ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. δινήεσσα. τιµητικός τόµος για την. Κατερίνα Ρωµιοπούλου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. δινήεσσα. τιµητικός τόµος για την. Κατερίνα Ρωµιοπούλου"

Transcript

1 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ δινήεσσα τιµητικός τόµος για την Κατερίνα Ρωµιοπούλου Θεσσαλονίκη 2012

2 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ δινήεσσα τιμητικός τόμος για την Κατερίνα Ρωμιοπούλου Επιμέλεια έκδοσης Πολυξένη Αδάμ-Βελένη Κατερίνα Τζαναβάρη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012

3 Επιμέλεια έκδοσης: Πολυξένη Αδάμ-Βελένη Κατερίνα Τζαναβάρη Διόρθωση κειμένων: Πολυξένη Αδάμ-Βελένη Κατερίνα Τζαναβάρη Μιχάλης Ιντζές Οι αγγλικές περιλήψεις μεταφράστηκαν με ευθύνη των συγγραφέων Εικόνες εξώφυλλου: Κτερίσματα από τον τάφο της Σταυρούπολης, 1974 Φωτογραφία εμπροσθόφυλλου: Ορέστης Κουράκης ISBN Έκδοση Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης αρ. 18 Archaeological Museum of Thessaloniki publication no. 18 ΥΠΑΙΘΠΑ, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, 2012 Hellenic Ministry of Education and Religious Affairs, Culture and Sports, Archaeological Museum of Thessaloniki, 2012 Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Eλληνικού νόμου (N.2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Aπαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής άδειας του εκδότη κατά οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. Παραγωγή / Production

4 Περιεχόμενα Contents αντί προλόγου Πολυξένη Αδάμ-Βελένη, Κατερίνα Τζαναβάρη... V Κατερίνα Ρωμιοπούλου. Βιογραφία - Εργογραφία... 1 Κατερίνα Ρωμιοπούλου: μια ανορθόδοξη προσωπογραφία Άγγελος Δεληβορριάς... 7 Κατερίνα Ρωμιοπούλου: μια διαδρομή Κωνσταντίνος Τσάκος A. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ Κουτάλες και κουτάλια από τον νεολιθικό οικισμό της Θέρμης στην Κεντρική Μακεδονία Ladles and spoons from the neolithic settlement at Thermi, Central Macedonia Μαρία Παππά Maria Pappa...25 Mία εικονογραφική παρατήρηση επί της ΥΕΙΙΙΓ «Γραπτής Στήλης» των Μυκηνών An iconographical observation on the LHIIIC Painted Stele from Mycenae Θεόδωρος Ηλιόπουλος Theodore Eliopoulos Πολυτελείς θήκες ψιμυθίων της Μυκηναϊκής εποχής (16 ος -14 ος αι. π.χ.) Luxurious cosmetic containers of Mycenaean times (16 th -14 th cent. B.C.) Ελένη Κωνσταντινίδη-Συβρίδη Eleni Konstantinidi-Sybridi Έθιμα ταφής στην ΥΕΙΙΙ Ηλεία LHIII burial rites in Elis Κωνσταντίνος Νικολέντζος Konstantinos Nikolentzos Μυκηναϊκή Αίγινα. Κολώνα Λαζάρηδες: ιστορία δύο θέσεων Mycenaean Aegina. Kolonna-Lazarides: The tale of two settlements Νάγια Πολυχρονάκου-Σγουρίτσα Naya Polychronakou-Sgouritsa Παναγίτσα-Ζέρβη Έδεσσας: νεκροταφείο πρώιμης εποχής σιδήρου Iron age cemetery at the Panagitsa-Xervi of Edessa Αναστασία Χρυσοστόμου Anastasia Chrysostomou B. IΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ Ι. Τοπογραφία, αρχιτεκτονική, ανασκαφές Η χωροθέτηση της ελληνιστικής και ρωμαϊκής ακρόπολης της Θεσσαλονίκης. Στοιχεία εντοπισμού The location of the Hellenistic and Roman Acropolis in Thessaloniki. Tracing evidence Ευτέρπη Μαρκή Efterpi Marki Harpaliani: μια νέα κώμη της ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων Harpaliani: a new village (vicus) of the roman colony of Philippi Παντελής Νίγδελης Pantelis Nigdelis Εκ Κρηστωναίων The Crestonians Θωμαή Σαββοπούλου Thomai Savvopoulou Μαρώνεια. Δημόσια κτήρια στην πόλη των υστεροκλασικών και ελληνιστικών χρόνων (4 ος -2 ος αι. π.χ.) City of Maroneia. Public buildings of the post-classical and hellenistic period (4 th -2 nd cent. B.C.) Ηλέκτρα Αναγνωστοπούλου-Χατζηπολυχρόνη Electra Anagnostopoulou-Hadjipolychroni Επίθεση και άμυνα στην πόλη των Αβδήρων Attacks and defense in the ancient city of Αbdera Κωνσταντίνα Καλλιντζή Constantina Kallintzi Ανασκαφή Στρύμης (;) Excavation of Stryme (?) Διαμαντής Τριαντάφυλλος, Δόμνα Τερζοπούλου Diamantis Triantaphyllos, Domna Terzopoulou Νεότερα στοιχεία για το ανατολικό νεκροταφείο της Ερέτριας. Η ανασκαφή του οικοπέδου Αν. Ψωμά στους Αμπελώνες Ερέτριας Recent data concerning the eastern cemetery of Eretria. The excavation of An. Psoma plot at Ambelones Αθανασία Ψάλτη Athanasia Psalti ΙΙ. Κεραμική, αγγειογραφία, ζωγραφική A Northern Aegean Amphora from Xeropolis, Lefkandi Αμφορέας από το Βόρειο Αιγαίο από την Ξηρόπολη στο Λευκαντί Εύβοιας Irene Lemos Ειρήνη Λαιμού Γνωστά και άγνωστα από τη ναξιακή κεραμική του 7 ου αι. π.χ. On 7th c. BC pottery from Naxos Ευαγγελία Σημαντώνη-Μπουρνιά Evangelia Simantoni-Bournia Υδρίες με γραπτή διακόσμηση στον βορειοελλαδικό χώρο Hydriae with painted decoration from northern Greece Άννα Παντή Anna Panti Επείσακτη κεραμική στο παράλιο νεκροταφείο της Μένδης Import pottery at the seaside cemetery of Mende Σοφία Μοσχονησιώτη Sophia Moschonissioti Από τον αθηναϊκό Κεραμεικό στην Κω. Ένας αμφορέας από τον κύκλο του Ζωγράφου του Αντιμένους με παράσταση Ηρακλή From the athenian Kerameikos to Kos. An amphora of the cycle of the Antimenes Painter with a depiction of Herakles Δημήτρης Μποσνάκης Dimitris Bosnakis ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ VII

5 Εμπορικοί αμφορείς από εργαστήρια του βόρειου Αιγαίου στο νεκροταφείο της Ακάνθου Northern Aegean trade amphorae from the cemetery of Acanthus Κώστας Φίλης Kostas Filis Ο κάνθαρος αρ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και η ταύτιση ενός νέου αγγειογράφου του βοιωτικού Κεραμεικού The kantharos no in the National Archaeological Museum of Athens and the identification of a new boeotian vase painter Χριστίνα Αβρονιδάκη Christina Avronidaki H ανατροφή του Αχιλλέα από τον Χείρωνα: παραλλαγές του θέματος στα έργα του Ζωγράφου του Εδιμβούργου The upbringing of Achilles by Cheiron: variations of the subject in the work of the Edinburgh Painter Ευάγγελος Βιβλιοδέτης Evangelos Vivliodetis Λήκυθος τεχνικής Six από την Άκανθο A lekythos in Six s technique from Akanthos Ελένη Τρακοσοπούλου-Σαλακίδου Eleni Trakossopoulou-Salakidou «Ἐπì πέτρας καθεζόμενος». Ο τάφος της Γούβας Sitting on a rock. The tomb of Gouva Γιώργος Καββαδίας George Kavvadias «Ὁ δὲ δαίμων ἔφθασε τοὺς χοῦς»: εγχυτρισμός νεαρού ατόμου από το Παλαιόκαστρο Νισύρου Death has come in the age of the choes: pithos burial of a young person in Palaeokastro of Nisyros Καλλιόπη Μπαϊράμη Kalliopi Bairami Σκηνή διδασκαλίας σε αττικό ερυθρόμορφο αρύβαλλο School scene on an attic red figure aryballos Αθηνά Χατζηδημητρίου Athina Chatzidimitriou Πλαστική λήκυθος από τη Μίεζα A figurine lekythos from Mieza Ευρυδίκη Κεφαλίδου Eurydice Kefalidou The Namepiece of the Typhon Painter: An Alternate View The namepiece of the Typhon Painter: an alternate view Joan Mertens Joan Mertens Ταφή νέας γυναίκας από την Ακραιφία: μια άωρη νεκρή του 4 ου αι. π.χ. Burial of a young woman at Akraiphia: an aoros dead of the 4 th c. B.C. Βικτώρια Σαμπετάι Victoria Sabetai Kάνθαροι με φαλλόμορφη προχοή από το ιερό στην ακρόπολη της Μινώας Αμοργού Kantharoi with phallus-shaped spout from the acropolis of Minoa on Amorgos Βασιλική Παππά Vasiliki Pappa Ανάγλυφος κρατήρας με διονυσιακό θίασο από τις Πέτρες Φλώρινας A relief krater with dionysiac thiasus from Petres Florinas Πολυξένη Αδάμ-Βελένη Polyxeni Adam-Veleni Ἀνδρείκελον, το χρώμα του δέρματος στην αρχαία ελληνική ζωγραφική Andreikelon, the skin colour in ancient greek painting Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη Hariclia Brecoulaki III. Πλαστική Το βάθρο αρ. ευρ του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου The marble base inv. nr of the National Archaeological Museum Ελένη Κουρίνου Eleni Kourinou Επιτύμβια ενεπίγραφη στήλη αθλητή από την Αμφίπολη Inscribed funerary stele of an athlete from Amphipolis Πηνελόπη Μάλαμα Penelope Malama Aποσπασματικό άγαλμα Δήμητρας από το ιερό της θεάς στην Πρόερνα A fragmentary statue of Demeter from the Sanctuary of the Goddess at Proerna Ιφιγένεια Λεβέντη Iphigeneia Leventi Παρατηρήσεις στους χάλκινους ανδριάντες από την αγορά της Κασσώπης Remarks on bronze statues in the agora of Cassope Νικόλαος Κατσικούδης Nikolaos Κatsikoudis Επιτύμβιες επιγραφές Πέλλας Inscribed grave stelae from Pella Μαρία Λιλιμπάκη-Ακαμάτη Maria Lilimpaki-Akamati Δύο επιτύμβιες στήλες ρωμαϊκών χρόνων με παραστάσεις χειρωνακτών από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Two grave stelai of the roman period in the National Archaelogical Museum representing manual workers Έλενα Βλαχογιάννη Elena Vlachogianni Νέα ανάγλυφα των Διόσκουρων από τη Σπάρτη New Dioskuri reliefs from Sparta Μαρία Τσούλη Maria Tsouli Θραύσματα σαρκοφάγων από τη Λισό της Κρήτης. Τυπολογικά και εικονογραφικά προβλήματα Fragments of roman sarcophagi from Lissos, Crete. Typological and iconographical problem Στυλιανός Κατάκης Stylianos Katakis Διπλή ερμαϊκή στήλη Σειληνού και Μαινάδας Double hermaic stele of a silen and a maenad Μπάρμπαρα Σμιτ-Δούνα Barbara Schmidt-Dounas Η επιτύμβια στήλη της Φαύστας και του Μυρίνη από την Αττική The grace stele of Fausta and Myrene from Attica Άννα-Βασιλική Καραπαναγιώτου Anna Vassiliki Karapanagiotou Η επιτύμβια στήλη του Τυρισσαίου Φιλοξένου από το Μουσείο της Βέροιας The funerary stele of Tyrissaios Philoxenos from the Museum of Beroia Αγγελική Κουκουβού Angeliki Koukouvou IV. Μικροτεχνία Γυάλινα και φαγεντιανά μικροαντικείμενα από τη νότια Ρόδο Glass and faience objects from south Rhodes ΠαύλοςΤριανταφυλλίδης Pavlos Triantafyllidis Χάλκινα εξαρτήματα (πόρπες) γυναικείων ζωνών από κατασχέσεις στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Συμβολή στη μελέτη της μακεδονικής μεταλλοτεχνίας Bronze buckles for women s belts from confiscations at the National Archaeological Museum. A contribution to the study of macedonian metalworking Ρόζα Προσκυνητοπούλου Rosa Proskynitopoulou VIII ΔΙΝΗΕΣΣΑ ΤΙΜΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΡΩΜΙΟΠΟΥΛΟΥ

6 Ο διπλός πέλεκυς στο νεκροταφείο της Νέας Φιλαδέλφειας The double axe in the cemetery of Nea Philadelpheia Βασιλική Μισαηλίδου-Δεσποτίδου Vasiliki Misailidou-Despotidou Μια σπάνια κοροπλαστική εκδοχή της χρυσελεφάντινης φειδιακής Αθηνάς A rare coroplastic version of Pheidias chryselephantine statue of Athena Άγγελος Δεληβορριάς Aggelos Delivorrias Πήλινο ειδώλιο αστραγαλίζουσας νέας από την Ερέτρια (ΕΑΜ 12112) Terracotta figurine of a young female knucklebone player from Eretria (NM 12112) Μαρία Χιδίρογλου Maria Chidiroglou Δαχτυλίδι με ορφικό συμβολισμό από το νεκροταφείο της αρχαίας Πύδνας Ring with orphic symbolism from the cemetery of Ancient Pydna Ελισάβετ-Μπεττίνα Τσιγαρίδα Elizabeth-Bettina Tsigarida χρυσοῦ τ ἡλέκτρου τὲ καὶ ἀργύρου ἤδ ἐλέφαντος Ελεφάντινα αντικείμενα από τον τάφο της Κρίσεως και οι συμβολικές χρήσεις του ελεφαντόδοντου από την «ελίτ» Of gold and amber and silver and ivory Ivory artefacts of the tomb of Judgement and the symbolic uses of ivory by the "elite" Ευαγγελία Στεφανή Evangelia Stefani Μία απεικόνιση του Έρωτα και της Ψυχής σε μετάλλιο πυξίδας από την ελληνιστική νεκρόπολη της Αμφίπολης A representation of Eros and Psyche on a pyxis from the hellenistic necropolis of Amfipolis Ηλέκτρα Ζωγράφου Electra Zografou Πεσσός παιχνιδιού από το Δίον A game counter from Dion Σεμέλη Πινγιάτογλου Semeli Pingiatoglou Αργυρό ριπίδιο από την πόλη της Ρόδου Silver fan from the city of Rhodes Βασιλική Πατσιαδά Vassiliki Patsiada Νέο ψηφιδωτό δάπεδο από τη Βέροια New mosaic floor from Veroia Νεκτάριος Πουλακάκης Nektarios Poulakakis Πήλινη ημίτομη μήτρα λύχνου πρωτοβυζαντινών χρόνων από την Κω και ζητήματα εργαστηρίων κατασκευής λύχνων στα Δωδεκάνησα Clay upper matrix of an early byzantine lamp from Kos and associated issues concerning lamp production workshops in the Dodecanese Αγγελική Κατσιώτη Aggeliki Katsioti V. Λατρείες, ταφικά έθιμα Η λατρεία του Διονύσου στην Έδεσσα The cult of Dionysus at Edessa Εμμανουήλ Βουτυράς Emmanouil Voutiras Η λατρεία του θεού Διονύσου στη Λήμνο και ο λήμνιος οίνος The worship of Dionysus god in Lemnos and the wine of Lemnos Λίλλιαν Αχειλαρά Lillian Acheilara Ανάγλυφο Πάνα από το ιερό Απόλλωνα, Νυμφών και Πάνα στον «Μαύρο Βράχο» Σιδηροκάστρου Pan s marble relief from the rock sanctuary Mavros Vrachos (i.e. Black rock),dedicated to Apollo, the Nymphs and Pan, in Sidirokastro, Serres, Greece Κατερίνα Περιστέρη Katerina Peristeri Μία ενεπίγραφη αγνύθα από τη Συλλογή Γιαμαλάκη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και τα Ωσχοφόρια An inscribed loomweight from the Giamalakis Collection (Archaeological Museum of Herakleion) and the Oschophoria Μαρία Κουτσουμπού Maria Koutsoumpou Αναθηματικός κιονίσκος στον Δία Ύψιστο από τα Πλανά Χαλκιδικής Votive kioniskos to Zeus Hypsistos from «Plana», Chalcidice Κατερίνα Τζαναβάρη Katerina Tzanavari «Ἀρτέμιδι Σιβοννικῇ». Περιπτώσεις τοπικών λατρειών Άρτεμης στη Μακεδονία «Ἀρτέμιδι Σιβοννικῇ». Cases of local cults of Artemis in Macedonia Καλλιόπη Χατζηνικολάου Kalliopi Chatzinikolaou Auch im Tod vereint Μαζί και στο θάνατο Imma Kilian-Dirlmeier Imma Kilian-Dirlmeier VI. Νομισματική, επιγραφική, ιστορία Αργυρή έκδοση με κεφαλή ίππου από τη Σερμυλία. Παρατηρήσεις για την απόδοση μικρών υποδιαιρέσεων του αυτού τύπου στον Αλέξανδρο Α της Μακεδονίας A silver fraction with horse s head/incuse type from Sermylia. Comments on the attribution of small fractions of the same type to Alexander I of Macedon Χρήστος Γκατζόλης, Σελήνη Ψωμά Christos Gatzolis, Selene Psoma Sacerdotal vessels and jewellery Ιερατικά αγγεία και κοσμηματοτεχνία Despina Ignatiadou Δέσποινα Ιγνατιάδου Συνθήκη συμμαχίας Ιεραπυτνίων - Απταραίων Treaty of alliance between Hierapytna and Aptera Βίλη Αποστολάκου Vili Apostolakou Αδημοσίευτες επιγραφές άγνωστης προέλευσης από το επιγραφικό σύνταγμα (corpus) του πρώην νομού Ρεθύμνης Unpublished inscriptions of unknown provenance from the epigraphical corpus of the Rethymno prefecture Γιάννης Τζιφόπουλος Yannis Tzifopoulos Statieni: μια οικογένεια απελεύθερων σε λατινική επιγραφή από την περιοχή του Δρυμού Statieni: A family of freedmen in a latin inscription from the region of Drymos Ηλίας Σβέρκος Elias Sverkos Άνθρωποι, ιδέες και αγαθά στα κύματα της Αδριατικής: οι επαφές μεταξύ Ιταλίας και δυτικής Πελοποννήσου μέσα από τις γραπτές πηγές και τα υλικά κατάλοιπα (3 ος - 1 ος αι. π.χ.) People, ideas and goods across the Adriatic: contacts between Italy and the western Peloponnese in the light of written sources and material culture, 3 rd - 1 st c. BC Σοφία Ζουμπάκη Sophia Zoumbaki ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ IX

7 Πήλινο ειδώλιο αστραγαλίζουσας νέας από την Ερέτρια (ΕΑΜ 12112) Ένα ειδώλιο αστραγαλίζουσας γυναικείας μορφής (ΕΑΜ, αριθμός ευρετηρίου 12112) 1 (Εικ. 1-3) βρέθηκε κατά τη διάρκεια των ανασκαφών του Γελαδάκη στην Ερέτρια το Προέρχεται πιθανότατα από τάφο, αν και δεν υπάρχουν σχετικά ανασκαφικά στοιχεία. Το ειδώλιο της γονατιστής στο ένα πόδι μορφής έχει συγκολληθεί και συμπληρωθεί επάνω σε νέα βάση. Η μορφή παριστάνεται σε βαθύ κάθισμα, με τη δεξιά κνήμη σχεδόν ακουμπισμένη στο έδαφος. Στηρίζεται στα λυγισμένα δάκτυλα του δεξιού ποδιού, ενώ έχει καθίσει στη φτέρνα του, καθώς και πάνω στο αριστερό, λυγισμένο σε ορθή γωνία, πόδι. Φέρει κόμμωση πεπονοειδή που σχηματίζει κρωβύλο δεμένο με ταινία-πλόκαμο στην κορυφή της κεφαλής. Φορά ποδήρη χιτώνα και ιμάτιο ζωσμένο χιαστί πάνω στο στήθος, κατά τον τρόπο των μορφών σε δράση, συμπεριλαμβανομένου και του τύπου της Αρτέμιδος Κυνηγέτιδος - Αμαζόνας 2. Η μορφή στρέφει τον κορμό και την κεφαλή προς τα δεξιά, αφήνοντας μετέωρο πάνω από το έδαφος το δεξί της χέρι, με ανοικτά δάκτυλα, καθώς παίζει αστραγάλους (αστραγαλίζουσα). Στο αριστερό της χέρι κρατά σάκο αστραγάλων (φορμίσκο) 3. Επίθετο λευκό και ιώδες χρώμα καλύπτουν τον χιτώνα της, ρόδινο τα χείλη της, κεραμιδί την ταινία γύρω από τον κρωβύλο και καστανέρυθρο την κόμη 4. Το σώμα του ειδωλίου ΕΑΜ έχει κατασκευαστεί από διπλή μήτρα. Κατασκευασμένα από διαφορετικές μήτρες είναι το κεφάλι και τα χέρια, που έχουν συγκολληθεί στο σώμα. Δεν υπάρχει οπή αερισμού στο πίσω μέρος του ειδωλίου, που θα ήταν ανοικτό κάτω. Οι βόστρυχοι της κόμμωσης και τα σχηματικά αποδοσμένα δάκτυλα των χεριών έχουν δουλευτεί με αιχμηρό εργαλείο μετά το αρχικό πλάσιμο. Το ειδώλιο συμπεριλήφθηκε στην πρόσφατη μόνιμη Έκθεση Ειδωλίων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου 5, αλλά και στην Έκθεση Ερέτρια, Ματιές σε μία αρχαία πόλη που πραγματοποιήθηκε στο ίδιο Μουσείο και μεταφέρθηκε εντός του 2011 στη Βασιλεία της Ελβετίας 6. Ένας αριθμός ειδωλίων που παριστάνουν γυναικείες μορφές απασχολημένες σε διάφορες φάσεις του παιχνιδιού των αστραγάλων, το οποίο οι πηγές ονομάζουν πεντάλιθα (ή πεντέλιθα), ή και σε άλλα παιχνίδια αστραγάλων είναι γνωστός στην Μαρία Χιδίρογλου Αρχαιολόγος Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνα 1. Ευχαριστώ τον διευθυντή Ν. Καλτσά και την επίτιμη έφορο της Συλλογής Αγγείων και Μικροτεχνίας του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Ελ. Κακαρούγκα-Στασινοπούλου για την παραχώρηση της αδείας μελέτης και δημοσίευσης των πήλινων ειδωλίων από την Εύβοια στο ΕΑΜ, και τους φίλους συναδέλφους Γ. Καββαδία και Α. Χατζηδημητρίου για την πολύπλευρη συμβολή τους στα διάφορα στάδια της μελέτης. 2. Πρβλ. LIMC II, 1984, στο λ. Artemis , αρ , 325, 345, 361, 364, 366, 367, 371a, 387 πίν , (L. Kahil). 3. Σάκ(κ)ος, ἀστραγαλοθήκη ή φίμος: Αισχίνης, 1, 59, Δίφιλος, 76. Πρβλ. Corinth XVIII.iv, 61, 63, 188, 189, 191, 193, Το ύψος του ειδωλίου είναι 0,164 μ., και το μέγιστο πλάτος του 0,12 μ. 5. Στασινοπούλου 2010, Καλτσάς et al. 2010, 212 αρ. 139 (Ά. Αλεξανδροπούλου), Pruvot et al. 2010, 168 αρ. 97. ΔΙΝΗΕΣΣΑ ΤΙΜΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΡΩΜΙΟΠΟΥΛΟΥ 493

8 2 1A 1Β Εικ Ειδώλιο αστραγαλίζουσας γυναικείας μορφής ΕΑΜ (ΥΠΠΟΤ/ΤΑΠ/ΕΑΜ, φωτ. Ει. Μίαρη). 3 έρευνα 7. Ήδη λίγο μετά τα μέσα του 20 ού αιώνα ο Dörig μελέτησε συστηματικά παρόμοια ειδώλια γυναικείων αστραγαλιζουσών μορφών, με επίκεντρο του ενδιαφέροντός του μία ομάδα ειδωλίων από τον Τάραντα και τα αγαλματικά της παράλληλα 8. Το πρότυπο του τύπου ανάγεται συνήθως στον μνημονευόμενο από τον Παυσανία πίνακα του Πολυγνώτου με θέμα τη Νέκυια, που κοσμούσε τη Λέσχη των Κνιδίων στους Δελφούς 9. Στον πίνακα αυτό 7. Winter 1903, II, 134 αρ. 2, 135 αρ. 1, 2, 4. Πεντάλιθα/πεντέλιθα: Πολυδεύκης, Dörig 1959, Παυσανίας 10, 30, 2: «Πολύγνωτος δὲ κόρας τε ἐστεφανωμένας ἄνθεσι καὶ παίζουσας ἔγραψεν ἀστραγάλοις, ὄνομα δὲ αὐταῖς Καμειρώ τε εικονίζονταν μεταξύ άλλων οι κόρες του Πανδάρεω, Καμιρώ και Κλυτίη, στεφανωμένες με άνθη να παίζουν αστραγάλους. Η γραπτή παράσταση του 2 ου έως 1 ου αι. π.χ. με την υπογραφή του Αλεξάνδρου του Αθηναίου, που διατηρείται σε μαρμάρινη πλάκα από το Ηράκλειο (Herculaneum) στο Μουσείο της Νεάπολης στην Ιταλία, θεωρείται ότι αποτελεί μακρινό απόηχο του πολυγνώτειου έργου 10. Το θέμα της παιδικής αθωότητας των αστραγαλιζόντων νέων τονίζεται σε μία τοιχογραφία αγνώστου ζωγράφου από την οικία των Διοσκούρων στην Πομπηία, στην οποία εικονίζονται οι γιοί της Μήδειας αστραγαλίζοντες λίγο πριν από τη δολοφονία τους 11. Ορισμένες μορφές αστραγαλιζόντων παριστάνονται να απλώνουν τη ράχη της παλάμης λίγο πιο πάνω από το έδαφος προκειμένου να περισυλλέξουν πάνω σε αυτή τους πέντε αστραγάλους που έχουν πετάξει ψηλά στον αέρα, κατά τους κανόνες του παιχνιδιού των πεντάλιθων, ή άλλες, όπως το ειδώλιο ΕΑΜ 12112, να μαζεύουν από το έδαφος τους πεσμένους αστραγάλους που απέτυχαν να πιάσουν. Το αττικής προέλευσης ειδώλιο μίας ημίγυμνης αστραγαλίζουσας των μέσων του 3 ου αι. π.χ. στην Καρλσρούη παριστάνεται να εκτελεί παρόμοια κίνηση με αυτήν του ειδωλίου ΕΑΜ Το ίδιο και η μεσαία από τις τρεις γυναικείες μορφές που εικονίζονται στο θραύσμα του ερυθρόμορφου επίνητρου με αρ. ευρ του Ζωγράφου της Ερέτριας στο Μουσείο Allard Pierson στο Άμστερνταμ, που χρονολογείται από το 430 έως το 425 π.χ., αν και λείκαὶ Κλυτίη.» Πρβλ. Πίνδαρος, απόσπ. 129, 130, Μανωλεδάκης 2003, LIMC VIII, 1997, στο λ. Nekyia, (W. Felken). 10. Robertson 1975, 425 σημ. 171, Dörig 1959, εικ. 1, Fittà 1998, 16 εικ Fittà 1998, 15 εικ Schürmann 1989, αρ. 621 πίν ΔΙΝΗΕΣΣΑ B. IΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ IV. ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΙΑ

9 Εικ. 4. Επίνητρο, αρ. 2021, του Ζωγράφου της Ερέτριας στο Μουσείο Allard Pierson στο Άμστερνταμ (Lezzi-Hafter 1988, πίν. 186c). Εικ. 5. Ειδώλιο αστραγαλίζουσας στο Μουσείο της Βασιλείας στην Ελβετία, αρ. Kae 306 (φωτ. Antikenmuseum Basel und Sammlung Ludwig). Εικ. 6. Ειδώλιο αστραγαλίζουσας από τη Βοιωτία στο Μουσείο Allard Pierson στο Άμστερνταμ, αρ. 886 (Higgins 1986, εικ. 175). Εικ. 7. Eιδώλιο αστραγαλίζουσας από την Κυρηναϊκή στο Βρετανικό Μουσείο, C 715 (Burn & Higgins 2001, πίν. 122). πουν τα άκρα των χεριών της 13 (Εικ. 4). Με τα δάκτυλα του δεξιού χεριού ανοικτά πάνω από το έδαφος, ανάμεσα από τα οποία πέφτουν αστράγαλοι, εικονίζονται γύρω στα μέσα του 4 ου αι. π.χ. ο Σάτυρος και η Νύμφη που παίζουν πεντάλιθα σε μία ερυθρόμορφη αρυβαλλόσχημη λήκυθο του Ζωγράφου της Απολλωνίας από την Απολλωνία Ποντική στη Βαλτιμόρη 14. Με την ίδια στάση ως προς το κάτω μέρος του σώματος αποδίδεται επίσης ένα αποσπασματικά σω- 13. ARV , 35, Dörig 1959, 31 εικ. 2 και σημ. 11, Lezzi-Hafter 1988, 353 αρ. 293 με βιβλιογραφία, πίν. 186c. 14. CVA Baltimore, Walters Art Gallery 1, 37-38, με βιβλιογραφία, εικ. 11, 4 πίν. 39, 1-3, 40, 1-2, LIMC II, 1984, στο λ. Aphrodite (A. Delivorrias), 30 αρ. 191, 1351, πίν. 22, LIMC IIΙ, 1986, στο λ. Daphnis (G. Berger-Doer), 350 αρ. 2, Simon , 29-37, Reeder 1988, αρ. 9. Βλ. επίσης Fittà 1998, εικ ζόμενο ειδώλιο από την Όλυνθο, το οποίο ο Robinson χρονολόγησε στο πρώτο μισό του 4 ου αι. π.χ. 15. Η κίνηση του ειδωλίου ΕΑΜ μπορεί να θεωρηθεί δηλωτική της αποτυχίας της βολής των πενταλίθων, καθώς δεν θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι, προκειμένου να μαζευτούν οι πεσμένοι στο έδαφος αστράγαλοι, μπορούν να διατηρηθούν, κατά τους κανόνες του παιχνιδιού, οι κερδισμένοι πάνω στη γερμένη ράχη της παλάμης, χωρίς να πέφτουν κάτω. Αν το ειδώλιο προέρχεται από τάφο, η αποτυχία της 15. Olynthus XIV, 192 αρ. 253 πίν. 80. Πρβλ. επίσης το ελλιπές ως προς την κεφαλή και τα χέρια ειδώλιο ημίγυμνης γυναικείας μορφής του πρώτου μισού του 2 ου αι. π.χ. με την ίδια στάση από τη Μύρινα στο Leiden, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως Ψυχή και ως μίμηση του τύπου της οκλάζουσας Αφροδίτης του Δοιδάλσα, βλ. Leyenaar-Plaisier 1979, 259 αρ. 681 πίν. 96. ΜΑΡΙΑ ΧΙΔΙΡΟΓΛΟΥ ΠΗΛΙΝΟ ΕΙΔΩΛΙΟ ΑΣΤΡΑΓΑΛΙΖΟΥΣΑΣ ΝΕΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΤΡΙΑ (ΕΑΜ 12112) 495

10 Εικ. 8. Ειδώλιο με δύο νεαρές αστραγαλίζουσες γυναικείες μορφές από την Κάπουα στο Βρετανικό Μουσείο (φωτ. αρχείο Βρετανικού Μουσείου Online). Εικ. 9, 10. Πλαστική τριφυλλόστομη οινοχόη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου αρ από τη Χαλκίδα. (ΥΠΠΟΤ/ΤΑΠ/ ΕΑΜ, φωτ. Γ. Καββαδίας) ρίψης παρουσιάζει συμβολικό και σημειολογικό ενδιαφέρον και σχετίζεται με την αρχαία λογοτεχνική παράδοση και τις θρησκευτικές δοξασίες περί του αώρου θανάτου 16. Συγγενικά είναι επίσης τα δύο ειδώλια γυναικείων μορφών που παίζουν αστραγάλους στο Λούβρο. Το ένα προέρχεται από την Αλεξάνδρεια και χρονολογείται από την Besques γύρω στο 300 π.χ. Η μορφή φορά χιτώνα και ιμάτιο, που γλιστρούν κάτω από τον δεξιό ώμο, αποκαλύπτο- 16. Γενικά, βλ. Alexiou ντας μέρος του στήθους 17, καθώς και ψέλιο στον γυμνό βραχίονα. Η κεφαλή της σκύβει ελαφρά προς τον δεξιό ώμο, ενώ το σώμα της σκύβει προς τα αριστερά του θεατή. Η στάση των ποδιών και το βαθύ κάθισμα της μορφής του ειδωλίου από την Αλεξάνδρεια στο Λούβρο παραλληλίζονται με τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά του ειδωλίου ΕΑΜ 12112, με τη διαφορά ότι το γόνατο του δεξιού λυγισμένου 17. Η αποκάλυψη του ώμου παραπέμπει στον κόσμο της Αφροδίτης, βλ. Delivorrias 1991, Πρβλ. ενδεικτικά, το ειδώλιο αστραγαλίζουσας από τη Μήλο στο Βερολίνο, Winter 1903, ΙΙ, 134 αρ ΔΙΝΗΕΣΣΑ B. IΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ IV. ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΙΑ

11 ποδιού στέκει ψηλότερα στο ειδώλιο του Λούβρου. Με το ελλιπές ως προς το άκρο αριστερό χέρι, το οποίο είναι ακουμπισμένο πάνω στο αντίστοιχο γόνατο, πιθανόν κρατούσε φορμίσκο αστραγάλων 18. Είναι φτιαγμένο από διπλή μήτρα και δεν φέρει οπή αερισμού στην πίσω όψη, αλλά είναι κοίλο με ανοικτή βάση. Κατά την Besques, το πρότυπο του ειδωλίου είναι αττικό. Άλλο ένα ειδώλιο αστραγαλίζουσας μορφής των χρόνων γύρω στο 300 π.χ. στο Λούβρο έχει ίδια στάση των κάτω άκρων με το ειδώλιο ΕΑΜ 12112, με τη διαφορά ότι το δεξιό γόνατο βρίσκεται επίσης ψηλότερα από ό,τι στο ειδώλιο από την Ερέτρια 19. Άλλο ένα ειδώλιο νεαρής, αστραγαλίζουσας γυναικείας μορφής των μέσων του 3 ου αι. π.χ. στο Μουσείο της Βασιλείας, στην Ελβετία, σκύβει το κεφάλι προς το έδαφος. Απλώνει το δεξί χέρι ενώνοντας το άκρο του αντίχειρα με αυτό του μεσαίου δακτύλου, και παριστάνεται πιθανόν να ρίπτει αστραγάλους σε παιχνίδι τυχερού ανταγωνισμού (Εικ. 5) 20. Ένα ακόμη συγγενικό ειδώλιο αστραγαλίζουσας γυναικείας μορφής βρισκόταν το 1878 σε ιδιωτική συλλογή στην πόλη Winterthur της Ελβετίας 21. Στο Μουσείο Καλών Τεχνών στη Βοστώνη βρίσκονται δύο ακόμη ειδώλια γυναικείων μορφών που παίζουν αστραγάλους και προέρχονται πιθανόν από την Τανάγρα 22. Τα σώματα των ειδωλίων έχουν κατασκευαστεί από την ίδια μήτρα, ενώ τα χέρια και οι κεφαλές από διαφορετικές, μικρότερες μήτρες. Σύμφωνα με την Uhlenbrock, η μία από τις δύο μορφές εικονίζεται με το δεξί χέρι έτοιμο να μαζέψει τους αστραγάλους από το έδαφος, ενώ η δεύτερη με τα ανοικτά δάκτυλα του δεξιού χεριού, στην κίνηση του εκσφενδονισμού και της περισυλλογής των πενταλίθων 23. Ένα ακόμη ειδώλιο αστραγαλίζουσας γυναικείας μορφής της τελευταίας τριακονταετίας του 4 ου αι. π.χ. από τη Βοιωτία στο Μουσείο Allard Pierson στο Άμστερνταμ (Εικ. 6) εικονίζει την παίκτρια με τα πόδια σε παρόμοια στάση, αλλά με το δεξί της χέρι ακουμπισμένο στο έδαφος. Η μορφή του ειδωλίου στο Άμστερνταμ φαίνεται ότι μαζεύει τους αστραγάλους που δεν κατάφερε να πιάσει πάνω στη ράχη της παλάμης της 24. Παρόμοιο με τα παρα- 18. Besques 1992, 118 αρ. D 4512 πίν. 74d (Λούβρο, CA 651, ύψος 0,093 μ., πλάτος 0,07 μ.). Για τα ειδώλια αστραγαλιζουσών στο Λούβρο, βλ. επίσης Pasquier et al. 2003, αρ. 111 (Λούβρο Cp 5278, αττικό, από την αθηναϊκή Ακρόπολη, ύψους 0,106 μ., πλάτους 0,068 μ, γύρω στο π.χ., με βιβλιογραφία) και αρ. 184, Λούβρο CA 651, όπου υποστηρίζεται η άποψη κοινού αρχετύπου των αστραγαλιζουσών μορφών. Επίσης Jeammet 2010, 165, 192 αρ. 124, 150 (με διάκριση δύο παραλλαγών του αττικού προτύπου). 19. Besques , 30 αρ. D 160 πίν. 36c (Λούβρο, MNB 901, 1896). 20. Berger et al. 1990, (G. Seiterle), από τη Συλλογή Kaeppeli, αρ. ευρ. ΚΑΕ 324, ύψος 0,11 μ. 21. Kekulé 1878, 26 πίν. VI (Knöchelspielerin im Besitz des Herrn Dr. Er. Imhoof-Blumer in Winterthur). Ως προς τη στάση, πρβλ. Kekulé 1878, πίν. VIΙ (Mädchen kauernd, mit Beutel und Rolle in den Händen, im Besitz des Herrn Photiades-Bey zu Athen). 22. Neils & Oakley 2003, 277 εικ. 85a, 85b: Boston Museum of Fine Arts αρ. ευρ & , από τη Συλλογή Ed.P. Warren, πιθανόν από την Τανάγρα, ύψους 0,123 μ. και 0,118 μ. 23. Uhlenbrock 1990, αρ Higgins 1986, 145 εικ. 175 (Μουσείο Allard Pierson αρ. 886). πάνω ως προς τη στάση των ποδιών και τη μορφολογία του σώματος είναι το ειδώλιο γυναικείας αστραγαλίζουσας μορφής του 3 ου αι. π.χ. από την Κυρηναϊκή στο Βρετανικό Μουσείο (Εικ. 7), το οποίο θεωρείται έργο του ίδιου κοροπλάστη με δύο ακόμη ειδώλια όρθιων γυναικείων μορφών, ένα από τα οποία βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο και ένα στο Λούβρο 25. Η αστραγαλίζουσα του Βρετανικού Μουσείου έχει ωστόσο την κεφαλή στραμμένη προς τα κάτω και δεξιά, προς την κατεύθυνση της ανοικτής προς τα πάνω δεξιάς παλάμης, που ετοιμάζεται να εκσφενδονίσει ψηλά τους πέντε αστραγάλους που υποτίθεται ότι κρατά, και εικονίζεται επομένως στη στάση του παιχνιδιού που προηγείται αυτής της αστραγαλίζουσας της Ερέτριας. Ένα ακόμη ειδώλιο ΕΑΜ 4112, το οποίο διατηρεί ποικίλα χρώματα, εικονίζει μία συγγενική, αστραγαλίζουσα, ημίγυμνη γυναικεία μορφή, τύπου Αφροδίτης, με το ιμάτιο τυλιγμένο γύρω από τους μηρούς, την κνήμη του δεξιού ποδιού να ακουμπά στο έδαφος και το δεξί της χέρι υψωμένο, με αντίχειρα και δείκτη ενωμένους. Η χειρονομία του ειδωλίου γυναικείας μορφής ή Αφροδίτης ΕΑΜ 4112 μπορεί ενδεχομένως να ερμηνευθεί ως απλή ρίψη αστραγάλων παιγνίου ή ρίψη για τους σκοπούς της αστραγαλομαντείας 26. Ορισμένα ειδώλια τονίζουν ωστόσο την ανταγωνιστική ή συντροφική φύση ορισμένων παιχνιδιών, καθώς αποτελούν σύνθετες πήλινες δημιουργίες με δύο μορφές αστραγαλιζουσών νεανίδων, όπως το γνωστό παράδειγμα των ετών γύρω στο 330 π.χ. από την Κάπουα στο Βρετανικό Μουσείο 27 ή οι δύο μορφές αστραγαλιζόντων νέων σε κοινή βάση από έναν τάφο του 3 ου αι. π.χ. στο Άργος 28. Ο φορμίσκος αστραγάλων που κρατά το ειδώλιο ΕΑΜ απαντά σε πολλά, αλλά όχι σε όλα τα ειδώλια μορφών που αστραγαλίζουν. Οι φορμίσκοι αστραγάλων ενίοτε απαντούν ως ανεξάρτητο πήλινο ομοίωμα 29. Πήλινα ειδώλια μικρών κοριτσιών, όπως μία τοπική σειρά όρθιων και καθιστών μορφών του ύστερου 4 ου - πρώιμου 3 ου αι. π.χ. από την Ερέτρια, κρατούν έναν σφαιρικό φορμίσκο, πιθανόν εννοούμενο γεμάτο αστραγάλους 30. Αντίθετα, οι δύο νεαρές, γυναικείες, αστραγαλίζουσες μορφές από την Κάπουα στο Βρετανικό Μουσείο κρατούν στα χέρια τους χρωματιστούς αστραγάλους με τους οποίους παίζουν (Εικ. 8) 31. Από 25. Walters 1903, 268 C 715, Winter 1903, ΙΙ, 135 αρ. 4, Burn & Higgins 2001, 235 αρ πίν. 122 (ύψους 0,09 μ.). Οι Burn & Higgins αποδίδουν στον ίδιο κοροπλάστη τα ειδώλια: Burn & Higgins 2001, αρ (καθιστή γυναικεία μορφή), αρ (αστραγαλίζουσα) στο Βρετανικό Μουσείο και το ειδώλιο Besques 1992, 59 πίν. 28b στο Λούβρο (όρθια γυναικεία μορφή που υποθετικά αποκαθίσταται με παιδική μορφή, μπροστά της). 26. Καλτσάς 2007, Walters 1903, , D 161, Higgins 1967, 129 πίν. 61 Α. 28. Bruneau 1970, 473 εικ. 94 (ύψος 0,09 μ., πλάτος πλίνθου 0,133 μ.). 29. Βλ. ενδεικτικά Besques , 40 πίν. 48d (D 220) και 134 πίν. 167b (D 897). Για τον φορμίσκο γενικά, βλ. Hatzivassiliou 2001, Eretria XII, 32 αρ πίν Η μορφή στα αριστερά, φορά ρόδινο ποδήρη χιτώνα, ενώτια, στεφάνη και υποδήματα, και κρατά πέντε κόκκινους, κυανούς και επίχρυσους αστραγάλους στο αριστερό της χέρι, ενώ η παρόμοια, αλλά με ΜΑΡΙΑ ΧΙΔΙΡΟΓΛΟΥ ΠΗΛΙΝΟ ΕΙΔΩΛΙΟ ΑΣΤΡΑΓΑΛΙΖΟΥΣΑΣ ΝΕΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΤΡΙΑ (ΕΑΜ 12112) 497

12 τα έργα της μεγάλης πλαστικής ξεχωρίζουν οι μνημονευόμενοι από τον Πλίνιο αστραγαλίζοντες νέοι του Πολυκλείτου 32, απόηχος των οποίων θεωρήθηκε το σύνθετο ειδώλιο με τις μορφές των δύο αστραγαλιζόντων νέων από το Άργος. Γνωστά είναι επίσης ορισμένα μαρμάρινα γλυπτά αστραγαλιζουσών γυναικείων μορφών ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, όπως τα αγάλματα στο Μουσείο Καπιτωλίου και στο Palazzo Colonna στη Ρώμη 33. Ένα σπανιότερο δείγμα αποτελεί η πλαστική τριφυλλόστομη οινοχόη του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου από τη Χαλκίδα, με την πήλινη καθιστή γυναικεία μορφή που απλώνει το δεξί χέρι με ανοικτά τα δάκτυλα πάνω από μία κυκλική τράπεζα, παίζοντας πιθανόν πεντάλιθα (Εικ. 9, 10). Η μορφή φορά χιτώνα και ιμάτιο που σχηματίζει μια λοξή δέσμη πτυχών πάνω στο στήθος. Στην κεφαλή φορά στεφάνη και σάκο. Ρόδακες διακοσμούν τις δύο μπροστινές γωνίες της έδρας του καθίσματος. Το έργο αντιγράφει αττικές-βοιωτικές πλαστικές ληκύθους, που γνώρισαν άνθηση μέσα στον 4 ο αι. π.χ., και είναι πιθανότατα τοπικό, ευβοϊκό 34. Όπως φαίνεται από τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν, πέρα από τα δείγματα από τον Τάραντα, ένας αριθμός ειδωλίων γυναικείων μορφών που αστραγαλίζουν προέρχεται από τη Βοιωτία και πιθανότερα από την Τανάγρα 35. Στην αττικο-βοιωτική κοροπλαστική παράδοση, μέσω της διακίνησης μητρών και προτύπων, μπορούν επίσης να ενταχθούν το ειδώλιο της αστραγαλίζουσας από την Ερέτρια (ΕΑΜ 12112) καθώς και το πλαστικό αγγείο με την αστραγαλίζουσα μορφή από τη Χαλκίδα (ΕΑΜ 13599) 36. Η καλή διατήρηση των χρωμάτων τους οδηγεί στην υπόθεση ότι προέρχονται από τάφους της Εύβοιας. Η χρήση των αστραγάλων ως παιχνιδιών απαντά διαχρονικά σε πολλές περιόδους και περιοχές του αρχαίου κεκρύφαλο, μορφή στη δεξιά πλευρά έναν κόκκινο αστράγαλο στο δεξί χέρι και πέντε ή έξι κόκκινους και κυανούς στο αριστερό. Ένας κόκκινος αστράγαλος βρίσκεται πάνω στη βάση, στο έδαφος, μεταξύ των μορφών. 32. Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Φυσική Ἱστορία, 34, 19, Βλ. ενδεικτικά Beschi 1978, Dörig 1959, εικ. 7-11, Souchal 1961, , Heydemann Διατηρείται η ταινιωτή λαβή οινοχόης πίσω. Λευκό επίχρισμα σε μεγάλο μέρος της επιφάνειας, ίχνη ρόδινου χρώματος στον χιτώνα και καλά διατηρημένο γαλάζιο στις πτυχές του ιματίου ανάμεσα στα γόνατα. Ύψος 0,184 μ., μέγιστο πλάτος 0,083 μ., ύψος βάθρου 0,035 μ., πλάτος βάθρου 0,08 μ., βάθος (πλάτος άνω όψης) βάθρου 0,055 μ., ύψος τράπεζας 0,028 μ., διάμετρος τράπεζας 0,032 μ., διαστάσεις ανοίγματος βάσης 0,089 0,056 μ. 35. Στα παράλληλα και συγγενικά με το ΕΑΜ ειδώλια θα μπορούσαν να προστεθούν και άλλα, όπως ενδεικτικά: Winter 1903, II, 134 αρ. 1-7, 135 αρ. 1, 2, 4-8, Μουσείο Ακροπόλεως αρ. ευρ. 1447, Πειραιάς: Schmidt 1994, 29 αρ. 10 πίν. 4e, Αμισός: Summerer 1999, 203 (SIV, 12), Olynthus XIV, Πρβλ. επίσης Hampe 1951, van Hoorn 1951, 99, 144, 177 αρ. 281, 641, 884 εικ. 284a, b, 285. Για τον Τάραντα: Dörig 1959, εικ. 6, Πρβλ. Higgins 1959, 57-69, Trumpf-Lyritzaki 1969, 2 (FV82) πίν. 11c, και 107 (FV52, 362). κόσμου 37. Τα παιχνίδια με αστραγάλους, ο αστραγαλισμός, το «ἀστραγαλίζειν» ή «ἀστρίζειν», αποτελούσαν αγαπημένη ασχολία των παιδιών κατά τον Αριστοτέλη 38. Οι φυσικοί αστράγαλοι αποτελούν τα οστάρια των αρθρώσεων των πίσω ποδιών προβάτων, βοδιών ή και ελαφιών. Μέσα από την αρχαιολογική έρευνα γνωστοί είναι μαρμάρινοι, πήλινοι, χάλκινοι, ελεφάντινοι και χρυσοί αστράγαλοι, καθώς και αγγεία, λύχνοι και άλλα αντικείμενα σε σχήμα αστραγάλων. Γνωστός είναι ο πήλινος αστράγαλος του Σωτάδου στο Βρετανικό Μουσείο, που διακοσμείται με ερυθρόμορφες παραστάσεις πομπής και χορού ιπτάμενων νεανίδων και χρονολογείται γύρω στο 460 π.χ. Στη μία πλευρά του αστραγάλου ομάδα τριών, νεαρών γυναικείων μορφών κατευθύνεται προς χειρονομούντα άνδρα με χαρακτηριστικά σατύρου, ενώ στις υπόλοιπες διακοσμημένες πλευρές, άλλες, φτερωτές και μη, νεαρές γυναικείες μορφές ίπτανται σε έναν αέρινο χορό. Η ανδρική μορφή έχει ερμηνευθεί ως μάγος ή σαμάνος, και οι φτερωτές μορφές ως Πλειάδες, ή Αύρες, ή ψυχές. Οι παραστάσεις έχουν συσχετισθεί με λατρευτικές και μεταφυσικές δοξασίες 39. Έχουν επίσης βρεθεί ενεπίγραφοι και επίχρυσοι αστράγαλοι ως αναθήματα σε ιερά 40 και άλλοι σε τάφους 41, ενώ από τις πηγές είναι γνωστή και η αστραγαλομαντεία 42. Σύμφωνα με τη μελέτη των αρχαιολογικών ευρημάτων, οι αστράγαλοι ήταν εξίσου αγαπητοί και γνωστοί σε εκπροσώπους όλων των ηλικιών και των κοινωνικών στρωμάτων 43. Ορισμένα παιχνίδια αστραγάλων απαιτούσαν επιδεξιότητα, όπως τα πεντάλιθα, και άλλα τύχη, αν και οι κατηγορίες συχνά συγχέονταν. Εκτός από τα πεντάλιθα, 37. Γενικά περί παιγνίων αστραγάλων και αστραγαλισμού, βλ. Amandry 1984, , New Pauly 2, (I. Scheibler), Schmidt 1977, 44-56, May et al. 1992, , Schädler 1996, Ενδεικτικά για τη μακραίωνη χρήση των αστραγάλων, βλ. Fittà 1998, 14 (όπου αναφέρεται ότι πολλοί φυσικοί αστράγαλοι βρέθηκαν στον τάφο της υστερομινωικής περιόδου στον Κατσαμπά Κνωσού). 38. Αριστοτέλης, Ρητορική, 1,11. Πρβλ. το συμπληρωμένο αγαλματικό σύμπλεγμα από τη Ρώμη στο Βρετανικό Μουσείο αρ. ευρ. 1756: Robertson 1975, 559 πίν. 177a (αποσπασματικά σωζόμενο μαρμάρινο σύμπλεγμα πάλης νεανίσκων, ύψους 0,69 μ., με σάκο αστραγάλων στο έδαφος, αντίγραφο των ρωμαϊκών αυτοκρατορικών χρόνων πιθανόν ενός χάλκινου πρωτοτύπου του ύστερου 2 ου - πρώιμου 1 ου αι. π.χ.). Βλ. επίσης Herrmann Λονδίνο ΒΜ Ε804, από την Αίγινα, ύψος 0,17 μ., ARV² (BA ), Beazley Addenda, 140, LIMC III, 1986, στο λ. Aurai (F. Canciani), 53 αρ. 6 πίν. 51, Curtius 1923, Boardman 1989, εικ. 105, Schefold & Jung 1981, 287 εικ. 408, Hoffmann 1997, , 171 αρ. Χ1 εικ Πρβλ. τον αστράγαλο του Ζωγράφου του Συρίσκου: ARV Αστράγαλοι ως αναθήματα, ενδεικτικά, βλ. IG II² 1533 και Aleshire 1989, 127, III, ID 367, ID 385, ID 385 bis, ID 396, ID 399, ID , ID 461, ID 1403, ID 1416, ID 1417 (οι δηλιακοί κατάλογοι περιγράφουν ένα «κανοῦν [ ] ἔχον ἀστραγαλίσκους»), Παλατινή Ανθολογία, 6, 309. Βλ. και Corinth XVIII.iv, 126 σημ. 68, 194. Αστραγαλίζων ιαμάτων Επιδαύρου: IG IV² 1, 121. Βλ. και: Neils & Oakley 2003, Ενδεικτικά, βλ. Délos XXIII, 106 αρ. 266 πίν. 25 (από τάφο της Ρήνειας). 42. Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Φυσική Ἱστορία 27, 199, Fittà 1998, 17. Ἑρμοῦ ἀστραγαλομαντεία: IK Perge, Rohlfs 1963, Schauenburg 1976, H, 3, 39-40, Laser & Buchhlolz 1987, , Fittà 1998, 14-18, ΔΙΝΗΕΣΣΑ B. IΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ IV. ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΙΑ

13 άλλα παιχνίδια αστραγάλων μαρτυρούμενα από τις πηγές ήταν ο «ἀρτιασμὸς», η «τρόπα», τα «ὤμιλλα» και το «ἐς βοθύν». Οι τέσσερις επιμήκεις επιφάνειες των αστραγάλων βαθμολογούνταν με διαφορετικό τρόπο. Η κυρτή πλευρά (πρανές) απέδιδε τέσσερις βαθμούς, η κοίλη (ὑπτία) τρεις, η ασταθέστερη όλων (κῷον) έξι και η απέναντί της (χῖον) έναν βαθμό, ενώ δεν προβλέπονταν οι βαθμοί δύο και πέντε 44. Το άθροισμα των βαθμών των τεσσάρων αστραγάλων ενός παίκτη απέδιδε τη βαθμολογία. Καθένας από τους τριάντα πέντε δυνατούς συνδυασμούς είχε ιδιαίτερο όνομα, όπως «τοῦ Εὐριπίδου», «τοῦ Στησιχόρου», «τοῦ Ἀλεξάνδρου», «τῆς Βερενίκης», «τοῦ Δαρείου» και άλλους που ακολουθούσαν κατά περίπτωση οι παίκτες. Ο καλύτερος και σπανιότερος συνδυασμός όλων ονομαζόταν «τῆς Ἀφροδίτης» και απαιτούσε την επιτυχή ρίψη διαφορετικής πλευράς, επομένως και διαφορετικής βαθμολογίας, σε καθέναν από τους τέσσερις αστραγάλους (1, 3, 4 και 6). Αντιθέτως, ο συνδυασμός «τοῦ κυνός» θεωρείτο ο ατυχέστερος όλων, επειδή και οι τέσσερις αστράγαλοι έπεφταν με την πλευρά με την οποία απέδιδαν έναν βαθμό. Η ανταγωνιστικότητα πολλών νεαρών παικτών, όπως ο Πάτροκλος σε παιδική ηλικία, τονίζεται από τις πηγές και από τη μελέτη της εικονογραφίας 45. Έχουν επίσης βρεθεί μεμολυβδωμένοι αστράγαλοι, είδος που μνημονεύεται από τις πηγές, οι οποίοι αποδίδονται σε απατεώνες παίκτες, κατά την κυρίαρχη ερμηνεία 46. Ο ταφικός συμβολισμός των αστραγάλων ως αντικειμένων που σχετίζονται, εκτός από τον κύκλο της Αφροδίτης, με διαβατήριες τελετές εφήβων έχει συχνά επίσης σημειωθεί από την έρευνα 47. Είναι γνωστό τόσο από τη μελέτη των πηγών όσο και των αρχαιολογικών ευρημάτων ότι η λατρεία της Τύχης άνθισε ιδιαίτερα κατά τους ελληνιστικούς χρόνους. Η πυραμιδοειδής σύνθεση του ίδιου του αγαλματικού τύπου της Τύχης της Αντιόχειας του τέλους του 3 ου αι. π.χ. θεωρείται ότι αποτέλεσε το ελληνιστικό πρότυπο πολλών αποδόσεων καθιστών γυναικείων μορφών, μεταξύ των οποίων και ορισμένες μαρμάρινες αστραγαλίζουσες γυναικείες μορφές 48. Η ματαιότητα των ανθρώπινων σχεδίων μπροστά στις εκπλήξεις της τύχης απετέλεσε κοινό λογοτεχνικό τόπο σε όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας, με κορυφαίο τραγικό παράδειγμα τον Οιδίποδα. Πέρα από τα μοτίβα του ανταγωνισμού και της αφοσίωσης των νέων στα κυβιστικά παιχνίδια με αστραγάλους, οι ανατροπές της Τύχης έναντι της λογικής και των σχεδίων του ανθρώπου, η απρόσμενη αλλαγή χάρη σε έναν κλήρο ενός παιχνιδιού, αλλά και το μοτίβο του αώρου θανάτου υπήρξαν αγαπη- 44. Ενδεικτικά, βλ. Amandry 1984, 349 εικ Ἰλιάς, 23, Ενδεικτικά, βλ. Herrman Ψευδο-Αριστοτέλης, Προβλήματα, 16, 3, 913a και 16, 12, 915b. Για τις αμφιβολίες ως προς την απόδοση του έργου στον Αριστοτέλη, βλ. Lesky 1981, Μεμολυβδωμένοι αστράγαλοι: Amandry 1984, Βλ. ενδεικτικά Pasquier et al. 2003, αρ Τύχη Αντιόχειας: Ridgway 1990, πίν μένα, αρχαία λογοτεχνικά θέματα 49. Η άστατη θεά θεωρήθηκε υπεύθυνη για τις ποικίλες στρατιωτικές, πολιτικές, κοινωνικές και κυρίως οικονομικές αλλαγές στη ζωή των απλών ανθρώπων στις άλλοτε κραταιές πόλεις-κράτη, που βρέθηκαν στη σφαίρα και στις ανατροπές εξουσίας των ελληνιστικών βασιλείων 50. Κλείνοντας συμπεραίνουμε ότι, με βάση τη μελέτη των παράλληλων παραδειγμάτων, το ειδώλιο ΕΑΜ από την Ερέτρια χρονολογείται στο διάστημα από τα τέλη του 4 ου έως τον 3 ο αι. π.χ. και αποτελεί ενδεχομένως τοπικό, ευβοϊκό προϊόν που τοποθετήθηκε σε τάφο άωρης νεκρής, αλλά εγγράφεται στην αττικο-βοιωτική κοροπλαστική παράδοση. Πολλά από τα παράλληλα ειδώλια των αστραγαλιζουσών γυναικείων μορφών στα διάφορα Μουσεία προέρχονται πιθανόν από τάφους, όπως τεκμαίρεται, λόγω έλλειψης ανασκαφικών στοιχείων, μόνον από την καλή διατήρηση των χρωμάτων τους. Παράλληλα οι αστράγαλοι ως αναθήματα νέων σε ιερά και οι πήλινες αστραγαλίζουσες μορφές, είτε ημίγυμνες ή με γυμνωμένο ώμο είτε ενδεδυμένες με χιτώνα και χιαστί ζωσμένο ιμάτιο, συνδέονται συχνά λόγω των συμβολικών συμφραζόμενων του αστραγαλισμού με τον κόσμο της νεότητας, των διαβατήριων τελετών και της Αφροδίτης ή της Αρτέμιδος αντίστοιχα. Οι μορφές των αστραγαλιζουσών νεανίδων που εξετάστηκαν εντάσσονται μορφολογικά στο ίδιο εικονογραφικό πρότυπο που αντανακλά τη συνήθη στάση των νεαρών κοριτσιών που επιδίδονταν στα προσφιλή τους παιχνίδια αστραγάλων και πιθανόν και τη στάση των Πανδαρίδων στον Πολυγνώτειο πίνακα στους Δελφούς, υπενθυμίζοντάς μας τη στενή σχέση του μύθου και της καθημερινότητας κατά την αρχαιότητα. Η έμφαση στον κυρίαρχο ρόλο της τύχης και η μεταφορική θεώρηση της ζωής και του θανάτου, ειδικότερα του θανάτου εφήβων και νεανίδων, μέσα από τις ανατροπές των παιχνιδιών των αστραγάλων αποτελούν τα κύρια σημειολογικά πεδία του εικονογραφικού θέματος των πήλινων μορφών που αστραγαλίζουν. 49. Ησίοδος, Θεογονία 360, Αρχίλοχος West I EG απόσπ. 16, Πίνδαρος Ι, 3-4, 51, Βακχυλίδης 10, 46-47, Αισχύλος, Πέρσαι, , Αισχύλος, Ἀγαμέμνων, , , Αισχύλος, Εὐμενίδες, , Σοφοκλής, Ἀντιγόνη, 996, 1158, Σοφοκλής, Οἰδίπους Τύραννος, , Ευριπίδης, Ἑλένη, 1636, Αριστοφάνης, Ἐκκλησιάζουσαι, , Αριστοφάνης, Σφῆκαι, 294, Πλάτων, Πολιτεία, 300a, Πλάτων, Νόμοι, 12, 945 b, Ὓμνος εἰς Τύχην, Page PMG, απόσπ. 1019, 5, Δημοσθένης 21, 13-14, Ισοκράτης 7, 23, Παυσανίας, 2, 20, 3, Πλούταρχος, Λυκοῦργος, 206e, Πλούταχος, Ἀλκιβιάδης, 2, 3, Μένανδρος, CAF απόσπ. 598, Δίων Χρυσόστομος, 63, 7, Απολλόδωρος, 3, 176, Απολλώνιος Ρόδιος, 3, , Κικέρων, De Or., 3, 84, Lesky 1981, 542, 545, 665, 915, 1066, 1124, IG II² 333 (ἱερὸν Ἀγαθῆς Τύχης). Βλ. και ID 1442, Παλατινή Ἀνθολογία, ΙΙ, 7.427, Παλατινή Ἀνθολογία, Ο Αλέξανδρος από την Πλευρώνα είχε γράψει επίσης μία χαμένη ως σήμερα τραγωδία με τίτλο Ἀστραγαλισταί. 50. Pollitt 1990 [1986], 1-4. ΜΑΡΙΑ ΧΙΔΙΡΟΓΛΟΥ ΠΗΛΙΝΟ ΕΙΔΩΛΙΟ ΑΣΤΡΑΓΑΛΙΖΟΥΣΑΣ ΝΕΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΤΡΙΑ (ΕΑΜ 12112) 499

14 ABSTRACT Terracotta figurine of a young female knucklebone player from Eretria (NM 12112) Maria Chidiroglou A relatively unknown terracotta figurine of a young female figure playing knucklebones, from Eretria, in the National Museum, dated in the early Hellenistic period, is presented in this article (NM 12112). Similar figurines and sculptural types of various coroplastic and artistic traditions are compared to this figurine. Coroplastic parallels are drawn from a number of mainland especially Attic, Boeotian, island and Magna Graecian workshops, a fact which underlines a common prototype origin, possibly going back to the Polygnotan painting of the Pandarides playing knucklebones adorning the wall of the Knidian Lesche at Delphi. A typological approach of the figure types that show young women playing the game of knucklebones called pentalitha is also attempted, based on information gathered from the ancient sources. Finally, a short exploration of the various literary and inscriptional sources mentioning knucklebone games is included, with an emphasis on the ones commenting on the philosophical undertones of what a playful or real reversal of fortune could mean in the public or private life of an everyday man or women in the turbulent Hellenistic times in the Greek world. Βιβλιογραφία ALESHIRE S.B. Aleshire, The Athenian Asklepieion. The People, their Dedications and the Inventories, Amsterdam. ALEXIOU 2002 [1974]. M. Alexiou, Ο τελετουργικός θρήνος στην ελληνική παράδοση, ανάθ. & μτφρ. Δ.Ν. Γιατρομανωλάκης & Π.Α. Ροϊλός, Αθήνα. AMANDRY P. Amandry, «Os et coquilles», L Antre corycien 2, BCH Suppl. IX, ARV 2. J.D. Beazley, Attic Red-Figure Vase-Painters (Oxford 1963²). BEAZLEY ADDENDA. L. Burn & R. Glynn, Beazley Addenda. Additional References to ABV, ARV² & Paralipomena (Oxford 1982). BERGER ET AL Ern. Berger M. Schmidt G. Seiterle & Chr. Reusser, Μουσείο Αρχαιοτήτων της Βασιλείας και Συλλογή Ludwig, μτφρ. Λ. Μαραγκού & Δ.Ν. Μποσνάκης, Basel. BESCHI L. Beschi, «Gli Astragalizontes di un Policleto», Prospettiva 15, BESQUES S. Besques, Catalogue raisonné des figurines et reliefs en terre-cuite, grecs, étrusques et romaines. Époques hellénistique et romaine, Grèce et Asie Mineur, τόμ. III, Paris. BESQUES S. Besques, Catalogue raisonné des figurines et reliefs en terre-cuite, grecs, étrusques et romains. Époques hellénistique et romaine. Italie méridionale, Sicile, Sardaigne, τόμ. IV. Ι, Paris. BOARDMAN J. Boardman, Athenian Red Figure Vases. The Classical Period, London. BRUNEAU Ph. Bruneau, «Tombes d Argos», BCH 94, BURN & HIGGINS L. Burn & R. Higgins, Catalogue of Greek Terracottas in the British Museum, τόμ. III, London. CORINTH XVIII.IV. Gl.S. Merker, The Sanctuary of Demeter and Kore, Terracotta Figurines of the Classical, Hellenistic and Roman Periods, Corinth XVIII.IV (Princeton 2000). CURTIUS L. Curtius, «Der Astragal des Sotades», Sitzungsberichte der Heidelberger Akademie der Wissenschaften 4. CVA BALTIMORE, WALTERS ART GALLERY 1. J.H. Oakley, Attic Red-figure and White-ground vases, CVA USA 28, The Walters Art Gallery, Baltimore, Maryland 1 (Baltimore 1992). DELIVORRIAS A. Delivorrias, «Problèmes de conséquence méthodologique et d ambiguïté iconographique», MEFRA 103, DÉLOS XXIII. Al. Laumonier, Les figurines de terre cuite, Délos XXIII, (Paris 1956). DÖRIG J. Dörig, «Tarentinische Knöchelspielerinnen», Museum Helveticum 16, ERETRIA XII. N. Mekacher, Matrizengeformte hellenistische Terrakotten, Eretria XII (Lausanne, Montreux 2003). FITTÀ M. Fittà, Spiele und Spielzeug in der Antike. Unterhaltung und Vergnügen im Altertum, μτφρ. C. Homann, Stuttgart [Milano 1997]. HAMPE R. Hampe, Die Stele aus Pharsalos im Louvre, 107 Berliner Winckelmannsprogramm. HATZIVASSILIOU E. Hatzivassiliou, «The Attic Formiskos: Problems of Origin and Function», BICS 45, HERRMANN A. Herrmann, «The Biter: A Late Hellenistic Astragal Player», στο G. Kopcke & M.B. Moore (επιμ.), Studies in Classical Art and Archaeology: A Tribute to Peter Heinrich von Blanckenhagen, New York. HEYDEMANN H. Heydemann, Die Knochelspielerin im Palazzo Colonna zu Rom, Zweites Hallisches Winckelmannsprogramm. HIGGINS R.A. Higgins, Catalogue of the Terracottas in the Department of Greek and Roman Antiquities, British Museum, τόμ. ΙI, London. HIGGINS R.A. Higgins, Greek Terracottas, London. HIGGINS R.A. Higgins, Tanagra and the Figurines, Princeton, New Jersey. HOFFMANN H. Hoffmann, Sotades. Symbols of immortality on Greek vases, with drawings by Fr. Lissarrague, Oxford. ID. F. Durrbach, Inscriptions de Délos, τ. 1[3], αρ (Paris 1926). ID. F. Durrbach, Inscriptions de Délos, τ. 2[4], αρ (Paris 1929). ID. F. Durrbach, Roussel P., Inscriptions de Délos, τ. 3[5], αρ (Paris 1935). IG II². I. Kirchner, Inscriptiones Atticae Euclidis anno posteriores (Berlin ). IG IV²,1. Fr.H. von Gaertringen, Inscriptiones Graecae, IV. Inscriptiones Argolidis, 2 η έκδ., τόμ. 1, Inscriptiones Epidauri (Berlin 1929). IK PERGE. S. Şahin, Die Inschriften von Perge. (2 τόμοι), Inschriften griechischer Städte aus Kleinasien 54 & 61 (Bonn 1999 & 2004), αρ , JEAMMET V. Jeammet, Tanagras. Figurines for life and eternity. The Musée du Louvre s Collection of Greek Figurines, Paris. 500 ΔΙΝΗΕΣΣΑ B. IΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ IV. ΜΙΚΡΟΤΕΧΝΙΑ

15 ΚΑΛΤΣΑΣ Ν. Καλτσάς, Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα. ΚΑΛΤΣΑΣ ET AL Ν. Καλτσάς S. Fachard Α. Ψάλτη & Μ. Γιαννοπούλου (επιμ.), Ερέτρια. Ματιές σε μία αρχαία πόλη, Αθήνα. KEKULÉ R. Kekulé, Griechische Thonfiguren aus Tanagra, Stuttgart. LASER & BUCHHLOLZ S. Laser & H.G. Buchhlolz, Sport und Spiel, ArchHom 3.T, Göttingen, LEYENAAR-PLAISIER P.G. Leyenaar-Plaisier, Les terres cuites grecques et romains, Catalogue de la Collection du Musée National des Antiquités à Leiden, Leiden. LEZZI-HAFTER A. Lezzi-Hafter, Der Eretria Maler. Werke und Weggefährten, Kerameus 6, Mainz am Rhein. LESKY A. Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μτφρ. Α.Γ. Τσοπανάκης, Θεσσαλονίκη 5. ΜΑΝΩΛΕΔΑΚΗΣ Μ. Μανωλεδάκης, Νέκυια. Το έργο του Πολύγνωτου στους Δελφούς, Θεσσαλονίκη. MAY ET AL R. May et al., Jouer dans l Antiquité. Musée d Archéologie Méditerranéenne, Marseille. NEILS & OAKLEY J. Neils & J.H. Oakley (επιμ.), Coming of Age in Ancient Greece. Images of Childhood from the Classical Past, New Haven/London. NEW PAULY. Brill s Encyclopaedia of the Ancient World, New Pauly 2, Brill, Leiden (Boston 2003). OLYNTHUS XIV. D.M. Robinson, Terracottas, Lamps and Coins found in 1934 and 1938, Olynthus XIV, (Baltimore/London 1952). PASQUIER ET AL Al. Pasquier V.L. Aravantinos & V. Jeammet, (επιμ.), Tanagra. Mythe et Archéologie. Musée du Louvre, Paris, , Musée des Beaux-Arts de Montréal, , Paris. POLLITT 1990 [1986]. J.J. Pollitt, Art in the Hellenistic Age, Cambridge/ New York. PRUVOT ET AL Ch.M. Pruvot K. Reber & Th. Theurillat, Cité sous terre. Des archéologues Suisses explorent la cité grecque d Érétrie, Gollion. REEDER E.D. Reeder, Hellenistic Art in the Walters Art Gallery, Baltimore. RIDGWAY B.S. Ridgway, Hellenistic Sculpture I, The Styles of ca B.C., Bristol. ROBERTSON M. Robertson, A History of Greek Art, London/New York. ROHLFS G. Rohlfs, Antikes Knöchelspiel im einstigen Großgriechenland. Eine vergleichende historisch-linguistische Studie, Tübingen. SCHAUENBURG K. Schauenburg, «Erotenspiele», AntW 7, SCHÄDLER U. Schädler, «Spielen mit Astragalen», JdI 111, SCHEFOLD & JUNG K. Schefold & F. Jung, Die Göttersage in der klassischen und hellenistischen Kunst, München. SCHMIDT R. Schmidt, Die Darstellung von Kinderspielzeug und Kinderspiel in der griechischen Kunst, Wien. SCHMIDT E. Schmidt, Martin-von-Wagner Museum der Universität Würzburg. Katalog der antiken Terrakotten, Teil I, Die figürlichen Terrakotten, Mainz am Rhein. SCHÜRMANN W. Schürmann, Katalog der antiken Terrakotten im Badischen Landesmuseum Karlsruhe, Göteborg. SIMON E. Simon, «Daphnis and Nymphe: A Late Classical Lekythos in the Walters Art Gallery», JWalt 25/26, SOUCHAL F. Souchal, «Variations sur un thème de sculpture antique: La Joueuse d osselets», Gazette des Beaux Arts 57, ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Ελ. Στασινοπούλου, «Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Μορφές και ανταύγειες. Η Έκθεση των Συλλογών Μικροτεχνίας της Συλλογής Αγγείων», Αρχαιολογία και Τέχνες 117, ΙΙΙ, SUMMERER L. Summerer, Hellenistische Terrakotten aus Amisos: Ein Beitrag zur Kunstgeschichte des Pontosgebietes, Stuttgart. TRUMPF-LYRITZAKI M. Trumpf-Lyritzaki, Griechische Figurenvasen des Reichen Stils und der Späten Klassik, Bonn. UHLENBROCK J.P. Uhlenbrock (επιμ.), The Coroplast s Art, Greek Terracottas of the Hellenistic World, New York. VAN HOORN G. van Hoorn, Choes and Anthesteria, Leiden. WALTERS H.B. Walters, Catalogue of the terracottas in the Department of Greek and Roman Antiquities, British Museum, London. WINTER F. Winter, Die antiken Terrakotten 3, i, ii. Die Typen der figürlichen Terrakotten, τόμ. II, Berlin/Stuttgart. ΜΑΡΙΑ ΧΙΔΙΡΟΓΛΟΥ ΠΗΛΙΝΟ ΕΙΔΩΛΙΟ ΑΣΤΡΑΓΑΛΙΖΟΥΣΑΣ ΝΕΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΤΡΙΑ (ΕΑΜ 12112) 501

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8)

Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ. * Τραγωδία (1-8) Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΣΑ 26 2015-2016 ΘΕΑΤΙΚΑ ΜΟΤΙΒΑ ΣΤΘΝ ΑΓΓΕΙΟΓΑΦΙΑ Α * Τραγωδία (1-8) Μια ματιά ςτα παραςκήνια: απεικονίςεισ τραγικών υποκριτών εκτόσ ςκηνήσ, ςε δφο αττικά ερυθρόμορφα αγγεία τησ κλαςικήσ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής

ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Ευρυδίκη Κεφαλίδου ΙΑ 113: Αττική ερυθρόμορφη αγγειογραφία της κλασικής εποχής Παραδόσεις: Πέμπτη 15:00-18:00 (αίθουσα 421) Πέμπτη 15.00-18.00, Αίθουσα 437 Επίθετα: Ν-Ω (εκτός από το 5 ο μάθημα, βλ. παρακάτω)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1. Εισαγωγικό Μάθημα Αρχιτεκτονική/Τοπογραφία-Γλυπτική-Αγγειογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόκειται για τμηματικές αναπαραστάσεις. Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης

Πρόκειται για τμηματικές αναπαραστάσεις. Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης Πηλινες γυναικειες Προτομες και λατρειες ςτις οικιες της μακεδονιας και της Θρακης Κατερίνα Χρυσανθάκη-Nagle Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Paris Ouest Nanterre Μέλος του ερευνητικού κέντρου Archéologies et

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Κοροπλαστική και μικροτεχνία στον αιγαιακό χώρο

Κοροπλαστική και μικροτεχνία στον αιγαιακό χώρο Κοροπλαστική και μικροτεχνία στον αιγαιακό χώρο από τους γεωμετρικούς χρόνους έως και τη ρωμαϊκή περίοδο Διεθνες ςυνεδριο στη μνήμη της Ηούς Ζερβουδάκη ΤΟΜΟΣ ΙI Ηώς Ζερβουδάκη, 1935-2008 (Φωτογραφία Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΠΙΤΩΛΙΟΥ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΠΙΤΩΛΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΚΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑ ΚΑΠΙΤΩΛΙΟΥ A. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ Τα Μουσεία του Καπιτωλίου αποτελούν συγκρότημα αρχαιολογικών μουσείων και μουσείων τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο

ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο ΙΕΡΟ ΤΩΝ ΚΑΒΙΡΩΝ (ΚΑΒΙΡΕΙΟ) Καβίρειο Ιερό τοπικής λατρείας αφιερωμένο στον θεό Κάβιρο (γενειοφόρο θεό με στεφάνι κισσού στο κεφάλι και κάνθαρο στο χέρι υπόσταση του Διονύσου) και το Θεό Παίδα (θεϊκό παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΗΛΙΝΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ1

ΠΗΛΙΝΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ1 ΠΗΛΙΝΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ1 Η Πέλλα αποτέλεσε σημαντικότατο κέντρο κοροπλαστικής παραγωγής κατά την ύστερη Κλασική και Ελληνιστική εποχή, όπως αποδεικνύει το μέχρι σήμερα δημοσιευμένο ανασκαφικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 6. Οι χρυσελεφάντινοι κολοσσοί του Φειδία και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ (Εφορεία Αρχαιοτήτων)

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ. ΜΝΗΜΕΙΟ ΔΗΜΟΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΥΘΥΝΗΣ (Εφορεία Αρχαιοτήτων) ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Θέατρο Διονύσου, Ωδείο Περικλέους Αθηναίων Αθήνα Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών Ηρώδειο Αθηναίων Αθήνα Εφορεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Η Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΥΣΜΑ) δραστηριοποιείται στον αρχαιολογικό χώρο της Ακροπόλεως.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

1 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) ΚΡΗΤΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ 2 ΔΕ

1 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) ΚΡΗΤΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ 2 ΔΕ Α/Α ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΦΟΡΕΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 1 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) - ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 13Η EBA (Π.Ε. ΛΑΣΙΘΙΟΥ) ΚΡΗΤΗΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Η έκθεση των Συλλογών Μικροτεχνίας της Συλλογής Αγγείων

Η έκθεση των Συλλογών Μικροτεχνίας της Συλλογής Αγγείων ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ μορ φεσ και ανταυγειεσ Η έκθεση των Συλλογών Μικροτεχνίας της Συλλογής Αγγείων ελισάβετ στασινοπούλου Έφορος ε.τ. της Συλλογής Αγγείων και Μικροτεχνίας 01 01 Χρυσό δαχτυλίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΘΕΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΑΝΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Α. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ- ΕΠΚΑ Θέατρο Διονύσου, Ωδείο Περικλέους ς Αθήνα Α ΕΠΚΑ Ηρώδειο ς Αθήνα Α ΕΠΚΑ Θέατρο Αχαρνών Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ.

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. Διαμ.βασης=5,5 εκ. 2 Κ 6143 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2 εκ. Διαμ.βασης=5,2 εκ. 3 Κ 3066 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,2εκ. Διαμ.=8,4εκ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΗΛΙΝΑ ΕΙΔΩΛΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΛΛΑ

ΠΗΛΙΝΑ ΕΙΔΩΛΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΛΛΑ ΠΗΛΙΝΑ ΕΙΔΩΛΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΛΛΑ Την άνοιξη του 1978, σε τάφρο υδροδότησης, που ανοίχτηκε στα νότια του αρχαιολογικού χώρου της Πέλλας από τον Οργανισμό Υδρεύσεως Θεσσαλονίκης, αποκαλύφθηκε ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή

Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή ANNE DESTROOPER - GEORGIADES Τα νομίσματα του Μαρίου στην κλασική εποχή Η σημασία που είχε το Μάριο στην αρχαιότητα έχει πια αποδειχθεί 1. Αναφέρεται ως βασίλειο στην κλασική εποχή από τον Διόδωρο τον

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΟ ΝΕΟ - ΑΤΤΙΚΑ ΗΜΙΕΡΓΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ*

ΔΥΟ ΝΕΟ - ΑΤΤΙΚΑ ΗΜΙΕΡΓΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ* ΟΛΓΑ ΠΑΛΑΓΓΙΑ ΔΥΟ ΝΕΟ - ΑΤΤΙΚΑ ΗΜΙΕΡΓΑ ΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ* Ι. ΔΙΟΝΥΣΟΣ ΚΑΙ ΣΑΤΥΡΟΣ, EM 245 Ti ό,τι έχει σμίξει με το Διόνυσο κι ως μέσα το μυστικόν εγεύτη Θάνατο βαθιά του, πριχού το θάνατο τον άλλον αντικρύσει,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 8. Πανελλήνια Ιερά. Δελφοί και Ολυμπία Τα Πανελλήνια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης.. τα δύο σώματα γίνονται ένα σύστημα σωμάτων κι αποκτούν κοινό κέντρο βάρους, με ισοκατανομή δυνάμεων το κεφάλι, η πλάτη, η κοιλιά και οι γλουτοί βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2008 ΝΟΜΟΣ ΕΒΡΟΥ ΣΥΝΟΛΟ 20.000 ΝΟΜΟΣ ΡΟΔΟΠΗΣ ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Έργου 4916 ΙΘ' Εφορεία Πρ. Κομοτηνής Π.Τσατσοπούλου Τηλ:2531022411 FAX:2531021517

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Σαμοθρακίτη(Α.Μ. 8110117)

Μαρία Σαμοθρακίτη(Α.Μ. 8110117) Διοίκηση Έργων και Προγραμμάτων (5 ο Εξάμηνο): Ομάδες και Θέματα Εργασιών Λέκτορας Κωνσταντίνος Ν. Ανδρουτσόπουλος Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας (ΔΕΤ) Στα πλαίσια του μαθήματος της Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΙΛΛΑΣ ΠΝΕΥΜΑ. στην αρχαία Ελλάδα. Σύνδεση με τη σχολική ύλη Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ΤΗΣ

ΑΜΙΛΛΑΣ ΠΝΕΥΜΑ. στην αρχαία Ελλάδα. Σύνδεση με τη σχολική ύλη Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ΤΗΣ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΑΜΙΛΛΑΣ στην αρχαία Ελλάδα Σύνδεση με τη σχολική ύλη Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΤΑΦΙΚΗ ΣΤΗΑΗ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΤΑΦΙΚΗ ΣΤΗΑΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΤΑΦΙΚΗ ΣΤΗΑΗ Στις άποθήκες τοϋ Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης φυλάσσεται μια ταφική στήλη, τυχαίο εύρημα από τό Καλαμωτό του Νομού Θεσσαλονίκης1 (πίν. 1). Πρόκειται γιά μια ορθογώνια πλάκα

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Αθηναϊκή επιτύμβια βάση αγάλματος Κούρου με ανάγλυφες παραστάσεις αλητών (510 500 π.χ.)

Αθηναϊκή επιτύμβια βάση αγάλματος Κούρου με ανάγλυφες παραστάσεις αλητών (510 500 π.χ.) 1 Αθηναϊκή επιτύμβια βάση αγάλματος Κούρου με ανάγλυφες παραστάσεις αλητών (510 500 π.χ.) Στην παρούσα μελέτη πραγματευόμαστε μία μαρμάρινη βάση που φέρει ανάγλυφες παραστάσεις και στήριζε το άγαλμα ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2. Aττική Aγγειογραφία του 5 ου αι. π.χ. Πρώιμη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος αγγείων κατά τάφο ΚΕΡΑΜΙΚΗ. αττική κύλικα ΘΕ 248. κορινθιακός αρύβαλλος ΘΕ 272. αττική κύλικα С ΘΕ 334 κορινθιακό εξάλειπτρο (ακατάγρ.

Κατάλογος αγγείων κατά τάφο ΚΕΡΑΜΙΚΗ. αττική κύλικα ΘΕ 248. κορινθιακός αρύβαλλος ΘΕ 272. αττική κύλικα С ΘΕ 334 κορινθιακό εξάλειπτρο (ακατάγρ. ΚΑΝΘΑΡΟΕΙΔΕΙΣ ΚΟΤΥΛΕΣ ΚΑΙ ΕΞΑΛΕΙΠΤΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΘΕΡΜΗΣ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Συμβολή στη μελέτη της γκρίζας αρχαϊκής κεραμικής του Θερμαϊκού κόλπου. Η εργασία αυτή παρουσιάζει ένα μικρό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εαρινό εξάμηνο 2013-2014 ΣΑ 84 - ΜΙΞΑΝΘΡΩΠΟΙ. Υποδείξεις για τρόπο αναγραφής της Βιβλιογραφίας (κατά είδη)

Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εαρινό εξάμηνο 2013-2014 ΣΑ 84 - ΜΙΞΑΝΘΡΩΠΟΙ. Υποδείξεις για τρόπο αναγραφής της Βιβλιογραφίας (κατά είδη) Ευρυδίκη Κεφαλίδου Εαρινό εξάμηνο 2013-2014 ΣΑ 84 - ΜΙΞΑΝΘΡΩΠΟΙ Υποδείξεις για τρόπο αναγραφής της Βιβλιογραφίας (κατά είδη) Ι. ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Βιβλία (ο τίτλος με πλάγια στοιχεία) Ανδρόνικος,

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. δινήεσσα. τιµητικός τόµος για την. Κατερίνα Ρωµιοπούλου

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. δινήεσσα. τιµητικός τόµος για την. Κατερίνα Ρωµιοπούλου ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ δινήεσσα τιµητικός τόµος για την Κατερίνα Ρωµιοπούλου Θεσσαλονίκη 2012 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ δινήεσσα τιμητικός τόμος για την Κατερίνα Ρωμιοπούλου Επιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΔΩΔΩΝΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ Βαρβάκειο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο, 2011-2012 Περιεχόμενα Αρχαία Δωδώνη γεωγραφικά στοιχεία Κοίλον Ορχήστρα Σκηνή Ρωμαϊκά χρόνια Παραστάσεις που φιλοξενήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

08/11/2006. Στην έκθεση Αθήνα-Σπάρτη περιλαµβάνονται αρχαία ελληνικά έργα τέχνης, όπως έργα πλαστικής, µεταλλοτεχνίας, µικροτεχνίας και αγγειογραφίας.

08/11/2006. Στην έκθεση Αθήνα-Σπάρτη περιλαµβάνονται αρχαία ελληνικά έργα τέχνης, όπως έργα πλαστικής, µεταλλοτεχνίας, µικροτεχνίας και αγγειογραφίας. Νέα Υόρκη, ΗΠΑ. "Αθήνα-Σπάρτη: Από τον 8ο αι. π.χ. έως τον 5ο αι. π.χ." Έκθεση 08/11/2006 Το Κοινωφελές Ίδρυµα Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης παρουσιάζει, σε συνεργασία µε το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, την έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

Βεργίνα. digitalarchive

Βεργίνα. digitalarchive digitalarchive Βεργίνα publishing by tag Πόλη του Νομού Ημαθίας στην περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Η Βεργίνα απέκτησε ιστορική σημασία μετά την ανακάλυψη του τάφου του Φιλίππου Β, πατέρα του Μεγάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ , Ω Ω Ω TMHMA Ω Ω Ω ες τη λύση! ύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης µουσική και ο χορός στην αρχαία λλάδα εριεχόμενα ραστηριότητες γνώσεων ραστηριότητα : ο κουίζ της μουσικής... ραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΑΛΜΑ ΚΑΘΙΣΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ*

ΑΓΑΛΜΑ ΚΑΘΙΣΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ* ΑΓΑΛΜΑ ΚΑΘΙΣΜΕΝΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΠΕΛΛΑΣ* Το μαρμάρινο άγαλμα γυναικείας μορφής καθισμένης σέ βράχο, που κοσμεί σήμερα το Μουσείο της Πέλλας, είναι τυχαίο εύρημα και προέρχεται από οικόπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. ιαµ.βασης=5,5 εκ.

ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. ιαµ.βασης=5,5 εκ. ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΟΙ ΘΕΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ, ΠΡΟΘΗΚΗ 54 ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ 1 Κ 6990 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,7εκ. ιαµ.βασης=5,5 εκ. 2 Κ 6143 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2 εκ. ιαµ.βασης=5,2 εκ. 3 Κ 3066 ΠΗΛΙΝΟΣ ΛΥΧΝΟΣ Υ=2,2εκ. ιαµ.=8,4εκ. 4

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΊΑ

ΚΛΑΣΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΊΑ ΚΛΑΣΙΚΉ ΠΑΙΔΕΊΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΊΑ ΚΛΈΒΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΖΎΓΙΣΜΑ 1 Χάλκινες ψήφοι. Η τρίτη από αριστερά είναι καταδικαστική, ενώ η πέμπτη είναι αθωωτική, Αθήνα, Μουσείο Αρχαίας Αγοράς, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, 2 Πρότυπα

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Μετρό Κατά το 2007-2008, η ανασκαφική έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στο χώρο νότια της Κεντρικής Βιβλιοθήκης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασία Γ. Γιαγκάκη

Αναστασία Γ. Γιαγκάκη ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Αναστασία Γ. Γιαγκάκη Κύρια Ερευνήτρια Τµήµα Βυζαντινών Ερευνών Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών Προγράµµατα: «Ιστορική Γεωγραφία του Ελληνικού Χώρου», «Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ

ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Τίτλος Ημερομηνία και διάρκεια Περιγραφή Άλλοι Θεοί της 1 Φεβρουαρίου 2014 Ποιοι άλλοι θεοί και ήρωες υπήρξαν αντικείμενο λατρείας στην Ακρόπολη της θεάς

Διαβάστε περισσότερα