραλιστικό µυθιστόρηµα, που συχνά αφήνει τους πρωταγωνιστές του µετέωρους να συνεχίζουν τον ατέρµονα αγώνα τους.

10 Μονάχα στη Γερµανία έγινε πραγµατικός πειραµατισµός µε τη µορφή, όπως τον εννοούµε σήµερα. Οι Γερµανοί νατουραλιστές ενδιαφέρονταν, όπως είδαµε, πολύ περισσότερο για τα µορφολογικά προβλήµατα από οποιαδήποτε άλλη οµάδα. κατά συνέπεια, ασχολήθηκαν περισσότερο µε το θέατρο παρά µε το µυθιστόρηµα, και τα λίγα αξιόλογα πεζογραφήµατα τους δείχνουν µια φανερή τάση προς το θέατρο. ε. [...] Το κύριο θέµα του νατουραλισµού, τόσο στο µυθιστόρηµα όσο και στο θέατρο, σχετίζεται µε την απεικόνιση των εργατικών τάξεων, η ποίηση των φτωχών (Armeleutepoesie). Οι νατουραλιστές επιθυµούσαν ασφαλώς να περιλάβουν ολόκληρη την ανθρώπινη ζωή, και γνώριζαν πολύ καλά την αθλιότητα των φτωχογειτονιών γύρω από τα εργοστάσια. Συχνά τους ενέπνεε ένα σοσιαλιστικό στοιχείο ηθικής αγανάκτησης, που έπρεπε, ωστόσο, να κρυφτεί πίσω από µια πρόσοψη αντικειµενικότητας. 'Οποια κι αν ήταν τα κίνητρά τους, οι νατουραλιστές πάντως διάλεγαν για κύριο θέµα τη φτώχεια, την αποστέρηση και τη βρωµιά πολύ περισσότερο απ' ό, τι οι προκάτοχοί τους. στο σηµείο αυτό πολλά από τα εξέχοντα έργα του νατουραλισµού µας έρχονται στον νου: Το Ρόπαλο, Germinal και Η Γη του Zola, Maggie, το κορίτσι των δρόµων (1893) του Stephen Crane, Esther Waters του Moore, Ο Κάτω Κόσµος (The Nether World 1889) του Gissing, Liza of Lambeth (1897) του Somerset Maugham, Τα σταφύλια της οργής και Η πεδιάδα της Tortilla (1936) του Steinbeck, Papa Hamlet των Holz και Schlaf, 'Ενα παιδί από το Jago 1 (1896) του Morrison και Vita dei Campi (1881) του Verga. Από τον κατάλογο αυτό, που θα µπορούσε άνετα να συµπληρωθεί, καταλαβαίνουµε γιατί τα νατουραλιστικά έργα δέχτηκαν τόσες επιθέσεις κι απορρίφτηκαν ως "δυσάρεστα". Αν το θέµα ενός έργου τέχνης είναι "δυσάρεστο", αυτό, βέβαια, δεν αποτελεί κριτήριο καλλιτεχνικής αξιολόγησης. Είναι όµως συζητήσιµο κατά πόσο οι νατουραλιστές, µε τη σφοδρή τους επιθυµία ν' απεικονίσουν την πραγµατικότητα και µε την κοινωνική συνείδηση, δεν τόνισαν υπερβολικά την αθλιότητα της ζωής, καταλήγοντας έτσι στο αντίθετο άκρο της ροµαντικής εξύµνησης του κάλλους, κατάληξη που δεν είναι κι αυτή λιγότερο ακραία. Από την άλλη πάλι, οι νατουραλιστές δεν έγραψαν αποκλειστικά για την εργατική τάξη, όπως καµιά φορά πιστεύεται. Στα έργα Το Χρήµα, Son Excellence Eugene Rougon, Μια σελίδα αγάπης και La Curee του Zola, Ο Χρηµατιστής (1912) και Μια αµερικανική τραγωδία (1925) του Dreiser, ο Vandover και το Κτήνος (1905,

11 εκδόθηκε το 1914) του Norris και Buddenbrooks (1901) του Thomas Mann η εύπορη µεσαία τάξη υπόκειται στη χαρακτηριστική νατουραλιστική εξονυχιστική εξέταση, που ξεσκεπάζει τόσο τον υψηλά ιστάµενο όσο και τον ταπεινό. Αυτό, στην πραγµατικότητα, είναι το κύριο χαρακτηριστικό του νατουραλιστικού θέµατος: ότι σε όλα τα κοινωνικά στρώµατα επικρατούν οι ίδιες καθοδηγητικές αρχές κι όλοι οι άνθρωποι παρουσιάζονται βασικά όµοιοι. Η επιστηµονική, φυσιολογική, µηχανιστική θεώρηση της ανθρώπινης ζωής δεν ενδιαφέρεται για κοινωνικές τάξεις. περιλαµβάνει όλους τους ανθρώπους στον ίδιο τύπο - πλάσµατα καθοριζόµενα από την κληρονοµικότητα, το περιβάλλον και τις πιέσεις της στιγµής. Κατά τη γνώµη µου, οι νατουραλιστές προσφέρονται για επικρίσεις πολύ περισσότερο εξαιτίας της ιδέας που έχουν για τον άνθρωπο παρά εξαιτίας των "δυσάρεστων "θεµάτων τους, που από µια άποψη οφείλονται σ' αυτήν ακριβώς την αντίληψή τους για τον άνθρωπο. Η όλη φιλοσοφία τους τούς οδήγησε στην απεικόνιση του µέσου ανθρώπου µάλλον παρά του ξεχωριστού ατόµου, που γοήτευε τους ροµαντικούς. Το άτοµο τείνει να παραµεριστεί καθώς οι νατουραλιστές συγκεντρώνουν την προσοχή τους στον άνθρωπο µέσα στο περιβάλλον του. Για τον λόγο αυτό η περιγραφή του περιβάλλοντος κατέχει µεγάλο µέρος στα νατουραλιστικά έργα, και για τον ίδιο λόγο συνήθως δεν υπάρχει πραγµατικός "ήρωας". Το ηρωικό στοιχείο είναι ξένο στην επιστηµονική αντίληψη του ανθρώπου: ελευθερία εκλογής και ευθύνη για τις πράξεις του δεν αναγνωρίζονται σ' ένα πλαίσιο καθορισµένο από ανεξέλεγκτες δυνάµεις. Μάλλον αυτή η απαισιόδοξη εικόνα του ανθρώπου παρά το ίδιο το δυσάρεστο θέµα κάνει το νατουραλιστικό µυθιστόρηµα ένα όχι ευχάριστο ανάγνωσµα. Κι υπάρχει, νοµίζω, µια αντίφαση ανάµεσα στην αρνητική αυτή αντίληψη για τον άνθρωπο από τη µια και στην πίστη για την κοινωνική πρόοδο από την άλλη, που ώθησε τους νατουραλιστές να εκθέσουν τις συνθήκες εργασίας των ανθρακωρύχων, των υπηρετών κλπ. Είναι, επιπλέον, συζητήσιµο κατά πόσο το νατουραλιστικό µυθιστόρηµα ως µορφή θα µπορούσε µακρόχρονα να εξακολουθήσει να συγκεντρώνεται σε µια παθητική, "καθορισµένη", αντιηρωική µορφή όπως του Clyde Griffiths στο Μια αµερικανική τραγωδία. Η ισοπέδωση θα ήταν τόσο µονότονη όσο το Sekundenstil του Papa Hamlet. Η νατουραλιστική αντίληψη για τον άνθρωπο αποδεικνύεται τόσο άστοχη στην καλλιτεχνική πραγµάτωση όσο και το επίσηµο πρόγραµµα της. υσκολίες επίσης προκύπτουν κατά την εφαρµογή της επιστηµονικής µεθόδου στη λογοτεχνία. Η παροµοίωση του συγγραφέα µε τον ανατόµο ή τον

12 χειρούργο συνεπάγονταν το ιδεώδες της απόλυτης αντικειµενικότητας. Οι νατουραλιστές πλησίασαν αρκετά αυτό τον στόχο. ιάλεγαν σύγχρονα θέµατα, για τα οποία µπορούσαν να έχουν άµεση αντίληψη (δεν υπάρχει ούτε ένα νατουραλιστικό ιστορικό µυθιστόρηµα). συλλέγανε "ντοκουµέντα" µε φροντίδα και περιγράφανε το περιβάλλον µε κάθε λεπτοµέρεια, φορτώνοντας µερικές φορές τα µυθιστορήµατά τους µε τεχνικά στοιχεία - από µια επιµελή ανάγνωση νατουραλιστικών µυθιστορηµάτων µπορεί κανείς να αποκτήσει ικανοποιητικές, αν και ξεπερασµένες πια, γνώσεις για τη µετάλλευση, τη γεωργία, το χρηµατιστήριο, την τυπογραφία, την κεραµική, την τέχνη των πορτοφολάδων, τη συγκοµιδή από το βαµβάκι κι άλλες χρήσιµες πληροφορίες. Επικρατεί το ύφος αυθεντικού ρεπορτάζ, όπου τα πράγµατα είναι πιο σηµαντικά από τις σκέψεις, κι οι χαρακτήρες και τα γεγονότα εξετάζονται εξωτερικά. 'Οσο όµως κι αν προσπάθησαν, οι νατουραλιστές δεν µπόρεσαν στην πράξη να διατηρήσουν αυτό τον βαθµό επιστηµονικής αντικειµενικότητας. Για να είµαστε ειλικρινείς, ο αφηγητής δεν µπορούσε να µείνει έξω από το µυθιστόρηµα. Σπάνια σχολιάζει ανοιχτά την ιστορία του µε τον τρόπο, π.χ., του Thackeray. υπάρχουν όµως στιγµές που ακούγεται η φωνή του και, φυσικά, είναι παρών στην ίδια την επιλογή των λέξεων. Πράγµατι, συχνά τα επίθετα παραβιάζουν την επιφανειακή αντικειµενικότητα, για να εκφράσουν κάποια συµπάθεια ή κρίση. Αυτή η αποτυχία στην επίτευξη πλήρους αντικειµενικότητας υπήρξε σωτήρια, γιατί πώς θα µπορούσαν οι ψυχρές αναφορές να είναι λογοτεχνία; Η νατουραλιστική θεωρία στο σηµείο αυτό πήγαζε από µια σφαλερή αντίληψη. στην πράξη, η υποκειµενική φαντασία, που κάνει έναν άνθρωπο καλλιτέχνη, επρόκειτο να βεβαιώσει την ύπαρξη της, όπως κι έγινε. στ. Θέατρο Εκ πρώτης όψεως το θέατρο φαίνεται ιδιαίτερα κατάλληλο µέσο για την επίτευξη των στόχων του νατουραλισµού, επειδή η σκηνή από την ίδια τη φύση της ενθαρρύνει την αντικειµενική παρουσίαση της ζωής σε όλη της την αµεσότητα. Αλλά αν ο ρεαλισµός έµελλε να πληρωθεί ή ακόµη και να ξεπεραστεί από τον νατουραλισµό, πώς θα µπορούσε να επιτευχθεί αυτό στο θέατρο; Εφόσον το ανθρώπινο ον, οι πράξεις κι οι αντιδράσεις του είναι κατανοητές µόνο σε σχέση µε το περιβάλλον και την κληρονοµικότητα, τη διανοητική και φυσική του κατάσταση µε δεδοµένη στιγµή, καθώς και τις κοινωνικές πιέσεις που υφίσταται, ο νατουραλιστής δραµατουργός πρέπει να επινοήσει τρόπους και µέσα για να σκιαγραφήσει τους

13 καθοριστικούς αυτούς παράγοντες. Ο ίδιος ο Zola δεν έβρισκε τον λόγο γιατί ο νατουραλισµός δε θα µπορούσε να προσαρµοστεί στις απαιτήσεις του θεάτρου: "Το µυθιστόρηµα αναλύει σε µάκρος, µε σχολαστική λεπτολογία, χωρίς τίποτε να ξεχνάει. το θέατρο θα αναλύει όσο σύντοµα θέλει µε τις πράξεις και τα λόγια" (Zola, Ο Νατουραλισµός στο Θέατρο, σελ. 149). Στερηµένοι όµως από τη εκτεταµένη περιγραφή κι ανάλυση του µυθιστοριογράφου, οι νατουραλιστές δραµατουργοί ανακάλυψαν ότι εκείνο που φαινόταν πως είναι η κατάλληλη µορφή για την πραγµάτωση του ιδανικού της τέλειας αντικειµενικότητας, τους έθετε τελικά αντιµέτωπους µε σοβαρότατα προβλήµατα. Σ' ένα θεατρικό έργο δεν υπάρχει περιθώριο για σχόλια και επεξηγήσεις. ωστόσο, πρέπει να τροφοδοτήσει το κοινό µε όλα τα σχετικά στοιχεία, µε το ιστορικό των προσώπων, που πρέπει να µιλήσουν για τον εαυτό τους χωρίς να χρησιµοποιήσουν τον συµβατικό µονόλογο. Με την έννοια αυτή η νατουραλιστική περίοδος υπήρξε περίοδος πειραµατισµού για το θέατρο, γιατί εδώ η κληρονοµιά της ρεαλιστικής τεχνικής ήταν ανεπαρκής, ενώ στο µυθιστόρηµα η παραδεδεγµένη αφηγηµατική τεχνική του δεκάτου ενάτου αιώνα µπορούσε, όπως είδαµε, να προσαρµοστεί εύκολα σε νέες ιδέες και περιεχόµενο. Πάρα πολλοί φιλόδοξοι θεατρικοί συγγραφείς κατέβαλαν προσπάθειες, ελάχιστοι όµως, ίσως µονάχα ο Hauptmann, πέτυχαν πραγµατικά να συµβιβάσουν τις πάµπολλες προκαταλήψεις του νατουραλισµού µε τη χωροχρονικά καθορισµένη δράση, που απαιτεί ένα νατουραλιστικό θεατρικό έργο. ζ. Συµπεράσµατα Τα επιτεύγµατα και οι αποτυχίες ενός λογοτεχνικού κινήµατος δεν µπορούν ισοζυγιαστούν όπως συµβαίνει µε τον ισολογισµό των εµπορικών επιχειρήσεων. Ούτε µπορούν ποτέ να κλείσουν οι λογαριασµοί, γιατί η λογοτεχνική κριτική είναι µια διαδικασία συνεχών επανεκτιµήσεων. Αυτό φαίνεται καθαρά από τις περιπέτειες του νατουραλιστικού κινήµατος, που στην αρχή κατηγορήθηκε για ανηθικότητα, έπειτα επαινέθηκε για την κοινωνική του τοποθέτηση και τώρα τελευταία αρχίζει να εκτιµάται για τις λογοτεχνικές του αρετές. Αυτά, εποµένως, τα "συµπεράσµατα" είναι αναπόφευκτα προσωρινά και ως ένα βαθµό προσωπικά: σκοπός τους δεν είναι να τοποθετήσουν µια για πάντα τον νατουραλισµό στην κατάψυξη, αλλά να αποτελέσουν έναυσµα για σκέψεις και συζητήσεις. Ο νατουραλισµός είναι ένα εξτρεµιστικό κίνηµα. Αντιπροσωπεύει µια προσπάθεια επέκτασης του µιµητικού ρεαλισµού ως τα απώτατα λογικά του όρια κι

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 Α1. Το έργο του Βιζυηνού χαρακτηρίζεται, μεταξύ των άλλων και για τη θεατρικότητά του. Θα μπορούσαν λοιπόν να επισημανθούν τα ακόλουθα στοιχεία, που είναι κοινά,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου.

Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Εύρεση κοινών στοιχείων των δύο αυτών μορφών τέχνης. Είναι κλασσικό βιβλίο. Ενδιαφέρουσα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 18 Νοεμβρίου 2012 Α. Το κείμενο αναφέρεται στη σχέση του τύπου με τη δημοκρατία. Κατά το συγγραφέα, ο τύπος πρέπει να είναι αμερόληπτος,

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικά είδη. Σοβαρό, επίσηµο, τυπικό

Βιογραφικά είδη. Σοβαρό, επίσηµο, τυπικό Βιογραφικά είδη (Βιογραφία, µυθιστορηµατική βιογραφία, αυτοβιογραφία, µυθιστορηµατική αυτοβιογραφία, βιογραφικό σηµείωµα, αυτοβιογραφικό σηµείωµα, αποµνηµονεύµατα, ηµερολόγιο, συστατική επιστολή) Περιεχόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ περιοδικό Tέταρτο, No.11, 03/1986, σελ.22-3 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Η ρεαλιστική αναπαράσταση του κόσµου, επιδίωξη πολλών ζωγράφων από πολύ παλιά, κατορθώθηκε µε µοναδική επιτυχία µε την ανακάλυψη της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

10. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

10. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 10. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο Κριτήριο για ωριαία δοκιµασία Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το παρόν κριτήριο µπορεί να χρησιµοποιηθεί µετά την ολοκλήρωση της ενότητας για το βιογραφικό σηµείωµα, καθώς όλες οι ερωτήσεις ελέγχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ Η πλέον διαδεδοµένη και αποδεκτή θεωρία είναι η τριµερής θεωρία της γνώσης που ορίζει τη γνώση ως δικαιολογηµένη αληθή πεποίθηση (justified true belief). Ανάλυση της τριµερούς

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη ΗΡΟΡ*Η

- Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης. Ο πόλεμος. ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη <KAOS<\S Ι>ΗΡΟΡ*Η - Κωνσταντίνος Δ. Μαλαφάντης Ο πόλεμος ' ttbiiif' 'ιίβίϊιιγ' ^ *"'** 1 ' 1 ' 11 ' ' στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση

1ο ΣΧΕ ΙΟ. Η βιοµηχανική επανάσταση Ε. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 3 Η βιοµηχανική επανάσταση ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

φιλολογικές σελίδες, λογοτεχνία

φιλολογικές σελίδες, λογοτεχνία ΝΕΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ Από την εισαγωγή του σχολικού βιβλίου Κείµενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, β τεύχος (σελ. 10-11) Μυθιστόρηµα Ιστορία περιπετειών ενός βασικού ήρωα Βίος και Πολιτεία Αλέξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ .1 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Τηλεόραση & Φιλαναγνωσία ΚΕΙΜΕΝΟ Ένα σηµαντικό ζήτηµα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιµήσεων του κοινού συνδέεται µε τις επιδράσεις των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση)

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση) ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ A. Κυκλώστε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω προτάσεις (μία μόνο απάντηση είναι σωστή σε κάθε περίπτωση) 1) Ο Νίκος υπηρετεί στρατιώτης Α. Υποκείμενο Β. Αντικείμενο Γ. Προσδιορισμός Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ

ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ Το θέατρο του παραλόγου Θέμα: το «παράλογον» της ανθρώπινης φύσης η ζωή χωρίς νόημα και ιδανικά Κυριότερα στοιχεία: λεκτική ασυναρτησία απογύμνωση της γλώσσας κλοουνέσκο στοιχείο σκηνές

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα