International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE"

Transcript

1 DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE the 10th International Conference of Greek Linguistics Edited by Zoe Gavriilidou Angeliki Efthymiou Evangelia Thomadaki Penelope Kambakis-Vougiouklis Komotini 2012

2 Οργανωτική Επιτροπή Συνεδρίου O r g a n i z i n g C o m m i t t e e Z o e G a v r i i l i d o u A n g e l i k i E f t h y m i o u E v a n g e l i a T h o m a d a k i Penelop e Kambakis -Vougiou klis Γραμματειακή Υποστήριξη S e c r e t a r i a l S u p p o r t Ioannis Anagnostopoulos M a r i a G e o r g a n t a P o l y x e n i I n t z e N i k o s M a t h i o u d a k i s L i d i j a M i t i t s E l e n i P a p a d o p o u l o u A n n a S a r a f i a n o u E l i n a C h a dji p a p a ISBN Τ υ π ο γ ρ α φ ι κ ή ε π ι μ έ λ ε ι α Ν ί κ ο ς Μ α θ ι ο υ δ ά κ η ς Ε λ έ ν η Π α π α δ ο π ο ύ λ ο υ Ε λ ί ν α Χ α τ ζ η π α π ά Σ χ ε δ ι α σ μ ό ς ε ξ ώ φ υ λ λ ο υ Ν ί κ ο ς Μ α θ ι ο υ δ ά κ ης Copyright 2012 Δ η μ ο κ ρ ί τ ε ι ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο Θ ρ ά κ η ς D e m o c r i t u s U n i v e r s i t y o f T h r a c e Ε ρ γ α σ τ ή ρ ι ο Σ ύ ν τ α ξ η ς, Μ ο ρ φ ο λ ο γ ί α ς, Φ ω ν η τ ι κή ς, Σ η μ α σ ι ο λ ο γ ί α ς, L a b o ra to r y o f S y n ta x, M o r pho l o g y, P h o n e t i c s, S e m a n t i c s, Δ ι ε θ ν έ ς Σ υ ν έ δ ρ ι ο Ε λ λ η ν ι κ ή ς Γ λ ω σ σ ο λ ο γ ί α ς I n t er n a ti o n a l C o n fe r e n c e o f G r e e k L inguist ic s +Μ όρφωση Δ Π Θ +M orp ho SE D U T H

3 Ο MΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΚΩΔΙΚΩΝ ΑΠΟ ΔΙΓΛΩΣΣΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Σιταρένιου Δήμητρα Νηπιαγωγείο Σκαλωτής, Χανιά, Ελλάδα Χατζηδάκη Ασπασία ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ελλάδα ABSTRACT Τhe present paper reports on the contextualization of repair through codeswitching in Albanian-Greek preschoolers bilingual discourse. The subjects of the study were eight bilingual Kindergarten students, aged 4:3 to 6:1, who were observed and tape-recorded during various school activities. Code alternation in their speech was subsequently analysed following conversational analytical principles (cf. Auer 1995, 1998, Shin and Milroy 2000, etc.). With regard to repair, our subjects were found to produce examples of self-initiated and other-initiated self-repair, mainly in order to return to the appropriate code of the conversation or to abide by the interlocutor s choice of code. Λέξεις κλειδιά: δίγλωσσα νήπια, ελληνική ως δεύτερη γλώσσα, αλβανικά-ελληνικά, εναλλαγή κωδίκων, συνομιλιακή διόρθωση, επικοινωνιακή δεξιότητα 1. Εισαγωγή Η εναλλαγή κωδίκων (code-switching) συνίσταται στη χρήση ποικίλων και διαφορετικών συνδυασμών δύο ή περισσότερων γλωσσικών συστημάτων (ή ποικιλιών) στην ίδια συζήτηση ή πρόταση (Gardner-Chloros 2009, 4). Αποτελεί πολυδιάστατο και πολυεπίπεδο φαινόμενο του διγλωσσικού λόγου, που εξετάζεται από ποικίλες οπτικές γωνίες (ψυχογλωσσολογικές, γραμματικές, κοινωνιο-γλωσσολογικές, πραγματολογικές, βλ. Gardner-Chloros 2009, 7, Σελλά- Μάζη 2001,70). Στα πλαίσια της πραγματολογικής προσέγγισης του φαινομένου, πολλοί ερευνητές έχουν αξιοποιήσει την Ανάλυση Συνομιλίας (Conversation Analysis) ως ερμηνευτικό μοντέλο για την ανάλυση της εναλλαγής κωδίκων κατά τη διγλωσσική επικοινωνία (Auer 1984, 1995, 1998, 2005, Αlfonzetti 1998, Cromdal 2004, Li Wei 1994, 1998, 2002, 2005, Li Wei and Milroy 1995, Sebba and Wootton 1998, Steensig 2003). Στην παρούσα εργασία παρουσιάζουμε δεδομένα από μία έρευνα που κινείται επίσης στο πλαίσιο της Ανάλυσης Συνομιλίας και εστιάζει στην αξιοποίηση της εναλλαγής κωδίκων ως μηχανισμού συνομιλιακής διόρθωσης. Τα δεδομένα μας προέρχονται από αυθεντικό λόγο δίγλωσσων νηπίων αλβανικής καταγωγής, ο οποίος μελετήθηκε στο πλαίσιο εκπόνησης διδακτορικής διατριβής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (Σιταρένιου 2011, Xατζηδάκη και Σιταρένιου 2009). Στόχος μας είναι να παρουσιάσουμε το πώς εμφανίζεται το φαινόμενο της διόρθωσης στις διγλωσσικές συνομιλίες των υποκειμένων. 2. Θεωρητικό πλαίσιο 2.1 Η συνομιλιακή διόρθωση στη διγλωσσική συνομιλία: ο ρόλος της εναλλαγής κωδίκων Η συνομιλία συνιστά ένα σύστημα αλληλεπίδρασης το οποίο επικυρώνεται αμοιβαία και ρυθμίζεται από ένα ορισμένο τυπικό (Γεωργακοπούλου και Γούτσος 1999, 232) με αρχές και αξιώματα, όπως η αλλαγή της σειράς, τα ζεύγη γειτνίασης και η οργάνωση της προτίμησης (Levinson 1983). Η In Z. Gavriilidou, A. Efthymiou, E. Thomadaki & P. Kambakis-Vougiouklis (eds), 2012, Selected papers of the 10th ICGL, pp Komotini/Greece: Democritus University of Thrace.

4 [ Ο MΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΚΩΔΙΚΩΝ ΑΠΟ ΔΙΓΛΩΣΣΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ] οργάνωση της προτίμησης αποτελεί βασικό άξονα ανάλυσης στην Ανάλυση Συνομιλίας. Εφαρμόζεται συνήθως στις δεύτερες σειρές τις υποκείμενες στην πρώτη σειρά της εναλλαγής (Levinson 1983, 339), αλλά και στη δομή και διάρθρωση των πρώτων σειρών, στην εν συνεχεία οργάνωση των επόμενων και, γενικά, ανάμεσα στις ακολουθίες που εμφανίζονται στη συνομιλία (ό.π., 345). Πεδίο της οργάνωσης της προτίμησης και κεντρικό συνομιλιακό μηχανισμό αποτελεί η συνομιλιακή διόρθωση (βλ. Schegloff, Jefferson and Sacks 1977). Η οργάνωσή της περιλαμβάνει τη λειτουργία επανορθωτικών μηχανισμών, όπως είναι η αυτοδιόρθωση και η ετεροδιόρθωση, που υλοποιούνται, λόγου χάρη, μέσω της επαναδιατύπωσης (Γεωργακοπούλου και Γούτσος 1999, 232). Σύμφωνα με τον Levinson (1983, 340), η συστηματοποίηση των περιπτώσεων διόρθωσης στη συνομιλία (Schegloff, Jefferson and Sacks 1977, ) έχει αναδείξει δύο σημαντικές διαστάσεις: η πρώτη αφορά το εάν η διόρθωση γίνεται μετά από διαμεσολάβηση ή πρωτοβουλία άλλου συνομιλητή ή όχι και η δεύτερη το εάν η διόρθωση γίνεται από τον ίδιο τον ομιλητή ή από κάποιον συνομιλητή του. Από το συνδυασμό των παραπάνω διαστάσεων προκύπτουν οι ακόλουθες τρεις περιπτώσεις (από την συχνότερα εμφανιζόμενη προς την σπανιότερη, σύμφωνα με τον Levinson (1983, 341): (α) η αυτοδιόρθωση με πρωτοβουλία του ίδιου του ομιλητή (self-initiated self-repair) (β) η αυτοδιόρθωση με πρωτοβουλία άλλου (other-initiated self-repair) και (γ) η ετεροδιόρθωση με πρωτοβουλία άλλου (other-initiated other-repair). Οι ερευνητές που μελετούν την εναλλαγή κωδίκων στο πλαίσιο της Ανάλυσης Συνομιλίας περιγράφουν τρόπους ανάλυσης της διόρθωσης (α) ανάλογα με τους τρόπους οργάνωσης της συνομιλίας και τις συνεισφορές των ομιλητών κατά την εναλλαγή της σειράς, (β) ανάλογα με το ρόλο της εναλλαγής κωδίκων ως πλαίσιο συγκειμενοποίησης της διόρθωσης, και (γ) σε συνδυασμό των δύο παραπάνω προσεγγίσεων. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τον Auer (1984, 1995, 1998) η εναλλαγή κωδίκων ως διόρθωση του κώδικα αναδεικνύει γενικά την προσαρμογή του συνομιλητή στη γλώσσα επικοινωνίας, ενώ για την Alfonzetti (1998) οι περιπτώσεις διόρθωσης του κώδικα αφορούν τη αποκατάσταση ενός προβληματικού σημείου μέσω της παροχής διευκρινίσεων, της επαναδιατύπωσης κ.λπ. Αντίστοιχα, ο Li Wei και η Lesley Milroy (Li Wei 1994, 1998, 2002, Li Wei and Milroy 1995) υιοθετούν ένα πιο ανοιχτό πλαίσιο στη μελέτη της εναλλαγής κωδίκων σε σχέση με τη διόρθωση. Συγκεκριμένα, δίνουν έμφαση στον τρόπο με τον οποίο η εναλλαγή κωδίκων επιτυγχάνει τη συγκειμενοποίηση (contextualization) της διόρθωσης: η εναλλαγή του κώδικα ενδέχεται αφενός να αναφέρεται στη διόρθωση αυτή καθεαυτή (με την αντικατάσταση στην άλλη γλώσσα του γλωσσικού στοιχείου που πρέπει να διορθωθεί) και αφετέρου να διαμορφώνει το πλαίσιο που πυροδοτεί τη διόρθωση σε άλλη σειρά. Παράλληλα, παίζει ρόλο και το ποιος είναι εκείνος που κάνει τη διόρθωση αλλά και το ποιος είναι εκείνος που την προκαλεί. Με βάση τη διασταύρωση των δύο αυτών οπτικών γωνιών κατά την ανάλυση της συνομιλίας, προκύπτουν τρία βασικά σχήματα που περιγράφουν το πώς η εναλλαγή κωδίκων συγκειμενοποιεί την διόρθωση (Li Wei and Milroy 1995, 291-3): Η εναλλαγή κωδίκων μπορεί (α) να αφορά το γλωσσικό στοιχείο που προκαλεί τη διόρθωση (οπότε η διόρθωση υλοποιείται στην γλώσσα της συνομιλίας) ή (β) να αφορά το ίδιο το προς διόρθωση γλωσσικό σημείο, το οποίο και αντικαθίσταται με ένα άλλο σε άλλη γλώσσα. Και στα δύο σχήματα, υπάρχουν επιμέρους υπο-περιπτώσεις ανάλογα με το ποιος κάνει ή προκαλεί τη διόρθωση: Μπορεί λ.χ. ο ομιλητής να αναδιατυπώσει το εκφώνημά του ή να παράσχει κάποια διευκρίνιση ανταποκρινόμενος σε σχετικό αίτημα του συνομιλητή του (που έχει γίνει σε άλλη γλώσσα). Επίσης, μπορεί ο ίδιος ο ομιλητής να αντικαταστήσει το σημείο που χρειάζεται διόρθωση χωρίς την παρέμβαση άλλων (λ.χ. όταν, ενώ μιλά τη γλώσσα Χ, αντιλαμβάνεται ότι ένας όρος που χρησιμοποιεί δεν αποδίδει ακριβώς το νόημα που θέλει και στρέφεται στη γλώσσα Ψ για το συγκεκριμένο γλωσσικό σημείο). Ακόμη, ενδέχεται ο ομιλητής να χρησιμοποιήσει προσωρινά μια άλλη γλώσσα, προκειμένου να στρέψει την προσοχή του συνομιλητή του σε ένα προβληματικό σημείο (λ.χ. δεν ξέρει πώς να εκφράσει ένα νόημα στη γλώσσα της συνομιλίας), οπότε ο συνομιλητής παρέχει την κατάλληλη φράση στη γλώσσα Χ αποκαθιστώντας το πρόβλημα. Υπάρχει κι ένα τρίτο σχήμα, σύμφωνα με το οποίο ο ομιλητής χρησιμοποιεί μία γλώσσα Χ και εντάσσει μέσα στο λόγο του μία τυποποιημένη φράση μιας άλλης γλώσσας (λ.χ. προκειμένου για τα αγγλικά, τις εκφράσεις you know right, see ), με στόχο να προσελκύσει την προσοχή του συνομιλητή σε κάποιο σημείο του λόγου του. To παραπάνω πλαίσιο ανάλυσης φαίνεται ιδιαίτερα ελκυστικό, καθώς επιτρέπει να προσεγγίσουμε ερμηνευτικά το ρόλο της εναλλαγής κωδίκων ως μηχανισμού συνομιλιακής διόρθωσης από περισσότερες από μία οπτικές γωνίες. Ωστόσο, το γεγονός ότι τα δεδομένα προέρχονται από συνομιλία μεταξύ ενηλίκων μάς αναγκάζει να έχουμε καταρχήν επιφυλάξεις ως [ 1139 ]

5 [ ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΙΤΑΡΕΝΙΟΥ & ΑΣΠΑΣΙΑ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ] προς τη δυνατότητα εφαρμογής του ίδιου ακριβώς πλαισίου και στην περίπτωση νηπίων. Στην επόμενη ενότητα θα συζητήσουμε το ζήτημα της εναλλαγής κωδίκων σε σχέση με τη συνομιλιακή διόρθωση σε ομιλητές νεαρής ηλικίας και θα προτείνουμε ένα πλαίσιο ανάλυσης που προσφέρεται ιδιαίτερα για την περίπτωσή μας Η αξιοποίηση της εναλλαγής κωδίκων από τα δίγλωσσα παιδιά: ο μηχανισμός της διόρθωσης Η εναλλαγή κωδίκων αποτελεί ένα σημαντικό χαρακτηριστικό γνώρισμα της γλωσσικής συμπεριφοράς των δίγλωσσων παιδιών και από πραγματολογική άποψη. Πλήθος ερευνών έχει καταδείξει ότι οι μικροί ομιλητές, ακόμη και όταν έχουν σημαντική διαφορά γλωσσικής επάρκειας ανάμεσα στους δύο κώδικες, κάνουν χρήση των δύο γλωσσών και εναλλαγή κωδίκων με στόχους που εμπίπτουν στην οργάνωση της συνομιλίας: τον καθορισμό/αποκλεισμό των συνομιλητών, την αλλαγή του θέματος ή του σκηνικού της περίστασης επικοινωνίας, την έκφραση συναισθημάτων, κ.α. (Bauer Βouchereau et al. 2002, Bolonyai 2005, Moffatt and Milroy 1992, Paugh 2005, Shin 2005, Thompson 2000). Όσον αφορά το φαινόμενο της συνομιλιακής διόρθωσης, οι έρευνες δείχνουν ότι η δεξιότητα αυτή αναπτύσσεται σχετικά νωρίς στα μονόγλωσσα παιδιά (Κατή 2001, Pan and Snow 1999). Ακόμη και τα πολύ μικρά παιδιά είναι ικανά να ανταποκριθούν στα ποικίλα αιτήματα του συνομιλητή για διόρθωση, επεξήγηση ή επιβεβαίωση, και να προσαρμόσουν το λόγο τους ανάλογα. Αντίστοιχα αποτελέσματα έχουν προκύψει από έρευνες σε δίγλωσσα παιδιά. Στις έρευνες του Peter Auer (1984) στη διγλωσσική συμπεριφορά παιδιών Ιταλών μεταναστών στη Γερμανία παρατηρήθηκε αρκετά συχνά η διόρθωση μέσα από την εναλλαγή του κώδικα και την επανάληψη, ιδιαίτερα ανάμεσα στα μικρότερα παιδιά. Πιο πρόσφατες έρευνες σε δίγλωσσα παιδιά δείχνουν ότι η εναλλαγή του κώδικα ως μηχανισμός διόρθωσης μπορεί να ανταποκρίνεται στο αίτημα για επεξήγηση ή για επαναδιατύπωση (Comeau et al. 2007, Lanza 1992) ή ότι χρησιμεύει για να δώσει το σήμα για επικείμενη διόρθωση (Montanari 2005). Τέλος, και στην έρευνα της Reyes (2004) αναφέρονται περιπτώσεις όπου το παιδί προχωρεί σε αυτοδιόρθωση με την εναλλαγή του κώδικα και σε αποσαφήνιση μετά από πρωτοβουλία του συνομιλητή. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι και τα παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας είναι σε θέση να αξιοποιήσουν ποικιλοτρόπως την εναλλαγή κωδίκων ως μηχανισμό συνομιλιακής διόρθωσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η έρευνα των Sarah Shin και Lesley Milroy, η οποία, σε αντίθεση με τις περισσότερες από τις παραπάνω έρευνες, κινείται στο πλαίσιο της Ανάλυσης Συνομιλίας (Shin and Milroy 2000). Τα υποκείμενα της έρευνάς τους ήταν παιδιά εξήμιση έως επτάμιση ετών, δίγλωσσα στα κορεατικά και στα αγγλικά. Μολονότι σε κάποιο βαθμό οι ερευνήτριες υιοθετούν την προσέγγιση των Li Wei & Milroy (1995) σχετικά με την συγκειμενοποίηση της διόρθωσης, η ανάλυσή τους δεν ταυτίζεται απόλυτα με εκείνη. Άλλωστε, τα σχήματα εναλλαγής κωδίκων ως μηχανισμού διόρθωσης στα δικά τους δεδομένα είναι πιο περιορισμένα σε σχέση με αυτά που εμφανίζονται στα δεδομένα που αφορούν ενήλικες ομιλητές, πιθανότατα λόγω της διαφοράς ηλικίας και ωρίμανσης των επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Για τις Shin and Milroy (2000), η εναλλαγή στοχεύει είτε στη διόρθωση και προσαρμογή του ομιλητή στον κώδικα της συνομιλίας είτε στην επίλυση προβληματικών σημείων στην επικοινωνία με την αποσαφήνιση του σημείου. Αναλυτικότερα: η εναλλαγή -και η συνεπαγόμενη διόρθωση από τον ίδιο τον ομιλητή με τη μορφή της επανάληψης- άλλοτε αφορά την αλλαγή του κώδικα με σκοπό την επιστροφή στη γλώσσα της συνομιλίας (ό.π.,, 364) και άλλοτε γίνεται όταν ο ομιλητής παίρνει την πρωτοβουλία της εναλλαγής για να προλάβει ενδεχόμενη αρνητική αντίδραση εκ μέρους του συνομιλητή του (ό.π.,, 378). Πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για αυτοδιόρθωση με πρωτοβουλία του ίδιου του ομιλητή. Υπάρχει δε και μία τρίτη περίπτωση (αυτοδιόρθωση με πρωτοβουλία του συνομιλητή), στην οποία τα παιδιά διορθώνουν τον κώδικα που τα ίδια χρησιμοποιούσαν σε προηγούμενη σειρά και αποκαθιστούν μέσω της εναλλαγής το προβληματικό σημείο ανταποκρινόμενα στο αίτημα του συνομιλητή τους για επιβεβαίωση, επαναδιατύπωση ή επεξήγηση (ό.π., ). Το συγκεκριμένο πλαίσιο θα αποτελέσει και το πλαίσιο ανάλυσης των δεδομένων μας, καθώς κρίνεται καταλληλότερο για το είδος της συνομιλίας που συναντούμε σε αυτά (συνομιλία μεταξύ νηπίων, σε συγκεκριμένες επικοινωνιακές περιστάσεις), όπως θα φανεί παρακάτω. [ 1140 ]

6 [ Ο MΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΚΩΔΙΚΩΝ ΑΠΟ ΔΙΓΛΩΣΣΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ] 3. H έρευνα Η έρευνα αποτελούσε μελέτη περίπτωσης (case study) (Βάμβουκας 1998: 84,225), το ερευνητικό σκέλος της οποίας πραγματοποιήθηκε από τον Νοέμβριο του 2005 έως και τον Δεκέμβριο του Το δείγμα μας αποτέλεσαν οκτώ παιδιά με γονείς Αλβανούς μετανάστες, τα οποία φοιτούσαν σε νηπιαγωγείο κοινότητας του νότου του Ν. Ρεθύμνου. Οι οικογένειές τους κατοικούσαν και εργάζονταν στη γύρω περιοχή, όπως και ένας αρκετά μεγάλος αριθμός Αλβανών οικονομικών μεταναστών. Το συγκεκριμένο νηπιαγωγείο επιλέχτηκε διότι: (α) φοιτούσαν σε αυτό αρκετοί μαθητές αλβανικής καταγωγής, πράγμα που το καθιστούσε κατάλληλο για την έρευνα, (β) σύμφωνα με την νηπιαγωγό, τα παιδιά χρησιμοποιούσαν αβίαστα την εθνοτική γλώσσα στη μεταξύ τους επικοινωνία (κάτι που δεν συμβαίνει πάντα), και (γ) η νηπιαγωγός ήταν πρόθυμη να συμβάλει στην διεξαγωγή της έρευνας. Η συλλογή των δεδομένων της έρευνας πραγματοποιήθηκε με τον συνδυασμό τριών προσεγγίσεων. Βασική προσέγγιση ήταν η μαγνητοφώνηση 1 αυθεντικού λόγου των παιδιών του δείγματος ενόσω εμπλέκονταν σε ποικίλες δραστηριότητες. Το σύνολο των ωρών μαγνητοφωνημένου λόγου φτάνει τις 34 ώρες. Η μαγνητοφώνηση πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα με συμμετοχική παρατήρηση της ερευνήτριας στο χώρο του νηπιαγωγείου. Επιπλέον, η ερευνήτρια συνέλεξε πληροφορίες για τη γλωσσική ικανότητα παιδιών και γονέων, τις γλωσσικές πρακτικές της οικογένειας, καθώς και άλλα στοιχεία αναφορικά με την οικογένεια μέσα από ημιδομημένες συνεντεύξεις 2 με τους γονείς των παιδιών. Τα υποκείμενα της έρευνας ήταν οκτώ παιδιά που φοιτούσαν στα δύο τμήματα του τοπικού νηπιαγωγείου (στο ένα τμήμα φοιτούσαν ένα κορίτσι και τρία αγόρια, ενώ στο δεύτερο ένα αγόρι και τρία κορίτσια). Η ηλικία τους κυμαινόταν από 4:3 έως 6:1 κατά την έναρξη της έρευνας. Επίσης, υπήρχαν σημαντικές διαφορές ανάμεσά τους αναφορικά με το πότε είχαν έρθει για πρώτη φορά σε επαφή με την ελληνική γλώσσα. Κανένα παιδί δεν είχε γεννηθεί στην Ελλάδα, αλλά ένα κορίτσι, η Ερμελίντα 3, είχε έρθει στην Ελλάδα σε ηλικία ενός έτους, ενώ άλλα δύο παιδιά, ο Μάρκο και ο Μίρι, είχαν έρθει σε ηλικία δύο ετών. Τέσσερα από τα παιδιά είχαν έρθει στην Ελλάδα γύρω στα τέσσερα, ενώ υπήρχε και ένας μαθητής, ο Φερμόν, ο οποίος είχε μόλις έξι μήνες στην Κρήτη και ήταν και ο μεγαλύτερος σε ηλικία. Πέρα από τη διαφοροποίηση ως προς το χρόνο έκθεσης στη δεύτερη γλώσσα και την ηλικία πρώτης επαφής με αυτήν, τα παιδιά διαφοροποιούνται κάπως και ως προς την ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων τους στις δύο γλώσσες. Οι γονείς τους κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες ως προς τις δύο γλώσσες με κριτήριο την ικανότητά τους να πραγματοποιούν τρεις δραστηριότητες: μιλάει, καταλαβαίνει μια συζήτηση, καταλαβαίνει εκπομπές στην τηλεόραση. Με εξαίρεση την Ερμελίντα, που σύμφωνα με τους γονείς της, έχει μια πολύ καλή γνώση και των δύο γλωσσών, στις υπόλοιπες περιπτώσεις, υπερισχύει η ικανότητα στην Αλβανική, ενώ οι παραπάνω δεξιότητες φαίνεται να είναι λίγο έως αρκετά καλά ανεπτυγμένες στην Ελληνική. Αναφορικά με τη χρήση των δύο γλωσσών, φαίνεται ότι στο επικοινωνιακό ρεπερτόριο των παιδιών η Αλβανική διατηρεί μια σταθερά κυρίαρχη θέση με επιμέρους διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον συνομιλητή: τα περισσότερα παιδιά φαίνεται να μιλούν μόνο αλβανικά με τους γονείς τους, ενώ χρησιμοποιούν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό και τα ελληνικά με τα αδέλφια τους και άλλους συνομηλίκους από την Αλβανία. Από τη συνολική έρευνα προέκυψε ότι τα συγκεκριμένα παιδιά, ιδιαίτερα όσα φοιτούν στο πρώτο τμήμα του νηπιαγωγείου, κάνουν αρκετά συχνά εναλλαγή κωδίκων στη μεταξύ τους επικοινωνία για λόγους που σχετίζονται και με την οργάνωση της συνομιλίας (Σιταρένιου 2011, Χατζηδάκη και Σιταρένιου, 2009). Στην παρούσα εργασία εστιάζουμε στο πώς αναδεικνύεται η χρήση της εναλλαγής κωδίκων ως μηχανισμού διόρθωσης στα δεδομένα μας, ως ενδεικτική της γλωσσικής συμπεριφοράς νηπίων με παρόμοιο προφίλ διγλωσσίας. 1 Χρησιμοποιήθηκαν ατομικά μικρόφωνα μικρού μεγέθους τα οποία κατέγραφαν σε ατομικές κασέτες ειδικού τύπου τις συνομιλίες των παιδιών. 2 Ο οδηγός συνέντευξης βασίστηκε σε ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε σε προηγούμενη εργασία μας (Χατζηδάκη 2005, 2007α,β). 3 Σε όλη την έρευνα και τις σχετικές δημοσιεύσεις τα παιδιά αναφέρονται με ψευδώνυμα. [ 1141 ]

7 [ ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΙΤΑΡΕΝΙΟΥ & ΑΣΠΑΣΙΑ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ] 4. Η εναλλαγή κωδίκων ως μηχανισμός διόρθωσης στα δεδομένα μας Μία πρώτη παρατήρηση σχετικά με τα σχήματα συγκειμενοποίησης της συνομιλιακής διόρθωσης στα δεδομένα μας είναι ότι εμφανίζονται μόνο περιπτώσεις αυτοδιόρθωσης: o ίδιος ο ομιλητής προχωρά στη διόρθωση, είτε με δική του πρωτοβουλία είτε μετά από πρωτοβουλία άλλου. Το στοιχείο αυτό εμφανίζεται και σε άλλες έρευνες με παιδιά (Comeau et al. 2007, Lanza 1992, Montanari 2005), κάτι που μας κάνει να συμπεραίνουμε ότι ο συγκεκριμένος τρόπος εμπλοκής των συνομιλητών στο μηχανισμό της διόρθωσης απαιτεί είτε δεξιότητες που κατακτώνται σε μεγαλύτερη ηλικία είτε άλλες επικοινωνιακές συνθήκες (ή, πιθανόν, και τα δύο). Άλλωστε, η ετεροδιόρθωση αποτελεί ούτως ή άλλως τη σπανιότερα εμφανιζόμενη μορφή συνομιλιακής διόρθωσης, τόσο στη μονογλωσσική (Levinson 1983) όσο και στη διγλωσσική συνομιλία (Auer 1984, 1998). Το σχήμα που αφορά τη διόρθωση στη συνομιλία μέσω της εναλλαγής κωδίκων χωρίς τη διαμεσολάβηση του συνομιλητή αποτελεί συχνή πρακτική στη γλωσσική συμπεριφορά των υποκειμένων μας. Αποτελεί, άλλωστε, μία συνηθισμένη πρακτική στη διγλωσσική συνομιλία (Alfonzetti 1998, Auer 1984, Li Wei 1994, Li Wei and Milroy 1995, Shin and Milroy 2000). Το πρώτο παράδειγμα (Απόσπασμα 1) παρουσιάζει μία περίπτωση κατά την οποία ο ομιλητής προβαίνει σε αυτοδιόρθωση με δική του πρωτοβουλία. Τα δύο παιδιά που συμμετέχουν στο συγκεκριμένο συνομιλιακό επεισόδιο είναι η Ερμελίντα και ο Φερμόν, η πλέον ισορροπημένα δίγλωσση ομιλήτρια και ο λιγότερο καλός κάτοχος της Ελληνικής αντίστοιχα. Κάποια από τα υποκείμενα συζητούν για τα κασετοφωνάκια που τους έχει δώσει η ερευνήτρια, ενώ δίπλα τους είναι οι Έλληνες συμμαθητές τους. Απόσπασμα 1 01 Ερμ: Ο Μάρκο μπλε και- 02 Φερ: Marko ka (.) ο Μάρκο έχει ίδιο με μένα. ( Ο Μάρκο έχει ) 03 Ερμ: Άου! ((o Φερμόν την τραβάει)) 04 Φερ: Ίδιο για τα κορίτσια. Δύο κορίτσια εδώ. Στη σειρά 01 η Ερμελίντα αναφέρεται στο χρώμα του κασετόφωνου που φορά ένα άλλο παιδί, ο Μάρκο, μιλώντας ελληνικά. Ο Φερμόν τη διακόπτει (σειρά 02) παίρνοντας το λόγο για να αναφερθεί στο ίδιο παιδί, ξεκινώντας όμως το εκφώνημά του στα αλβανικά. Μόλις το συνειδητοποιεί, σπεύδει να διορθώσει την επιλογή γλώσσας μετά από μία μικροπαύση, ξεκινώντας και πάλι τη φράση του, αυτή τη φορά στα ελληνικά. Στη συνέχεια (σειρές 03-04) τα παιδιά συνεχίζουν να συνομιλούν στην ελληνική γλώσσα. Το επεισόδιο αυτό είναι χαρακτηριστικό της γλωσσικής συμπεριφοράς του Φερμόν, ο οποίος, όπως προαναφέρθηκε, είχε μόνον έξι μήνες παραμονής στην Ελλάδα κατά την έναρξη της έρευνας. Καθώς βρίσκεται στα πρώτα στάδια της εκμάθησης της Ελληνικής, τείνει συχνά να χρησιμοποιεί αλβανικά, ακόμη και όταν είναι παρόντες Έλληνες συνομήλικοί του. Ωστόσο, συνήθως σπεύδει να αλλάξει τον κώδικα συντασσόμενος με τον άρρητο κανόνα που απαιτεί την Ελληνική σε αυτές τις συνθήκες. 4 Η δεύτερη περίπτωση που εμπίπτει στο σχήμα της αυτοδιόρθωσης με πρωτοβουλία του ίδιου του ομιλητή δεν αφορά την επαναφορά στη γλώσσα της συνομιλίας αλλά την ευθυγράμμιση της γλωσσικής επιλογής του ομιλητή με αυτής του συνομιλητή. Στο απόσπασμα που ακολουθεί (Απόσπασμα 2) τρία από τα υποκείμενα (ο Φερμόν, η Ερμελίντα και ο Μάρκο) παίζουν μαζί με δύο Έλληνες συμμαθητές τους, τη Μαίρη και το Δημήτρη. Τα παιδιά προσποιούνται ότι έχουν πάει επίσκεψη σε ένα φιλικό σπίτι. Η Μαίρη, παίζοντας το ρόλο της οικοδέσποινας, απευθύνεται σε όλους και τους ρωτάει τι φαγητό προτιμούν στο τραπέζι (σειρά 01). Ο Φερμόν αυθόρμητα απαντά στα αλβανικά (σειρά 02), γεγονός που προκαλεί μία παύση δύο δευτερολέπτων από τη Μαίρη (σειρά 03), ως αποτέλεσμα αδυναμίας κατανόησης, έκπληξης, κ.λπ. Ο Φερμόν μάλλον ερμηνεύει την παύση αυτή ως ένδειξη προβληματικού σημείου, ως ένα μήνυμα πως πρέπει να συμμορφωθεί με τη γλώσσα της συνομιλήτριάς του, προκειμένου να συνεχιστεί ο διάλογος. Το αποτέλεσμα είναι ότι αλλάζει γλωσσικό κώδικα στην επόμενη σειρά (04, Αβγό ), αποκαθιστώντας το πρόβλημα που είχε 4 Για την ερμηνεία του παραπάνω επεισοδίου υιοθετούμε την ανάλυση των Auer (1984) και Shin and Milroy (2000), σύμφωνα με την οποία η εναλλαγή σηματοδοτεί την προσαρμογή στον κώδικα της επικοινωνίας. Αντίθετα, για τους Alfonzetti (1998) και Li Wei and Milroy (1995), η αλλαγή κώδικα στην ίδια σειρά, μετά από μικροπαύση, στοχεύει στην επαναδιατύπωση ή στη συμπλήρωση του περιεχομένου. [ 1142 ]

8 [ Ο MΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΚΩΔΙΚΩΝ ΑΠΟ ΔΙΓΛΩΣΣΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ] προκύψει. Η συνομιλία συνεχίζεται ομαλά (σειρές 05-07). Απόσπασμα 2 01 Μαί: Μα, τι θα πάρετε; 02 Φερ: Vejë. ( Αβγό ) 03 Μαί: (2.0) 04 Φερ: Αβγό. 05 Ερμ: Εγώ θα φάω [ένα ντομάτα. 06 Μαρ: [Εγώ θα φάω ένα καρότι. 07 Δημ: Εγώ θα φάω μπιφτέκια. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η παύση του συνομιλητή αποτελεί έναν «next turn repair initiator» (NTRI, Levinson 1983, 339), καθώς πυροδοτεί τη διόρθωση μέσω της εναλλαγής του γλωσσικού κώδικα. Παρόμοιες περιπτώσεις, στις οποίες η παύση στην επόμενη σειρά θέτει το πλαίσιο συγκειμενοποίησης της διόρθωσης και ο ομιλητής επαναλαμβάνει το προβληματικό εκφώνημα ή σημείο (trouble spot) στην επόμενη σειρά, εμφανίζονται και σε άλλες έρευνες (λ.χ. Auer 1998, 4-5, Shin and Milroy 2000, 378). Ο Φερμόν, λοιπόν, αυτοδιορθώνεται ευθυγραμμιζόμενος με τη γλώσσα της συνομιλήτριάς του (που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τυχαίνει να είναι και η γλώσσα της συνομιλίας). Πρέπει, βέβαια, να επισημανθεί ότι σε τέτοιες περιπτώσεις συνομιλιακής διόρθωσης η εναλλαγή κώδικα έχει σχεδόν καθολικά μία μονόδρομη κατεύθυνση, αυτή από την πρώτη γλώσσα προς τη δεύτερη, προς τη γλώσσα του περιβάλλοντος και της πλειονότητας (Auer 1998,5). Επιβεβαιώνεται έτσι και με αυτόν τον τρόπο ότι τα δίγλωσσα παιδιά συνειδητοποιούν από μικρή ηλικία τις κοινωνιογλωσσικές και πραγματολογικές νόρμες της επικοινωνίας (Βaker 2001). Τέλος, στα δεδομένα μας εμφανίζεται και μία τρίτη περίπτωση αυτοδιόρθωσης, η οποία προκύπτει αυτή τη φορά μετά από πρωτοβουλία κάποιου συνομιλητή. Συγκεκριμένα, η εναλλαγή του κώδικα αυτή τη φορά προκύπτει ως ανταπόκριση του ομιλητή στο αίτημα του συνομιλητή για κάποιου είδους επιβεβαίωση ή και επεξήγηση (βλ. Li Wei and Milroy 1995, 287, Shin and Milroy 2000, 376-7). Στο απόσπασμα που ακολουθεί συμμετέχουν ο Μάρκο και η ερευνήτρια, η οποία, ας σημειωθεί, γνωρίζει κάποια αλβανικά και προσπάθησε αρκετές φορές να συνομιλήσει με τα παιδιά στη γλώσσα αυτή. Kατά συνέπεια, τα παιδιά γνωρίζουν ότι καταλαβαίνει αλβανικά, σε κάποιο βαθμό τουλάχιστον. Απόσπασμα 3 01 Μαρ: Ιιι! Τι έκανες! 02 Ερευν: Τι έκανε; 03 Μαρ: Έκανε (.) πολύ ωραίο το έκανε. ((η ερευνήτρια πλησιάζει και παρατηρεί το σχέδιο της πλαστελίνης)) 04 Μαρ: Είναι μπέμπα. Δεν έχει τίποτα. (2.0) 05 Μαρ: Flut(u)ra. ( Πεταλούδα ) 06 Ερευν: Flutura; Αλήθεια τώρα; 07 Μαρ: Όχι (.) πεταλουδί(τσα). Στην αρχή του αποσπάσματος, ο Μάρκο βλέπει ένα σχέδιο από πλαστελίνη που έφτιαξε ένας συμμαθητής του και εκφράζει το θαυμασμό του με ένα επιφώνημα. Η ερευνήτρια βρίσκει την ευκαιρία να εγκαινιάσει ένα διάλογο μαζί του στα ελληνικά (σειρά 02). Ο Μάρκο συναινεί (σειρά 03) και μάλιστα συμπληρώνει (σειρά 04) πως η πεταλούδα την οποία απεικονίζει το σχέδιο είναι πολύ μικρή ( μπέμπα ) σχολιάζοντας το ασυνήθιστο σχήμα της κατασκευής. Στο σημείο αυτό γίνεται μία παύση δύο δευτερολέπτων, η οποία αποδίδεται στον ίδιο τον ομιλητή. Για κάποιο λόγο ο Μάρκο στη συνέχεια (05) επιλέγει να αναφερθεί στο αντικείμενο χρησιμοποιώντας την αλβανική γλώσσα. H συνομιλήτρια ανταποκρίνεται (σειρά 06) κάνοντας εναλλαγή κωδίκων στην ίδια αλλαγή σειράς ( Flutura; Αλήθεια τώρα; ). Η συνομιλήτρια κάνοντας εναλλαγή κώδικα, τον καλεί να επιβεβαιώσει ή να ανασκευάσει το περιεχόμενο του προηγούμενου εκφωνήματος ( είσαι σίγουρος ότι πρόκειται για πεταλούδα; ), πράγμα στο οποίο ο Μάρκο ανταποκρίνεται απαντώντας στα ελληνικά (σειρά 07). Η εναλλαγή κώδικα εδώ λειτουργεί ως μηχανισμός που οδηγεί τον Μάρκο να προβεί σε διόρθωση του προβληματικού σημείου ( δεν είναι πεταλούδα, είναι πεταλουδίτσα ), εφόσον έχει στρέψει την προσοχή του ομιλητή σε ένα σημείο που χρειάζεται διευκρίνιση, επιβεβαίωση, κλπ. Πρόκειται, όπως προαναφέρθηκε, για τυπικό παράδειγμα [ 1143 ]

9 [ ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΙΤΑΡΕΝΙΟΥ & ΑΣΠΑΣΙΑ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ] αυτοδιόρθωσης με πρωτοβουλία άλλου, που αποτελεί και τον τρίτο τρόπο αξιοποίησης της εναλλαγής κωδίκων ως μηχανισμού διόρθωσης, που εντοπίστηκε σε έρευνα με παιδιά αντίστοιχης ηλικίας (Shin and Milroy 2000). 5. Επιλογικά Στο παρόν άρθρο προσπαθήσαμε να δώσουμε μία εικόνα του πώς μαθητές προσχολικής ηλικίας, δίγλωσσοι στα αλβανικά και στα ελληνικά, χρησιμοποιούν την εναλλαγή κωδίκων ως μηχανισμό συγκειμενοποίησης της διόρθωσης κατά τη συνομιλία με μονόγλωσσους και δίγλωσσους συνομιλητές. Ως ερμηνευτικό πλαίσιο υιοθετήθηκε η Ανάλυση Συνομιλίας και ιδιαίτερα κάποιες προσεγγίσεις που αφορούν τη συνομιλία νεαρών δίγλωσσων ομιλητών (Auer 1984, 1998, Shin and Milroy 2000). Τα ευρήματά μας συμφωνούν με τη βιβλιογραφία, πρώτον, ως προς το ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι σε θέση να αξιοποιούν την εναλλαγή κωδίκων ως μηχανισμό διόρθωσης, είτε κάνοντας εναλλαγή για να αποκαταστήσουν κάποιο προβληματικό σημείο είτε ανταποκρινόμενα στο αίτημα του συνομιλητή για επιβεβαίωση, επαναδιατύπωση, κ.λπ. (Auer 1998, Comeau et al. 2007, Lanza 1992, Shin and Milroy 2000, κ.α.). Δεύτερον, στο δείγμα μας δεν εμφανίζονται περιπτώσεις ετεροδιόρθωσης, κάτι που επίσης παρατηρείται σε συναφείς έρευνες με παιδιά μικρής ηλικίας (λ.χ. Comeau et al. 2007, Lanza 1992, Montanari 2005). Σε κάθε περίπτωση, θεωρούμε ότι από την παρούσα έρευνα αναδεικνύεται για άλλη μια φορά το πώς η διγλωσσία των παιδιών, ακόμη και όταν είναι ανισοβαρώς ανεπτυγμένη, τους παρέχει τη δυνατότητα να αξιοποιούν το πλήρες γλωσσικό τους ρεπερτόριο, προκειμένου να επικοινωνήσουν με επιτυχία. Βιβλιογραφία Alfonzetti, Giovanna The conversational dimension in code-switching between Italian and dialect in Sicily. In Code-switching in conversation, language, interaction and identity, edited by Peter Auer, London, New York: Routledge. Auer, Peter Bilingual conversation. Amsterdam: Benjamins. Auer, Peter The pragmatics of code-switching. In One speaker, two languages, cross-disciplinary perspectives on code-switching, edited by Lesley Milroy and Peter Muysken, Cambridge: Cambridge University Press. Auer, Peter Bilingual conversation revisited. In Code-switching in conversation, language, interaction and identity, edited by Peter Auer, London, New York: Routledge. Auer, Peter A postscript: code-switching and social identity. Journal of Pragmatics 37 (3): Baker, Colin (μεταφρ. Α.Αλεξανδροπούλου, επιμ. Μ. Δαμανάκης) Εισαγωγή στη Διγλωσσία και τη Δίγλωσση Εκπαίδευση. Αθήνα: Gutenberg. Bauer-Bouchereau, Eurydice, Hall, Joan Kelly, and Kirsten Kruth The pragmatic role of codeswitching in play contexts. The International Journal of Bilingualism 6 (1): Bolonyai, Agnes Who was the best? Power, knowledge and rationality in bilingual girls choices. Journal of Sociolinguistics, 9 (1): Comeau, Liane, Genesse, Fred, and Morton Mendelson Bilingual children s repairs of breakdowns in communication. Journal of Child Language 34 (1): Cromdal, Jacob Building bilingual oppositions: code-switching in children s disputes. Language in Society, 33: Gardner-Chloros, Penelope Codeswitching. London, New York: Routledge. Lanza, Εlizabeth Can bilingual two-year olds code-switch? Journal of Child Language 19 (3), Levinson, Stephen Pragmatics. Cambridge: Cambridge University Press. Li Wei Three generations, two languages, one family. Clevedon: Multilingual Matters. Li Wei The why and how questions in the analysis of conversational code-switching. In Codeswitching in conversation, language, interaction and identity, edited by Peter Auer, London, New York: Routledge. Li Wei What do you want me to say? On the conversation analysis approach to bilingual interaction. Language in society 31, Li Wei How can you tell? towards a common explanation of conversational code-switching. Journal of Pragmatics 37 (3): Li Wei and Lesley Milroy Conversational codeswitching in a Chinese community in Britain: A sequential analysis. Journal of Pragmatics 23, Moffatt, Susanne, and Lesley Milroy Panjabi/English language alternation in the early school years. [ 1144 ]

10 [ Ο MΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΓΗ ΚΩΔΙΚΩΝ ΑΠΟ ΔΙΓΛΩΣΣΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ] Multilingua 11-4, Montanari, Simona Sol! GANDA, cute! : A longitudinal study of language choice in a developing trilingual child. In Proceedings of the 4 th International Symposium on Bilingualism, edited by James Cohen, Kara T. McAlister, Kellie Rolstad and Jeff MacSwan, Sommerville, MA: Cascadilla Press. Pan, Barbara A., and Catherine E. Snow The development of conversational and discourse skills. In The development of language, edited by Martyn Barrett, University of Surrey, UK: Psychology Press. Paugh, Amy L Multilingual play: Children's code-switching, role play, and agency in Dominica, West Indies. Language in Society 34, Reyes, Iliana Functions of code-switching in schoolchildren s conversations. Bilingual Research Journal 28 (1): Schegloff, Emanuel, Jefferson, Gail, and Harvey Sacks The preference for self-correction in the organization of repair in conversation. Language 53, Sebba, Mark, and Tony Wootton We, they and identity: sequential versus identity-related explanation in code-switching. In Code-switching in conversation, language, interaction and identity, edited by Peter Auer, London, New York: Routledge. Shin, Sarah Developing in two languages: Korean-English children in America. New York: Multilingual Matters. Shin, Sarah, and Lesley Milroy Conversational codeswitching among Korean-English bilingual children. The International Journal of Bilingualism 4 (3): Steensig, Jakob Conversation Analysis and the study of bilingual interaction. In Proceedings of the 19 th Scandinavian Conference of Linguistics, vol.31.5: Bilingualism, edited by Normann Jens Jǿrgensen, Anne Dahl and Peter Svenonious, Thompson, Linda Young bilingual learners in nursery school. Clevedon: Multilingual Matters. Βάμβουκας, Μιχάλης Εισαγωγή στην ψυχοπαιδαγωγική έρευνα και μεθοδολογία. Αθήνα: Γρηγόρης. Γεωργακοπούλου, Αλεξάνδρα, και Διονύσης Γούτσος Κείμενο και επικοινωνία. Αθήνα: Ελληνικά γράμματα. Κατή, Δήμητρα Γλώσσα και επικοινωνία στο παιδί. Αθήνα: Οδυσσέας. Σελλά-Μάζη, Ελένη Διγλωσσία και κοινωνία. Η ελληνική πραγματικότητα. Αθήνα: Προσκήνιο. Σιταρένιου, Δήμητρα Η εναλλαγή κωδίκων (ελληνικά-αλβανικά) στην επικοινωνία Αλβανών μαθητών του νηπιαγωγείου. Αδημοσίευτη Διδακτορική Διατριβή. Πανεπιστήμιο Κρήτης. Χατζηδάκη, Ασπασία Μοντέλα διγλωσσικής συμπεριφοράς σε οικογένειες Αλβανών μαθητών: δεδομένα από εμπειρική έρευνα. Επιστήμες Αγωγής (θεματικό τεύχος 2005): Xατζηδάκη, Ασπασία. 2007α. Η εμπλοκή Αλβανών μεταναστών στην εκπαίδευση των παιδιών τους: μια εμπειρική έρευνα. Στο Η παιδαγωγική πρόκληση της πολυπολιτισμικότητας: Zητήματα θεωρίας και πράξης της διαπολιτισμικής παιδαγωγικής, επιμ. Χρήστος Γκόβαρης, Έλενα Θεοδωροπούλου και Αναστάσιος Κοντάκος, Αθήνα: Ατραπός. Xατζηδάκη, Ασπασία. 2007β. H συμμετοχή μεταναστών γονέων στην εκπαίδευση των παιδιών τους: Oι αντιλήψεις των δασκάλων και οι πρακτικές των γονέων. Στο Πρακτικά Διεθνούς συνεδρίου «Η Ελληνική γλώσσα ως δεύτερη/ ξένη. Έρευνα, διδασκαλία και εκμάθησή της» (Φλώρινα, Μαίου 2006, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας), επιμ. Κωνσταντίνος Nτίνας και Άννα Χατζηπαναγιωτίδη, Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Χατζηδάκη, Ασπασία, και Σιταρένιου, Δήμητρα Η εναλλαγή κωδίκων από μαθητές Νηπιαγωγείου ως έκφραση γλωσσικής ταυτότητας και δημιουργικότητας. Στο Πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου «2008, Ευρωπαϊκό Έτος Διαπολιτισμικού Διαλόγου: Συνομιλώντας με τις Γλώσσες-πολιτισμούς» (Θεσσαλονίκη, Δεκεμβρίου 2008), Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας. [ 1145 ]

Η εναλλαγή κωδίκων από μαθητές Νηπιαγωγείου ως έκφραση γλωσσικής ταυτότητας και δημιουργικότητας

Η εναλλαγή κωδίκων από μαθητές Νηπιαγωγείου ως έκφραση γλωσσικής ταυτότητας και δημιουργικότητας 852 Η εναλλαγή κωδίκων από μαθητές Νηπιαγωγείου Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ελλάδα Abstract This paper explores the pragmatic dimensions of code-switching among immigrant children, and in particular Albanian

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ: Εισαγωγικά στοιχεία

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ: Εισαγωγικά στοιχεία ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ: Εισαγωγικά στοιχεία Ασπασία Χατζηδάκη Πανεπιστήμιο Κρήτης aspahatz@edc.uoc.gr 1. H διγλωσσία ως παγκόσμιο κοινωνικό φαινόμενο H δι/πολυγλωσσία είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση 6.000 γλώσσες oμιλούνται

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Διγλωσσία και Μάθηση Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE the 10th International Conference of Greek Linguistics Edited by Zoe Gavriilidou Angeliki Efthymiou Evangelia Thomadaki Penelope Kambakis-Vougiouklis Komotini 2012 Οργανωτική

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε.

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε. Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Το σεμινάριο αυτό Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 31

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Κεντούλλα Πέτρου Αριθμός Φοιτητικής Ταυτότητας 2008761539 Κύπρος

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές δημοσιεύσεις

Ερευνητικές δημοσιεύσεις Ερευνητικές δημοσιεύσεις Α. Εισηγήσεις δημοσιευμένες σε πρακτικά Ημερίδων και Συνεδρίων μετά από κρίση Α1. Hatzidaki 1, A. (1992) Greek and French in Contact: the Case of Second-Generation Immigrants in

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΦΑΝΗΣ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΑΦΑΝΗΣ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η ΑΦΑΝΗΣ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΠΙΤΟΠΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Ρούλα Τσοκαλίδου* Abstract The present paper discusses the silent bilingualism of children of migrant background in Greek primary schools,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης. Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης. Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εισαγωγή Το θέμα της σχολικής επίδοσης σχετίζεται άμεσα με την ικανότητα των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Δεύτερη γλώσσα (1/2) Όταν ένας ομιλητής μαθαίνει ή/και χρησιμοποιεί μια Χ γλώσσα ως δεύτερη,

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας σε πολυπολιτισμική τάξη

Διδάσκοντας σε πολυπολιτισμική τάξη Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιμορφωτικό Σεμινάριο Διδάσκοντας σε πολυπολιτισμική τάξη ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 8, 12 και 15

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Εφαρμογή του Προγράμματος Σπουδών Επιπέδου Α' στην Διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας. Στέφανος Παπαζαχαρίας

Πρακτική Εφαρμογή του Προγράμματος Σπουδών Επιπέδου Α' στην Διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας. Στέφανος Παπαζαχαρίας Πρακτική Εφαρμογή του Προγράμματος Σπουδών Επιπέδου Α' στην Διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας Στέφανος Παπαζαχαρίας Παράδειγμα διδασκαλικής προσέγγισης και εφαρμογής μιάς Θεματικής Ενότητας του Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

4. ΑΝΑΛΥΣΗ - ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

4. ΑΝΑΛΥΣΗ - ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ 4. ΑΝΑΛΥΣΗ - ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ 4.1. Αξιολόγηση και ερμηνεία των ευρημάτων του ερωτηματολογίου των γονέων Η αξιολόγηση και ερμηνεία των ερευνητικών δεδομένων, που προκύπτουν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Απασχόληση:

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Απασχόληση: ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Επώνυμο: ΣΥΝΩΔΗ Όνομα: ΕΥΑΝΘΙΑ Θέση: ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Διεύθυνση: Πανεπιστήμιο Κρήτης Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 10: Συνεργασία σχολείου-οικογένειας

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 10: Συνεργασία σχολείου-οικογένειας Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 10: Συνεργασία σχολείου-οικογένειας Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Λύδια Μίτιτς. Αβέρωφ 6, 691 00, Κομοτηνή. Τηλέφωνο: 25310-36839, 6937131484. Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: lydiamitits@gmail.com

Λύδια Μίτιτς. Αβέρωφ 6, 691 00, Κομοτηνή. Τηλέφωνο: 25310-36839, 6937131484. Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: lydiamitits@gmail.com Λύδια Μίτιτς Αβέρωφ 6, 691 00, Κομοτηνή Τηλέφωνο: 25310-36839, 6937131484 Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: lydiamitits@gmail.com Βιογραφικό σημείωμα: Λύδια Μίτιτς Εκπαίδευση Διδάκτορας του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ. Dr Maria Hatzigianni Lecturer E:

Η ΑΡΧΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ. Dr Maria Hatzigianni Lecturer E: Η ΑΡΧΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ Dr Maria Hatzigianni Lecturer E: maria.hatzigianni@mq.edu.au ΜΑΘΑΙΝΩ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 1) ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΙΓΛΩΣΙΑΣ. 2) ΑΝΑΜΦΙΣΒΗΤΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Π.Μ.Σ. ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 3 η Θεματική ενότητα: Ανάλυση μεθοδολογίας ερευνητικής εργασίας Σχεδιασμός έρευνας: Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

κατανόηση διαλόγου, συμπλήρωση ερωτηματολογίου 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με το ερωτηματολόγιο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Τρίτη διδακτική πρόταση Συνέντευξη στο δρόμο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1-2 διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΚΩΦΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟ

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΚΩΦΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟ Greek ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΤΟΥ ΚΩΦΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΔΙΓΛΩΣΣΟ The Greek translation of The right of the deaf child to grow up bilingual by François Grosjean University of Neuchâtel, Switzerland Translated

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 3: Δυο προσεγγίσεις που επηρεάζουν την εκπαιδευτική διαδικασία Νέο Πρόγραμμα iuσπcdcddccscsdcscsουδών Νηπιαγωγείου Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2ου ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΓΛΩΣΣΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ: ΕΛΛΗΝΟ - ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΕΠΑΦΗ»

ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2ου ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΓΛΩΣΣΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ: ΕΛΛΗΝΟ - ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΕΠΑΦΗ» ΠΡΑΚΤΙΚΑ 2ου ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ «ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΓΛΩΣΣΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ: ΕΛΛΗΝΟ - ΑΛΒΑΝΙΚΗ ΕΠΑΦΗ» ΤΕΠΑΕ & ΠΤΔΕ Α.Π.Θ., ΟΜΑΔΑ ΠΟΛΥΔΡΟΜΟ, ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΛΒΑΝΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ «ΜΗΤΕΡΑ ΤΕΡΕΖΑ» ΠΟΛΥΔΡΟΜΟ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιλήψεις Νέων Χρηστών Για Τις Σελίδες Κοινωνικής Δικτύωσης

Αντιλήψεις Νέων Χρηστών Για Τις Σελίδες Κοινωνικής Δικτύωσης 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Διδακτική της Πληροφορικής» Φλώρινα, 20-22 Απριλίου 2012 Αντιλήψεις Νέων Χρηστών Για Τις Σελίδες Κοινωνικής Δικτύωσης Αναστασία Καππάτου Δασκάλα, Υπ. Διδάκτωρ ΠΤΝ, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Mαθησιακό Περιβάλλον: Χώρος και μη λεκτική επικοινωνία ως στοιχεία του μαθησιακού περιβάλλοντος

Mαθησιακό Περιβάλλον: Χώρος και μη λεκτική επικοινωνία ως στοιχεία του μαθησιακού περιβάλλοντος Mαθησιακό Περιβάλλον: Χώρος και μη λεκτική επικοινωνία ως στοιχεία του μαθησιακού περιβάλλοντος Τι είναι/ περιλαμβάνει ένα περιβάλλον μάθησης;? Χώρος? Εκπαιδευτικά Υλικά? Σχέσεις- Αλληλεπιδράσεις? Κλίμα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Εισαγωγή στο Γραμματισμό Διδάσκουσα: Μαρία Παπαδοπούλου Περίγραμμα μαθήματος & Syllabus Σκοπός και στόχοι: Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τις διαδικασίες ανάπτυξης του γραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Αξιολόγηση Συλλογή πληροφοριών Ερμηνεία Στόχοι της παρέμβασης Η Αξιολόγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Πρόγραμμα Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Σεπτέμβριος 2011 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου,

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά. Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή

Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά. Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή Bilingual education: The case of immersion classes in Canada Androniki

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

H διγλωσσία στο εκπαιδευτικό μας σύστημα

H διγλωσσία στο εκπαιδευτικό μας σύστημα H διγλωσσία στο εκπαιδευτικό μας σύστημα Ασπασία Χατζηδάκη Πανεπιστήμιο Κρήτης aspahatz@edc.uoc.gr Ποιοι είναι οι -εν δυνάμει- δίγλωσσοι μαθητές στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα σήμερα; (1/4) (1) Παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Επώνυμο / Όνομα: Δρ. Τριανταφυλλίδου Λήδα Τηλέφωνο (γραφείου): 2310 99 77 66, 99 75 69, 99 75 75 Διεύθυνση e-mail: trilida@smg.auth.gr, trilida@gmail.com ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 652 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα #5: ΕΤΟΙΜΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Διδάσκων: Γουργιώτου Ευθυμία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Εισαγωγή στο Γραμματισμό Περίγραμμα μαθήματος Μαρία Παπαδοπούλου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1.. Ενημέρωση για το μάθημα και Εισαγωγή Θεματικές περιοχές, Σύστημα αξιολόγησης. Το πλαίσιο του γραμματισμού. Γραμματισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η ανάδυση της ανάγνωσης και της γραφής: έννοια και σύγχρονες απόψεις Ευφημία Τάφα Καθηγήτρια Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης Αναγνωστική ετοιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio 1 Σελίδα 1. Portfolio Vs Κλασικός φάκελος εργασιών.. 4 2. Βασικά χαρακτηριστικά του portfolio... 5 3. Ο ρόλος του/της

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. ΕΕΠ Σχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Καρόλου Ντηλ 14, ΤΚ54623 Θεσ/νίκη

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. ΕΕΠ Σχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Καρόλου Ντηλ 14, ΤΚ54623 Θεσ/νίκη ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο : Ιδιότητα : Τόπος γέννησης : Διεύθυνση : Γεωργία Γαβριηλίδου ΕΕΠ Σχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σέρρες Καρόλου

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Επιμορφωτικό Σεμινάριο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου 21-22/3/2014, Λευκωσία 16-17/5/2014, Λεμεσός Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Ομότιμη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της ανάλυσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων στη βελτίωση των διδακτικών πρακτικών: Το παράδειγμα του ζητήματος της σχολικής μετάβασης

Η συμβολή της ανάλυσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων στη βελτίωση των διδακτικών πρακτικών: Το παράδειγμα του ζητήματος της σχολικής μετάβασης Η συμβολή της ανάλυσης των κοινωνικών αναπαραστάσεων στη βελτίωση των διδακτικών πρακτικών: Το παράδειγμα του ζητήματος της σχολικής μετάβασης Ευθυμία Γουργιώτου Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE

International Conference of Greek Linguistics. the 10th. DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE DEMOCRITUS UNIVERSITY of THRACE the 1th International Conference of Greek Linguistics Edited by Zoe Gavriilidou Angeliki Efthymiou Evangelia Thomadaki Penelope Kambakis-Vougiouklis Komotini 212 Οργανωτική

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Summary. 1. Εισαγωγή

Περίληψη. Summary. 1. Εισαγωγή Οι συγκινησιακές διαδικασίες που απορρέουν από Έλληνες και Αλβανούς μαθητές γυμνασίου κατά ν παρατήρηση φωτογραφιών Αλβανών συμμαθητών τους, όταν δε γνωρίζουν και όταν γνωρίζουν ν καταγωγή τους. Γεωργογιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT)

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ (QUALITATIVE APPROACHES TO RESEARCH) 2 Ποιοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Qualitative Research Approaches) Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινότητες πρακτικής. Θανάσης Καραλής. πρακτικής.

Κοινότητες πρακτικής. Θανάσης Καραλής. πρακτικής. Κοινότητες πρακτικής Θανάσης Καραλής Μια κοινότητα πρακτικής είναι µια οµάδα ανθρώπων η οποία µοιράζεται ένα κοινό ενδιαφέρον σε ένα πεδίο ανθρώπινης δραστηριότητας και δεσµεύεται σε µια διαδικασία συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διαστάσεις της διγλωσσίας (1) Διγλωσσία και διδακτική της Ελληνικής ως Γ2 A08 Π01

Διαστάσεις της διγλωσσίας (1) Διγλωσσία και διδακτική της Ελληνικής ως Γ2 A08 Π01 Διαστάσεις της διγλωσσίας (1) Διγλωσσία και διδακτική της Ελληνικής ως Γ2 A08 Π01 Aντί να δώσουμε έναν ορισμό, Είναι προτιμότερο να παρουσιάσουμε το φαινόμενο της ατομικής διγλωσσίας με βάση τυπολογίες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 12 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 12 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 12 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία»

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» «Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» H έρευνα του Ο.Ο.Σ.Α. «PISA» (Programme for International Student Assesment, Πρόγραµµα ιεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ

2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ 2 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ Πριν διαβάσετε το δεύτερο κεφάλαιο, σκεφτείτε: Έχετε μαθητές/τριες που μιλούν και άλλες γλώσσες; Συγκεκριμένα, έχετε μαθητές/τριες, που στο σπίτι τους

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Ενότητα 8 η : Η σημασία της ποιότητας της σχέσης εκπαιδευτικού-μαθητή Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Πώς η διαδραστική αφήγηση μιας ιστορίας μπορεί να αυξήσει την κατανόηση της ιστορίας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.

Τίτλος: Πώς η διαδραστική αφήγηση μιας ιστορίας μπορεί να αυξήσει την κατανόηση της ιστορίας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας. Τίτλος: Πώς η διαδραστική αφήγηση μιας ιστορίας μπορεί να αυξήσει την κατανόηση της ιστορίας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας. Ζυγοπούλου Στεργιανή Mediterranean College-Σχολή Εκπαίδευσης Αγγλική Γλώσσα και

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Ενότητα 3 η : Το πλαίσιο επικοινωνίας ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τον

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Επετηρίδα, Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Παρουσίαση Βιβλίου

Επιστημονική Επετηρίδα, Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Παρουσίαση Βιβλίου Επιστημονική Επετηρίδα, Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Τόμος 9, Αρ.2 (2016) Παρουσίαση Βιβλίου Palaiologou, I (Ed) (2016). The Early Years Foundation Stage: Theory and Practice.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Κάθε αναφορά απόψεις που προέρχεται από εξωτερικές πηγές -βιβλία, περιοδικά, ηλεκτρονικά αρχεία, πρέπει να επισημαίνεται, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία,

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου

Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου Οδηγίες Συγγραφής και Μορφοποίησης Κειμένου Περιεχόμενα 1. Στοιχεία κειμένου 5 2. Διαμόρφωση και διάταξη σελίδας 5 2.1. Έκταση κειμένου 5 2.2. Μορφοποίηση σελίδας 5 2.3. Μορφοποίηση κειμένου 5 2.4. Τίτλοι

Διαβάστε περισσότερα

1. H εκπαίδευση των αλλόγλωσσων παιδιών στην Eλλάδα σήμερα: μία κριτική

1. H εκπαίδευση των αλλόγλωσσων παιδιών στην Eλλάδα σήμερα: μία κριτική Xατζηδάκη, Α. (2000β) Αλλόγλωσσα παιδιά σε μονόγλωσσες τάξεις: σκέψεις για τη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας στα πλαίσια του «κανονικού» μαθήματος. Στο: Αντωνοπούλου, Ν., Τσαγγαλίδης, Αν.,

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή και λήψη οδηγιών κίνησης στο χώρο κατά την εκμάθηση της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας με το ρομπότ BeeBot

Παραγωγή και λήψη οδηγιών κίνησης στο χώρο κατά την εκμάθηση της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας με το ρομπότ BeeBot Παραγωγή και λήψη οδηγιών κίνησης στο χώρο κατά την εκμάθηση της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας με το ρομπότ BeeBot Ε. Κοροσίδου 1, Ε. Μεδίτσκου 2, Θ. Μπράτιτσης 3 1 Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, koro_elen@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Καλές πρακτικές - LINC. Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 7/11/2016

Καλές πρακτικές - LINC. Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 7/11/2016 Καλές πρακτικές - LINC Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 7/11/2016 Ερευνητικό σχέδιο LINC Everyone matters! Holistic, inclusive, community building approaches for each and continuous interventions addressing ESL http://linc-project.eu

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ Ημερομηνίες ΠΑ 2015-2016 Ημερομηνίες ΠΑ Έργο 15-18/3/2016 & 21-24/3/2016 Παρακολούθηση προγράμματος Νηπιαγωγείου 28/3-1/4/2015 & 4-8/3/2015 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 9: Η σημασία του στοχασμού για τον εκπαιδευτικό

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 9: Η σημασία του στοχασμού για τον εκπαιδευτικό Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 9: Η σημασία του στοχασμού για τον εκπαιδευτικό Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν

Διαβάστε περισσότερα