Μια συλλογική αφηγηµατική προσέγγιση στην εργασία µε ευάλωτα παιδιά.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μια συλλογική αφηγηµατική προσέγγιση στην εργασία µε ευάλωτα παιδιά."

Transcript

1 1 Κεφάλαιο Τέσσερα (Από το βιβλίο του: David Denborough Collective Narrative Practice: Responding to individuals, groups and communities who have experienced trauma. Dulwich Centre Publications.) Μετάφραση: Μαρουδιά Πλατσά To ένδρο της ζωής: Μια συλλογική αφηγηµατική προσέγγιση στην εργασία µε ευάλωτα παιδιά. Περίληψη: Αυτό το κεφάλαιο περιγράφει µια συλλογική αφηγηµατική µέθοδο, την οποία η Ncazelo Ncube και εγώ αναπτύξαµε ως απάντηση στις παρακάτω προκλήσεις: Πώς µπορούν να αντιµετωπιστούν οι ζωές παιδιών, που έχουν υποστεί κάποια τραυµατική εµπειρία(trauma), ή απώλειες, µε τρόπους τέτοιους, ώστε να µην ξαναβιώσουν το τραυµατικό γεγονός, να µειώσουν τις επιρροές του τραύµατος και να φέρουν στο φως τις δεξιότητες και τις γνώσεις των ίδιων των παιδιών. Πώς µπορούµε να δώσουµε στα παιδιά εµπειρίες, που να αυξάνουν τους δεσµούς τους µε την οικογένειά τους, τις αξίες τους και την πολιτισµική τους κουλτούρα. Όταν τα παιδιά αντιµετωπίζουν µια τραυµατική εµπειρία ή είναι ευάλωτα εξαιτίας ευρύτερων κοινωνικών παραγόντων (όπως φτώχια, HIV/AIDS, συνέπειες πολέµου, φυσικές καταστροφές και ό,τι άλλο), αποτελεί πρόκληση για τους ειδικούς και την τοπική κοινωνία να γνωρίζουν πώς να αντιδράσουν. Σε τέτοιες καταστάσεις, αν µια µέθοδος δίνει έµφαση στην ατοµική αποκάλυψη των κακουχιών, υπάρχει ο κίνδυνος να εξατοµικευτεί αυτό που είναι µία συλλογική εµπειρία και να συµβάλλουµε έτσι άθελά µας στην αύξηση της ευαλωτότητας για το κάθε παιδί. Έτσι η µέθοδος αυτή δίνει δρόµους, ώστε τα παιδιά να µοιραστούν τις δεξιότητές τους, τις ικανότητές τους, τις ελπίδες τους, τα όνειρά τους καθώς επίσης και τους κινδύνους που αντιµετωπίζουν, όπως επίσης και τους τρόπους µε τους οποίους αντιδρούν σε τέτοιες δυσκολίες. Αυτή η µέθοδος αρχικά χρησιµοποιήθηκε στη Νότιο Αφρική, που τα παιδιά αντιµετωπίζουν πολλές απώλειες λόγω του HIV/ AIDS και συχνά διαβιούν σε καταστάσεις εγκατάλειψης, κακοποίησης, και βίας. Πιο πρόσφατα χρησιµοποιήθηκε στον Καναδά, στη Ρωσία, στη Βραζιλία, στο Νεπάλ, στην Παλαιστίνη, και εδώ στην Αυστραλία. Χρησιµοποιήθηκε για παιδιά, που προέρχονται από διαφορετικά πλαίσια: οµάδες µεταναστών και προσφύγων, ιθαγενών, φοιτητές, που η κοινότητά τους υπέστη κάποια φυσική καταστροφή(πληµµύρες), οµάδες νεαρών, που αποβλήθηκαν από το σχολείο, και ως άτοµα, που υποβλήθηκαν σε κακοποίηση µέσα στο σπίτι, εγκατάλειψη, φυσική και σωµατική κακοποίηση. Επίσης οι ειδικοί βρήκαν «το ένδρο της ζωής» πολύ χρήσιµο στη δουλειά τους µε τους ενήλικες συµπεριλαµβανοµένων των νεαρών µητέρων, γονέων που

2 2 έχουν παιδιά µε ειδικές ανάγκες, γονέων που έχουν χάσει την επιµέλεια των παιδιών τους και προσπαθούν να δηµιουργήσουν κατάλληλες προϋποθέσεις για να ξαναγυρίσουν τα παιδιά στο σπίτι, ηλικιωµένων ανθρώπων και ανθρώπων που έχουν ψυχικά διαγνωσµένα προβλήµατα. Χρησιµοποιώντας «το ένδρο της ζωής» για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να µιλήσουν για τις πλευρές της ζωής τους έγινε µια συνηθισµένη πρακτική και στην κανονική εκπαίδευση. Η πρώτη έκδοση του ένδρου της Ζωής ήταν από τους Sally Timmel και Anne Hope (Timmel &Anne 1984),δύο εκδοτών, που εµπνεύστηκαν από τον Paulo Freire. Η εκδοχή αυτή «του ένδρου της ζωής», που παρουσιάστηκε σε αυτό το κεφάλαιο είναι λίγο διαφορετική από αυτές που έχουν παρουσιαστεί αλλού. Στις επόµενες σελίδες, επέλεξα να συµπεριλάβω ένα απόσπασµα από τη Ncazelo Ncube (2006), το οποίο είναι σκιασµένο στο πρωτότυπο (και εδώ στη µετάφραση µέσα σε πλαίσιο). Σε διάφορα σηµεία συµπεριέλαβα πρόσφατες προσθήκες και διαφοροποιήσεις της προσέγγισης του ένδρου της Ζωής που αναπτύχθηκαν σε διάφορα πλαίσια. Αυτές οι προσθήκες δεν είναι σκιασµένες στο πρωτότυπο (και στη µετάφραση είναι εκτός πλαισίου). Στο τέλος του κεφαλαίου συζητώ πώς «το ένδρο της ζωής» µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως αρχικό εργαλείο για εκτενέστερες συζητήσεις στην κοινότητα. Εισαγωγή «To ένδρο της Ζωής», διασφαλίζει ότι τα παιδιά έχουν µια ασφαλή περιοχή ταυτότητας, στην οποία θα πατήσουν προτού µιλήσουν για τις δυσκολίες στη ζωή τους. Υπάρχουν τέσσερα τµήµατα σε αυτή τη διαδικασία: Μέρος πρώτο: ένδρο της Ζωής. Μέρος δεύτερο: άσος της Ζωής. Μέρος τρίτο: Όταν έρχονται οι καταιγίδες. Μέρος τέταρτο: Πιστοποιητικά και τραγούδια. Ο σκοπός των δύο πρώτων µερών είναι να οικοδοµηθεί και να αναγνωριστεί µια δεύτερη ιστορία για τη ζωή του κάθε παιδιού. Η δεύτερη ιστορία θα αποτελείται από δεξιότητες, δυνατότητες, ελπίδες και όνειρα για κάθε παιδί. Ο σκοπός του τρίτου µέρους(όταν έρχεται η καταιγίδα) είναι να ενισχύσει τα παιδιά να αναγνωρίσουν και να µιλήσουν για τις δυσκολίες που ζουν και τους τρόπους µε τους οποίους αντιδρούν. Ο σκοπός του τέταρτου µέρους (Πιστοποιητικά και τραγούδια) είναι να ενισχύσει τα παιδιά να φύγουν µε γνώση των δεξιοτήτων τους, δυνατότητες και δεσµούς µε τους «σηµαντικούς άλλους» στην οικογένειά τους. Αυτή η διαδικασία εφαρµόζεται ιδανικά σε οµάδες παιδιών. Τα παιδιά καλούνται

3 3 να ζωγραφίσουν το δικό τους «ένδρο της ζωής», όπου κάθε κοµµάτι του ένδρου συµβολίζει συγκεκριµένες πλευρές της ζωής τους και της κοινότητας. Θα αναλύσω τώρα πώς έγινε η εφαρµογή του «ένδρου της ζωής», στη Soweto-Jabavu της Ν. Αφρικής. Μέρος πρώτο: «Το δένδρο της Ζωής» Στην αρχή έγινε συζήτηση µε τα παιδιά γενικά για τα δένδρα. Τα παιδιά είπαν για τα ένδρα που γνώριζαν και που υπήρχαν στις κοινότητές τους. Τους είπα µετά ότι θα περνούσαµε τη µέρα µιλώντας για τις ζωές µας και τις εµπειρίες µας,βοηθούµενοι από τις γνώσεις µας για τα δένδρα. Τα παιδιά στο σηµείο αυτό ενθουσιάστηκαν. Ύστερα τους ζήτησα να βρουν και να τραγουδήσουν ένα τραγούδι, για να µου δείξουν ότι όπως τα δένδρα είναι ζωντανά και δίνουν ζωή, έτσι είναι και τα παιδιά. Οι µουσικοί του γκρουπ γρήγορα βρήκαν ένα τραγούδι, το οποίο όλοι τραγουδήσαµε και χορέψαµε. Μετά από τη δραστηριότητα του χορού και του τραγουδιού, ήταν ώρα να αρχίσουµε την δραστηριότητα. Παρουσίασα και εξήγησα το «ένδρο της ζωής» και ότι ο καθένας θα έπρεπε να ζωγραφίσει το δικό του «ένδρο της ζωής», το οποίο θα αποτελούνταν από τα ακόλουθα: Ρίζες των δένδρων Οι ρίζες των δένδρων είναι ένα κίνητρο για τα παιδιά για να µιλήσουν για: την καταγωγή τους(χωριά, πόλεις, χώρες), την ιστορία της οικογένειάς τους(προέλευση, οικογενειακό όνοµα, καταγωγή, εκτεταµένη οικογένεια), εκείνους που έχουν διδάξει στα παιδιά τα περισσότερα για τη ζωή, το αγαπηµένο τους µέρος στο σπίτι, και ένα τραγούδι ή ένα χορό από όπου προέρχονται. Εναλλακτικές για τις ρίζες Κατά τη διάρκεια ενός workshop στη Rwanda µε ειδικούς, που αναφέρονταν σε παιδιά, των οποίων οι γονείς και οι οικογένειές τους είχαν σκοτωθεί στη γενοκτονία σε εκείνη τη χώρα, κάποιοι ανέφεραν ότι δούλεψαν µε παιδιά ορφανοτροφείου, τα οποία δεν ήξεραν την καταγωγή τους. Έτσι ζήτησαν εναλλακτικούς τρόπους για να προσεγγίζουν τις ρίζες. Όταν κάποιος δουλεύει µε παιδιά, για τα οποία οι ιστορικές καταβολές δεν είναι ξεκάθαρες, οι ρίζες του δένδρου µπορούν να χρησιµεύσουν ως κίνητρο για τα παιδιά να µιλήσουν για: Αυτούς που τους έχουν διδάξει τα περισσότερα στη ζωή τους. Αυτούς που αγάπησαν, συνεισέφεραν και επηρέασαν τη ζωή του παιδιού θετικά. Τα αγαπηµένα τους µέρη Το αγαπηµένο τους τραγούδι και αγαπηµένος χορός Τι τους δίνει δύναµη; Τι τους κρατάει σταθερούς(άνθρωποι, πνευµατικότητα, φαγητό, µουσική, κλπ) Σε ποιόν απευθύνονται, όταν χρειάζονται δύναµη.

4 4 Σε µερικές περιπτώσεις είναι δυνατόν να ζητηθεί από µεγαλύτερους να έρθουν και να µιλήσουν στα παιδιά για κάποια από τα όνειρα και τις προσδοκίες που έχουν για τις ζωές των νέων ανθρώπων. Αν αυτό είναι δυνατό, τότε όλα αυτά µπορούν να ενταχθούν στη συζήτηση, για τις ρίζες των παιδιών. Σε κάποια περιεχόµενα ήταν δυνατό οι ενήλικοι να ενταχθούν στη συζήτηση για τις ρίζες, µε στόχο να καλύψουν πολιτισµικές γνώσεις, που διαφορετικά θα είχαν χαθεί. Σε τέτοιες περιπτώσεις η συζήτηση για τις ρίζες παίρνει εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Εναλλακτικά σε περιπτώσεις όπου τα παιδιά γνωρίζουν λιγότερα για τις πολιτισµικές τους ρίζες οι διευκολυντές κάποιες φορές κρίνουν, ότι είναι καλύτερο να ξεκινούν τα παιδιά από το έδαφος(η τρέχουσα ζωή των παιδιών και τα ενδιαφέροντα) και τον κορµό(ικανότητες και δεξιότητες των παιδιών) και έπειτα από αυτό να γυρνούν πίσω στις ρίζες τους. Για παράδειγµα όταν η ιστορία των παιδιών εντοπίζεται από τις δεξιότητές τους, όταν οι άνθρωποι της επιρροής ή τα µέρη ονοµατίζονται από τα παιδιά ως συνεισφέροντα στις δεξιότητές τους και στις ικανότητές τους, τότε αυτί οι άνθρωποι, τα µέρη και η ιστορία µπορούν να καταγραφτούν ως ρίζες. εν υπάρχει λόγος να αρχίσουν τα παιδιά τη διαδικασία µιλώντας για τις ρίζες τους. Το έδαφος Το έδαφος αναπαριστά πού µένει το παιδί στο παρόν και µερικές από τις δραστηριότητες, που είναι στην καθηµερινότητα του παιδιού. Κορµός του δένδρου Όταν η προσοχή περάσει στον κορµό του δένδρου, δίδεται µια ευκαιρία στα παιδιά να µιλήσουν και να αναπαραστήσουν µέσα από τη ζωγραφική µερικές από τις δεξιότητές τους. Αυτές περιλαµβάνουν: εξιότητες που είναι εµφανείς, όταν µιλούν για την καθηµερινότητά τους ή δεξιότητες, που τα παιδιά δείχνουν σε άλλες πτυχές της ζωής τους. Τις µέρες που καταλήγουν στην άσκηση του «ένδρου της ζωής», οι σύµβουλοι που δουλεύουν µε τα παιδιά παίρνουν πληροφορίες για διάφορες δεξιότητες που τα παιδιά επιδεικνύουν. Αυτές περιλαµβάνουν δεξιότητες όπως η ευγένια, η τρυφερότητα, κλπ. Κατά τη διάρκεια της άσκησης οι σύµβουλοι µπορούν να προσέξουν, πώς το παιδί δείχνει αυτές τις δεξιότητες και µπορούν να το βοηθήσουν να τις συµπεριλάβει στον κορµό του δένδρου του. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας οι σύµβουλοι µπορούν να κάνουν ερωτήσεις σχετικά µε την ιστορία των δεξιοτήτων, πόσο καιρό τις έχει το παιδί και αν τις έµαθαν από κάπου συγκεκριµένα. Αυτό ενθαρρύνει τα να ειπωθούν αυτές οι ιστορίες για τις δεξιότητες και οι πληροφορίες να καταγραφούν στο δένδρο. Όσο τα παιδιά ζωγραφίζουν στον κορµό, συζητήσεις µπορούν να γίνουν σχετικά µε ειδικές µνήµες, που µπορεί το παιδί να ανακαλέσει. Αυτές είναι πολύτιµες µνήµες.

5 5 ιευρύνοντας τις γνώσεις των δεξιοτήτων και των δυνατοτήτων. Σε µερικές περιπτώσεις το να ρωτήσει κανείς τα άτοµα για τις δυνατότητες και τις δεξιότητές τους µπορεί να οδηγήσει σε ανέκφραστα πρόσωπα- γιατί µπορεί να είναι και πολιτισµικό θέµα, δηλαδή οι δεξιότητες και οι δυνατότητες να µη θεωρούνται ατοµικές «διαδικασίες», ή ότι δεν είναι σωστό να µιλάει κάποιος για τον εαυτό του µπροστά σε άλλους ή ότι οι δεξιότητες και οι δυνατότητες δεν είναι ορατές στα άτοµα, που συµµετέχουν. Για όλα αυτά υπάρχει µια σειρά επιλογών για τους διευκολυντές. Καταρχήν, µπορεί να είναι ευκολότερο για τα παιδιά να αναγνωρίσουν µεταξύ τους τις ικανότητές τους και τις δυνατότητές τους, από το να αναγνωρίσουν το καθένα µόνο του τα δικά του. Μπορεί να ζητηθεί από τα παιδιά να δώσουν προτάσεις µεταξύ τους και µετά κάθε παιδί να διαλέξει από αυτές τις προτάσεις, για να γράψει στον κορµό του δένδρου του. εύτερον, ίσως είναι καταλληλότερο για τις οµαδικές δεξιότητες και ικανότητες να γραφτούν στον κορµό του δένδρου αυτές µπορεί να τις έχουν δείξει τα παιδιά σε συνδυασµό µε τους άλλους, δεξιότητες οµαδικής διαδικασίας κ.τ.λ. Και τρίτον είναι πιθανόν όχι µόνο να ρωτήσουµε τα παιδιά να µιλήσουν για τις δεξιότητες και τις ικανότητές τους αλλά και για αξίες που είναι πολύτιµες για αυτούς ή την ποιότητα της ζωής που επιδιώκουν να έχουν. Και αυτές µπορούν να γραφτούν στον κορµό του δένδρου. Η ιστορία της σχέσης τους µε αυτές τις αξίες και την ποιότητα ζωής µπορεί να εντοπιστεί και να καταγραφεί επίσης στον κορµό του δένδρου µε κάποιο τρόπο. Κλαδιά του δένδρου. Τα κλαδιά του δένδρου αντιπροσωπεύουν τις ελπίδες, τα όνειρα και τις ευχές που κάθε παιδί έχει για την κατεύθυνση της ζωής του. Καθώς το παιδί ζωγραφίζει τα κλαδιά, ο σύµβουλος µπορεί να κάνει ερωτήσεις για την ιστορία αυτών των ευχών, των ονείρων, των ελπίδων και πώς αυτές µπορούν να συνδέονται µε σηµαντικούς άλλους στα σπίτια των παιδιών. Όταν οι σύµβουλοι ακούσουν το χρονικό διάστηµα, που οι ελπίδες και τα όνειρα έχουν διατηρηθεί στις ζωές των παιδιών, µπορούν να ρωτήσουν επίσης, πώς το παιδί κατάφερε να κρατήσει και να διατηρήσει αυτές τις ελπίδες. Είναι πιθανόν να ρωτήσουν τα παιδιά για τις ελπίδες, που έχουν για τις ζωές των άλλων παιδιών, εφήβων και ενηλίκων και επίσης τις ελπίδες που έχουν για την κοινότητά τους. Φύλλα του ένδρου Τα φύλλα του δένδρου αναπαριστούν ανθρώπους, που είναι σηµαντικοί για το παιδί. Ο σύµβουλος ξεκαθαρίζει, ότι αυτοί µπορεί να

6 6 είναι στη ζωή ή να έχουν πεθάνει. Επειδή οι άνθρωποι έχουν πεθάνει δε σηµαίνει ότι δεν είναι σηµαντικοί για µας. Οι σύµβουλοι µπορούν να κάνουν ερωτήσεις γιατί αυτοί οι άνθρωποι είναι τόσο σηµαντικοί για τα παιδιά. Αν σε κάποιο σηµείο της διαδικασίας τα παιδιά µιλήσουν για άτοµα που έχουν χάσει και αναστατωθούν, ο σύµβουλος µπορεί να κάνει τις παρακάτω ερωτήσεις: -Είχες όµορφες στιγµές µε αυτό το άτοµο; -Γιατί το άτοµο αυτό ήταν τόσο ξεχωριστό για σένα; -Θα του άρεσε να το θυµάσαι µε τους τρόπους που τώρα το θυµάσαι; Αυτές οι ερωτήσεις καλούν το παιδί να πουν ιστορίες σχετικά µε το τι ήταν σηµαντικό στη σχέση του παιδιού µε το άτοµο που πέθανε. Αυτό τιµά τη σχέση που είχε το παιδί και επίσης µπορεί να οδηγήσει στο πώς τα παιδιά συνεχίζουν να σκέφτονται και να θυµούνται αυτούς, που έχουν πεθάνει. Είναι επίσης πιθανόν τα παιδιά να συµπεριλάβουν κατοικίδια, φανταστικούς φίλους και χαρακτήρες από ιστορίες ως φύλλα των δένδρων τους. Φρούτα Τα φρούτα στο δένδρο αναπαριστούν δώρα, που δόθηκαν στα παιδιά. Αυτά δε χρειάζεται να είναι µόνο υλικά αγαθά αλλά µπορεί να είναι ευγένεια, φροντίδα, αγάπη από άλλους. Σε αυτό το σηµείο ο σύµβουλος µπορεί να ρωτήσει: -Γιατί πιστεύετε ότι αυτό το άτοµο σας έδωσε αυτά; -Τι εκτίµησε σε εσάς ώστε να οδηγηθεί να σας δώσει αυτό το δώρο; -Τι νοµίζετε ότι προσφέρατε στη δική του ζωή; Αναγνωρίζοντας τη συνεισφορά των παιδιών στην κοινότητά τους. Όταν η Anne Mead εφαρµόζει «το ένδρο της ζωής» στην ντόπια Αυστραλιανή κοινότητα, στην οποία δουλεύει, καλεί τα παιδιά να σκεφτούν τη συνεισφορά τους στην κοινότητα καθώς και τις µελλοντικές συνεισφορές τους, ώστε να βοηθήσουν την κοινότητα να γίνει ένα ασφαλέστερο µέρος για τα µικρότερα παιδιά από αυτά. Όπως περιγράφει: Τα ιθαγενή παιδιά συχνά προσέχουν µικρότερα παιδιά και ενδιαφέρονται για τους άλλους, συνήθως τους ηλικιωµένους. Προκειµένου να αναγνωρίσουν τη συνεισφορά τους, προτείνω στα παιδιά να προσθέσουν σύµβολα στα δένδρα τους, όπως τα πουλιά που πετούν, ή κάνουν φωλιές, σύννεφα, λουλούδια, κ.τ.λ., προκειµένου να αναπαραστήσουν, πού συνεισφέρουν και πού θα µπορούσαν να συνεισφέρουν στην κοινότητα και στην οικογένειά τους. Καταλήξαµε µε εικόνες από αεροπλάνα, πουλιά, πεταλούδες, σύννεφα και ήλιο, λόφους και λουλούδια, που περιγράφουν τη µεγάλη συνεισφορά των παιδιών που προστατεύουν και νοιάζονται για τα µικρότερα.

7 7 Άλλα πράγµατα που απεικονίζουν τα παιδιά περιλαµβάνουν: φροντίζοντας τους µικρότερους, φροντίζοντας ηλικιωµένους, βρίσκοντας τροφή για τους άλλους, φροντίζοντας µικρότερα αδέρφια, κρατώντας τους ασφαλείς, καθώς επίσης και τρόπους µε τους οποίους φροντίζουν τον εαυτό τους :όχι ποτό/όχι ναρκωτικά/όχι τσακωµούς. Όσο τα παιδιά ζωγράφισαν τα δένδρα τους και ανέπτυξαν τις ιστορίες τους, υπήρχε ησυχία στο δωµάτιο αλλά υπήρχε µια αίσθηση ενέργειας και συγκέντρωσης. Καθώς τα παιδιά ζωγράφιζαν τα δέντρα τους και ανέπτυσσαν τις ιστορίες τους, υπήρχε ησυχία στο δωµάτιο, αλλά υπήρχε επίσης µία αίσθηση ενέργειας και συγκέντρωσης Μέσα στις ρίζες, στο έδαφος,στον κορµό, στα κλαδιά, στα φύλλα και στα φρούτα, τα παιδιά βρήκαν τρόπους να γράψουν ή να ζωγραφίσουν αναπαραστάσεις της δικής τους ιστορίας, των δραστηριοτήτων, δεξιοτήτων, ονείρων, σηµαντικών ανθρώπων και δώρων. εύτερο µέρος: «Το δάσος της ζωής» Όταν τα παιδιά τέλειωσαν να ζωγραφίζουν τα δένδρα, τους κάλεσα να κολλήσουν τις ζωγραφιές στον τοίχο. Αυτό δηµιούργησε ένα δάσος από όµορφα δένδρα. Μετά καλέσαµε µερικούς εθελοντές να µοιραστούν τις ιστορίες τους µε όλο το γκρουπ. Αρκετά χέρια ανταποκρίθηκαν σε αυτή την πρόσκληση. Ήταν µεγάλος ο ενθουσιασµός των παιδιών. Συνήθως σε τέτοιες οµαδικές διαδικασίες χρειάζεται προσπάθεια για να «ανοιχτούν» τα παιδιά και να µοιραστούν τις εµπειρίες τους. Είναι εύλογο να µη θες να µοιραστείς ιστορίες µε πολύ πόνο, γεµάτες ενοχή και ντροπή, που σε καµιά περίπτωση δε σε γεµίζουν µε περηφάνια. Οι πρόθυµοι εθελοντές ήρθαν µπροστά να µοιραστούν τις εµπειρίες τους και ήταν πρόθυµοι να διδάξουν στο γκρουπ τα αγαπηµένα τους τραγούδια. Καθώς µιλούσε το κάθε παιδί, ενηµερωθήκαµε για τις ελπίδες και τα όνειρά τους. Κατά τη διάρκεια των παρουσιάσεών τους έκανα διάφορες ερωτήσεις σχετικά µε τις ελπίδες τους και τα όνειρά τους, πώς κατάφεραν να τα διατηρήσουν και ποιοι άλλοι στην οικογένειά τους γνώριζαν για αυτά. Οι απαντήσεις σε αυτές τις ερωτήσεις ήταν από καρδιάς και ζεστές. Ένα απόσπασµα από τη συζήτηση µε τη Μαίρη(12 ετών) όσον αφορά τις ελπίδες της και τα όνειρά της για τη ζωή. Ncazelo:.σε ευχαριστούµε Μαίρη που µοιράστηκες µαζί µας τις ελπίδες και τα όνειρά σου για τη ζωή. Έµαθα ότι θέλεις να µελετήσεις σκληρά για να ανοίξεις τη δική σου επιχείρηση όταν µεγαλώσεις. Ως η

8 8 µεγαλύτερη στην οικογένεια θέλεις να φροντίσεις τα µικρότερα αδέρφια σου, έτσι ώστε να τα καταφέρουν στη ζωή. Επίσης θέλεις να παντρευτείς και να κάνεις παιδιά. Μαίρη βλέπω τον εαυτό µου να παρασύρεται από τα όνειρά σου, Μπορείς να µου πεις πόσο καιρό έχεις αυτές τις ελπίδες και τα όνειρα και τι σε επηρέασε στο να τα αναφέρεις; (Η Μαίρη παίρνει χρόνο να σκεφτεί): Η µητέρα µου πάντα µας ενεθάρρυνε να δουλέψουµε σκληρά, έτσι ώστε να κάνουµε καλή ζωή. Πριν πεθάνει το εκέµβρη του 2003, µας είπε να φροντίζουµε πάντα ο ένας τον άλλον και έτσι εγώ φροντίζω τα αδέρφια µου Antony & Joshua Ncazelo: Λες λοιπόν ότι τα όνειρά σου σχετίζονται µε αυτό που ήθελε η µητέρα σου για σας; Μary:Ναι, ακριβώς. Ncazelo: Σε πειράζει να µου πεις Μαίρη πώς κατάφερες να κρατηθείς από αυτές τις ιδέες και τα όνειρα; Πώς κατάφερες να τα κρατήσεις ζωντανά; Μary:(σκέφτεται). Η µητέρα µου µας άφησε ένα ξεχωριστό βιβλίο αναµνήσεων, όπου έγραφε όλες τις σκέψεις και ευχές της για τις ζωές µας. Πολλές φορές το διαβάζω στα αδέρφια µου και µας θυµίζει τη µητέρα µας και τι πρέπει να κάνουµε για να ζήσουµε µια καλή ζωή. Μερικοί µου λένε ότι σκέφτοµαι πολύ. Νοµίζω ότι µε βοηθάει να µην ξεχνάω σοβαρά θέµατα. Νcazelo:Υπάρχει πρόβληµα που σε ρωτάω όλες αυτές τις ερωτήσεις; Μary: εν υπάρχει πρόβληµα γιατί σκέφτοµαι σηµαντικά πράγµατα που δεν τα είχα σκεφτεί νωρίτερα. Ncazelo: Όπως; Mary:Τη µητέρα µου και όλα όσα µας δίδαξε. Ncazelo: Ποιός άλλος από την οικογένειά σου ξέρει για όλα όσα µας µίλησες; Mary(Κοιτάει απέναντι και δείχνει το φίλο της): O Mavis γνωρίζει, γιατί µοιραζόµαστε πολλά µαζί.

9 9 Ncazelo:Τι σηµαίνει για σένα να µιλάς για τις ελπίδες και τα όνειρα µε αυτόν τον τρόπο; Mary: Με κάνει ευτυχισµένη επειδή είχα µια ευκαιρία να θυµηθώ τη µητέρα και όποτε µιλάω για αυτή νιώθω ευτυχισµένη. Επίσης µε βοηθάει στο να κολλήσω µε αυτά, που θέλω να κάνω στη ζωή µου. εν είναι εύκολο να το κάνουµε αυτό γιατί πολλές φορές έχουµε κακούς φίλους, που θέλουν να σε διδάξουν άσχηµα πράγµατα και η ζωή είναι σκληρή µερικές φορές, έτσι είναι αρκετά καλό για µένα να θυµάµαι. Υπήρχε ησυχία και συνεπαρµός µεταξύ των παιδιών κατά τη διάρκεια της συζήτησης µε τη Μαίρη. Μπορούσες σχεδόν να νιώσεις και να «ακουµπήσεις» διαφορετικές σκέψεις να διαχέονται στο δωµάτιο. Μετά τη κουβέντα µε τη Μαίρη, συνέχισα να καλώ άλλα παιδιά να µοιραστούν το «ένδρο της ζωής τους». Με τα δένδρα της ζωής κολληµένα το ένα δίπλα στο άλλο, πήραµε λίγο χρόνο να καθρεφτιστούµε µέσα στο δάσος µε τα όµορφα δένδρα µε όλα τα σχήµατα και µεγέθη. Καθίσαµε όλοι κάτω για να εκτιµήσουµε το δάσος µας. Σε αυτό το σηµείο έκανα µια αναπλαισίωση, για να προσέξουν τις δυνατές και γερές ρίζες, που όλοι δείχναµε να έχουµε. Επίσης ανέφερα τα όνειρα και τις ελπίδες, που έχουµε για τη ζωή µας. Μίλησα για τους ανθρώπους, µε τους οποίους συνδεόµαστε και µας δίδαξαν πολλά πράγµατα στη ζωή µας και που συνεχίζουν να µας φροντίζουν και να µας υποστηρίζουν µε διαφορετικούς τρόπους. Έδωσα παραδείγµατα για κάποιους από τους ανθρώπους, που αναφέρθηκαν από τα παιδιά, φίλους, πάστορες από την εκκλησία, συµβούλους και κοινωνικούς λειτουργούς της κοινότητας, δασκάλους, παππούδες, αειθαλή αδέρφια και άλλους συγγενείς. Κατά τη διάρκεια της αναπλαισίωσης επίσης τόνισα ότι µερικοί από αυτούς τους πολύτιµους ανθρώπους πέθαναν αλλά συνεχίζουµε να τους κρατάµε µε όµορφες αναµνήσεις για όλα τα όµορφα πράγµατα που µας έδωσαν. Μίλησα για το πώς οι σχέσεις, που µοιραζόµαστε µαζί τους συνεχίζουν να µας στηρίζουν µε πολλούς τρόπους, καθώς συνεχίζουµε να ζούµε τη ζωή µας. Μετά την αναπλαισίωσή µου, µιλήσαµε µετά µαζί για δένδρα και δάση. Συζητήσαµε τι έχουν κοινό τα δένδρα και τους τρόπους µε τους οποίους υποστηριζόµαστε ως δένδρα, που ανήκουµε στο ίδιο δάσος. Σε αυτό το σηµείο η διάθεση µεταξύ των παιδιών ήταν χαλαρή, ζεστή και φιλική. Υπήρχε πολύ γέλιο. Μετά κάναµε ένα διάλειµµα για τσάι, πριν συνεχίσουµε την άσκηση.

10 10 Μέρος τρίτο: «Όταν έρχεται η καταιγίδα» Έχοντας δηµιουργήσει ένα διαφορετικό µέρος για να πατήσουν τα παιδιά, µετά δηµιουργούµε χώρο να µιλήσουν για τις δυσκολίες, που έχουν ζήσει αλλά µε τρόπους που δε θα τα κάνουν να τις ξαναζήσουν. Ακόµη, ελπίζαµε να βρούµε τρόπους τέτοιους, ώστε συνολικά να µιλούσαν για κάποιες από τις εµπειρίες τους. Επίσης ελπίζαµε ότι θα µπορούσαµε να αναγνωρίσουµε τα αποτελέσµατα της κακοποίησης και των βλαβερών συνεπειών στη ζωή τους. Προγραµµατίσαµε να γίνει ξεκάθαρο ότι τα παιδιά ποτέ δε φταίνε για την κακοποίηση. Ήταν πολύ σηµαντικό να «ξεθάψουµε» και να γνωρίσουµε µερικές από τις δεξιότητες και τις γνώσεις που έχουν τα παιδιά, προκειµένου να ανταποκριθούν στους κινδύνους της ζωής τους. Μέσα από τη συζήτηση, ελπίζαµε ότι καθένα από τα παιδιά θα ένιωθε ικανό να µιλήσει µαζί µας ή µε τα άλλα παιδιά σχετικά µε τις εµπειρίες στη ζωή τους και επίσης ότι οι δικές τους δεξιότητες και γνώσεις θα ήταν πιο ορατές σε αυτά. Μαζευτήκαµε ως οµάδα να αναπλαισιώσουµε τη συζήτησή µας σχετικά µε τα δένδρα και τα δάση. Σε αυτό το µέρος της άσκησης, ήθελα να επιστήσω την προσοχή των παιδιών στους κινδύνους, που πολλές φορές αντιµετωπίζουν τα δένδρα και τα δάση καθώς επίσης τα αποτελέσµατα των κινδύνων αυτών. Ξεκίνησα αυτό το µέρος της συζήτησης λέγοντας: Έχουµε όµορφα δένδρα, που έχουν ισχυρές ρίζες, όµορφα φύλλα και φρούτα. Όσο όµορφα και αν είναι τα δένδρα και τα δάση µας, µπορούµε να πούµε ότι δεν κινδυνεύουν; Τα παιδιά αµέσως απάντησαν συγχρονισµένα «όχι». Μετά κάλεσα µερικά άτοµα από την οµάδα να αναφέρουν µερικούς δυνατούς κινδύνους που τα όµορφα δένδρα βιώνουν. Ανέφεραν µερικούς από τους πιθανούς κινδύνους: Πυρκαγιές, κόψιµο δένδρων, σκουπίδια, κλοτσιές (kicking), πολύ βροχή, αστραπές, να µην έχουν νερό, γερατιά: τα δένδρα µπορούν να µεγαλώσουν και να πεθάνουν. Αυτή η συζήτηση για τους κινδύνους που αντιµετωπίζουν τα δένδρα, εξασφαλίζει ένα «ασφαλές» πέρασµα, εστιασµένο σε µια συζήτηση για τα παιδιά και τους κινδύνους, που αντιµετωπίζουν στη ζωή. Παροµοιάσαµε τη ζωή µας µε αυτή των όµορφων δένδρων. Θα ήταν σωστό να πούµε ότι όπως τα δένδρα και τα δάση έτσι και τα παιδιά αντιµετωπίζουν κινδύνους και προβλήµατα στη ζωή τους; Συλλογικά τα παιδιά απάντησαν µε ένα δυνατό «ναι». Μετά περάσαµε λίγη ώρα ονοµατίζοντας τα προβλήµατα και τους κινδύνους, που βιώνουν τα παιδιά. Αυτά περιλαµβάνουν: βιασµό, κακοποίηση, εγκατάλειψη, βρίσιµο προς τα παιδιά, παραµέληση, άρνηση φαγητού, κυνηγώντας τα παιδιά µακριά από το σπίτι, απαγωγές, σκοτωµοί παιδιών, άστεγα παιδιά, κόλλες που µυρίζουν τα παιδιά, παιδιά που εκδίδονται και παιδιά που δεν

11 11 ακούν τους γονείς τους και αυτούς που τα φροντίζουν. Μετά συζητήσαµε σε βάθος τα αποτελέσµατα των κινδύνων αυτών στις ζωές των παιδιών. Τα παιδιά µίλησαν για λύπη, σωµατικά συµπτώµατα και βλάβες. Μίλησαν για φόβο και προβληµατισµό. Αυτά ήταν µερικά από τα αποτελέσµατα που αναγνώρισαν τα παιδιά. Μέσα από αυτή τη συζήτηση, ήµουν έκπληκτη πώς τα παιδιά µπορούσαν να ονοµατίσουν όλα αυτά τα προβλήµατα και τα αποτελέσµατά τους φαινοµενικά χωρίς ντροπή ή κάποια αίσθηση ότι ορίζονται από αυτά. Αυτή ήταν µια συλλογική κουβέντα. Τα παιδιά ήταν µόνα τους στα προβλήµατά τους. Ένιωσαν αλληλεγγύη καθώς έδωσαν φωνή σε άσχηµα πράγµατα, που οι άνθρωποι κάνουν για να ενοχοποιήσουν τα παιδιά. Άµεσα κλήθηκαν να µιλήσουν για τις ατοµικές τους εµπειρίες. Η ενέργεια και ο ενθουσιασµός µε την οποία ξεκίνησαν τη συνάντηση ήταν εκπληκτικά παρόντα στοιχεία, καθώς µιλήσαµε για αυτούς τους κινδύνους. Αυτό υπήρχε παρά το γεγονός ότι γνωρίζαµε ως συντονιστές ότι πολλά παιδιά µίλησαν από τους κινδύνους που βίωσαν τα ίδια προσωπικά. Ένα εντεκάχρονο αγόρι, που έχει τη φροντίδα του σπιτιού και φροντίζει το µικρότερο επτάχρονο, συγκεκριµένα ανέφερε, ότι τα παιδιά κυνηγιούνται από τους συγγενείς να φύγουν από τα σπίτια τους για να µείνουν στο δρόµο. Πώς τα παιδιά αντιδρούν στις καταιγίδες της ζωής; Έχοντας φτάσει σε ένα σηµείο, όπου έχουν ονοµατιστεί οι καταιγίδες της ζωής και τα αποτελέσµατα αυτών έχουν διεξοδικά εντοπιστεί, µετά ρωτήσαµε τα παιδιά αν ήταν το λάθος του δένδρου ή του δάσους που ήρθαν οι καταιγίδες. Ρωτήσαµε αν υπήρχε θέµα να κατηγορηθεί το δένδρο ή το δάσος για τους κινδύνους που αντιµετωπίζουν, π.χ τις πυρκαγιές, το κόψιµο κτλ. Τα παιδιά ήταν αγανακτισµένα δικαίως εκπροσωπώντας τα δένδρα. «Όχι» είπαν. εν ευθύνονται τα δένδρα γι αυτά. Αυτό παρέχει την ευκαιρία για να µας ρωτήσουν αν είναι το φταίξιµο των παιδιών, τα οποία επίσης αντιµετωπίζουν κινδύνους και δυσκολίες, όπως τα δένδρα. Και πάλι υπήρχε αλληλεγγύη στην απάντηση των παιδιών που φώναξαν «όχι». Ενδιαφερόµουν να µάθω τι κάνουν τα παιδιά, όταν έρχονται προβλήµατα και καταιγίδες στις ζωές τους. Υπάρχουν τρόποι αντίδρασης; Υπάρχουν πράγµατα που µπορούν να κάνουν; Προσπαθούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους και του άλλους όπως τα ζώα; Προκειµένου να γίνει εφικτό να αναγνωριστούν και να µιλήσουν οι καταιγίδες στις ζωές των παιδιών, ο διευκολυντής µπορεί να ξεκινήσει µια συζήτηση για το πώς τα ζώα αντιδρούν στις καταιγίδες, όταν βρίσκονται στο δάσος. Μια µεγάλη

12 12 λίστα µε τρόπους, µε τους οποίους τα ζώα απαντούν στις καταιγίδες µπορεί να δηµιουργηθεί. Αυτό µπορεί να περιλαµβάνει δεξιότητες όπως κρυφτό, τη µεταξύ τους προστασία, το πέταγµα, το τρέξιµο, το σκάψιµο στο έδαφος προκειµένου να κρυφτούν, το χτίσιµο της φωλιάς, το µεταξύ τους στρίµωγµα για ζέστη κλπ. Τα παιδιά συχνά γνωρίζουν για όλα αυτά και ο διευκολυντής µπορεί να βοηθήσει να βγουν και επιπλέον ιδέες. Με τη γνωστοποίηση ότι τα ζώα δεν είναι παθητικά, όταν οι καταιγίδες χτυπούν τα δένδρα, αυτό κάνει δυνατό, να σκεφτούν τα παιδιά, τους τρόπους µε τους οποίους δεν είναι παθητικά στην αντιµετώπιση των δυσκολιών στη ζωή τους. Επίσης τα παιδιά µπορεί να γνωρίζουν πώς τα δένδρα και τα δάση προστατεύουν τους εαυτούς τους από φυσικούς κινδύνους. Συζητώντας γι αυτό µπορεί επίσης να βοηθήσει σε αυτό το σηµείο. Όταν ο διευκολυντής νιώθει ότι η οµάδα είναι έτοιµη µπορεί να ρωτήσει: Εντάξει, αυτοί είναι µερικοί τρόποι µε τους οποίους αντιδρούν τα ζώα στις καταιγίδες. Πώς όµως τα παιδιά αντιδρούν στις καταιγίδες που έρχονται στις ζωές τους; Υπάρχουν τρόποι αντίδρασης; Προσπαθούν να προστατέψουν τον εαυτό τους και τους άλλους όπως κάνουν τα ζώα; Σε αυτό το σηµείο ένα σωρό χέρια σηκώθηκαν καθώς τα παιδιά καίγονταν να µοιραστούν τις γνώσεις τους για το τι κάνουν τα παιδιά για να αντιδράσουν στις καταιγίδες της ζωής. Καθώς άκουγα διαφορετικά παιδιά, οι γνώσεις που είχαν σε σχέση µε την προστασία του εαυτού τους έγιναν ξεκάθαρες. Μιλούν για τους τρόπους µε τους οποίους µοιράζονται προβλήµατα µε στοργικούς ενήλικες και φίλους. Επίσης µίλησαν για µια σειρά πρωτοβουλιών, που τα παιδιά µπορούν να πάρουν για να προστατέψουν τους εαυτούς τους: Να µιλήσουν σε κάποιον που εµπιστεύονται Να µιλήσουν στο γείτονα τους Να φύγουν µακριά να προστατέψουν τους εαυτούς τους Να µιλήσουν στο δάσκαλό τους Να προσεύχονται για τα προβλήµατα Να ζητήσουν βοήθεια Να µιλήσουν σε κοινωνικό λειτουργό Να κάνουν µια αναφορά στην αστυνοµία Να µιλήσουν σε ένα φίλο Μα µιλήσουν στη θεία (µια από τις παρούσες συµβούλους) Να µιλήσουν σε φίλους για τα προβλήµατα Καθώς τα παιδιά έκαναν αυτές τις διαφορετικές προτάσεις, ο καθένας άκουγε µε προσοχή. Ήταν σαν να είχε γίνει ανταλλαγή γνώσης, η οποία κάποια µέρα θα ήταν πολύ σηµαντική. Σε µελλοντικές συζητήσεις µε ενδιαφέρει να ρωτήσω πως τα παιδιά καταφέρνουν να διατηρήσουν τα όνειρά τους και τα οράµατα τους για τις ζωές τους κατά τη διάρκεια της καταιγίδας. Πιστεύω ότι θα έχουν να πουν πολλά και σε αυτό.

13 13 Σε αυτό το σηµείο, σπεύσαµε να εστιάσουµε σε τρεις ερωτήσεις: 1. είναι οι καταιγίδες πάντα παρούσες στη ζωή µας; 2. είναι οι ζωές µας ποτέ ελεύθερες από τις καταιγίδες; 3. τι κάνουµε όταν περάσουν οι καταιγίδες; Χώρισα τα παιδιά σε γκρουπ των πέντε, έτσι ώστε να περάσουν λίγη ώρα συζητώντας για αυτές τις ερωτήσεις. Καθώς περνούσα γύρω από τα γκρουπ, άκουσα τα παιδιά να µιλούν για τις χαρούµενες στιγµές, που περνούν µε τους φίλους τους στο σχολείο. Υπήρχε µια γενική συµφωνία µε τη µεγαλύτερη οµάδα, ότι οι καταιγίδες έρχονται και φεύγουν. Ρώτησα τα παιδιά να συµπεριλάβουν στις συζητήσεις τους, ιστορίες για ανθρώπους, που τους κάνουν χαρούµενους και τους προσφέρουν υποστήριξη. Επίσης, ρώτησα τα παιδιά να συζητήσουν πως συνεισφέρουν στην ευτυχία των άλλων. Καθώς περπατούσα στο δωµάτιο, είχα την αίσθηση ότι τα παιδιά χαίρονταν και αξιολογούσαν τις συζητήσεις µεταξύ τους. Μέρος τέταρτο: «Πιστοποιητικά και τραγούδια» Καθώς συζητούσα µε τα παιδιά για το «όταν έρχονται οι καταιγίδες» οι σύµβουλοι της κοινότητας ετοίµαζαν τα πιστοποιητικά για τα παιδιά. Είχαν κρατήσει σηµειώσεις σχετικά µε το τι είχαν πει τα παιδιά κατά τη διάρκεια της άσκησης «έντρο της ζωής»: για τις ελπίδες τους, τα όνειρά τους και τις δεξιότητες τους. Και όλα αυτά καταγράφηκαν σε ειδικά φτιαγµένα ατοµικά πιστοποιητικά. Αυτά τα πιστοποιητικά επίσης τιµούν τη συνεισφορά εκλεκτών ανθρώπων στις ζωές των παιδιών. Σε αυτή τη τελευταία µέρα, καλέσαµε µια σειρά λειτουργών από την κλινική Jabavu να παραστούν στη τελετή απονοµής των πιστοποιητικών. Ενώ οι συζητήσεις κατά τη διάρκεια της ηµέρας ήταν υπέροχες, τα πιστοποιητικά µπορεί να πει κανείς ότι ήταν το κερασάκι στη τούρτα. Τα παιδιά ήταν εξαιρετικά ενθουσιασµένα και ανυποµονούσαν να το δείξουν µε περηφάνια σε συγγενείς και φίλους. Η Tandiwe ένα από τα κορίτσια στο γκρουπ, ήταν γεµάτη χαµόγελο καθώς είπε ότι θα κρεµούσε το πιστοποιητικό στους τοίχους του οικογενειακού σαλονιού. Θα της θυµίζει ότι έχει πολλά πράγµατα να χαρεί στη ζωή. Γράφοντας ένα γράµµα σε αυτούς που φροντίζουν τα παιδιά. Πριν από αυτή τη µέρα µε τα παιδιά, οι σύµβουλοι και εγώ περάσαµε λίγο χρόνο συζητώντας τις προκλήσεις, που αντιµετωπίζουµε µε στόχο να εµπλέξουµε γονείς και κοινότητες στη δουλειά µας µε τα παιδιά. Υπάρχει συχνά ένα µεγάλο κενό µεταξύ του τι εµπειρίες βιώνουν τα παιδιά κατά τη

14 14 διάρκεια των οµάδων στήριξης και του πλαισίου, στο οποίο επιστρέφουν στα σπίτια τους και στη κοινότητα. Μπορεί να είναι µια µεγάλη πρόκληση, να δουλέψουµε πως αντιδρούν, όταν τα παιδιά επιστρέφουν σε καταστάσεις, όπου υπάρχει µεγάλο ρίσκο κακοποίησης. Είναι επίσης µια πρόκληση να διασφαλίσουµε ότι η δουλειά, που κάνουµε µε τα παιδιά δεν τα αποξενώνει από το να αγαπούν οικογένειες και συγγενείς. Ευχόµαστε να βρούµε τρόπους, για να συµπεριλάβουµε αυτούς που φροντίζουν τα παιδιά στη δουλειά µας και όπου είναι δυνατόν, να διευρύνουµε την υποστήριξή µας στις οικογένειες των παιδιών. Περάσαµε λίγη ώρα σκεφτόµενοι διεξοδικά, πώς µπορούµε να δώσουµε τη δυνατότητα να µοιραστούν την εµπειρία της άσκησης του «δέντρου της ζωής» µε αυτούς που τα φροντίζουν και τις οικογένειες τους. Αποφασίσαµε ότι δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία στο τέλος της µέρας να γράψουν ένα γράµµα σε αυτούς που τα φροντίζουν για την εµπειρία τους στην άσκηση «δέντρο της ζωής», µπορεί να µιλήσουν για το τι αξίζει στο πλαίσιο της οικογένειας τους. Επίσης σκεφτήκαµε ότι είναι ένας τρόπος τα παιδιά να συνειδητοποιήσουν και να εκτιµήσουν την υποστήριξη που παίρνουν από αυτούς που τα φροντίζουν µε έναν τρόπο υποστηρικτικό προς αυτούς. Ρωτήσαµε τα παιδιά να πιστοποιήσουν, ποιος είναι ο άνθρωπος, που δείχνει φροντίδα σε αυτά για τον οποίο θέλουν να γράψουν. Μετά ενθαρρύναµε τα παιδιά να συµπεριλάβουν στα γράµµατα τους περιγραφές από τις αξίες τους, τις δεξιότητες, τις ελπίδες και τα όνειρα για τα οποία µίλησαν καθ όλη τη διάρκεια της ηµέρας. Επίσης, τους ενθαρρύναµε να γνωστοποιήσουν την συνεισφορά αυτών, που τα φροντίζουν στη ζωή τους και να τους κάνουν µια πρόσκληση να επισκεφτούν την οµάδα στήριξης, όταν θα έχουν το χρόνο. Καθώς πολλοί από αυτούς που φροντίζουν τα παιδιά δεν µπορούν να διαβάσουν, αναφέραµε στα παιδιά, ότι θα ήταν χρήσιµο και βοηθητικό αν µπορούσαν να διαβάσουν τα γράµµατα σε αυτούς εφόσον το επιτρέπουν. Ο Kennedy µου επέτρεψε να µοιραστώ µε τους υπόλοιπους το γράµµα που έγραψε για τη γιαγιά του. Άλλες παραλλαγές Όπως σας είπα στην αρχή, το «έντρο της ζωής» έχει εφαρµοστεί σε µια µεγάλη ποικιλία διαφορετικών πολιτισµικών περιεχοµένων. Κάθε φορά που αυτό γίνεται, υπάρχουν τροποποιήσεις και προσθαφαιρέσεις. Θα συµπεριλάβω µερικές αντανακλάσεις των Παλαιστινίων και Ρώσων συναδέρφων. Ένα τραγούδι του δέντρου της ζωής από παλαιστίνια παιδιά Nihaya Abu-Rayyan (ένας θεραπευτής που δουλεύει στη Hebron Παλαιστίνης).

15 15 Στην εθνική κληρονοµιά µας εξυµνούµε τα δέντρα, τα οποία αναπαριστούν την αξία της ζωής. Ιδιαίτερα αγαπάµε τα φύλλα της ελιάς, γιατί µένουν πράσινα όλες τις εποχές. Μένουν σταθερά και αντιστέκονται στο ύψος των περιστάσεων, όπως οι παλαιστίνιοι. Είµαστε σταθεροί και εµµένουµε στη γη µας, µε σταθερές ρίζες. Το δέντρο της ζωής πλησιάζει προσεγγίσεις που τις ονοµάζω «η γλώσσα της αφήγησης» των παιδιών. Με το να συγκεντρωνόµαστε στις θετικές πλευρές της ζωής, ανακαλύπτουµε µαζί, ότι ακόµα και σε στιγµές πόνου, υπάρχουν δεξιότητες, ελπίδες και όνειρα. Τα παιδιά µπορούν να ξαναπούν µε ένα χαρούµενο τρόπο και θετικό τις σχέσεις τους µε αγαπηµένα πρόσωπα που έχουν πεθάνει. Και κάθε οδυνηρή ανάµνηση συζητιέται µε ασφαλείς όρους και συµπεριλαµβάνεται στο καταφύγιο του δέντρου της ζωής. Όταν συζητάµε µαζί σχετικά µε το τι µπορεί να γίνει, όταν µια καταιγίδα έρχεται στο δάσος τα παιδιά υπογραµµίζουν τις δεξιότητες και τις γνώσεις τους καθώς αντιµετωπίζουν τις δυσκολίες στη ζωή τους, όπως είναι το ξύλο και η κακοποίηση, στιγµατισµός και φτώχια. Εναλλακτικές γραµµές της ιστορίας αναπτύσσονται µέσα από το δέντρο της ζωής, τα παιδιά είναι δυνατό να περιγράφουν την αµοιβαία συνεργασία που συµβαίνει στις σχέσεις τους µε τους ανθρώπους γύρω τους και ανταλλάσουν εµπειρίες και σκέψεις µε τα παιδιά της οµάδας. Επιπλέον παρά τα οδυνηρά γεγονότα, υπάρχει ελπίδα και στη ζωή. Τα παιδιά ακούν από το καθένα για τους τρόπους που συνεχίζουν τη στοργή στη ζωή µετά την απώλεια. Τα παιδιά γίνονται επίσης γνώστες του τι θέλουν από τη ζωή κλπ. Στο τέλος κάθε συνεδρίας τραγουδάµε ένα τραγούδι, «Το όµορφο δέντρο» που τα παιδιά επινόησαν. Φυσικά το τραγουδάµε στα αραβικά, αλλά εδώ είναι η ελληνική µετάφραση από τα αγγλικά: ΤΟ ΟΜΟΡΦΟ ΕΝΤΡΟ Το όµορφο δέντρο έχει πράσινα φρούτα Μας προσφέρει τα φρούτα για να µας ευχαριστήσει Αν ένα σπουργίτι πετάει και φοβάται τη ζέστη του ήλιου, το δέντρο το κρύβει στο στήθος του και νιώθει ασφαλές. Αν ένας κουρασµένος άνθρωπος έρθει σε αυτό το απόγευµα, του δίνει τη σκιά του και τα φρούτα του. Αν οι ρίζες είναι δυνατές στο έδαφος µένει όρθιο συνέχεια Συνεχίζει να στέκεται περιµένοντας να βρέξει, συνεχώς αναφέρει το όνοµα του Θεού και να ευχαριστεί το Θεό, εφόσον ο Θεός το έκανε από σπόρο σε δέντρο. Μεγαλύτερα δέντρα: χρησιµοποιώντας το έντρο της ζωής σε µεγαλύτερους ανθρώπους

16 16 (Daria Kutuzova, Μόσχα) Καθώς δίδασκα (Daria) αφηγηµατική τεχνική σε διάφορες περιοχές της Ρωσίας τον προηγούµενο µήνα, συµπεριέλαβα και το «έντρο της ζωής», το οποίο δέχτηκαν ζεστά. Σκεφτήκαµε πως αυτή η άσκηση µπορεί να χρησιµοποιηθεί στην εργασία µε ηλικιωµένους ανθρώπους για τους οποίους υπάρχει λιγότερος χρόνος για µελλοντικές ελπίδες και όνειρα προς εκπλήρωση. Σκεφτήκαµε ότι αυτά τα µεγαλύτερα δέντρα φέρουν: αρκετά λουλούδια σπόρους που πετούν µε τον αέρα µελωδικά πουλιά Τα λουλούδια µε το άρωµα τους αναπαριστούν αναµνήσεις αγάπης, οµορφιάς, συνδέσµου, εκπλήρωσης. Οι κινούµενοι σπόροι αναπαριστούν κληρονοµιές. Μπορεί να συζητηθεί τι είναι η κληρονοµιά και τι η φροντίδα και τι η υποστήριξη. Χρειάζεται προκειµένου να βεβαιωθεί ότι οι κληρονοµιές αυτές µεταλαµπαδεύονται. Τα µελωδικά πουλιά αναπαριστούν δώρα από άλλους ανθρώπους. Κατά τη διάρκεια του στοχασµού σκεφτήκαµε ότι αυτή η εκδοχή του δέντρου της ζωής µπορεί να δουλέψει καλύτερα αν είναι νέοι και ηλικιωµένοι άνθρωποι µαζί. Όλοι να ζωγραφίζουν τα δέντρα τους και όλοι να λειτουργούν ως µάρτυρες για τους άλλους. Χρησιµοποιώντας το δέντρο της ζωής ως αφετηρία για ευρύτερες συζητήσεις Σηµαντικά η µεθοδολογία του «έντρου της ζωής» µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως εφαλτήριο για ευρύτερες συζητήσεις στη κοινότητα. Σύντοµα θα αναφέρω τρεις επιλογές εδώ: ιαγενεακή αναγνώριση Πρόσφατα µια οµάδα νέων κοριτσιών στην Αυστραλιανή κοινότητα δηµιούργησαν τα δικά τους δέντρα της ζωής και µετά τα µοιράστηκαν σε ένα τελετουργικό µε µια οµάδα µεγαλύτερων γυναικών από την ίδια κοινότητα. Οι µεγαλύτερες υποκινήθηκαν να δουν πως οι δεξιότητες που τα µικρά κορίτσια έδειχναν συνδέονταν µε τη συλλογική τους ιστορία και τη κουλτούρα τους. Συγκεκριµένα ήταν τόσο εµπνευσµένες που αποφάσισαν να κάνουν τα δικά τους δέντρα της ζωής και δάση και µετά να µοιραστούν αυτά µε τα κορίτσια. Με αυτό τον τρόπο ενδυνάµωσαν την οµάδα των παιδιών να ασχοληθούν µε τη διαδικασία του δέντρου της ζωής και αυτό ήταν µόνο η αρχή. Μετά γίνεται δυνατόν να διευκολυνθούν τελετουργικά που περιλαµβάνουν διαγενεακές τιµές και αναγνώριση. Επιπλέον, πολλές σχέσεις µπορούν να αναθεωρηθούν. Πρώτα από όλα οι σχέσεις µεταξύ νέων ανθρώπων και των σηµαντικών ενηλίκων στη ζωή τους, µπορούν να περιγραφούν πολύ πλούσια. Καθώς νέοι άνθρωποι ονοµατίζουν και περιλαµβάνουν σηµαντικές φιγούρες στα δέντρα τους, τιµούν τη συνεισφορά τους,

17 17 γράφουν γράµµατα σε αυτούς, αυτό αναγνωρίζει τη σηµαντικότητα αυτών των σχέσεων. εύτερον καθώς οι νέοι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να µοιραστούν µε συλλογικές συζητήσεις τους τρόπους, µε τους οποίους απαντούν στις καταιγίδες της ζωής, αυτό δίνει την ευκαιρία στους νέους ανθρώπους να γνωριστούν καλύτερα. Τρίτον, οι σχέσεις µεταξύ των γενεών µπορούν να γίνουν περισσότερο γνώριµες. Αφού οι νέοι άνθρωποι εντόπισαν και τίµησαν την ιστορία τους όσον αφορά τις γνώσεις και τις δεξιότητες, είναι πιθανόν για τις µεγαλύτερες γενιές να είναι, να το δουν όλο αυτό και να είναι περήφανοι για τη συνεισφορά τους. Επίσης γίνεται δυνατό για τους µεγαλύτερους να αντιληφθούν τους τρόπους µε τους οποίους οι νέοι άνθρωποι συνεχίζουν τις κληρονοµιές τους µε το δικό τους τρόπο. Αυτός ο επαναπροσδιορισµός των σχέσεων όσον αφορά τις γενιές δεν είναι µια ροµαντική διαδικασία. ε µειώνει τις διευρυµένες δυσκολίες που κάθε κοινότητα µπορεί να αντιµετωπίσει. Και δεν αρνείται τις συγκρούσεις και το κακό που µπορεί να υπήρξε µεταξύ των γενεών. Σε πολλές κοινότητες που αντιµετώπισαν συλλογικό και µεγάλης διάρκειας τραύµα, οι σχέσεις µεταξύ των γενεών µπορεί να είναι εξαιρετικά τεντωµένες. Η παλιά γενιά µπορεί να θεωρεί ότι οι νεότεροι έχουν εγκαταλείψει τους παλιούς τρόπους, καθώς η νεότερη γενιά, µπορεί να είναι απογοητευµένη µε τις απαρχαιωµένες λύσεις, που προσφέρουν οι µεγαλύτερες γενιές. Αυτό το πλαίσιο µπορεί να οδηγήσει σε µειωµένη αλληλεπίδραση µεταξύ των γενεών. Συχνά µετά τις εµπειρίες του συλλογικού τραύµατος, υπάρχουν µερικές ευκαιρίες για διαγενεακή και µε νόηµα παραδοχή. Το δέντρο της ζωής δίνει µια τέτοια ευκαιρία. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Ένας από τους λόγους που η µεθοδολογία του δένδρου της ζωής αποδεικνύεται να είναι τόσο δηµοφιλής είναι εξαιτίας του συµβολισµού. Οι σχέσεις που τα παιδιά και οι ενήλικες έχουν µε το φυσικό κόσµο γενικά και µε τα δένδρα ξεχωριστά, παρέχει πλούσιο υλικό για ψυχοκοινωνική και συλλογική δουλειά για εξερεύνηση. Εδώ στην Αυστραλία τα δένδρα έχουν πλούσια πολιτισµικά νοήµατα:.. πολλοί άνθρωποι [έχουν] τρυφερές αναµνήσεις από ένα δένδρο, που σχετίζεται µε ένα µέρος, ένα πρόσωπο ή µια ειδική ώρα στη ζωή τους. Με τον ίδιο τρόπο µια συγκεκριµένη ευωδία, µπορεί να σε µεταφέρει πίσω στο σπίτι της γιαγιάς σου ή σε ένα παλιό αγαπηµένο σου πουλόβερ ή στον τοπικό φούρνο. Η νοσταλγία για τα δένδρα γεννά οπτικές αναµνήσεις. (Beale, 2007, σελ.1). Η ιστορία της Αυστραλίας είναι γραµµένη στα δένδρα είναι κυριολεκτικά στις ρίζες της εθνικής µας ταυτότητας: Τα εθνικά µας

18 18 χρώµατα πράσινο και χρυσό στα σπορ αναπαριστώνται στα φύλλα και στα άνθη της µιµόζας, η οποία υποστηρίζει το οικόσηµό µας Χρησιµοποιούµε δένδρα για να θυµηθούµε την ιστορία µας. Πολλές φορές ένα δένδρο φυτεύεται τελετουργικά από κάποιον επίσηµο, για να τιµηθεί µια συγκεκριµένη ηµέρα ή ένα γεγονός. Ιστορικές λεωφόροι είναι µια µοναδική έκφραση λύπης.. άλλα δένδρα ενσαρκώνουν τις πολλές όµορφες φυσικές κληρονοµιές µας. Πολλά είναι ζωντανή ιστορία πριν την εγκατάσταση των Ευρωπαίων. (Beale, 2007, σελ. 5-11). Σε αυτή τη µέρα και σε αυτούς τους καιρούς, όταν τα περιβαλλοντικά θέµατα είναι τόσο επικίνδυνα, η δουλειά µας παίρνει τελείως διαφορετική ροή. Μπορούν οι τρόποι µε τους οποίους δουλεύουµε το ψυχικό τραύµα να ενδυναµώσουν τη σχέση των ανθρώπων µε το περιβάλλον και να συνεισφέρουν στην περιβαλλοντική σταθερότητα; Το δένδρο της ζωής µπορεί να φέρει ένα τέτοιο αποτέλεσµα. Είναι πολύ εύκολο να επεκτείνουµε την άσκηση του δένδρου της ζωής, για να συµπεριλάβουµε την περιβαλλοντική εκπαίδευση και δράση. Για παράδειγµα στην αρχική συζήτηση, που παρουσιάζει τη µεταφορά του δένδρου είναι δυνατόν : Να εντοπίσουµε την ιστορία των ανθρωπίνων σχέσεων µε το περιβάλλον Να συζητήσουµε την συνεισφορά των δένδρων και της φύσης στη ζωή τους Να συζητήσουµε τη συνεισφορά των δένδρων και του φυσικού κόσµου στον πλανήτη. Όταν φτάνει η ώρα να συζητήσουµε τις καταιγίδες της ζωής και τους κινδύνους που αντιµετωπίζουν τα δένδρα και τα δάση, είναι πολύ εύκολο να διευρύνουµε το ερώτηµα, για να ψάξουµε µαζί τοπικούς περιβαλλοντικούς κινδύνους. Φυσικά µια ιδανική συνοδεία της άσκησης «ένδρο της ζωής» είναι να ενισχύσουµε τα παιδιά και τους ενήλικες να συµµετέχουν στο φύτεµα των δένδρων και µετά να συνεχίσουν να προστατεύουν το καινούριο δάσος της ζωής. Σκέψεις για την προστασία του παιδιού Η µεθοδολογία του δένδρου της ζωής µπορεί να είναι εφαλτήριο για συζητήσεις στην κοινότητα και δράση σε αυτό που αποκαλείται «προστασία του παιδιού». Σε πολλά πλαίσια τα παιδιά συµµετέχουν σε εκπαιδευτικές συνεδρίες γύρω από «προστατευτικές συµπεριφορές», στις οποίες οι ενήλικες τα µιλούν για τους κινδύνους της κακοποίησης και της βίας και στις οποίες τα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι δέχονται συµβουλές σε σχέση µε προστατευτικές συµπεριφορές, που µειώνουν τους κινδύνους του κακού. Η διαδικασία του δένδρου της ζωής µπορεί να προσφέρει ένα εναλλακτικό σηµείο έναρξης για τέτοιες σκέψεις, καθώς ενδυναµώνει τα ίδια τα παιδιά να ονοµατίσουν τους κινδύνους, που

19 19 αντιµετωπίζουν στο τοπικό τους πλαίσιο και επίσης τους τρόπους µε τους οποίους τα παιδιά και οι νέοι αντιµετωπίζουν αυτούς τους κινδύνους. Αυτές οι συλλογικές συζητήσεις µπορούν να παρέχουν σηµαντικές πληροφορίες σε λειτουργούς, όχι µόνο για τους κινδύνους, που αντιµετωπίζουν οι νέοι άνθρωποι αλλά σηµαντικά και για τους προστατευτικούς παράγοντες, που τα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι ήδη κατέχουν. Με αυτή τη γνώση οι λειτουργοί(και οι σηµαντικοί ενήλικες στην κοινότητα) κάνουν βήµατα για να υποστηρίξουν τις προσπάθειες και τις δράσεις που οι νέοι άνθρωποι ήδη κάνουν. Το πιο σηµαντικό είναι ότι οι λέξεις και οι ιστορίες της οµάδας και των νέων ανθρώπων µπορούν επίσης να παρουσιαστούν σε κοινοτικά πλαίσια συζήτησης(forums), για να προβληµατίσουν ως προς τα θέµατα που τα παιδιά αντιµετωπίζουν και να δηµιουργήσουν εναύσµατα για διευρυµένες αλλαγές. Για παράδειγµα σε µια ντόπια αυστραλιανή κοινότητα στη διαδικασία δηµιουργίας των ένδρων της ζωής, µια οµάδα νέων ανθρώπων ζωντανά περιέγραψαν τα πράγµατα που κάνουµε και µπορούµε να κάνουµε, ώστε να είναι η κοινότητά µας ασφαλέστερη για τους εαυτούς µας και τα πράγµατα που οι γεροντότεροι άνθρωποι κάνουν στην κοινότητα και µπορούν να κάνουν για να γίνει η κοινότητά µας ένα πιο ασφαλές µέρος για µας. Αυτή η εσωτερική γνώση των νέων διαβάστηκε σε µεγαλύτερες γυναίκες της κοινότητας, οι οποίες µε τη σειρά τους διάβασαν τα λόγια των παιδιών σε ένα ευρύτερο κοινό σε κάποια εκδήλωση τοπική κατά της βίας και της κακοποίησης. Με αυτούς τους τρόπους το ένδρο της Ζωής µπορεί αν συνεισφέρει στο να ενισχύσει την ευαισθησία των παιδιών και επίσης να οδηγήσει σε τοπική κοινωνική δράση που βασίζεται στη γνώση των παιδιών. Ο συνδυασµός της απάντησης στην προσωπική και συλλογική εµπειρία των παιδιών και µετά το να βρίσκεις τρόπους να επεκτείνεις τις γνώσεις των παιδιών στην ευρύτερη κοινότητα, να ενισχύσεις την κοινωνική δράση σε σχέση µε την προστασία τους, είναι κάτι που ανυποµονούµε να το εξερευνήσουµε στο µέλλον. Ανακεφαλαίωση Αυτό το κεφάλαιο περιέγραψε πώς η µέθοδος «ένδρο της Ζωής», µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να απαντήσει στην εµπειρία των ευάλωτων παιδιών. Βασίζεται πάνω σε πολλές αρχές τοπικές, που αναπτύχθηκαν σε προηγούµενα κεφάλαια και κάνουν χρήση οπτικών µέσων προκειµένου να εµπλουτιστεί η µεθοδολογία µε πιο πλούσια περιγραφή. Αυτή η συλλογική αφήγηση αναπτύχθηκε αρχικά στη Ζιµπάµπουε σε ένα κάµπινγκ, όπου θέλαµε να ενηµερώσουµε τα παιδιά και τους συµβούλους αυτού του κάµπινγκ. Ήταν ο ενθουσιασµός τους, η αφοσίωση τους και ο ανοιχτός τους χαρακτήρας να δοκιµάσουν καινούρια πράγµατα, που έκαναν εφικτή την εξέλιξη της µεθόδου.

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΆ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ 1 ο Νηπιαγωγείο Κυπαρισσίας Διαβάσαμε το παραμύθι: «ΧΑΡΟΥΜΕΝΟ ΛΙΒΑΔΙ» Ερώτηση: ΠΟΙΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΔΕΧΟΝΤΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ; - Αυτοί

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γίνε ανεξάρτητος, Μάθε να λες ΟΧΙ

Γίνε ανεξάρτητος, Μάθε να λες ΟΧΙ Β Τετράμηνο σχολικό έτος 2014-2015 Γίνε ανεξάρτητος, Μάθε να λες ΟΧΙ Ομάδα: Καψαλάκη Ειρήνη Κουρουθιανάκη Μελανθία Μαρακομηχελάκη Μαρία Τζαγκαράκη Αγγελική Β Τετράμηνο σχολικό έτος 2014-2015 Πίνακας περιεχομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ

ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ Πληροφορίες για τον εκπαιδευτικό: Η Αυτοβιογραφία ιαπολιτισµικών Συναντήσεων, είναι ένα υλικό το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί ευρύτερα από τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Διάρκεια: Περιληπτική Περιγραφή: Δύο 45λεπτες διδακτικές περίοδοι Η πρώτη περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις

Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις Μια φορά και έναν καιρό ζούσε στα βάθη του ωκεανού µια µικρή σταγόνα, ο Σταγονούλης. Έπαιζε οληµερίς διάφορα παιχνίδια µε τους ιππόκαµπους και τις µικρές γοργόνες και ήταν πολύ ευτυχισµένος. Όµως, ήταν

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Beginners

Modern Greek Beginners 2016 HIGHER SCHOOL CERTIFICATE EXAMINATION Modern Greek Beginners ( Section I Listening) Transcript Familiarisation Text Καλημέρα. Καλημέρα σας. Μπορώ να σας βοηθήσω; Ήρθα να πάρω αυτό το δέμα. Σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

Το δικό µου σκυλάκι. Ησαΐα Ευτυχία

Το δικό µου σκυλάκι. Ησαΐα Ευτυχία Συχνά στη ζωή µας βρισκόµαστε στη θέση που πρέπει να υποστηρίξουµε τη γνώµη µας για να πείσουµε τους άλλους ότι έχουµε δίκαιο! Μερικές φορές το πετυχαίνουµε µερικές όχι! Η επιχειρηµατολογία απαιτεί τέχνη,

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές Ενότητα 1 Σελίδα 1 Διάλογος 1: Αρχική επικοινωνία με την οικογένεια για πρόσληψη Διάλογος 2: Προετοιμασία υποδοχής ασθενούς Διάλογος 3: Η επικοινωνία με τον ασθενή Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί; Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ "Είμαι ο ίδιος μέσα και έξω από την τάξη; Γιατί;" Υπεύθυνη καθηγήτρια: Τζωρτζάτου Μάρια Εισαγωγική Παρουσίαση από την υπεύθυνη καθηγήτρια. Με το παραπάνω θέμα ασχολήθηκαν κατά

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα»

ΜΑΡΙΝΑ ΓΙΩΤΗ: «Η επιτυχία της Στιγμούλας, μου δίνει δύναμη να συνεχίσω και να σπρώχνω τα όριά μου κάθε φορά ακόμα παραπέρα» Ημερομηνία 27/11/2015 Μέσο trikalakids.gr Συντάκτης Link http://www.trikalakids.gr/bookcorner/%ce%bc%ce%b1%cf%81%ce%b9%ce%bd %CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CF%89%CF%84%CE%B7-%CE%B7- %CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%84%CF%85%CF%87%CE%AF%CE%B1-

Διαβάστε περισσότερα

Ονοµάζοµαι Μερίτα Υµέρι και είµαι µετανάστρια από την Αλβανία. Είµαι ασκάλα του Σχολείου Αλβανικής γλώσσας, όπως έχουµε συνηθίσει να το λέµε, που

Ονοµάζοµαι Μερίτα Υµέρι και είµαι µετανάστρια από την Αλβανία. Είµαι ασκάλα του Σχολείου Αλβανικής γλώσσας, όπως έχουµε συνηθίσει να το λέµε, που Ονοµάζοµαι Μερίτα Υµέρι και είµαι µετανάστρια από την Αλβανία. Είµαι ασκάλα του Σχολείου Αλβανικής γλώσσας, όπως έχουµε συνηθίσει να το λέµε, που λειτουργεί στην Καλαµπάκα από το 2008. Αυτή την στιγµή,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός

Μαρία Κωνσταντινοπούλου Ψυχολόγος - ειδική παιδαγωγός ΠΑΡΑΞΕΝΑ ΟΜΟΡΦΟ Ένα παραμύθι για τη διαφορετικότητα, για μικρούς αλλά και για μεγάλους (αυτισμός) Τα παιδιά είναι ελεύθερα να ζωγραφίσουν τις παρακάτω σελίδες όπως αυτά αισθάνονται... Μαρία Κωνσταντινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα.

Χρησιμοποιήθηκαν. ο πίνακας και ένα χαρτόνι, όπου θα αναγράφονται κάποια προϊόντα. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Μελέτης Περιβάλλοντος Δ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου κινήθηκε σε αρκετά καλά πλαίσια. Οι στόχοι, που

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθώντας τα Παιδιά µε το Focusing

Βοηθώντας τα Παιδιά µε το Focusing Βοηθώντας τα Παιδιά µε το Focusing Μερικές Οδηγίες για Συνοδούς Simon Kilner Μετάφραση στα ελληνικά: Αριάδνη Λαμπράκη «Και θα είναι εντάξει αν...;» Πώς λέει «όχι» το παιδί σου; Τι είναι το Focusing * ;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

1 ο.σ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ 2

1 ο.σ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ 2 1 ο.σ. ΚΕΡΑΤΣΙΝΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011 2012 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ 2 Ένα παραµύθι για το σχολικό εκφοβισµό γραµµένο και εικονογραφηµένο από τους µαθητές του τµήµατος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕκπαιδΕυτικΕσ δραστηριοτητεσ

ΕκπαιδΕυτικΕσ δραστηριοτητεσ Η Μελίνα µπορεί να τον ακολουθήσει χωρίς να φοβάται. Και, το κυριότερο, η µα- µά της είχε πει πως πρέπει να τον περιµένει. Άργησες πολύ, τον µαλώνει η Μελίνα. Έβγαλα ρίζες εδώ πέρα! Συγγνώµη, αδελφούλα

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη

Αποστολή. Κρυμμένος Θησαυρός. Λίνα Σωτηροπούλου. Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη διαβάζω ιστορίες Αποστολή Κρυμμένος Θησαυρός Λίνα Σωτηροπούλου Εικόνες: Ράνια Βαρβάκη 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Το δώρο της γιαγιάς Μόλις χτύπησε το ξυπνητήρι, με έπιασε πανικός. Δεν μπορούσα να καταλάβω για ποιον

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas

Οι εντυπώσεις μας από την επίσκεψη της SAPT Hellas Την Πέμπτη 26/3/15 η SAPT Hellas επισκέφτηκε το σχολείο μας. Η Sapt είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση η οποία μαζεύει αδέσποτα σκυλιά και τα φροντίζει. H φιλοζωική ομάδα του σχολείου μας, που οργάνωσε

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετωπίζω προκλήσεις

Αντιμετωπίζω προκλήσεις Αντιμετωπίζω προκλήσεις ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Πιέσεις και επιρροές 45-60 λεπτά Δραστηριότητα έναρξης / Δραστηριότητα 1 Όλα τα παιδιά κινούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους

ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους ΟΝΕΙΡΟ ΜΙΑΣ ΚΑΠΟΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. Γεννήθηκα πολύ μακριά. Δεν γνωρίζω ακριβώς το που.την μητέρα μου και τα αδέρφια μου, ήμουν πολύ μικρός για να τους θυμάμαι. Το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό σαν ανάμνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ

ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ Σε όλο τον κόσμο υπάρχουν διάφορα και σημαντικά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι ο πόλεμος που έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη νερού, φαγητού και ιατρικής περίθαλψης και το χειρότερο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Β Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Χάρτινη αγκαλιά» Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Εκδόσεις: Καλέντης Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

ΙΑ ΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ 1η Σελίδα Η Γιώτα θα πάει για πρώτη φορά κατασκήνωση. Φαντάζεται πως θα περάσει πολύ άσχημα μακριά από τους γονείς και τα παιχνίδια της για μια ολόκληρη εβδομάδα. Αγχώνεσαι ή νοιώθεις άβολα όταν είσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί www.kyg.gr 2310 450 941 6940402054 Επίσης: YouTube - therapeutikopaixnidi Πηγές www.autismcentre.org SonRise www.horison.nl

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ.

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ. Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015 ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Αγέλη Λυκοπούλων ΧΑΛΚΙΝΗ ΑΓΕΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ 103ov Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Κισσόνεργας

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: «Ταξίδι στον κόσμο των συναισθημάτων»

Τίτλος: «Ταξίδι στον κόσμο των συναισθημάτων» Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας Σχολικό έτος 2012-13 Εκπαιδευτικός: Αντωνογιάννη Βασιλική Τάξη: Β Εισαγωγή Τίτλος: «Ταξίδι στον κόσμο των συναισθημάτων» Κατά τη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Μια ιστορία αγάπης και ελπίδας

Μια ιστορία αγάπης και ελπίδας 1 σ ε λ ί δ α Μια ιστορία αγάπης και ελπίδας Αλήθεια πόσο υπέροχος είναι ο ήλιος και το αγεράκι το ανοιξιάτικο. Το ξέρω πως η ζωή μου είναι σύντομη. Σύντομη για τους ανθρώπους φυσικά. Κάποιος άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ 11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ Παιδαγωγικοί στόχοι του προγράμματος: Ευαισθητοποίηση των νηπίων απέναντι στα αδέσποτα Κατανόηση των δικαιωμάτων/αναγκών/συναισθημάτων των

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ)

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένα μακρινό χωριό σε μια χώρα πανέμορφη. Τα σπίτια του ήταν μικρά και παραμυθένια.

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Νικόλα Σμυρνάκη στην Εφημερίδα Ρεπόρτερ και στην Άντρη Κούννου

Συνέντευξη του Νικόλα Σμυρνάκη στην Εφημερίδα Ρεπόρτερ και στην Άντρη Κούννου Ημερομηνία 28/3/2106 Μέσο Συντάκτης Link http://www.islandofman.me/ Άντρυ Κούννου http://www.islandofman.me/interviews/i-epitychia-kryvotan-sto-komodino-mou/ Συνέντευξη του Νικόλα Σμυρνάκη στην Εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα