Ισλαμικά αγγεία από τις συλλογές του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ισλαμικά αγγεία από τις συλλογές του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου"

Transcript

1 Ισλαμικά αγγεία από τις συλλογές του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Μαρία ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ Περίοδος Δ', Τόμος ΛΑ' (2010) Σελ ΑΘΗΝΑ 2010

2 Μαρία Μπορμπουδάκη ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Το έτος 2002 περιήλθε στη συλλογή κεραμικής του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου μία μικρή κεραμική κούπα ισλαμικής τέχνης.σύμφωνα με την επίσημη αλληλογραφία το αγγείο είχε εγκαταλειφθεί το Δεκέμβριο του 1997 στο τελωνείο του πρώην Ανατολικού Αερολιμένα Αθηνών. Έπειτα από τις σχετικές ενέργειες, που πραγματοποιήθηκαν από τους αρμόδιους φορείς του ελληνικού αεροδρομίου και τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού,το αγγείο αποδόθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο και καταγράφηκε με τον αριθμό ΒΧΜ (Εικ.1-2). Από την αρχή επέσυρε την προσοχή μας η ύπαρξη μιας μικρής άσπρης καρτέλας στη βάση του αγγείου που έγραφε στα αγγλικά «Lent by Kelekian, no. 58», στοιχείο που θεωρήσαμε ότι αναφερόταν στον κάτοχο του αγγείου και στον αριθμό ταξινόμησης που πιθανότατα είχε στη συλλογή του.πράγματι, ήταν γνωστό στους συλλεκτικούς κύκλους του προηγούμενου αιώνα το όνομα του Ντικράν Κελεκιάν ( ), του αρμένιου συλλέκτη και εμπόρου έργων τέχνης με διεθνή δράση σε Νέα Υόρκη, Παρίσι, Λονδίνο και Κάιρο. Ο Κελεκιάν προμήθευε γνωστούς φιλότεχνους της εποχής με αντικείμενα κυρίως του ισλαμικού πολιτισμού, ενώ παράλληλα προωθούσε αρχαιότητες στις μεγάλες διεθνείς εκθέσεις που πραγματοποιούνταν στη στροφή του 19ου προς τον 20ό αιώνα 2. Στις αρχές του 20ού αιώνα, σε μια εποχή που το συλλεκτικό ενδιαφέρον ιδιωτών και μουσείων στρεφόταν ολοένα και περισσότερο προς την ισλαμική τέχνη, ο Κελεκιάν είχε την ιδέα να προβάλει τα ισλαμικά κεραμικά που βρίσκονταν στην κατοχή του διοργανώνοντας έκθεση σε γνωστό μουσείο του Λονδίνου.Για το σκοπό αυτό συνεργάστηκε με το Μουσείο Victoria and Albert 3, το οποίο ήδη από τον προηγούμενο αιώνα είχε επιδείξει ζωηρό ενδιαφέρον για τον ισλαμικό πολιτισμό αγοράζοντας συστηματικά ισλαμικές αρχαιότητες από τις μεγάλες διεθνείς εκθέσεις, και όχι μόνο.η παρουσίαση στο λονδρέζικο μουσείο διήρκεσε σαράντα χρόνια, από το 1910 έως το 1952, και συνοδεύθηκε από φωτογραφικό κατάλογο που χρηματοδοτήθηκε από τον ίδιο τον Κελεκιάν.Το βιβλίο τιτλοφορούνταν The Kelekian Collection of Persian and Analogous Potteries, Τυπώθηκε στο Παρίσι από τον εκδότη Herbert Clarke, σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων -101 τον αριθμό- για ιδιωτική χρήση, όπως αναφερόταν στη σελίδα του τίτλου του καταλόγου.η έκδοση περιελάμβανε την παρουσίαση 112 κεραμικών αντικειμένων, τα οποία ο Κελεκιάν είχε συγκεντρώσει από το 1885 έως το 1910, έτος έκδοσης του καταλόγου 4. Φυλλομετρώντας τον κατάλογο αναγνωρίσαμε με μεγάλη έκπληξη στον αριθμό 58 το αγγείο του Βυζαντινού Μουσείου.Το στοιχείο αυτό επιβεβαίωνε την αρχική 1 Ευχαριστώ το διευθυντή του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Δ.Κωνστάντιο (t 2010) για την ενθάρρυνση του να ασχοληθώ με τον τομέα της κεραμικής.τις θερμές ευχαριστίες εκφράζω στις αρχαιολόγους κυρίες Δ.Μπακιρτζή και Χ.Κοιλάκου για την πολύτιμη συνεργασία και τα θετικά τους σχόλια.επίσης, ευχαριστώ θερμά τις επιμελήτριες του Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης κυρίες Άννα Μπαλλιάν και Μίνα Μωραΐτου για την ανεκτίμητη βοήθεια και τις ουσιαστικές παρατηρήσεις τους. 2 Ο Dikran Khan Kelekian ήταν ο κύριος προμηθευτής περσικών αρχαιοτήτων στην τελευταία μεγάλη έκθεση που πραγματοποιήθηκε στην Αμερική πριν από το ξέσπασμα του πρώτου παγκό- σμιου πολέμου.περισσότερα στοιχεία για τις διεθνείς εκθέσεις, βλ. S. Vernoit, Discovering Islamic Art, Scholars, Collectors and Collections ( ), Λονδίνο-Νέα Υόρκη 2000.Επίσης, Μουσείο Μπενάκη, Οδηγός του Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης (επιστ.επιμ. Ά.Μπαλλιάν), Αθήνα 2006, Lane, Later Islamic Pottery: Persia, Syria, Egypt, Turkey, Λονδίνο 1957,10. 4 Ο Κελεκιάν είχε ήδη δημοσιεύσει τα ισλαμικά υφάσματα της συλλογής του με κείμενα των Gaston Migeon και Jules Guiffrey, La collection Kelekian. Etoffes et tapis d Orient et de Venise, χ.τ., χ.χρ. (1910). 177

3 ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ Εικ Ισλαμική σείο (ΒΧΜ κούπα με γραπτή διακόσμηση ψαριών, τν Σονλταναμπάντ. 14ος αι. Βυζαντινό και Χριστιανικό Μον ). άποψη μας ότι η κούπα μας προερχόταν από κάποια γνωστή συλλογή.πιθανότατα είχε παρουσιαστεί στην έκθεση του Μουσείου Victoria and Albert μαζί με τα λοι πά περσικά αγγεία της έκδοσης του Κελεκιάν, τα οποία σύμφωνα με τη βιβλιογραφία επεστράφησαν το 1952 στον κάτοχο τους 5 ή μάλλον στους κληρονόμους του αρμένιου συλλέκτη, αφού ο ίδιος είχε βρει τραγικό θά νατο τον Ιανουάριο του 1951.Ποια ήταν, ωστόσο, η τύ χη της κούπας μας από το 1952, έτος διάλυσης της έκθε σης στο Μουσείο Victoria and Albert, έως την εγκατάλει ψη της στο ελληνικό τελωνείο, είναι άγνωστο.γνω ρίζουμε ότι κάποιες αρχαιότητες που περιλαμβάνονται στη δημοσίευση του Κελεκιάν είχαν καταλήξει σε με γάλα μουσεία του κόσμου, όπως για παράδειγμα στο Εθνικό Μουσείο του Κουβέιτ 6 και στο Μουσείο Victo ria and Albert7, ενώ άλλα πουλήθηκαν αργότερα σε δη μοπρασίες 8. Η κούπα, (ύψ.11 εκ., διάμ. χείλ.22 εκ.) κατασκευασμέ- νη από λευκό υαλώδη πηλό που εμπεριέχει κονιορτο ποιημένο χαλαζία 9 (fritware σύμφωνα με την αγγλική ορολογία ή pâte siliceuse σύμφωνα με τη γαλλική), έχει χαμηλή δακτυλιόσχημη βάση, σώμα με λοξά προς τα έξω τοιχώματα, που στρέφονται απότομα προς τα πά νω διαμορφώνοντας σχεδόν κάθετο χείλος με επίπεδη απόληξη.σε στρώμα γκρίζου επιχρίσματος που καλύ πτει την εσωτερική επιφάνεια του αγγείου γράφεται ο διάκοσμος: μετάλλιο που καταλαμβάνει τον πυθμένα περικλείει μικρά περιστρεφόμενα ψάρια ζωγραφισμέ να με παχύ λευκό επίχρισμα που μοιάζουν ανάγλυφα, με μαύρα περιγράμματα και κυανά στίγματα. Οι ουρές των ψαριών απολήγουν σε δισχιδή φυλλόσχημα άκρα. Τα κενά ανάμεσα τους πληρούνται με μικρά μαύρα στίγματα και κυκλικά θέματα από λευκό επίχρισμα.το μετάλλιο του πυθμένα ορίζουν δύο ομόκεντρες γραμ μές που περιτρέχουν το χείλος εσωτερικά, ζωγραφισμέ νες με λευκό επίχρισμα.το πλατύ οριζόντιο χείλος κα- 5 κατάλογος έκθεσης, The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη 1997,417, αριθ Η τελευταία πώληση αντικειμένων από τις συλλογές του Κελε κιάν πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι τον Οκτώβριο του 2001 από τους κληρονόμους του, οι οποίοι ασχολήθηκαν επίσης με το εμπό ριο των έργων τέχνης, βλ. Collection Kelekian, Deuxième Vente, 22 octobre 2001, Hotel Drouot, Paris. 9 Ο.Θεοφανοπούλου - Μ.Μωραΐτου,«Ένα ιρανικό αγγείο του 13ου αιώνα μ.χ.: μελέτη και συντήρηση», Μουσείο Μπενάκη 4 (2004), , όπου και η σχετική βιβλιογραφία για τον υαλώδη πηλό. O. Watson, Persian Lustre Ware,Λovδίvol985,lll,υπoσημ.3. Πρόκειται για τα κεραμικά με αριθ.καταγραφής O.I, 0.3, Ρ.2, Ρ.3, Ρ.4, Q.l, Q.2, Q.3, Q.5, Q.6, Q7, Q.8, Q.9, Q.10, Q.ll, Q12, βλ. Ο. Watson, Ceramics from Islamic Lands. Kuwait National Museum, The Al-Sabah Collection, Λονδίνο 2004, , (στο εξής: Ceramics from Islamic Lands). 7 Στη δικαιοδοσία του Διοικητικού Συμβουλίου του Victoria and Albert Museum ανήκει η κούπα αριθμός 6 της έκδοσης του Κελε κιάν, βλ. The Glory of Byzantium, Art and Culture of the Middle Byzan tine Era, AD (επιστημ.επιμ. Η. C. Evans - W. D. Wixom), 6 178

4 ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ λύπτεται με μαύρο χρώμα και κοσμείται με λευκά παχιά στίγματα.στην εξωτερική επιφάνεια του αγγείου, κάτω από το χείλος, γράφεται πλατιά ταινία με συνεχόμενα οξύληκτα με καμπύλο περίγραμμα φύλλα σε όρθια διάταξη σαν «κόμμα», από παχύ λευκό επίχρισμα με μαύρα περιγράμματα. Κάτω από την ταινία γράφεται ζώνη με συνεχόμενες κάθετες γραμμές. Διαφανής παχιά εφυάλωση με μεταλλικούς ιριδισμούς, που οφείλονται σε φυλλώδη διάβρωση, καλύπτει την εσωτερική και την εξωτερική επιφάνεια του αγγείου. Η κούπα ανήκει στην κατηγορία των κεραμικών τύπου Σουλταναμπάντ 10, ονομασία που συνδέεται με την ομώνυμη περιοχή της Περσίας, η οποία βρίσκεται στην επικράτεια του Sadik-i-Houmayun 11, πολύ κοντά στο Kashan.Πιστεύεται ότι στις αρχές του 20ού αιώνα βρέθηκαν στα περίχωρα της σύγχρονης πόλης μεγάλες ποσότητες κεραμικών αγγείων σε καλή κατάσταση διατήρησης, στοιχείο που αναφέρει ο Κελεκιάν στο εισαγωγικό σημείωμα του καταλόγου του 12.Αν και αρχικά τα κεραμικά θεωρήθηκαν προϊόντα τοπικών εργαστηρίων, η υπόθεση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε από τα αρχαιολογικά ευρήματα.η απουσία κεραμικών κλιβάνων και απορριμμάτων της κεραμικής δραστηριότητας προβλημάτισε τους μελετητές. Η σύγχρονη έρευνα αποδίδει την κεραμική τύπου Σουλταναμπάντ στα εργαστήρια του Kashan την εποχή της κυριαρχίας των μογγόλων Ιλχανιδών ηγεμόνων, οι οποίοι στα μέσα του 13ου αιώνα κατέλαβαν τα εδάφη του Ιράν, της Μικράς Ασίας και του Ιράκ 13. Έπειτα από μια μακρά περίοδο επιδρομών και αστάθειας, που οδήγησαν στη διακοπή της λειτουργίας των εργαστηρίων του Kashan ( ), οι ιρανοί τεχνίτες παρήγαγαν και πάλι γραπτή κεραμική με ένα νέο διακοσμητικό ύφος που χρονολογείται στα τέλη του 13ου και στις αρχές του Μου αιώνα. Στη νέα παραγωγή συγκαταλέγονται τα κεραμικά τύπου Σουλταναμπάντ και τα κεραμικά με φυτικό διάκοσμο σε διάχωρα κάτω από διαφανή εφυάλωση (panel style, σύμφωνα με την αγγλική ορολογία), μαζί και άλλα κεραμικά με γραπτό διάκοσμο από μεταλλικά χρώματα, που στο σύνολο τους θεωρούνταν κάποτε ως κεραμική τύπου Σουλταναμπάντ 14. Η κεραμική τύπου Σουλταναμπάντ αναγνωρίζεται από το λευκό υαλώδη πηλό και τη γραπτή διακόσμηση κάτω από τη διάφανη αλκαλική εφυάλωση. Χαρακτηριστικά του τύπου είναι τα διακοσμητικά μοτίβα από παχύ λευκό επίχρισμα που μοιάζουν ανάγλυφα, με μαύρα περιγράμματα ζωγραφισμένα πάνω σε πρασινωπό ή καφέ-γκριζωπό επίχρισμα.μπλε στιγμές εμπλουτίζουν συχνά το θέμα.τα αγγεία του τύπου απηχούν τις αισθητικές προτιμήσεις των Μογγόλων, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζονται από τα σχήματα και την εικονογραφία των κινέζικων πολυτελών προϊόντων, ιδιαίτερα των υφασμάτων, που εισάγονταν στην περιοχή 15. Οι δεσμοί άλλωστε των Ιλχανιδών ηγεμόνων με τη δυναστεία των Yuan στην Κίνα, που εγκαθιδρύθηκε το 13ο αιώνα από τον εγγονό του μογγόλου Τζέκινς Χαν, Κουμπιλάι Χαν, αποτυπώνονται στην εικονογραφία των αγγείων Σουλταναμπάντ 16.Σχέδια από το κινέζικο εικονογραφικό λεξιλόγιο, όπως ο δράκος ή ο φοίνικας, απεικονίσεις ζώων, όπως του λιονταριού ή της αντιλόπης, αλλά και φυτικών μοτίβων, όπως ανθέων λωτού και παιωνίας 17, αποτελούν πηγή έμπνευσης για τους ιρανούς τεχνίτες. Παράλληλα, στα αγγεία του τύπου αποδίδονται ανθρώπινες μορφές στις οποίες αναγνωρίζονται τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά των Μογγόλων 18. Το θέμα των ψαριών που γράφεται στον πυθμένα της κούπας του Βυζαντινού Μουσείου είναι σπάνιο στα κεραμικά της ομάδας που μελετάμε, καθώς εμφανίζεται 10 Η κεραμική τύπου Σουλταναμπάντ ανήκει στη δεύτερη ομάδα ταξινόμησης του Lane, ό.π.(υποσημ.3), D. K. Kelekian, The Dikran K. Kelekian Collection of Persian and Analogous Potteries, , Παρίσι 1910, εισαγωγή. 12 Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Κελεκιάν στο προλογικό σημείωμα του καταλόγου του, από τις ανασκαφικές έρευνες που διενεργήθηκαν στην περιοχή στις αρχές του 20ού αιώνα, ήρθαν στο φως πολυάριθμα δείγματα της ομάδας, τα οποία εμπλούτισαν τη συλλογή του, καθώς και άλλες ιδιωτικές συλλογές σε Ευρώπη και Αμερική, βλ. Kelekian, ό.π.(υποσημ.11), εισαγωγή, και Watson, Persian Lustre Ware (υποσημ.5), Για τα νέα επιστημονικά δεδομένα, βλ. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 41-42, Lane, ό.π.(υποσημ.3), 10 κ.ε. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 373.Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), Ο Κουμπιλάι Χαν ( ) ίδρυσε το 1215 τη δυναστεία των Yuan που εξουσίαζε αρχικά τη βόρεια και τη δυτική Κίνα, και από το 1291 όλη την Κίνα, βλ. The Legacy of Genghis Khan, Courtly Art and Culture in Western Asia, (επιστημ.επιμ. L. Komaroff και S. Carboni), κατάλογος έκθεσης, The Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη 2002, Ό.π., 202.Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), 96, εικ.101. J. Soustiel, La ceramique islamique, Le guide du connaisseur, Fribourg 1985,200.Για ανθρώπινες μορφές βλ., για παράδειγμα, E. Grube, Islamic Pottery of the Eighth to the Fifteenth Century in the Keir Collection, Λονδίνο 1976,267, εικ

5 ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ μόνο στο αγγείο με τον αριθμό ταξινόμησης 58 της δημοσίευσης του Κελεκιάν 19.Επαναλαμβάνεται, ωστόσο, σε πινάκιο του 13ου-14ου αιώνα που βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου και αποδίδεται στα εργαστήρια του Kashan 20, τόπο παραγωγής της κεραμικής τύπου Σουλταναμπάντ.Το πινάκιο φέρει στον πυθμένα γραπτή διακόσμηση ψαριών πάνω από υάλωμα σε απομίμηση των κινέζικων κεραμικών τύπου Seladon με ανάγλυφη διακόσμηση ψαριών, τύπου ιδιαίτερα δημοφιλούς την εποχή της δυναστείας Song ( ).Σημειώνουμε ότι πολυάριθμα κεραμικά seladon εισάγονταν στον ισλαμικό κόσμο επηρεάζοντας καθοριστικά τη διακόσμηση και τα σχήματα των ισλαμικών αγγείων 21, όπως διαπιστώνεται για παράδειγμα σε ιρανικές κούπες με ανάγλυφα ψάρια σε στροβιλισμό, των αρχών του Μου αιώνα 22, καθώς επίσης και σε θραύσματα αιγυπτιακών αγγείων από τα ανασκαφικά ευρήματα της Φουστάτης 23. Τα ψάρια αποτελούσαν προσφιλές εικονογραφικό μοτίβο στο διακοσμητικό λεξιλόγιο των ιρανικών κεραμικών αγγείων, καθώς εμφανίζονται αρχικά στην κεραμική του όψιμου 12ου αιώνα και αργότερα σε έργα μεταλλοτεχνίας, όπου το συγκεκριμένο θέμα απεικονιζόταν με ιδιαίτερη συχνότητα 24.Αναφέρουμε, για παράδειγμα, κεραμικές κούπες του 13ου αιώνα στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης τηςαθήνας 25 και σε ιδιωτική συλλογή στο Μιλάνο 26.Επιπλέον, η διακόσμηση ψαριών με λευκό επίχρισμα, που δίνει την εντύπωση ανάγλυφου, χαρακτηριστικό στοιχείο της κεραμικής τύπου Σουλταναμπάντ, επαναλαμβάνεται σε θραύσματα συριακών αγγείων του Μου αιώνα από τις ανασκαφές στη Hama 27, τα οποία αποτελούν δείγματα της εξάπλωσης του ιρανικού διακοσμητικού στυλ στην κεραμική παραγωγή της εποχής των Μαμελούκων 28, όπως θα δούμε πιο κάτω. Οι στιγμές που γράφονται στο χείλος της κούπας του Βυζαντινού Μουσείου, η ταινία με τα στρογγυλεμένα φύλλα σε σχήμα «κόμματος» που περιτρέχει το χείλος εξωτερικά 29 και η ταινία γύρω από τη βάση με το ακτινωτό κόσμημα από μαύρες και λευκές γραμμές, εναλλάξ τοποθετημένες, εντάσσονται στη συνήθη θεματολογία που γράφεται στην εξωτερική επιφάνεια των αγγείων τύπου Σουλταναμπάντ 30.Τα μοτίβα αυτά αποδίδονται, για παράδειγμα, σε κούπα με γαζέλα σε κίνηση από την Freer Gallery 31.Σημειώνουμε, ακόμη, ότι η εφυάλωση των αγγείων τύπου Σουλταναμπάντ παρουσιάζει συχνά ιριδισμούς 32, στοιχείο που αναγνωρίζεται στην κούπα του Βυζαντινού Μουσείου. Τα ιρανικά αγγεία υψηλής αισθητικής και ποιότητας προωθούνταν στις αγορές της Αιγύπτου και της Συρίας την εποχή της κυριαρχίας των Μαμελούκων αξιωματούχων, επηρεάζοντας αισθητά την τοπική παραγωγή 19 Kelekian, ό.π.(υποσημ.11), αριθ.58. A. Lane, Early Islamic Pottery, Mesopotamia, Egypt and Persia, Λονδίνο 1947, πίν.74b. G. Curatola, Persian Ceramics, from the 9th to the 14th Century, Μιλάνο 2008, Για το θέμα της επιρροής ή της έμπνευσης των ιρανικών αγγείων τύπου seladon με ανάγλυφα μοτίβα από τα κινέζικα αντίστοιχα, βλ. Grube, ό.π.(υποσημ.18), Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), Αναφέρουμε για παράδειγμα δύο ιρανικές κούπες, η πρώτη στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης (Komaroff and Carboni, ό.π.(υποσημ.16), 200, εικ.238) και η δεύτερη στο Victoria and Albert Museum, βλ. Lane, Later Islamic Pottery (υποσημ.3), εικ.86b. 23 Η εξαιρετική διάδοση των κινέζικων seladon και η επιρροή τους στην αιγυπτιακή κεραμική παραγωγή διαπιστώνεται σε πληθώρα αιγυπτιακών οστράκων που βρέθηκαν στους αμμόλοφους της Φουστάτης και τα οποία αντιγράφουν τα κινέζικα πρότυπα τους τόσο στο σχήμα όσο και στη διακόσμηση, βλ. G. Scanlon, «Mamluk Pottery: More Evidence from Fustat», Muqarnas 2 (1984), , πίν.2 και 4. Ο ίδιος, «The Fustat Mounds. A Shard Count 1968», Archaeology 24 (1971), n. 3,230, εικ.5a-d. 24 Για περισσότερες πληροφορίες για το θέμα των ψαριών σε μεταλλικά ισλαμικά αγγεία του 13ου και του Μου αιώνα, βλ. E. Baer, «Fish-Pond Ornaments on Persian and Mamluk Metal Vessels», Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, τ.31,1 (1968), Θεοφανοπούλου - Μωραΐτου, ό.π. (υποσημ.9), 136. Curatola, ό.π.(υποσημ.20), Θεοφανοπούλου - Μωραΐτου, ό.π., 134, εικ Curatola, ό.π., 132,136,166. P. J. Riis - V. Poulsen, Hama. Fouilles et recherches de la Fondation Carlsberg, : Les verreries et poteries médiévales, Nationalmuseet, Κοπεγχάγη 1957, , εικ.752, Baer, ό.π., Τα στρογγυλεμένα φύλλα, τα οποία έχουν θεωρηθεί συριακής ή ιρανικής προέλευσης, κοσμούν albarello στο Βρετανικό Μουσείο και κούπα σε ιδιωτική συλλογή, βλ. Soustiel, ό.π.(υποσημ.18), εικ. 239 και Αναφέρουμε, για παράδειγμα, δύο κούπες στο Μουσείο του Κουβέιτ με τις εναλλασσόμενες μαύρες και λευκές γραμμές στην εξωτερική πλευρά, βλ. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 384. Στην εξωτερική πλευρά των αγγείων του τύπου αποδίδεται, ακόμη, ταινία με σύστημα πετάλων, στοιχείο που απαντά, για παράδειγμα, σε δύο κούπες, η πρώτη στο Μουσείο του Hermitage (Lane, Later Islamic Pottery (υποσημ.3) εικ.4) και η δεύτερη στο Μουσείο του Κουβέιτ (Watson, Ceramics from Islamic Lands, 385). E. Atil, Ceramics from the World of Islam, κατάλογος έκθεσης, Freer Gallery of Art, Smithsonian Institution, Washington, D.C. 1973, 155, αριθ Soustiel, ό.π.,

6 ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Εικ. 3. Θραύσματα αγγείων με γραπτό διάκοσμο και ακτινωτά διάχωρα. Από τη Φονστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ και ΒΧΜ 10428). κυρίως του πρώτου μισού του Μου αιώνα που ήταν του συρμού. Άλλωστε, όπως είναι γνωστό, ο μαμελούκος σουλτάνος αλ-μόλικ αλ-νάσιρ Μουχαμάντ ιμπν Καλαούν είχε συνάψει συνθήκη με τους μογγόλους Ιλχανίδες ηγεμόνες κατά τη διάρκεια της τρίτης βασιλείας του στο διάστημα Πιθανολογείται, μάλιστα, ότι η ταχύτατη διάδοση του ύφους σε λιγότερο από πε νήντα χρόνια οφείλεται στη μετακίνηση ιρανών αγγειο πλαστών στην Αίγυπτο και τη Συρία34. Δείγματα της διάδοσης του ύφους των ιρανικών κεραμικών της επο χής των Ιλχανιδών ηγεμόνων στη Συρία και την Αίγυ πτο αποτελούν τα όστρακα που έχουν βρεθεί σε ανα σκαφές στις συριακές πόλεις Hama35, Baalbek36 και Τρί πολη37 και στη Φουστάτη της Αιγύπτου38. Στην ομάδα των αγγείων που μιμούνται τα ιρανικά κερα μικά εντάσσονται τρία όστρακα του Βυζαντινού Μουσεί ου, δωρεά του Αντώνη Μπενάκη και του Χριστόφορου Νομικού το έτος Έχουν αριθμό καταγραφής ΒΧΜ 10411, ΒΧΜ (Εικ.3) και ΒΧΜ (Εικ.4), προ έρχονται από τη Φουστάτη της Αιγύπτου και πιθανώς 39 αποτελούν προϊόντα αιγυπτιακών εργαστηρίων.η πό λη αυτή που βρίσκεται στα προάστια του Καΐρου, ιδρύ θηκε το 641 και αποτέλεσε την πρώτη πρωτεύουσα της ισλαμικής επαρχίας της Αιγύπτου.Η Φουστάτη ήταν ση μαντικό εμπορικό και βιοτεχνικό κέντρο την εποχή των Scanlon, «A Shard Count», ό.π.(υποσημ.23), 231. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 42, Riis - Poulsen, ό.π.(υποσημ.27), Βλ. F. Sarre, Keramik und andere Kleinfunde der islamischen Zeit von Baalbek, Βερολίνο-Λειψία H. Salamé-Sarkis, Contribution à l histoire de Tripoli et de sa région à l époque des croisades. Problèmes d histoire, d architecture et de céra- mique, Παρίσι 1980,193 κ.ε. To Baalbek και η Τρίπολη ανήκουν σή μερα στο Λίβανο. 38 Scanlon, «A Shard Count», ό.π., 231, εικ. 3k. 39 Κατά τη διάρκεια των ανασκαφικών εργασιών στη Φουστάτη εντοπίστηκαν αγγεία που μιμούνται την κεραμική τύπου Σουλτα ναμπάντ, βλ. Scanlon, «A Shard Count», ό.π.(υποσημ.23), Εικ. 4. Θραύσμα διάκοσμο. Από αγγείου με γραπτό τη Φονστάτη. βαθνγάλανο 14ος αι. (ΒΧΜ και μαύρο 10429). 181

7 ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ Φατιμιδών 40, ενώ οι επανειλημμένες καταστροφές που υπέστη το 1164, το 1169 και το 1171 δημιούργησαν προβλήματα στην παραγωγική διαδικασία.η περιοχή μετατράπηκε αργότερα σε σκουπιδότοπο 41.Αμέτρητα όστρακα αγγείων έχουν βρεθεί στους αμμόλοφους της Φουστάτης, ύψους συχνά 9 μ., από συλλέκτες αλλά και ερασιτέχνες ή επαγγελματίες αρχαιολόγους 42.Ανάμεσα τους τα όστρακα του Βυζαντινού Μουσείου καθώς και άλλα 87, ενώ εκατοντάδες όστρακα από τη Φουστάτη περιελάμβανε η συλλογή του Αντώνη Μπενάκη, τα οποία παρέμειναν στο ομώνυμο Μουσείο. Τα αγγεία ανήκουν στην τεχνική της γραπτής κεραμικής με διάκοσμο βαθυγάλανο και μαύρο κάτω από άχρωμη, διάφανη εφυάλωση.τα όστρακα με αριθ. ΒΧΜ και (Εικ.3) φέρουν στον πυθμένα ακτινωτά διάχωρα που εκτείνονται από κεντρικό ρόδακα και πληρούνται με ένστιγμους ανακαμπτόμενους βλαστούς ή επιγραφικό διάκοσμο και εναλλάσσονται με στιγμές συνήθως σε ομάδες των τεσσάρων.στην εξωτερική επιφάνεια απεικονίζονται παράλληλοι κύκλοι.παρόμοια διακόσμηση παρουσιάζουν αιγυπτιακά και συριακά αγγεία από τις ανασκαφές στη Hama 43, στην Τρίπολη 44 και στη Φουστάτη 45, πιθανώς προϊόντα τοπικών εργαστηρίων.στην ίδια ομάδα ανήκει και το ΒΧΜ (Εικ. 4).Ακτινωτά διάχωρα περιβάλλουν κεντρικό θέμα με ρόδακα και φύλλα ακτινωτά διατεταγμένα, με σπείρες και στιγμές στο εσωτερικό τους, διακόσμηση που συναντάται σε κούπα από συλλογή της Αμερικής 46 και σε θραύσματα από τις ανασκαφές στην Kom-el-Dikka της Αλεξάνδρειας 47 και της Hama 48. Πρότυπα των αιγυπτιακών και των συριακών θραυσμάτων αποτελούν τα ιρανικά κεραμικά, στα οποία η διακοσμητική επιφάνεια, καλυμμένη με διάφανη εφυάλωση, παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά γραπτά ακτινωτά διάχωρα και τα ένστιγμα φυλλώματα, όπως για παράδειγμα σε κούπες στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης της Αθήνας 49 και στο Μουσείο του Κουβέιτ 50.Το στυλ με διάχωρα, γνωστό ως «panel style», που πραγματεύονταν οι τεχνίτες των εργαστηρίων του Kashan στο πρώτο μισό του Μου αιώνα, αποτελούσε μέχρι πρόσφατα υποενότητα στην ταξινόμηση της κεραμικής τύπου Σουλταναμπάντ 51. Σε ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στον ελλαδικό χώρο έχει εντοπιστεί εισηγμένη γραπτή κεραμική με βαθυγάλανο και μαύρο διάκοσμο, προϊόντα εργαστηρίων της Συρίας ή της Αιγύπτου την εποχή της κυριαρχίας των μαμελούκων αξιωματούχων.αναφέρουμε την εύρεση δύο αγγείων πιθανώς συριακής προέλευσης, που αποκαλύφθηκαν στο νησί της Ρόδου και πιστοποιούν τις εμπορικές επαφές του νησιού με τον ισλαμικό κόσμο στα χρόνια της ιπποτοκρατίας 52.Το ένα φέρει 40 Επισημαίνουμε ότι πρωτεύουσα του κράτους των Φατιμιδών ήταν το Κάιρο.Η ίδρυση του το 969 συνδέεται με την κατάληψη της Αιγύπτου από τους σιίτες Φατιμίδες, βλ.μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), Στα τέλη του 12ου αιώνα διαπιστώνεται σημαντική μείωση της κεραμικής παραγωγής στη Φουστάτη, που πιθανώς οφείλεται σε υπολειτουργία των εργαστηρίων ή στη δραστηριοποίηση τους σε άλλη πόλη και συνδέεται με τις επανειλημμένες καταστροφές που υπέστη η πόλη.πιθανολογείται ότι ανέκαμψε στη συνέχεια, αφού έχουν βρεθεί κεραμικοί κλίβανοι που χρονολογούνται την εποχή των μαμελούκων αξιωματούχων.σύμφωνα με τις πηγές, η Φουστάτη είχε ερειπωθεί το 1427, όμως φαίνεται ότι δεν εγκαταλείφθηκε, βλ. Scanlon, «Mamluk Pottery», ό.π.(υποσημ.23), 124, και Scanlon, «A Shard Count», ό.π.(υποσημ.23), 222.Επίσης, για τα νεότερα δεδομένα βλ. R. Mason - E. Keall, «Petrography of Islamic Pottery from Fustat», JARCE 27 (1990), 169, 170, 181. R. Mason, «Medieval Egyptian Lustre-Painted and Associated Wares: Typology in a Multidisciplinary Study», JARCE 34 (1997), 234 κ.ε. 42 Οι πρώτες ανασκαφές που διενεργήθηκαν στην περιοχή πραγματοποιήθηκαν στη διάρκεια του μεσοπολέμου από τον Aly Bahgat ωστόσο, συστηματική υπήρξε η έρευνα υπό την εποπτεία του George Scanlon ο οποίος έσκαβε στην περιοχή για δεκαετίες, βλ. G Scanlon, «Fustat and the Islamic Art of Egypt», Archaeology 21 (1968), 188 κ.ε. 43 Ανάλογη διακόσμηση με τα όστρακα του Βυζαντινού Μουσείου παρουσιάζουν τα θραύσματα από τη δημοσίευση των Riis and Poulsen, ό.π.(υποσημ.28), , εικ.731,732,733, Salamé-Sarkis, ό.π.(υποσημ.37), πίν. LXI.2, LXIII Βλ.για παράδειγμα τα όστρακα από τη Φουστάτη τώρα στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης (ª. Jenkins, «Mamluk Underglaze-Painted Pottery: Foundations for Future Study», Muqarnas 2 (1984), πίν. la-b, 2b, 4a, 6d) ή στο Μουσείο του Κουβέιτ (Watson, Ceramics from Islamic Lands, 404, με αριθμούς ταξινόμησης LNS 885 Co, LNS 885 Ck). 46 Atil, ό.π.(υποσημ.32), 157, αριθ.69, που θεωρείται συριακής προελεύσεως. V. Francois, Céramiques médiévales à Alexandrie. Contribution à l histoire économique de la ville, Κάιρο 1999, πίν Riis and Poulsen, ό.π., εικ. 726,727, Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), 118, εικ.148. Watson, Ceramics from Islamic Lands, Lane, Later Islamic Pottery (υποσημ.3), 13, πίν.6a.για τα πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα, βλ. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 42,373, Μ.Μιχαηλίδου, «Εισηγμένη κεραμική στη Ρόδο στα χρόνια της Ιπποτοκρατίας ( )», Ρόδος χρόνια. Η πόλη της Ρόδου από την ίδρυση της μέχρι την κατάληψη από τους Τούρκους (1523), Πρακτικά Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου, Αθήνα 2000, τ.β', , πίν.165α-β και 165γ-δ. 182

8 ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Εικ. 5. Θραύσμα αγγείου με εγχάρακτο γεωμετρικό διάκο σμο. Από τη Φονστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ 25792). ακτινωτό διάκοσμο, καθώς μιμείται τα ιρανικά αγγεία με διακόσμηση σε διάχωρα, και το άλλο πιθανώς παρά σταση πτηνών σε βαθυγάλανο και μαύρο χρώμα, που αντιγράφει την κεραμική τύπου Σουλταναμπάντ της εποχής των μογγόλων Ιλχανιδών ηγεμόνων53. Παράλληλα, την εποχή της στρατιωτικής ολιγαρχίας των μαμελούκων αξιωματούχων ( )54 παράγο νται στην Αίγυπτο μεγάλες ποσότητες κεραμικών με εγ χάρακτα θέματα που παραπέμπουν σε έργα μεταλλοτε χνίας.επισημαίνουμε ότι η εγχάρακτη τεχνική εφαρ μόστηκε κατά κύριο λόγο σε έργα του Μου αιώνα ενώ από το 15ο αιώνα και εξής σταδιακά εγκαταλείπεται. Θραύσματα εγχάρακτων αγγείων έχουν βρεθεί σε μεγά λες ποσότητες στις ανασκαφές της Φουστάτης55, δείγ ματα των οποίων φυλάσσονται στο Βυζαντινό Μου σείο56. Από κόκκινο ή καστανοκόκκινο χονδρόκοκκο πηλό, τα αγγεία της ομάδας φέρουν λευκό επίχρισμα ο 53 Παρόμοιο διακοσμητικό ύφος παρουσιάζει, για παράδειγμα, φαρμακοδοχείο και όστρακα στο Μουσείο του Κουβέιτ, κατα σκευασμένα σε εργαστήρια της Συρίας ή της Αιγύπτου, βλ. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 400, όπου και βιβλιογραφία για το θέμα. 54 Περισσότερα στοιχεία για τους μαμελούκους αξιωματούχους, βλ., Venice et l Orient ( ), κατάλογος έκθεσης, Παρίσι 2006, 41,73.Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), Για την εγχάρακτη κεραμική της Αιγύπτου, βλ. A. Abd-Raziq, Εικ. 6. Θραύσμα αγγείου με πράσινη εφυάλωση και εγχάρα κτη επιγραφή. Από τη Φουστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ 25793). Εικ. 7. Θραύσμα αγγείου με εγχάρακτο διάκοσμο εξάκτινου αστεριού. Από τη Φουστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ 25791). «Notes on Islamic Graffito Ware of the Near East», AnnIsl IX (1970), Francois, ό.π.(υποσημ.47),26. R.- P. Gayraud, «La tradition orientale du sgraffito: entre Byzance et le monde islamique, la cas de l Égypte (Xe-XVe siècle)», 7o Διεθνές Συνέδριο Μεσσιανικής Κε ραμικής της Μεσογείου, Πρακτικά, Αθήνα 2003, Πρόκειται για τα αγγεία με α ρ ι θ. κ α τ α γ ρ α φ ή ς ΒΧΜ 10436, 10443, 25361, και 25366, 25350, 25758, 25772, 25774, και

9 ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ Εικ. 9. Θραύσμα αγγείου με εγχάρακτη Φουστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ 10436). Εικ. 8 Θραύσματα εγχάρακτων αγγείων με επιγραφή. τη Φουστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ και ΒΧΜ 10452). Από δε διάκοσμος χαράσσεται πάνω στην επιφάνεια με λε πτές γραμμές.σπανιότερα αφαιρείται μέρος του επιχρί σματος προκειμένου να προβληθεί ανοιχτόχρωμος ο διάκοσμος, όπως για παράδειγμα στο όστρακο ΒΧΜ (Εικ.5). Το εγχάρακτο θέμα χρωματίζεται με λευκό επίχρισμα ή με οξείδια μετάλλων, όπως χαλκού για την απόδοση του πράσινου χρώματος, σιδήρου για το καστανό και μαγγανίου για το κόκκινο, τα οποία πα ρακολουθούν πιστά και αναδεικνύουν το διάκοσμο Η τεχνική αυτή θυμίζει την επιπεδόγλυφη τεχνική των βυζαντι νών αγγείων, η οποία καθιερώνεται στα τέλη του 12ου και στο 13ο αιώνα.συναντάται σε λιγοστά εγχάρακτα κεραμικά της εποχής των Μαμελούκων. Gayraud, ό.π., 600. Scanlon, «A Shard Count», ό.π.(υποσημ.23), Scanlon, «Mamluk Pottery», ό.π.(υποσημ.23), Σημειώνουμε ότι στα αιγυπτιακά αγγεία της εποχής των Φατιμι δών κυριαρχεί ο εικονιστικός διάκοσμος με θέματα συχνά εμπνευ σμένα από την αυλή, βλ.μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), επιγραφή. Από τη Εφυάλωση κίτρινου χρώματος σε διαφορετικούς τό νους, καστανού και σπανιότερα πράσινου χρώματος (ΒΧΜ και ΒΧΜ 25791, Εικ.6 και 7) καλύπτει την επιφάνεια των αγγείων59. Στη διακόσμηση των εγχάρακτων κεραμικών της επο χής των Μαμελούκων κυριαρχούν οι επιγραφές, σε αντί θεση με τον εικονιστικό διάκοσμο ο οποίος είναι αρκετά περιορισμένος60. Οι επιγραφές χαράσσονται άλλοτε στο κεντρικό μετάλλιο (ΒΧΜ 25793,10443,10452, Εικ.6 και 8 αντίστοιχα) και άλλοτε σε πλατιές ζώνες γύρω από το χείλος, εσωτερικά και εξωτερικά (ΒΧΜ 10436, Εικ.9 και ΒΧΜ 25361, Εικ.10).Συχνά συνδυάζονται με εμβλήμα τα, όπως για παράδειγμα στο όστρακο με αριθ.βχμ 25772, όπου το κυκλικό έμβλημα, διηρημένο σε τρία ίσα μέρη, συνοδεύεται από επιγραφή που αναφέρεται στον κύριο, τον άρχοντα (Εικ. II) 61.Επιγραφές που εμπεριέ χουν τιμητικούς τίτλους συναντάμε συχνά, ενώ κάποιες άλλες αναφέρονται σε ευχές, ύμνους, προσευχές ή εγκώ μια προς τον κάτοχο τους, το σουλτάνο, το Θεό62. Γεωμετρικά σχέδια αναπτύσσονται στην εσωτερική επι- 61 Στο χείλος του αγγείου διαβάζουμε από δεξιά προς τα αριστερά τις λέξεις: [li] maula, δηλαδή «στον αφέντη», στη μέση li maulawi, δηλαδή «στον κύριο-άρχοντα», ενώ η τρίτη λέξη, που είναι κομμέ νη, διαβάζεται alh. 62 Στον πυθμένα του θραύσματος ΒΧΜ (Εικ.10) η επιγρα φή μεταγράφεται μάλλον ως...ana almakhdumi al..., δηλαδή «του υπηρετούμενου».για την ανάγνωση των επιγραφών ευχαριστώ τον ιστορικό κ.μωχάμετ Παναχή και την επιμελήτρια του Μου σείου Ισλαμικής Τέχνης κ.μίνα Μωραΐτου.

10 ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Εικ. 10. Θραύσμα κτη επιγραφή. Από από χείλος μεγάλου τη Φουστάτη. αγγείου με 14ος αι. (ΒΧΜ Εικ. 11. Θραύσμα αγγείου ρακτες επιγραφές. Από τη Φουστάτη. με μαμελουκικό έμβλημα 14ος αι. (ΒΧΜ εγχάρα 25361). και εγχά 25772). Εικ. 12. Θραύσματα ση. Από τη Φουστάτη. εγχάρακτων αγγείων με φυτική 14ος au (ΒΧΜ και ΒΧΜ διακόσμη 25774). φάνεια των κεραμικών αλλά και σε ζώνες που περιτρέ χουν την εξωτερική επιφάνεια γύρω από το χείλος, όπως για παράδειγμα στα αγγεία με αριθ.βχμ 25792, 25790,25774 (Εικ.5 και 12). Στο εικονογραφικό λεξιλόγιο της ομάδας καταγράφο νται απεικονίσεις ζώων, όπως σκύλου που κοσμεί το θραύσμα ΒΧΜ και ψαριών στο όστρακο ΒΧΜ (Εικ.13), θέματα που απαντούν σποραδικά σε θραύσματα αγγείων από τις ανασκαφές της Kom-el- Dikka63 και της Φουστάτης στην Αίγυπτο 6 4. Οι απεικο νίσεις ζώων συνδέονται με μαμελουκικά εμβλήματα, όπως για παράδειγμα το λιοντάρι που πιθανώς κο σμούσε το οικόσημο του σουλτάνου Baybars Α ή ο αε τός, διάσημο αξιωματούχου της μαμελουκικής αυλής 65. Διαφορετικά, ωστόσο, είναι τα εμβλήματα που αποδί δονται σε κεραμικά του Βυζαντινού Μουσείου.Το αγ γείο με αριθ.βχμ (Εικ.14) κοσμείται με την πε τσέτα, πιθανώς οικόσημο του αρχιθαλαμηπόλου 66, που 63 (υποσημ.2), εικ.111 και 158 αντίστοιχα. Scanlon, «A Shard Count», ό.π.(υποσημ.23), 225.Επίσης, αναφέ ρουμε το ξίφος που θεωρείται το σύμβολο του οπλοποιού, το πο τήρι του οινοχόου, η στρογγυλή τράπεζα του δοκιμαστή.σημειώ νουμε ότι τα οικόσημα των Μαμελούκων είναι διάσημα αξιώμα τος και όχι οικογενειακά εμβλήματα που κληρονομούνται, βλ. Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), 99. Francois, ό.π., εικ. 78,79. Waltson, CeramicsfromIslamic Lands, 413. A. Bahgat and F. Massoul, La ceramique musulmane de l Égypte, Musée Arabe, Κάιρο 1930, πίν. XLIX, αριθ.4. Αναφέρουμε ένα ακόμη αγγείο που κοσμείται με ψάρι στον πυθμένα και συνδυάζεται με μακροσκελή επιγραφή στο χεί λος, βλ. Lane, Early Islamic Pottery (υποσημ.20), εικ.34b. 65 Αναφέρουμε για παράδειγμα δύο αγγεία στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης με αριθ.καταγραφής και 599, βλ.μπαλλιάν, ό.π

11 ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ Εικ. 13. Θραύσματα αγγείων με εγχάρακτη παράσταση σκύλου και ψαριών. Από τη Φονστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ και ΒΧΜ 25350). Εικ. 14 Θραύσματα αγγείων με εγχάρακτο έμβλημα και κρινάνθεμο. Από τη Φονστάτη. 14ος αι. (ΒΧΜ και 25366). συναντάται σε πλήθος αγγείων 67.Παράλληλα, δίσκος διηρημένος σε τρία ίσα τμήματα απαντά στο όστρακο ΒΧΜ (Εικ.11) και το κρινάνθεμο χαράσσεται στο ΒΧΜ (Εικ.14).Σημειώνουμε ότι στα διάσημα των υψηλόβαθμων και χαμηλόβαθμων αξιωματούχων, όπως και στις επιγραφές με τους τιμητικούς τίτλους, εκφράζεται η αυστηρή οργάνωση του κράτους των Μαμελούκων και η εμμονή της αυλής στην κοινωνική τάξη και την ιεραρχία 70.Συμπληρώνουμε, ακόμη, ότι τα κεραμικά χαμηλής ποιότητας, που φέρουν επιγραφές και διάσημα της στρατιωτικής αριστοκρατίας, δεν προορίζονταν συνήθως γι αυτή.κάποια αποτε- 67 Αναφέρουμε για παράδειγμα αγγείο στο Μουσείο του Κουβέιτ, (υποσημ.47), εικ.67, και σε αγγείο στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης, Μπαλλιάν, ό.π.(υποσημ.2), 123, εικ.159. Waltson, Ceramics from Islamic Lands, 412.Επίσης, Bahgat - Massoul, 69 ό.π.(υποσημ.64), πίν. XLIX αριθ.8. Bahgat - Massoul, ό.π., πίν. XLIX αριθ.2.μπαλλιάν, ό.π., Ο ίδιος θυρεός απαντά για παράδειγμα σε όστρακο από τις Μπαλλιάν, ό.π., 123. ανασκαφές στο Kom el-dikka της Αλεξάνδρειας, βλ. Francois, ό.π. 186

12 ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Εικ. 15. Θραύσματα αγγείων κολλημένα μεταξύ τους. Από τη Φουστάτη. 15ος αι. (ΒΧΜ 25909). Εικ. 16. Θραύσματα αγγείων με γραπτή φυτική διακόσμηση. Από τη Φουστάτη. 15ος αι. (ΒΧΜ 10450). λούν ειδικές παραγγελίες και κατασκευάζονταν σε μεγάλες ποσότητες προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες εστίασης των υπηρετών και των στρατιωτών της μαμελουκικής στρατιωτικής ολιγαρχίας, ενώ κάποια άλλα προωθούνταν προς πώληση στις αγορές 71. Στα αιγυπτιακά εργαστήρια του 15ου αιώνα σταδιακά φθίνει και τελικά εγκαταλείπεται η παραγωγή αγγείων με εγχάρακτο διάκοσμο, ενώ αντίθετα συνεχίζεται η κατασκευή κεραμικών ζωγραφισμένων με βαθυγάλανο και μαύρο χρώμα ή μόνο βαθυγάλανο 72.Αντιπροσωπευτικά της πρώτης ομάδας είναι τα κολλημένα μεταξύ τους όστρακα ΒΧΜ από τη Φουστάτη (Εικ.15), Εικ Θραύσμα αγγείου με γραπτή φυτική διακόσμηση και η υπογραφή (ΒΧΜ 10451). του κεραμέα Ghazal. Από τη Φουστάτη. 15ος αι. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 408, Στα εργαστήρια της Συρίας η παραγωγή κεραμικής μόνο με βαθυγάλανο ή με βαθυγάλανο και μαύρο διάκοσμο κάτω από διάφανη εφυάλωση συνεχίζεται μέχρι το 1400/1 που ο Ταμερλάνος λεηλατεί τη Δαμασκό, βλ.πρόχειρα R. E. Mack, Bazzar to Piazza, Islamic Trade and Italian Art, , Berkeley, Los Angeles - Λονδίνο 2002,

13 ΜΑΡΙΑ ΜΠΟΡΜΠΟΥΔΑΚΗ Εικ Θραύσμα αγγείου με γραπτή διακόσμηση σχημ Ghaibi. Από τη Φονστάτη. 15ος αι. (ΒΧΜ 10448). που αποτελούν απορρίμματα της κεραμικής δραστηριό τητας και πιθανώς πιστοποιούν τη λειτουργία τοπικών εργαστηρίων κατά τη διάρκεια της βασιλείας των μαμε λούκων αξιωματούχων 73.Στην πίσω όψη φέρουν λογχόσχημα φύλλα που εμφανίζονται επίσης στο όστρακο ΒΧΜ (Εικ.16) με φυτική διακόσμηση σε βαθυγά λανο και μαύρο χρώμα στην εσωτερική επιφάνεια, αλλά και σε όστρακο από το Μουσείο του Κουβέιτ 74. Μεγαλύτερη απήχηση στον ισλαμικό κόσμο είχε, ωστό σο, ο γραπτός βαθυγάλανος διάκοσμος κάτω από διά φανη, άχρωμη εφυάλωση, που αποτυπώνεται σε κερα μικά αγγεία από εργαστήρια της Συρίας και της Αιγύ πτου το 15ο αιώνα.σημειώνουμε για παράδειγμα το μι κροσκοπικό όστρακο ΒΧΜ (Εικ.17-18) από λευ κό πηλό υαλώδους υφής.πάνω στο λευκό επίχρισμα γράφεται ζεύγος φρούτων ζωγραφισμένα στο μπλε του κοβαλτίου.το μοτίβο αυτό απαντά συχνά σε κεραμικά 73 Έχει υποστηριχθεί ότι την εποχή αυτή λειτουργούσαν τα κερα μικά εργαστήρια στη Φουστάτη, βλ. Α. Bahgat, «Les fouilles de Foustat: Découverte d un four de potier arabe datant du XVIe siècle», BIE 8 (1914), Watson, Ceramics from Islamic Lands, 424. Για τον Ghaibi βλ. Α. Abel, Ghaibi et les grand faienciers égyptiens d époque mamelouke, Κάιρο 1930, Bahgat - Massoul, ό.π. (υπο σημ.65), 76. Lane, Later Islamic Pottery (υποσημ.3), 31. To μοτίβο με το ζεύγος των φρούτων απαντά σε όστρακο από τη Φουστάτη που βρίσκεται στο Μουσείο του Καίρου, βλ. Bahgat - Massoul, ό.π., 188 πτηνού και η υπογραφή πιθανώς του κεραμέα που κατασκευάζονταν από το γνωστό αιγύπτιο κερα μέα Gaibi ή το εργαστήριο του που λειτουργούσε κατά τη διάρκεια του 15ου αιώνα 7 5. Ωστόσο, το όστρακο ΒΧΜ του Βυζαντινού Μουσείου φέρει την υπο γραφή του αιγυπτίου καλλιτέχνη Ghazal76 (Εικ.18), ο οποίος συχνά αντλούσε μοτίβα από το διακοσμητικό θεματολόγιο της σχολής του Ghaibi 77.Την πρακτική της υπογραφής στη βάση του αγγείου ακολουθούσαν αρ κετοί αιγύπτιοι κεραμείς της εποχής των Μαμελούκων, αναβιώνοντας μια παλαιότερη συνήθεια που συναντά ται ήδη από την εποχή της δυναστείας των Φατιμιδών, σε μικρότερη, ωστόσο, κλίμακα. Όστρακο με βαθυγάλανο διάκοσμο σχηματοποιημέ νου πτηνού (ΒΧΜ 10448, Εικ.19-20) περιλαμβάνεται επίσης στη συλλογή του Μουσείου.Στη βάση του αγ γείου διαβάζουμε την υπογραφή πιθανώς του αιγυ πτίου κεραμέα Ghaibi (Εικ.20), το εργαστήρι του οποίου πίν.χχχιχ.4. Σε πολλά μουσεία φυλάσσονται όστρακα με το όνομα του Ghazal στη βάση του αγγείου.αναφέρουμε, για παράδειγμα, το Ισλαμικό Μουσείο του Βερολίνου (Ε. Kuhnel, Minor Arts of Islam, Νέα Υόρκη 1971,129, εικ.95) και το Εθνικό Μουσείο του Κουβέιτ (Watson, CeramicsfromIslamic Lands, 418,419, όστρακο με αριθ.τα ξινόμησης LNS 1035 Ce). 77 Στις συλλογές του Μουσείου του Καΐρου υπάρχουν όστρακα από αγγεία του Ghazal με το μοτίβο των δύο φρούτων, βλ. Abel, ό.π., 27,78, αριθ

14 ΙΣΛΑΜΙΚΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ συχνά κατασκεύαζε κεραμικά με το συγκεκριμένο θέμα 78.Το μοτίβο, που υιοθετείται στα κινέζικα κεραμικά 79, επαναλαμβάνεται στα ισλαμικά αγγεία τύπου Σουλταναμπάντ, όπως για παράδειγμα σε κούπα που βρίσκεται στο Λος Άντζελες και φέρει στην εσωτερική επιφάνεια τέσσερις φοίνικες 80, αλλά και σε πινάκιο από τη Συρία του 15ου αιώνα 81. Στην ομάδα των κεραμικών με το βαθυγάλανο διάκοσμο είναι εμφανής η επίδραση της εισηγμένης στον ισλαμικό κόσμο κινέζικης πορσελάνης που φέρει γραπτό διάκοσμο σε βαθυγάλανο χρώμα, της εποχής Yuan ( ) και Ming ( ).Η χρωματική παλέτα του κυανού-λευκού σε συνδυασμό με τά κινέζικα θέματα υιοθετήθηκε από τους μουσουλμάνους κεραμουργούς της Αιγύπτου, της Συρίας και της Περσίας από τα τέλη του 14ου και καθ όλη τη διάρκεια του 15ου αιώνα 82.Τα κεραμικά αυτού του τύπου είχαν μεγάλη διάδοση στο χώρο της μεσογειακής λεκάνης.στον ελλαδικό χώρο, σε ανασκαφές που διενεργήθηκαν στο Ηράκλειο Κρήτης 83 και στη Ρόδο 84, εντοπίστηκαν δείγματα της ομάδας, ενώ παράλληλα κεραμική με βαθυγάλανο διάκοσμο έχει βρεθεί σε ιταλικές πόλεις 85 όπου, σύμφωνα με επίσημες καταγραφές του τέλους του Μου και του 15ου αιώνα, αγγεία από τη Συρία και την Αίγυπτο πωλούνταν σε καταστήματα, για να βρουν στη συνέχεια τη θέση τους στα σπίτια των εύπορων αστών 86. Η σύντομη μελέτη ομάδας ισλαμικών αγγείων που περιλαμβάνονται στις συλλογές του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου της Αθήνας και χρονολογούνται στο 14ο και το 15ο αιώνα αποτελεί μια πρώτη προσέγγιση ενός θέματος που διστακτικά βρίσκει τη θέση του στην ελληνική βιβλιογραφία. Abel, ό.π., πίν. ΧΙΙΙ.61. Επίσης βλ. Watson, Ceramics from Islamic Lands, 418, 419, όστρακο με αριθ.ταξινόμησης LNS 1036 Cg.Σημειώνουμε ότι στη βάση του αγγείου του Βυζαντινού Μουσείου με αριθ.βχμ πιθανώς αναγνωρίζεται η υπογραφή του γνωστού Ghaibi, γραμμένη πρόχειρα χωρίς τους τόνους που κανονικά θα έπρεπε να συνοδεύουν το όνομα.ανάλογες υπογραφές του γνωστού κεραμέα σώζονται σε θραύσματα του Μουσείου Ισλαμικής Τέχνης.Ευχαριστώ την κ.μωραΐτου για την υπόδειξη των συγκεκριμένων κεραμικών και την ανάγνωση της υπογραφής. 79 Το μοτίβο του σχηματοποιημένου πτηνού-φοίνικα είχε μεγάλη απήχηση στις κινέζικες πορσελάνες του 15ου-16ου αιώνα, αν και εμφανίζεται ήδη από το 14ο αιώνα, βλ. Blue and White, Chinese Porcelain and its Impact on the Western World, κατάλογος έκθεσης (επιστημ.επιμ. J. Carswell), The David and Alfred Smart Gallery, The University of Chicago 1985,88. The Legacy of Genghis Khan (υποσημ.16), 178, εικ Blue and White, ό.π Lane, Later Islamic Pottery, ό.π.(υποσημ.3), Μπαλλιάν, ό.π. (υποσημ.2), 125.Για τη μεγάλη επίδραση που είχε ο βαθυγάλανος διάκοσμος των κινέζικων πορσελάνινων αγγείων στα κεραμικά του ισλαμικού κόσμου, βλ. J. Carswell, «Blue-and-White in China, Asia and the Islamic World», Blue and White (υποσημ.79), Πρόκειται για την κούπα με αριθμό καταγραφής ΑΠ 631 που εκτίθεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, βλ. Πηλός και χρώμα, Νεώτερη κεραμική τον ελλαδικού χώρου (επιστημ.επιμ.μ. Μπορμπουδάκη), κατάλογος έκθεσης, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Αθήνα 2007, αριθ.68. Το αγγείο έχει θεωρηθεί προϊόν συριακού εργαστηρίου, βλ.ν.πούλου, «Στιγμές από την ιστορία του Ηρακλείου.Από την πρωτοβυζαντινή εποχή έως την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας (7ος-19ος αι.)», Ηράκλειο. Η άγνωστη ιστορία της αρχαίας πόλης (επιστημ.επιμ. Α.Ιωαννίδου-Καρέτσου), Ηράκλειο 2008,187, εικ Πρόκειται για το φαρμακοδοχείο με αριθ.καταγραφής ΠΧ 285, συριακού πιθανότατα εργαστηρίου, βλ.μιχαηλίδου, ό.π.(υποσημ.52), 420, πίν.164ε-στ. F. Saccardo, L Lazzarini, M. Munarini, «Ceramiche importate a Venezia e nel Veneto tra XI e XIV secolo», 7ο Διεθνές Συνέδριο Μεσαιωνικής Κεραμικής της Μεσογείου, Πρακτικά, Αθήνα 2003, 402, εικ Πιστεύεται ότι στη Συρία ή την Αίγυπτο παράγονταν κεραμικά που προορίζονταν για την αγορά της Ιταλίας. Η άποψη αυτή ενισχύεται από την κατασκευή ενός φαρμακοδοχείου, του πρώτου μισού του 15ου αιώνα, τώρα στο Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών στο Παρίσι, στο οποίο βαθυγάλανος διάκοσμος συνδυάζεται με το κρινάνθεμο, έμβλημα της Φλωρεντίας, βλ. Mack, ό.π. (υποσημ. 72),

15 Maria Borboudaki ISLAMIC VASES FROM THE COLLECTION OF THE BYZANTINE AND CHRISTIAN MUSEUM, ATHENS T he article presents one group of Islamic vases in the Collection of the Byzantine and Christian Museum, which are dated to the fourteenth and fifteenth centuries. The most impressive piece is the bowl inv. no. BXM (Figs 1 and 2), which was formerly in the possession of the Armenian collector Dikran Kelekian. Decorating the bottom of the bowl, on a coat of white slip, are rotating fish painted in white as if in relief. The bowl belongs to a category of ceramics of Sultanaban type, a name linked with the homonymous city in Persia. Modern research attributes Sultanabad ware to workshops in Kashan, during the period of domination of the Mongol Ilhanid rulers, who in the mid-thirteenth century conquered territories in Iran, Asia Minor and Iraq. The Iranian vases were traded in the markets of Egypt and Syria during the period of domination by Mamluk officials and had a considerable influence on local ceramic production, mainly of the first half of the fourteenth century, which was in vogue. The diffusion of the style of Iranian ceramics is exemplified by three sherds donated by Antonis Benakis to the Byzantine and Christian Museum, and which are possibly products of Egyptian workshops. They belong to the technique of painted pottery with deep blue and black decoration under a transparent glaze, in the Panel Style (with radiate panels on the bottom), and are dated in the fourteenth century (Figs 3 and 4). In the period of the military oligarchy of Mamluk officials ( ), large quantities of ceramics with incised or sgraffito decoration, alluding to creations in metalwork, were produced in Egypt. Fragments of sgraffito vases have been found in abundance in excavations at Fustat, which are represented in the Byzantine Museum and are dated to the fourteenth century. Predominant in the decoration of Mamluk sgraffito vases are inscriptions (Figs 6, 8, 9 and 10), frequently combined with emblems-coats of arms (Fig. 10), while pictorial decoration is rather restricted. It should be noted that in the insignia of high-rank and low-rank officials, as also in the inscriptions with honorary titles, the strict organization of the Mamluk State and the court s insistence on social order and hierarchy are expressed. In the fifteenthcentury Egyptian workshops, production of sgraffito vases gradually waned and was finally abandoned, whereas, on the contrary, the production of ceramics with under-glaze deep blue or black painted designs continued, examples of which are preserved in the Museum (Figs 15 and 16). Vases with the signatures of the Egyptian potters Gazal (Figs 16-18) and possibly the well-known Gaibi are included in the Museum s collection (Figs 19 and 20). Obvious in this group is the influence of Chinese porcelain painted in cobalt blue, of the Yuan ( ) and Ming ( ) dynasties, which was imported to the Islamic world. Ceramics of this type enjoyed wide dissemination throughout the Mediterranean Basin. 190

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη του γυαλιού και οι περιπέτειές της

Η τέχνη του γυαλιού και οι περιπέτειές της ΔΑΜΑΣΚΟΣ Φωτ ΘΠ apan.gr Αρχείο της Πολιτιστικής Εταιρείας Πανόραμα apan.gr Η τέχνη του γυαλιού και οι περιπέτειές της Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23-79 μ.χ.) τοποθετεί στη Συρία την ιστορία της ανακάλυψης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Τα αρχαία της Κατοχής

Τα αρχαία της Κατοχής Τα αρχαία της Κατοχής Σπερχειάδα 7 Απριλίου 2016 Σαράντος Θεοδωρόπουλος ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΚΑΗΣ Ο ΠΟΘΟΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΣ ΤΟΥΣ 1939 Ο Δρ. Γκαίμπελς επισκέπτεται την Αρχαιότητες στην Αθήνα 1940 ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική ενός μεσοβυζαντινού λιμανιού της Μακεδονίας. Η περίπτωση του Κίτρους

Η κεραμική ενός μεσοβυζαντινού λιμανιού της Μακεδονίας. Η περίπτωση του Κίτρους Η κεραμική ενός μεσοβυζαντινού λιμανιού της Μακεδονίας. Η περίπτωση του Κίτρους Ευτέρπη ΜΑΡΚΗ, Ευαγγελία ΑΓΓΕΛΚΟΥ, Μαρία ΧΕΙΜΩΝΟΠΟΥΛΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 271-282 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Μαρκή - E.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ.

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΨΗΦΙΔΩΤΑ ΚΑΙ Η ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ. ΠΟΜΠΗΪΑ : ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΑ ΔΡΟΣΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΡΥΣΗ ΛΕΚΑΝΗ Ψηφιδωτό του 2ου στυλ Το μωσαϊκό αυτό προέρχεται από την ομώνυμη οικία και έχει

Διαβάστε περισσότερα

Να μάθουν τις βασικές έννοιες αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση Να γνωρίσουν τα κράτη μέλη που την αποτελούν Να αναλύσουν τα χρώματα και τα σύμβολα

Να μάθουν τις βασικές έννοιες αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση Να γνωρίσουν τα κράτη μέλη που την αποτελούν Να αναλύσουν τα χρώματα και τα σύμβολα Να μάθουν τις βασικές έννοιες αναφορικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση Να γνωρίσουν τα κράτη μέλη που την αποτελούν Να αναλύσουν τα χρώματα και τα σύμβολα των σημαιών τους Να εντοπίσουν τα σύμβολά της Ε.Ε. (σημαία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ CYPRUS COMPUTER SOCIETY ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 19/5/2007

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ CYPRUS COMPUTER SOCIETY ΠΑΓΚΥΠΡΙΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 19/5/2007 Οδηγίες: Να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις. Αν κάπου κάνετε κάποιες υποθέσεις να αναφερθούν στη σχετική ερώτηση. Όλα τα αρχεία που αναφέρονται στα προβλήματα βρίσκονται στον ίδιο φάκελο με το εκτελέσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Pages 4-5 Pages 6-7 Pages 8-9 Pages 10-11 Pages 12-13 Pages 14-15 Pages 16-17. Pages 18-19 Pages 20-21 Pages 22-23 Pages 24-25 Page 26-27 Page 28-29

Pages 4-5 Pages 6-7 Pages 8-9 Pages 10-11 Pages 12-13 Pages 14-15 Pages 16-17. Pages 18-19 Pages 20-21 Pages 22-23 Pages 24-25 Page 26-27 Page 28-29 C O N T E N T S Pressed Traditional Style Παραδοσιακού Τύπου Pages 4-5 Pages 6-7 Pages 8-9 Pages 10-11 Pages 12-13 Pages 14-15 Pages 16-17 Pages 18-19 Pages 20-21 Pages 22-23 Pages 24-25 Page 26-27 Page

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

η ποιότητα / quality Εγγύηση Αυθεντικότητας Authenticity Guarantee

η ποιότητα / quality Εγγύηση Αυθεντικότητας Authenticity Guarantee η ποιότητα / quality Η ποιοτική υπεροχή των προϊόντων της ΤΕΧΝΗ ΠΑΝΤΕΛΟΣ τεκμηριώνεται από πιστοποιητικά και μετρήσεις των μεγαλύτερων διεθνών ινστιτούτων. Όλα τα σχετικά έγγραφα βρίσκονται στο έντυπο

Διαβάστε περισσότερα

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Δες τη λύση! Λύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

γεύσεις Αρχαίων και Βυζαντινών Δες τη λύση! Λύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Δες τη λύση! Αρχαίων και Βυζαντινών

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 28, 2007 Η ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΕΝΟΣ ΜΕΣΟΒΥΖΑΝΤΙΝΟΥ ΛΙΜΑΝΙΟΥ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΚΙΤΡΟΥΣ ΜΑΡΚΗ Ευτέρπη Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΑΓΓΕΛΚΟΥ Ευαγγελία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Β 5 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Των μαθητριών: Στέλλα Κουρκουρίδου Μαρίνα Κουσικιάν ΑΝΔΡΙΑΝΑ ΓΙΑΝΤΟΥΡΗ ΧΡΥΣΑ ΑΝΤΕΜΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΟΥΖΟΥΝΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΑΝΤΩΝΙΟΥ Υπεύθυνη Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα»

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Εκπαιδευτικό πρόγραμμα: «Αγώνες: δράση και θέαμα» Υλικό για προαιρετική ενασχόληση των μαθητών πριν και μετά την επίσκεψη στο Μουσείο Ακρόπολης. Κατά την επίσκεψη της σχολικής σας ομάδας στο Μουσείο Ακρόπολης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2012 «Ευρώπη μια Κοινή Κληρονομιά» 28-30 Σεπτεμβρίου 2012 Υλικός & Άυλος Πολιτισμός : Κρίσεις - Συνέχειες και Ασυνέχειες ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για το διάστημα Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη 2310247570-6978 315324 info@stefanieveldemiri.com Η επαγγελματική εξειδίκευση της Στεφανίας Βελδεμίρη που αφορά τη συντήρηση αρχαιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής.

Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής. Ντ. Ούρεμ-Κώτσου, Ά. Παπαϊωάννου, T. Silva, Φ. Αδακτύλου, Μ. Μπέσιος Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής. Στην εργασία αυτή επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό

clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό clayart international Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία για την προβολή και προώθηση της σύγχρονης τέχνης του πηλού στην Ελλάδα και το εξωτερικό Η εταιρία clayart international στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Μουσείο Ισλαµικής Τέχνης

Το νέο Μουσείο Ισλαµικής Τέχνης ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Το νέο Μουσείο Ισλαµικής Τέχνης Οι συλλογές της ισλαµικής τέχνης του Μουσείου Μπενάκη συγκαταλέγονται στις σηµαντικότερες διεθνώς, καλύπτοντας δεκατρείς αιώνες καλλιτεχνικής δηµιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Το περίτεχνο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου με τα πλευρικά τμήματά του Α Ν Α Δ Ε Ι Ξ Η Τ Ω Ν Μ Ε Τ Α Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Ω Ν Μ Ν Η Μ Ε

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ 1. Τα πολύ παλιά χρόνια, όταν οι άνθρωποι δημιούργησαν οικισμούς, άρχισαν να καλλιεργούν τη γη και να εκτρέφουν ζώα. Επειδή τα μέταλλα δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμα, οι συναλλαγές τους

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

1,99 2,99 1,50. Προτάσεις διακόσμησης. 8εκ. Γυάλινος στρατιώτης 14εκ. Γυάλινη μπάλα 8εκ. Μεταλλικό κουδουνάκι 5εκ. 1, Πάνινο δεντράκι

1,99 2,99 1,50. Προτάσεις διακόσμησης. 8εκ. Γυάλινος στρατιώτης 14εκ. Γυάλινη μπάλα 8εκ. Μεταλλικό κουδουνάκι 5εκ. 1, Πάνινο δεντράκι Χριστούγεννα 2016 2 ΣΤΟΛΙΣΜΟΣ ΔΕΝΤΡΟΥ Προτάσεις διακόσμησης - 2016 Πάνινο δεντράκι 8εκ. (Κωδ. 0341821) Γυάλινος στρατιώτης 14εκ. (Κωδ. 0341767) Γυάλινη μπάλα 8εκ. Μεταλλικό κουδουνάκι 5εκ. 1,50 (Κωδ. 0341772)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3 Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία Μάθημα 3 Τα αρχιτεκτονικά σύμβολα αποτελούν μια διεθνή, συγκεκριμένη και απλή γλώσσα. Είναι προορισμένα να γίνονται κατανοητά από τον καθένα, ακόμα και από μη ειδικούς.

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίµιο αποτελείται από 2 µέρη (Α και Β), 5 σελίδες Α4

Το εξεταστικό δοκίµιο αποτελείται από 2 µέρη (Α και Β), 5 σελίδες Α4 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΣΧΕ ΙΟ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΣΧΕ ΙΟ ΜΟ ΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΤΕΤΑΡΤΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε!

Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε! Δάσκαλοι και μαθητές Παίζουμε και μαθαίνουμε! Συντελεστές: Γιάννης Π. Κρόκος - Μαθηματικός Βασίλης Τσιλιβής Μαθηματικός Φιλίππια Γαλιατσάτου - Δασκάλα Πολιτικός Μηχανικός «Η επίλυση των προβλημάτων & των

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Alpha C.K. ART GALLERY Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Στας Παράσκος Το Ημερολόγιο του Δον Καβάλλο Λευκωσία, Οκτώβριος 2013 Εξώφυλλο Festival

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ

Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ Η ΓΑΛΛΙΑ ERASMUS + ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2016-2017 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΑΛΛΙΑ Η Γαλλία είναι μία μεγάλη χώρα της δυτικής Ευρώπης. Ο πληθυσμός της ανέρχεται στα 66,6 εκατομμύρια και το νόμισμα της είναι το ευρό.

Διαβάστε περισσότερα

Το 1953 το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και οι 2 βουλές έγιναν μία με 179 έδρες, ενώ δόθηκε στις γυναίκες το δικαίωμα συμμετοχής στην κυβέρνηση.

Το 1953 το σύνταγμα αναθεωρήθηκε και οι 2 βουλές έγιναν μία με 179 έδρες, ενώ δόθηκε στις γυναίκες το δικαίωμα συμμετοχής στην κυβέρνηση. Στους ναπολεόντειους πολέμους, η Δανία υπήρξε σύμμαχος του Μεγάλου Ναπολέοντα με αποτέλεσμα κατά την ειρήνη του Κίελου (1813) να χάσει τη Νορβηγία, που παραχωρήθηκε στην Σουηδία. Το 1864 ο Γερμανός Βίσμαρκ,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης Μορφή της σύνθεσης Δομή της σύνθεσης ΟΠΤΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ Βασικό λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΒΡΩΣΗ-ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ. Τα κεραμικά

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΒΡΩΣΗ-ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ. Τα κεραμικά ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΒΡΩΣΗ-ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ Τα κεραμικά Γενικά χρηστικά αντικείμενα που εξυπηρετούν βασικές ανθρώπινες ανάγκες - αποθήκευση υγρών και στερεών,

Διαβάστε περισσότερα

Αστικά όρια: το εσωτερικό και το περιφερειακό τοπίο της πόλης

Αστικά όρια: το εσωτερικό και το περιφερειακό τοπίο της πόλης Αστικά όρια: το εσωτερικό και το περιφερειακό τοπίο της πόλης Κωνσταντίνος Μωραϊτης Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Άδεια Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: ΥΦΑΣΜΑΤΙΝΑ ΕΙΔΗ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: ΥΦΑΣΜΑΤΙΝΑ ΕΙΔΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. ΤΑΜΕΙΟ ΑΡΧ/ΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ Ταχ. Δ/νση : Ελευθ. Βενιζέλου 57 Ταχ. Κώδ : 105 64 Αθήνα Δ/νση : Διοικητικού Τμήμα : Λογιστηρίου Γραφείο Πολιτιστικών Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 6 Προσομοίωση και επίλυση Επίπεδων Πλακών

Παράδειγμα 6 Προσομοίωση και επίλυση Επίπεδων Πλακών Παράδειγμα 6 Προσομοίωση και επίλυση Επίπεδων Πλακών 2 Σημείωση Η ACE-HELLAS στο πλαίσιο της ανάπτυξης και βελτιστοποίησης των προϊόντων της, και συγκεκριμένα της εφαρμογής SCADA Pro, δημιούργησε τη νέα

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: ΕΙΔΗ ΑΠΟ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΔΑ: ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ: ΕΙΔΗ ΑΠΟ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠ.ΠΟ.ΠΑΙ.Θ. ΤΑΜΕΙΟ ΑΡΧ/ΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ Ταχ. Δ/νση : Ελευθ. Βενιζέλου 57 Ταχ. Κώδ : 105 64 Αθήνα Δ/νση : Διοικητικού Τμήμα : Λογιστηρίου Γραφείο Πολιτιστικών Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

«Συμπεριφορά μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ως προς την κατανάλωση τροφίμων στο σχολείο»

«Συμπεριφορά μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ως προς την κατανάλωση τροφίμων στο σχολείο» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» «Συμπεριφορά μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ως προς την κατανάλωση τροφίμων στο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο

Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο Ιστορία Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών Ενότητα 06: Η Ασσυριακή (Νεστοριανική) Εκκλησία Β Κεντρική Ασία και Μέση Ανατολή στη νεώτερη περίοδο Δημήτριος Ν. Μόσχος Θεολογική Σχολή Τμήμα Θεολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author.

Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author. Κάθε γνήσιο αντίγραφο φέρει υπογραφή του συγγραφέα. / Each genuine copy is signed by the author. 2012, Γεράσιμος Χρ. Σιάσος / Gerasimos Siasos, All rights reserved. Στοιχεία επικοινωνίας συγγραφέα / Author

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη

Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη Κ. Γ. Τσάιμου Αρχαιολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ε.Μ.Π. Ο ρόλος του συνδυασμού επιπέδων και ελικοειδούς πλυντηρίου στο οικονομικό αποτέλεσμα της τήξης του αργυρίτη TΑ ΜΕΤΑΛΛΕYΜΑΤΑ που εκμεταλλεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

þÿÿ ÁÌ» Â Ä Å ¹µÅ Å½Ä ÃÄ

þÿÿ ÁÌ» Â Ä Å ¹µÅ Å½Ä ÃÄ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ ÁÌ» Â Ä Å ¹µÅ Å½Ä ÃÄ þÿ ¹±Çµ Á¹Ã ºÁ õɽ ÃÄ ÃÇ» Tokatzoglou,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Στα ίχνη της Γραφής. η ιστορία της γραφής και της γλώσσας στον ελλαδικό χώρο. Σ. Αηδόνη Αρχαιολόγος-Υπεύθυνη Πράξης

Στα ίχνη της Γραφής. η ιστορία της γραφής και της γλώσσας στον ελλαδικό χώρο. Σ. Αηδόνη Αρχαιολόγος-Υπεύθυνη Πράξης Στα ίχνη της Γραφής η ιστορία της γραφής και της γλώσσας στον ελλαδικό χώρο Σ. Αηδόνη Αρχαιολόγος-Υπεύθυνη Πράξης Στα ίχνη της Γραφής B. Η μουσειοσκευή Β. Η μουσειοσκευή Οι μουσειοσκευές είναι μικρές εκπαιδευτικές

Διαβάστε περισσότερα

quality design experience

quality design experience quality design experience company The Small Design Factory Η εταιρεία ιδρύθηκε το 2007 με σκοπό την κατασκευή συρόμενων πορτών ντουλάπας, την εισαγωγή και χονδρική διάθεση βιομηχανικών προφίλ αλουμινίου

Διαβάστε περισσότερα

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37

1.2.3 ιαρ θρω τι κές πο λι τι κές...35 1.2.4 Σύ στη μα έ λεγ χου της κοι νής α λιευ τι κής πο λι τι κής...37 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ ΤΟ ΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ... 21 ΚΕ Φ Α Λ ΑΙΟ 1 o Η ΑΛΙΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1.1 Η Α λιεί α ως Οι κο νο μι κή ρα στη ριό τη τα...25 1.2 Η Κοι νο τι κή Α λιευ τι κή Πο λι τι κή...28

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα