ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Ελληνικά γράμματα. Γιάννης Μηλιός. Σπύρος Λαπατσιώρας. Γιώργος Οικοομάκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Ελληνικά γράμματα. Γιάννης Μηλιός. Σπύρος Λαπατσιώρας. Γιώργος Οικοομάκης"

Transcript

1 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γιάννης Μηλιός Σπύρος Λαπατσιώρας Γιώργος Οικοομάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Ελληνικά γράμματα

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α: ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Το επιστημονικό αντικείμενο ως θεωρητική έννοια Η Κλασική Πολιτική Οικονομία: Adam Smith Θεωρητικές αντιφάσεις στο έργο του Adam Smith: Δύο εκδοχές της θεωρίας της αξίας Οι νεώτερες Σχολές Οικονομικής Θεωρίας: Διαμόρφωση νέων θεωρητικών αντικειμένων και συστημάτων εννοιών H ρικαρδιανή θεωρία της αξίας και η αποσύνθεση της Κλασικής Σχολής Αλλαγή θεωρητικού αντικειμέου και επιστημονικού «παραδείγματος» Ι: Υποκειμενικό όφελος και Νεοκλασική Σχολή Αλλαγή θεωρητικού αντικειμένου και επιστημονικού «παραδείγματος» ΙΙ: H αξία ως κοινωνική σχέση και ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής (Καρλ Μαρξ) Συμπερασματικές παρατηρήσεις... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ 2.1 Εισροές και εκροές της (καπιταλιστικής) διαδικασίας παραγωγής Ροές και αποθέματα Αρχικό και τελικό απόθεμα μέσων παραγωγής, ενδιάμεσες εισροές Ακαθάριστο και Καθαρό Προϊόν, ενδιάμεσες εκροές και Ακαθάριστη Αξία Παραγωγής Η διανομή του Καθαρού Προϊόντος και η απόσβεση Ονομαστικός και πραγματικός μισθός, ακαθάριστη επένδυση: Η αναπαραγωγή της διαδικασίας παραγωγής... ΜΕΡΟΣ Β: Η ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Στοιχεία για το γενικό θεωρητικό πλαίσιο της μικροοικονομικής - νεοκλασικής θεωρίας Πρώτες βασικές έννοιες για την κατανόηση της μικροοικονομικής θεωρίας Το οικονομικό πρόβλημα και το αντικείμενο της οικονομικής επιστήμης Παραγωγικές δυνατότητες και κόστος ευκαιρίας Ποιος αποφασίζει και συντονίζει τι, πώς και για ποιον; Προσφορά και ζήτηση αρχική θεώρηση Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης Έχουν όλα τα αγαθά τιμές; Η αγορά Η ζήτηση των αγαθών... 2

3 Η ζητούμενη ποσότητα Η καμπύλη ζήτησης της αγοράς και ο νόμος της ζήτησης Άλλοι, πλην της τιμής, προσδιοριστικοί παράγοντες της ζητούμενης ποσότητας Η ελαστικότητα ζήτησης Τοξοειδής ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή Σημειακή ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή Ελαστικότητα ζήτησης ως προς την τιμή και συνολική δαπάνη Ειδικές και μη ειδικές περιπτώσεις ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή Προσδιοριστικοί παράγοντες της ελαστικότητας ζήτησης ως προς την τιμή Άλλες ελαστικότητες ζήτησης Η προσφορά των αγαθών Η προσφερόμενη ποσότητα Η καμπύλη προσφοράς της αγοράς και ο νόμος της προσφοράς Άλλοι, πλην της τιμής, προσδιοριστικοί παράγοντες της προσφερόμενης ποσότητας Η ελαστικότητα προσφοράς Τοξοειδής και σημειακή ελαστικότητα προσφοράς ως προς την τιμή Ειδικές και μη ειδικές περιπτώσεις ελαστικότητας προσφοράς ως προς την τιμή Προσδιοριστικοί παράγοντες της ελαστικότητας προσφοράς ως προς την τιμή Η ισορροπία Η έννοια της ισορροπίας Η ισορροπία της προσφοράς και της ζήτησης και το ερώτημα της σταθερότητας του σημείου ισορροπίας Μετατοπίσεις των καμπυλών ζήτησης και προσφοράς Οικονομικά αποτελέσματα μετατοπίσεων της καμπύλης ζήτησης Οικονομικά αποτελέσματα μετατοπίσεων της καμπύλης προσφοράς Μετατοπίσεις καμπυλών και μετακινήσεις κατά μήκος των καμπυλών... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΗΣ ΖΗΤΗΣΗΣ Η συμπεριφορά του καταναλωτή Η σημασία της Οι δυο θεωρίες Η θεωρία της απόλυτης χρησιμότητας Οι βασικές υποθέσεις Η συνολική χρησιμότητα και η καμπύλη συνολικής χρησιμότητας, η οριακή χρησιμότητα και η καμπύλη οριακής χρησιμότητας Ο νόμος της φθίνουσας οριακής χρησιμότητας Φθίνουσα οριακή χρησιμότητα και ισορροπία του καταναλωτή Η καμπύλη ζήτησης και το πλεόνασμα του καταναλωτή...

4 4.3. Η θεωρία της τακτικής χρησιμότητας Οι επιλογές του καταναλωτή Η έννοια των καμπυλών αδιαφορίας και ο χάρτης αδιαφορίας Ιδιότητες των καμπυλών αδιαφορίας και η αρχή του φθίνοντος οριακού λόγου υποκατάστασης Ειδικές περιπτώσεις καμπυλών αδιαφορίας Καλύπτονται όλες οι εκδοχές της συμπεριφοράς του καταναλωτή μέσω των καμπυλών αδιαφορίας; Γραμμή καταναλωτικών δυνατοτήτων και ισορροπία του καταναλωτή Υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ των συνθηκών ισορροπίας του καταναλωτή στη θεωρία της απόλυτης και της τακτικής χρησιμότητας; Και όταν το αγαθό Χ είναι θαλαμηγοί; Ισορροπία του καταναλωτή, λύση γωνίας και κυρτότητα Το σύνθετο αγαθό Μεταβολές του εισοδήματος και της ισορροπίας του καταναλωτή καμπύλη εισοδήματος-κατανάλωσης Καμπύλη εισοδήματος-κατανάλωσης και καμπύλη Engel Μεταβολές των τιμών και της ισορροπίας του καταναλωτή καμπύλη τιμής-κατανάλωσης Καμπύλη τιμής-κατανάλωσης και καμπύλη ζήτησης του καταναλωτή Αποτέλεσμα υποκατάστασης και εισοδηματικό αποτέλεσμα Αποτέλεσμα υποκατάστασης, εισοδηματικό αποτέλεσμα και παράδοξο Giffen Επίμετρο... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΟΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Θεωρία παραγωγής Παραγωγή και συνάρτηση παραγωγής Βραχυχρόνια και μακροχρόνια περίοδος παραγωγής Βραχυχρόνια περίοδος παραγωγής και καμπύλη συνολικού προϊόντος της επιχείρησης πρώτη προσέγγιση Μέσο και οριακό προϊόν της εργασίας Συνολικό προϊόν, μέσο και οριακό προϊόν της εργασίας και οι τρεις φάσεις της βραχυχρόνιας περιόδου παραγωγής Ο «νόμος των φθινουσών αποδόσεων» Μακροχρόνια περίοδος παραγωγής η έννοια των καμπυλών ίσου προϊόντος και ο χάρτης των καμπυλών ίσου προϊόντος Ιδιότητες των καμπυλών ίσου προϊόντος και η αρχή του φθίνοντος οριακού λόγου τεχνικής υποκατάστασης Υποκατάσταση των εισροών και οριακό προϊόν Δυο ειδικές περιπτώσεις καμπυλών ίσου προϊόντος Καμπύλες οριοθέτησης της παραγωγής και οικονομική περιοχή της παραγωγής Αποδόσεις κλίμακας Θεωρία κόστους παραγωγής Το περιεχόμενο της έννοιας κόστος παραγωγής στην οικονομική επιστήμη... 4

5 Γραμμή ίσου κόστους και ελαχιστοποίηση του συνολικού κόστους παραγωγής μακροχρόνια περίοδος παραγωγής Ελαχιστοποίηση του συνολικού κόστους παραγωγής και κυρτότητα Μεγιστοποίηση του συνολικού προϊόντος για δεδομένο συνολικό κόστος παραγωγής Μεταβολή της χρηματικής δαπάνης γραμμή επέκτασης της παραγωγής Η καμπύλη μακροχρόνιου συνολικού κόστους Οι καμπύλες μακροχρόνιου μέσου και οριακού κόστους Μακροχρόνιο μέσο κόστος και αποδόσεις κλίμακας Βραχυχρόνια περίοδος παραγωγής σταθερό και μεταβλητό κόστος Η καμπύλη βραχυχρόνιου συνολικού κόστους Οι καμπύλες βραχυχρόνιου μέσου και οριακού κόστους Μέσο μεταβλητό κόστος και μέσο προϊόν της εργασίας, βραχυχρόνιο οριακό κόστος και οριακό προϊόν της εργασίας Μακροχρόνιο κόστος και εναλλακτικές επιλογές βραχυχρόνιου κόστους... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ Προοίμιο Ο τέλειος ανταγωνισμός Τα χαρακτηριστικά του τέλειου ανταγωνισμού Το συνολικό, μέσο και οριακό έσοδο της επιχείρησης στον τέλειο ανταγωνισμό Ισορροπία και κέρδος της επιχείρησης στην τελείως ανταγωνιστική αγορά στη βραχυχρόνια περίοδο παραγωγής Αν P = MR SAC τι θα κάνει η επιχείρηση στη βραχυχρόνια περίοδο; Η ισορροπία της επιχείρησης του τέλειου ανταγωνισμού στη μακροχρόνια περίοδο παραγωγής Το μονοπώλιο Τα χαρακτηριστικά και οι συνθήκες ύπαρξης του μονοπωλίου Η καμπύλη ζήτησης για το προϊόν της μονοπωλιακής επιχείρησης Η ισορροπία της μονοπωλιακής επιχείρησης Ο μονοπωλιακός ανταγωνισμός Τα χαρακτηριστικά του μονοπωλιακού ανταγωνισμού Η ισορροπία της επιχείρησης του μονοπωλιακού ανταγωνισμού Το ολιγοπώλιο Τα χαρακτηριστικά του ολιγοπωλίου Καμπτόμενη καμπύλη ζήτησης και ισορροπία της ολιγοπωλιακής επιχείρησης... ΜΕΡΟΣ Γ: ΚΕΪΝΣ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΥ ΖΗΤΗΣΗΣ...

6 7.1 Μία εισαγωγή ιστορικού χαρακτήρα Σύντομη παρουσίαση του νόμου του Σαι Η αμφισβήτηση του νόμου του Σαι Η απάντηση στην αμφισβήτηση Ο Κέινς και η ενεργός ζήτηση Μία παρουσίαση της αρχής της ενεργού ζήτησης Η συνολική προσφορά Βασικά σημεία για την ενεργό ζήτηση Εννοιολογικές διευκρινήσεις και μερικοί ορισμοί Η συνολική ζήτηση Η οριακή διάθεση για κατανάλωση Η συνάρτηση κατανάλωσης - συνολικού εισοδήματος Η μέση διάθεση για κατανάλωση Ο προσδιορισμός του εισοδήματος ισορροπίας Η ανατροπή του νόμου του Σαί Αγορά εργασίας και μισθός Συμπεράσματα και προεκτάσεις Η μεταβολή της συνολικής ζήτησης και του εισοδήματος Ο χρόνος ή η σημασία του συμβολισμού Ο πολλαπλασιαστής Η λειτουργία του πολλαπλασιαστή Η σχέση με την οριακή διάθεση για κατανάλωση Η σχέση με την μέση διάθεση για κατανάλωση... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ Κλειστή οικονομία χωρίς κράτος Υπολογισμός του ΑΕΠ μέσω προστιθέμενης αξίας Το ΑΕΠ ως εισόδημα Το ΑΕΠ ως συνολική δαπάνη Επένδυση και Αποταμίευση Κλειστή οικονομία με δημόσιο τομέα Ανοικτή οικονομία με δημόσιο τομέα... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ Η καταναλωτική δαπάνη Η επενδυτική δαπάνη Πάγιο κεφάλαιο και αποθέματα Επενδύσεις και επιτόκιο Υπολογισμός της παρούσας αξίας Η οριακή απόδοση του κεφαλαίου Η συνάρτηση της επενδυτικής δαπάνης Το επιτόκιο και η αγορά χρήματος Η αγορά χρήματος. Εισαγωγικά Η Προσφορά Χρήματος Ο Λόγος Διαθεσίμων - Καταθέσεων Νομισματική Βάση Και Πολλαπλασιαστής Χρήματος Η Κεντρική τράπεζα και η προσφορά χρήματος α Υποχρεωτικά διαθέσιμα β Το προεξοφλητικό επιτόκιο... 6

7 γ Πολιτική ανοικτής αγοράς δ. Διαχείριση χρέους και χρηματοδότηση ελλειμμάτων Για το χρηματικό επιτόκιο Η ζήτηση χρήματος Οι περιορισμοί στην πτώση του επιτοκίου... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. ΤΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ IS - LM Εισαγωγικά Η Καμπύλη IS Η Συνολική Δαπάνη Ξανά Αλγεβρική Έκφραση της IS Για την κλίση της καμπύλης IS Η Θέση της Καμπύλης IS... Η μετατόπιση της καμπύλης IS Σημεία Εκτός της Καμπύλης IS Η Καμπύλη LM Η Ζήτηση Χρήματος Και η Καμπύλη LM Κλίση της LM Θέση της Καμπύλης LM Σημεία Εκτός της Καμπύλης Το Διάγραμμα IS - LM Η αλγεβρική έκφραση του σημείου ισορροπίας Στοιχεία Κριτικής Στο Υπόδειγμα IS -LM Δημοσιονομική και Νομισματική Πολιτική Δημοσιονομική Πολιτική Αύξηση των δημοσίων δαπανών Η εξασθένιση του πολλαπλασιαστή Η εκτόπιση του ιδιωτικού τομέα Νομισματική Πολιτική Συνδυασμός Πολιτικών Επέκταση Του Υποδείγματος... ΜΕΡΟΣ Δ: Η ΜΑΡΞΙΚΗ «ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ»... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ Εισαγωγή Η «κλασική» ανάγνωση του Μαρξ Η αξία ως σχέση ανταλλαγής Η δομή της επιχειρηματολογίας του Μαρξ Η «αφηρημένη εργασία» Παρέκβαση: «Ουσία» και μορφή εμφάνισης Η αξιακή μορφή και το χρήμα «Η απλή, μεμονωμένη ή τυχαία μορφή της αξίας» Ολική ή ανεπτυγμένη, γενική και χρηματική μορφή της αξίας Συμπεράσματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12: ΧΡΗΜΑ ΚΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ...

8 12.1 Η διαμεσολαβούμενη από το χρήμα ανταλλαγή Το χρήμα ως μέτρο (των αξιών), ως μέσο (κυκλοφορίας των εμπορευμάτων) και ως αυτοσκοπός («χρήμα») Το χρήμα ως κεφάλαιο Ένα ζήτημα μεθοδολογίας Η έννοια του κεφαλαίου και η προέλευσή του εκ της υπεραξίας Ποσοτική θεωρία του χρήματος; Περιγραφή της ποσοτικής θεωρίας Οι μη-μαρξιστικές κριτικές προς την ποσοτική θεωρία Η προσέγγιση του Μαρξ στο πλαίσιο της θεωρίας της «απλής εμπορευματικής παραγωγής» Το χρήμα ως κεφάλαιο και η ποσοτική θεωρία Το χρήμα (πρέπει να) αποτελεί εμπόρευμα; Η αναπτυγμένη ανάλυση του Μαρξ Παράρτημα: Σχετικά με τις αντιφάσεις της Κλασικής προσέγγισης... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13: ΣΥΝΟΛΙΚΟ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΚΕΡΔΟΥΣ Η έννοια του συνολικού-κοινωνικού κεφαλαίου και το μέσο κέρδος Ατομικό και συνολικό-κοινωνικό κεφάλαιο Συνολικό κεφάλαιο, ανταγωνισμός, τιμές παραγωγής, μέσο κέρδος και μονοπώλια Η αναπαραγωγή του συνολικού-κοινωνικού κεφαλαίου Ο «μετασχηματισμός» των αξιών σε τιμές παραγωγής Η προσέγγιση του Μαρξ και η «ορθή λύση» του von Bortkiewicz Τα Νεορικαρδιανά γραμμικά συστήματα παραγωγής και η Νεορικαρδιανή κριτική προς τη Μαρξική θεωρία της αξίας Ο «νόμος της πτωτικής τάσης» του ποσοστού κέρδους... ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14: H ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ Εισαγωγή Το θεωρητικό πλαίσιο που έθεσε ο Μαρξ Η ιστορική Μαρξιστική θεωρητική συζήτηση σχετικά με το χαρακτήρα των οικονομικών κρίσεων ( ) Η υποκαταναλωτική θεωρία των «ορθόδοξων» γερμανών Μαρξιστών Η κριτική του Τουγκάν-Μπαρανόφσκι Η αντεπίθεση των οπαδών της υποκατανάλωσης. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ Οι θεωρητικοί της Γ Διεθνούς: Η παρέμβαση του Μπουχάριν Από τη θεωρία της υποκατανάλωσης στη θεωρία της «κατάρρευσης» του καπιταλισμού Οι κρίσεις ως έκφραση της πτωτικής τάσης του ποσοστού κέρδους Σύντομες παρατηρήσεις για ορισμένα χαρακτηριστικά των ιστορικών μαρξιστικών προσεγγίσεων Η θεωρία της υπερσυσσώρευσης Η έννοια της «απόλυτης» υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου... 8

9 Η μέθοδος ανάλυσης Οικονομία στη χρησιμοποίηση σταθερού κεφαλαίου Συμπεράσματα... ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΜΕΡΟΥΣ Δ: ΓΙΑ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΗΣ ΜΑΡΞΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ... ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ...

10 ΜΕΡΟΣ Α: ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ 10

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 1.1 Το επιστημονικό αντικείμενο ως θεωρητική έννοια Κάθε επιστήμη ή επιστημονική περιοχή 1 ορίζεται σε συνάρτηση με (α) το αντικείμενο μελέτης της και (β) το σύστημα εννοιών με βάση το οποίο προσεγγίζει και μελετά το αντικείμενο μελέτης της. Μια πραγματεία Πολιτικής Οικονομίας καλείται λοιπόν να απαντήσει καταρχήν στο ερώτημα, ποιο είναι το αντικείμενό της. Αυθόρμητα, θα μπορούσε να διατυπώσει κάποιος την άποψη ότι αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας (ή της Οικονομικής Επιστήμης) είναι η Οικονομία. Η προφανής αυτή θέση, έτσι απλά διατυπωμένη, δεν λέει στην πραγματικότητα απολύτως τίποτα για το τι είναι η οικονομία, και επομένως δεν απαντά, παρότι φαινομενικά μοιάζει να το κάνει, στο ερώτημα, ποιο είναι το αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας. Για να κατανοήσουμε το ζήτημα ας στοχαστούμε τις φυσικές επιστήμες, για παράδειγμα τη Μοριακή Φυσική ή την Οργανική Χημεία. Αν πούμε απλά ότι αντικείμενο των επιστημονικών αυτών περιοχών είναι η Ύλη, δεν έχουμε πει απολύτως τίποτε. Κι αυτό διότι αντικείμενό τους δεν είναι το ένα ή το άλλο περιεχόμενο του όρου «ύλη», όπως για παράδειγμα η εμπειρική του σημασία, (που περιγράφει τα αποτελέσματα που προκαλεί η «ύλη» στις αισθήσεις), ή ακόμα η φιλοσοφική ή θρησκευτική αντίληψη της «ύλης», (όπως αυτή αντιπαρατίθεται ή «συμπληρώνει» τη φιλοσοφική ή θρησκευτική αντίληψη του «πνεύματος» ή της «ψυχής»). Αντικείμενο των εν λόγω επιστημονικών περιοχών δεν μπορεί να είναι επίσης «η ύλη γενικά» (διότι τέτοιο αντικείμενο στην πραγματικότητα δεν υπάρχει, πέρα ίσως από τις «καθημερινές» αντιλήψεις του «κοινού τόπου»). Αντικείμενό τους είναι η θεωρητική έννοια της ύλης, όπως αυτή ορίζεται σε συνάρτηση με κατηγορίες όπως πυρήνας, ηλεκτρόνια, δυνάμεις συνοχής, τροχιά, ηλεκτρομαγνητικά πεδία κ.λπ. Με άλλη διατύπωση μπορούμε να πούμε, λοιπόν, ότι το αντικείμενο κάθε επιστήμης (η Ύλη στην περίπτωση της Μοριακής Φυσικής, η Οικονομία στην περίπτωση της Πολιτικής Οικονομίας, κ.λπ.) δεν συμπίπτουν ποτέ με τις εμπειρικά απτές και «προφανείς» οντότητες, (ή τις αντίστοιχες φιλοσοφικές, θρησκευτικές, κ.ο.κ.), οι οποίες επίσης περιγράφονται με τους ίδιους όρους, όπως τα θεωρητικά αυτά αντικείμενα των επιστημών (ύλη, οικονομία). Τα αντικείμενα των επιστημών αποτελούν θεωρητικές έννοιες, οι οποίες ορίζονται στο εσωτερικό της επιστήμης καθαυτής και αναπαράγουν σε θεωρητικό-επιστημονικό επίπεδο τα μη άμεσα αντιληπτά χαρακτηριστικά των εμπειρικώς απτών αντικειμένων και διαδικασιών. Έτσι, η 1 Χρησιμοποιούμε τους όρους επιστήμη και επιστημονική περιοχή με τη συμβατική έννοια της «παραγωγής συστηματικής θεωρητικής γνώσης», ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για επιστημονική γνώση με την αυστηρή έννοια, δηλαδή για την αντικειμενική γνώση ενός κύκλου φαινομένων και διαδικασιών --καθώς και των «κανονικοτήτων» που τα διέπουν-- ή αντίθετα για μια γνώση ου εν μέρει αναπαράγει την παραγνώριση των αιτιακών αλληλοσχετίσεων των φαινομένων, όπως συμβαίνει με τις καθημερινές πρακτικές και τα συστήματα «ιδεών» που τις συνοδεύουν (και επομένως αναγκαστικά αναπαράγει στο εσωτερικό της εννοιολογικές ταυτολογίες και θεωρητικές αντιφάσεις). Όποιος από τους δύο κι αν είναι ο χαρακτήρας ενός θεωρητικού συστήματος, αυτό δεν μπορεί εντούτοις να συγκροτηθεί παρά σε αναφορά με ένα θεωρητικό αντικείμενο, εφόσον ακριβώς πρόκειται για ένα θεωρητικό σύστημα εννοιών. Δεν αναφερόμαστε έτσι στο επιστημονικό αντικείμενο με το αυστηρό αλλά με το συμβατικό νόημα του όρου: το θεωρητικό αντικείμενο.

12 επιστημονική μελέτη του αντικειμένου της επιστήμης αποκαλύπτει τις αιτιακές κανονικότητες (τους «νόμους») που διέπουν τα εμπειρικώς απτά φαινόμενα. Αυτό σημαίνει ταυτόχρονα ότι η συγκρότηση του θεωρητικού αντικειμένου μιας επιστήμης (και αυτό ισχύει ιδίως για την επιστήμη με την αυστηρή έννοια) έχει το χαρακτήρα μιας επιστημολογικής τομής, ενός «σημείου μη επιστροφής» στη συγκρότηση της επιστήμης, δηλαδή σηματοδοτεί την καταρχήν διαμόρφωση της συγκεκριμένης επιστημονικής περιοχής, την «ανάδυσή της» μέσα από το «νεφελώδη» χώρο των «προφανειών» (της πρακτικής -εμπειρικής ιδεολογίας), των ηθικών αντιλήψεων, θρησκευτικών πεποιθήσεων (αλλά και φιλοσοφικών κατηγοριών ή άλλων επιστημονικών περιοχών) με τις οποίες γινόταν μέχρι τότε αντιληπτή η συγκεκριμένη πραγματικότητα (Αλτουσέρ 1977, 1978, 1983). Γίνεται προφανές ότι η συγκρότηση του αντικειμένου της επιστήμης (στην περίπτωσή μας της Πολιτικής Οικονομίας) δεν είναι απλή υπόθεση: το αντικείμενο της επιστήμης δεν προϋπάρχει (ως εμπειρική οντότητα) της επιστήμης αλλά συγκροτείται ταυτόχρονα με αυτήν. Πέραν αυτής της θεωρητικής δυσκολίας, με την οποία πρέπει να αντιπαρατεθεί κάθε επιστήμη για να μπορέσει να υπάρξει, η Πολιτική Οικονομία, όπως και οι άλλες κοινωνικές επιστήμες (η Κοινωνιολογία, η Ιστορία, κ.λπ.), έχει να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που προκύπτουν από το γεγονός ότι καλείται να μελετήσει μια (κοινωνική) πραγματικότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από διαφορετικά και συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα, από κοινωνικούς (και πολιτικούς) ανταγωνισμούς. Η επιστημονική γνώση εμπλέκεται έτσι αναγκαστικά σε μια προϋπάρχουσα και συνεχιζόμενη κοινωνική και πολιτική «συζήτηση», δηλαδή διατυπώνει τις θέσεις της αναφορικά με ζητήματα για τα οποία οι διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις (και σε κάθε περίπτωση οι κυρίαρχες κοινωνικές δυνάμεις) έχουν ήδη «πάρει θέση» (σε αντιστοιχία με τα ιδιαίτερα συμφέροντά τους). Παρόμοια κατάσταση επικρατούσε και στις φυσικές επιστήμες την εποχή του Γαλιλαίου ( ), όταν η επιστημονική γνώση έθετε υπό αμφισβήτηση την «παγιωμένη γνώση» της τότε εξουσίας, και (σε αντιστοιχία με συγκεκριμένα πολιτικά και κοινωνικά ρεύματα της εποχής) απειλούσε τη θέση του θεοκρατικού πολιτικού συστήματος και τα κοινωνικά συμφέροντα που αυτό οργάνωνε και εκπροσωπούσε. Με τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς που έλαβαν χώρα στην Ευρώπη από τον 17 ο αιώνα και μετά, και ιδιαίτερα μετά τις αλλαγές που έθεσε σε κίνηση η Γαλλική Επανάσταση του 1789, η ένταση ανάμεσα στις (νέες) κυρίαρχες κοινωνικές δυνάμεις των οικονομικά ανεπτυγμένων χωρών και τις φυσικές επιστήμες έπαψε να υπάρχει. Στις κοινωνίες που προέκυψαν από την ανατροπή ή διάλυση των «παλιών καθεστώτων» της απολυταρχίας διαμορφώθηκαν (νέε ς) δομές εξουσίας και (νέοι) κοινωνικοί ανταγωνισμοί στους οποίους δεν ενεπλέκοντο πλέον άμεσα τα πορίσματα των φυσικών επιστημών. Αυτή η «εμπλοκή» παρέμεινε έκτοτε αποκλειστικό «προνόμιο» των κοινωνικών επιστημών και της φιλοσοφίας. 1.2 Η Κλασική Πολιτική Οικονομία: Adam Smith Τι είναι λοιπόν αυτή η Οικονομία, η οποία αποτελεί το θεωρητικό αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας; Πρώτος ο Adam Smith ( ), έβαλε τέλος σε μια παράδοση δύο περίπου αιώνων περιγραφικής και κανονιστικής ενασχόλησης με οικονομικά θέματα, όταν το 1776 εξέδωσε την Μελέτη για τη Φύση και τα Αίτια του Πλούτου των Εθνών 2. Στο βιβλίο αυτό ο Smith θεώρησε ότι η Οικονομία (το 2 An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. Στη συνέχεια του κειμένου θα αναφέρουμε το έργο του Smith, συνοπτικά, ως Πλούτο των Εθνών. Οι αναφορές σε αποσπάσματα της 12

13 θεωρητικό αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας) χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα στοιχεία: α) Έχει ως φορείς της τους μεταξύ τους ανεξάρτητους κατόχους εμπορευμάτων, δηλαδή είναι οικονομία των ανεξάρτητων εμπορευματοκατόχων και της γενικευμένης ανταλλαγής εμπορευμάτων μεταξύ αυτών. Στα εμπορεύματα συγκαταλέγεται και η «εργασία», την οποία ο κάθε εργάτης πωλεί στον εργοδότη του, ο οποίος είναι κάτοχος των μέσων παραγωγής (ή του «αποθέματος», όπως το ονομάζει ο Smith), που είναι απαραίτητα για την παραγωγή συγκεκριμένων κατά περίπτωση εμπορευμάτων. Συνακόλουθα η οικονομία βασίζεται στον καταμερισμό εργασίας και στην αγορά, αφού κάθε εμπορευματοκάτοχος ανταλλάσσει το συγκεκριμένο εμπόρευμα που κατέχει (και το οποίο για τον ίδιο δεν έχει κάποια χρηστική αξία, διότι αυτός το κατέχει σε ποσότητα που υπερβαίνει τις ανάγκες του), με τα εμπορεύματα των άλλων εμπορευματοκατόχων, τα οποία χρειάζεται για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του. β) Τα εμπορεύματα είναι προϊόντα εργασίας και η αξία τους είναι ανάλογη προς την ποσότητα εργασίας που απαιτήθηκε για την παραγωγή τους, ή αντιστοιχεί στην ποσότητα «εργασίας» άλλων ανθρώπων, (μισθωτών εργατών), την οποία η αξία αυτή μπορεί να αγοράσει (ή «να ελέγξει»: «to command», όπως λέει ο Smith). Με τον τρόπο αυτό ο Smith απαντάει στο πρόβλημα «τι είναι η οικονομία», στην ειδική μορφή υπό την οποία αυτό τίθεται για την «οικονομία της αγοράς»: τι είναι οι τιμές, ή, με άλλη διατύπωση, τι καθιστά τα «αγαθά» (χρήσιμα αντικείμενα ή υπηρεσίες), που από την άποψη των φυσικών χαρακτηριστικών τους αλλά και της ιδιαίτερης χρησιμότητάς τους είναι τόσο διαφορετικά, οικονομικώς σύμμετρα, δηλαδή (σε οικονομικό επίπεδο) ποιοτικώς ισοδύναμα, γεγονός που επιτρέπει την ποσοτική τους αντιστοίχηση: χ μονάδες του εμπορεύματος Α ισοδυναμούν (είναι ίσης αξίας και ανταλλάσσονται με) ψ μονάδες του εμπορεύματος Β. Η απάντηση που δίνει ο Adam Smith είναι πως η εργασία αποτελεί τη σχέση συμμετρίας (ποιοτικής ισοδυναμίας) των εμπορευμάτων. 3 Ανταλλάσσοντας μεταξύ τους τα εμπορεύματα που ο καθένας παράγει με την εργασία του, οι εμπορευματοκάτοχοι ανταλλάσσουν στην πραγματικότητα τις εργασίες τους, δηλαδή ο καθένας «ελέγχει» με μια ποσότητα δικής του εργασίας μια ίση ποσότητα εργασίας του άλλου, και έτσι η αξία κάθε εμπορεύματος είναι ανάλογη της ποσότητας εργασίας που δαπανήθηκε για την παραγωγή του. 4 Εφόσον, όμως, ελληνικής μετάφρασης του έργου (Smith 2000) θα δίνονται, κατά την επικρατούσα διεθνή σύμβαση, με δύο λατινικούς αριθμούς και ένα αραβικό, εκ των οποίων οι δύο πρώτοι (λατινικοί) αναφέρο νται στον τόμο (ή το βιβλίο, κατά την ορολογία του συγγραφέα) και στο κεφάλαιο και ο τρίτος (αραβικός) στην παράγραφο του εν λόγω κεφαλαίου. Για παράδειγμα, η ένδειξη I.viii.15 αναφέρεται στην 15 η παράγραφο του 8 ου κεφαλαίου του 1 ου βιβλίου (τόμου) του Πλούτου των Εθνών. 3 «H εργασία είναι το πραγματικό μέτρο της ανταλλάξιμης αξίας όλων των εμπορευμάτων» (Smith 2000 I.v.1) «Επομένως, η εργασία από μόνη της, δεν είναι μεταβαλλόμενης αξίας, είναι απλά το τελικό και πραγματικό πρότυπο (standard) μέσω του οποί ου μπορούν να εκτιμηθούν και να συγκριθούν οι αξίες όλων των εμπορευμάτων σε οποιαδήποτε εποχή και τόπο. Η εργασία είναι η πραγματική τους τιμή, το χρήμα είναι μόνο η ονομαστική τους τιμή» ( Smith 2000 I.v.7). To πρόβλημα της συμμετρίας των εμπορευμάτων, ως προϋπόθεσης για την επιστημονική προσέγγιση της εμπορευματικής οικονομίας είχε πρώτος θέσει ο Αριστοτέλης, ο οποίος σημείωνε στα Ηθικά Νικομάχεια: «ουτ αλλαγή ισότητος μη ούσης, ουτ ισότης μη ούσης συμμετρίας» [«δεν θα υπήρχε ανταλλαγή αν δεν υπήρχε ισότητα, ούτε ισότητα αν δεν υπήρχε συμμετρία»] (1133 b 17-18). 4 «Σ εκείνη την πρώιμη και πρωτόγονη εποχή της κοινωνίας που προηγήθηκε τόσο της συσσώρευσης αποθέματος όσο και της ιδιοποίησης της γης, φαίνεται ότι η αναλογία μεταξύ των ποσοτήτων εργασίας που ήταν απαραίτητες για την απόκτηση των διαφόρων αντικειμένων ήταν η μόνη κατάσταση που θα μπορούσε να προσφέρει ένα κανόνα για την μεταξύ τους ανταλλαγή. Αν για παράδειγμα, στα πλαίσια

14 πρόκειται για εμπορεύματα που παράγονται από την εργασία μισθωτών εργατών για λογαριασμό ενός εργοδότη, η σχέση ανταλλαγής μεταξύ εργασιών ίσης ποσότητας παύει να ισχύει: τώρα η δαπάνη μιας ποσότητας εργασίας (η ημερήσια εργασία ενός αριθμού μισθωτών) παράγει ένα προϊόν που η αξία του μπορεί να αγοράσει (να «ελέγξει», για λογαριασμό του εργοδότη) μια μεγαλύτερη ποσότητα «εργασίας» (την χρήση της ημερήσιας «εργασίας» περισσότερων μισθωτών) από αυτήν που το παρήγαγε. 5 Όσο και αν ο Smith με τις παραπάνω θέσεις περιπίπτει σε αντιφάσεις κατά τον ορισμό της έννοιας της αξίας, όπως θα δούμε στο αμέσως επόμενο τμήμα του παρόντος κεφαλαίου, εντούτοις εγκαινίασε με αυτές μια νέα θεωρητική Σχολή (την Κλασική Σχολή της Πολιτικής Οικονομίας), καθώς οριοθέτησε για πρώτη φορά μια νέα θεωρητική περιοχή έρευνας και ένα αντίστοιχο νέο θεωρητικό αντικείμενο. Συνοπτικά μπορούμε να πούμε ότι αντικείμενο της (Κλασικής) Πολιτικής Οικονομίας είναι η ρυθμιζόμενη από την εργασία αξία, η παραγωγή και διανομή αυτής της εργασιακής αξίας, σε μια κοινωνία γενικευμένης εμπορευματοπαραγωγής, όπου και η «εργασία» (δηλαδή η ικανότητα για εργασία) είναι εμπόρευμα. 6 Με βάση το θεωρητικό αυτό αντικείμενο αναπτύχθηκε, λοιπόν, η Κλασική Σχολή της Πολιτικής Οικονομίας, η οποία αποτελεί τη «μήτρα» ή το σημείο αφετηρίας κάθε άλλης Σχολής Οικονομικής Σκέψης που αναπτύχθηκε έκτοτε. Στην Κλασική Σχολή εντάσσονται μεγάλα ονόματα της οικονομικής σκέψης όπως οι David Ricardo ( ), Thomas Malthus ( ), James Mill ( ), Sismonde de Sismondi ( ) και John Stuart Mill ( ), με το έργο του οποίου η Σχολή αυτή ολοκλήρωσε τον ιστορικό της κύκλο. Η Κλασική Πολιτική Οικονομία εκκινεί από και θεμελιώνεται σε μια ορθολογική ατομιστική-ουσιοκρατική φιλοσοφική προσέγγιση: Αποδέχεται, ως αφετηριακό αξίωμα, ότι η εξέλιξη της κοινωνίας καθορίζεται από τις ορθολογικές αποφάσεις και το συμφέρον του κάθε μεμονωμένου ατόμου που την απαρτίζει (ατομιστική προσέγγιση) και, με τις σειρά τους, αυτές οι αποφάσεις και αυτά τα συμφέροντα πηγάζουν και καθορίζονται από την ενδοφυή ουσία ή φύση του ανθρώπου (ουσιοκρατική προσέγγιση). μιας φυλής κυνηγών, το κυνήγι ενός κάστορα κοστίζει γενικά διπλάσια εργασία από το κυνήγι ενός ελαφιού, τότε ο κάστορας θα ανταλλάσσεται γενικά ή θα αξίζει όσο δύο ελάφια» (Smith 2000, I.vi.1). 5 «Η ποσότητα της εργασίας που απασχολείται συνήθως στην απόκτηση ή την παραγωγή ενός εμπορεύματος δεν αποτελεί τη μοναδική κατάσταση που μπορεί να ρυθμίζει την ποσότητα που αυτό μπορεί συνήθως να αγοράζει, να ελέγχει ή να ανταλλάσσει» (Smith 2000, I.vi.7). 6 Από χρονολογική άποψη, το έργο του Smith εμφανίζεται, βέβαια, δυόμισι αιώνες μετά τα πρώτα οικονομικά κείμενα, της λεγόμενης μερκαντιλιστικής ή εμποροκρατικής περιόδου και δυο δεκαετίες μετά τη συγγραφή του Tableau Economique του Quesnay. Ωστόσο, τα κείμενα των μερκαντιλιστών συγγραφέων ήταν κατά βάση δοκίμια πρακτικού-πολιτικού περιεχομένου, που αποσκοπούσαν να πείσουν τις αρχές ή και την κοινή γνώμη για τη σκοπιμότητα του να υιοθετηθούν συγκεκριμένα μέτρα ή και κατευθύνσεις οικονομικής πολιτικής και περιείχαν μόνο αποσπασματικές ή έμμεσες θεωρητικές σκέψεις και αναφορές. Περισσότερο θεωρητικές μελέτες, όπως τα οικονομικά έργα των William Petty ( ), Dudley North ( ), John Locke ( ), Nicholas Barbon ( ), David Hume ( ), James Steuart ( ) αλλά και τα έργα των Φυσιοκρατών υπό τους Franηois Quesnay ( ) και J. Turgot ( ), δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ιδρυτικά κείμενα της «οικονομικής επιστήμης», αλλά πρόδρομες μελέτες που κατέστησαν δυνατή τη διαμόρφωση του νέου θεωρητικού πεδίου από τον Adam Smith. Κι αυτό τόσο διότι τα έργα της περιόδου πριν την έκδοση του Πλούτου των Εθνών δεν όριζαν ένα θεωρητικό αντικείμενο που να διακρίνεται σαφώς από εκείνο της πολιτικής θεωρίας και φιλοσοφίας, όσο και διότι (στην περίπτωση κυρίως των Φυσιοκρατών) επρόκειτο για κανονιστικές προσεγγίσεις που περιέγραφαν μια ιδεατή κοινωνία και οικονομία, ένα «μοντέλο» που οι συγγραφείς τους ονειρεύονταν να επιβάλουν με πολιτικά μέσα (Anikin 1974, Galbraith 1987, Schumpeter 1994, Screpanti & Zamagni 1995). 14

15 Βεβαίως, η φιλοσοφική αυτή αφετηρία δεν ήταν καινούργια. Οι περισσότερες θεωρητικές αντιλήψεις της εποχής του Adam Smith (όπως άλλωστε και της σημερινής εποχής) εκκινούσαν (και εκκινούν) από ανάλογες υποθέσεις για τη «φύση του ανθρώπου» και για την κοινωνία ως «άθροισμα» ή «συνισταμένη» των ατομικών βουλήσεων και δράσεων. Αυτό που τη διαχωρίζει από άλλες ατομιστικέςουσιοκρατικές προσεγγίσεις (όπως π.χ. την πολιτική φιλοσοφία) είναι ότι αποδίδει ένα οικονομικό, περιεχόμενο στη «φύση του ανθρώπου». Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Smith, η «φύση του ανθρώπου» συνίσταται στην «τάση για δοσοληψία και ανταλλαγή ενός πράγματος με ένα άλλο» (Smith 2000, I.ii.5, 28). Με τον τρόπο αυτό ο «άνθρωπος» έχει κατά κύριο λόγο οικονομική υπόσταση, είναι «homo oeconomicus», ανταλλάσσει με τους άλλους ανθρώπους τα προϊόντα της εργασίας του. Καθώς, λοιπόν, «κάθε άνθρωπος ζει ανταλλάσσοντας, άρα σε κάποιο βαθμό γίνεται έμπορος», έτσι «και η ίδια η κοινωνία αναπτύσσεται σε μια κυριολεκτικά εμπορική κοινωνία» (S mith 2000, I.iv. 1 37). Από την «ανθρώπινη φύση» συνάγει, επομένως, ο Smith (και όλοι οι άλλοι εκπρόσωποι της Κλασικής Σχολής) μια θεωρία κοινωνικοποίησης του ατόμου, που αναφέρεται αφενός στον καταμερισμό εργασίας, και αφετέρου στην παραγωγή και διανομή ανταλλακτικών αξιών. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι δεν πρόκειται απλώς για μια ανθρωπολογική φιλοσοφική θεώρηση, αλλά και για μια θεωρία της κοινωνίας η οποία (όπως και το άτομο) αποκτά ένα οικονομικό κυρίως χαρακτήρα (Moss 1996, Parts IV & VI). Η παραγωγή και διανομή ανταλλακτικών αξιών παίρνει τη θέση του «πολιτικού συμβολαίου», 7 η κοινωνία θεωρείται κατά κύριο λόγο ως «κοινωνία εργασίας», η εργασιακή θεωρία της αξίας εισάγεται δυναμικά ως ερμηνευτικό σχήμα των «οικονομικών νόμων». Στο πλαίσιο αυτό, η οικονομική θεωρία των Κλασικών αποκτά, παρά τις ατομιστικές της αφετηρίες, μια αντικειμενική ροπή, η οποία εκφράζεται με αντιφάσεις στο έργο του Smith, και σε καθαρή μορφή (αποκτώντας το χαρακτήρα ενός αντικειμενικού-επαγωγικού θεωρητικού συστήματος) στο έργο του Ricardo. Οι εργαζόμενοι άνθρωποι μοιάζουν να λειτουργούν στο πλαίσιο της κοινωνίας όπως τα άτομα ενός ιδανικού αερίου. Από τη φυσική ροπή του ατόμου προκύπτουν καθολικοί «φυσικοί» νόμοι που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά της ενότητας. 8 Χρησιμοποιώντας μια 7 Οι πολιτικοί φιλόσοφοι θεωρούσαν τη συγκρότηση της κοινωνίας ως το αποτέλεσμα ενός συμβολαίου, η αναγκαιότητα και ο χαρακτήρας του οποίου προέκυπτε ακριβώς από τη «φύση του ανθρώπου». Στην περίπτωση όμως αυτή ως «φύση του ανθρώπου» εθεωρείτο η τάση για απόλυτη ατομική ελευθερία: «Το φυσικό δικαίωμα, που οι συγγραφείς κοινώς αποκαλούν jus naturale, είναι η ελευθερία που διαθέτει κάθε άνθρωπος να χρησιμοποιήσει την ισχύ του κατά βούληση ( ) Η ανθρώπινη κατάσταση ( ) είναι κατάσταση πολέμου όλων εναντίον όλων, στο πλαίσιο της οποίας ο καθένας υπακούει στο δικό του Λόγο ( ) Η αμοιβαία μεταβίβαση δι καιώματος είναι το λεγόμενο συμβόλαιο ( ) Υπάρχει ένας και μοναδικός τρόπος συγκρότησης κοινής εξουσίας, ικανής να προστατεύει τους ανθρώπους από τις έξωθεν εισβολές και τις μεταξύ τους αδικοπραγίες (...) Ο τρόπος είναι ο εξής: όλοι εκχωρούν ολόκληρη τη δύναμη και την ισχύ τους σ έναν άνθρωπο ή σε μια συνέλευση ανθρώπων (...) Τούτο είναι μια κοινή εξουσία, ικανή να τους εμπνέει δέος και να κατευθύνει τις πράξεις τους προς το κοινό όφελος» (Χομπς 1989, & ). Για τις θεωρίες αυτές και την κριτική τους βλ. Δημούλη (1995). 8 Χαρακτηριστικά ο Smith σημείωνε: «Επομένως, καθώς κάθε άτομο προσπαθεί, όσο του είναι δυνατόν, να χρησιμοποιήσει το κεφάλαιό του για τη στήριξη της εγχώριας οικονομικής δραστηριότητας, και να κατευθύνει αυτή την οικονομική δραστηριότητα έτσι ώστε η παραγωγή της να έχει τη μέγιστη δυνατή αξία, κάθε άτομο εργάζεται κατ' ανάγκην για να καταστήσει το ετήσιο εισόδημα της κοινωνίας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο. Μάλιστα, γενικά, ούτε προτίθεται να προωθήσει το δημόσιο συμφέρον, ούτε γνωρίζει σε ποιο βαθμό το προωθεί. Προτιμώντας να στηρίξει την εγχώρια και όχι την ξένη οικονομική δραστηριότητα, στοχεύει μόνο στη δική του ασφάλεια. Και κατευθύνοντας αυτή την οικονομική δραστηριότητα κατά τέτοιο τρόπο ώστε να μεγιστοποιείται η αξία της παραγωγής της, στοχεύει μόνο στο δικό του κέρδος, και για το σκοπό αυτό, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις, καθοδηγείται από

16 σύγχρονη ορολογία, θα λέγαμε ότι η Κλασική θεωρία είναι προσανατολισμένη εξίσου στη Μικροοικονομική (τη μελέτη της συμπεριφοράς του επιχειρηματία, του εργαζόμενου, των αγορών, και γενικά των «μονάδων» από τις οποίες αποτελείται η οικονομία) και στη Μακροοικονομική ανάλυση (τη μελέτη των συνολικών οικονομικών μεγεθών και σχέσεων --π.χ. της συνολικά παραγόμενης αξίας, των κοινωνικών τάξεων--, όπως και των παραμέτρων που καθορίζουν την εξέλιξή τους). Ο Smith και οι περισσότεροι εκπρόσωποι της Κλασικής Σχολής θεωρούν, στο θεωρητικό αυτό πλαίσιο, τις οικονομικές διαδικασίες ως την κινητήρια δύναμη της όλης κοινωνικής εξέλιξης και υποστηρίζουν συνακόλουθα ότι η οικονομική βαθμίδα της κοινωνίας διέπεται από αυτοφυείς λειτουργίες, οι οποίες υπερβαίνουν την ρυθμιστική εξουσία της δημόσιας αρχής: Ονομάζουν «φυσικό» όχι απλώς ό,τι διέπεται από ρυθμίσεις ηθικά και πολιτικά «ορθές» (τις ρυθμίσεις που αντιστοιχούν στον πολιτικό και οικονομικό φιλελευθερισμό), αλλά, δίνοντας ένα νέο περιεχόμενο στον ίδιο όρο, αποκαλούν «φυσικό» ότι εκφράζει τις ενδοφυείς κανονικότητες, ή τους «νόμους» των οικονομικών διαδικασιών Θεωρητικές αντιφάσεις στο έργο του Adam Smith: Δύο εκδοχές της θεωρίας της αξίας Είδαμε στο προηγούμενο τμήμα του παρόντος κεφαλαίου ότι ο Smith αντιλαμβάνεται την αξία σε αναφορά άλλοτε με τη «δαπανώμενη» εργασία για την παραγωγή ενός εμπορεύματος και άλλοτε με την «αγοραζόμενη» (τη δυνάμενη να «αγοραστεί) μισθωτή «εργασία» από τον κάτοχό της. Στην πρώτη εκδοχή, η αξία (η «φυσική τιμή», όπως την αποκαλεί ο Smith) ενός εμπορεύματος καθορίζεται από το χρόνο εργασίας που απαιτήθηκε για την παραγωγή του, συμπεριλαμβανομένου και του χρόνου παραγωγής των πρώτων υλών, εργαλείων και λοιπών στοιχείων του υλικού κεφαλαίου που αναλώθηκαν κατά την εξεταζόμενη διαδικασία παραγωγής. 10 Σύμφωνα με τη γραμμή αυτή σκέψης, ο εργάτης παράγει ολόκληρη τη νέα αξία που προστίθεται στην ήδη υπάρχουσα αξία των στοιχείων του υλικού κεφαλαίου που αναλώνονται (φθείρονται) κατά την παραγωγή. Εντούτοις ο εργάτης δεν αμείβεται με το σύνολο της αξίας που παράγει, αλλά με ένα μόνο τμήμα ένα αόρατο χέρι στο να προωθεί ένα στόχο που δεν αποτελεί μέρος των προθέσεών του. Ούτε είναι πάντα κακό για την κοινωνία το ότι αυτό δεν αποτελεί μέρος των προθέσεων του. Ακολουθώντας το δικό του συμφέρον, προωθεί συχνά αυτό της κοινωνίας αποτελεσματικότερα απ' ό,τι αν πραγματικά προσπαθεί να το προωθήσει» (Smith 2000, IV.ii.9). 9 Χαρακτηριστική είναι η ακόλουθη κριτική που απευθύνει ο Adam Smith στον Fr. Quesnay: «Ο κ. Quesnay φαίνεται ότι έχει φανταστεί ότι [το πολιτικό σώμα] θα ευδοκιμεί και θα ευημερεί μόνο κάτω από ένα ορισμένο καθεστώς, το ακριβές καθεστώς της τέλειας ελευθερίας και της τέλειας δικαιοσύνης. Δεν φαίνεται να κατανοεί ότι στο πολιτικό σώμα η φυσική προσπάθεια που καταβάλλει ο κάθε άνθρωπος για τη βελτίωση της θέσης του είναι μία αρχή διατήρησης, ικανή να αποτρέπει και να διορθώνει, από πολλές απόψεις, τα άσχημα αποτελέσματα μιας πολιτικής οικονομίας σε κάποιο βαθμό μερικής αλλά και καταπιεστικής. Μια τέτοια πολιτική οικονομία, παρ όλο ότι αναμφισβήτητα λίγο ως πολύ επιβραδύνει, δεν είναι πάντα σε θέση να σταματήσει συνολικά τη φυσική πρόοδο μιας χώρας προς τον πλούτο και την ευημερία και ακόμη περισσότερο να προκαλέσει την υποχώρησή της. Εάν ένα έθνος δεν μπορούσε να ευημερήσει παρά μόνο αφού θα είχε εξασφαλίσει την τέλεια ελευθερία και την τέλεια δικαιοσύνη, τότε κανένα έθνος στον κόσμο δεν θα είχε ποτέ ευημερήσει» (Smith 2000, IV.ix.28). 10 Η τιμή του εμπορεύματος μπορεί, βεβαίως, να αποκλίνει από τη «φυσική» αυτή τιμή του, ως συνέπεια των μεταβολών της προσφοράς και της ζήτησης. Πάντοτε όμως διακυμαίνεται γύρω από αυτό το «κέντρο βάρους», που είναι η «φυσική τιμή» (η αξία). Βλ. επ αυτού Smith I.vii.7 επ.: «Η φυσική τιμή, επομένως, είναι κάτι σαν την κεντρική τιμή, προς την οποία έλκονται συνεχώς οι τιμές όλων των εμπορευμάτων. (...) Όποια όμως και αν είναι τα εμπόδια που δυσχεραίνουν τη σταθεροποίησή τους σ αυτό το κέντρο ηρεμίας και συνέχειας, δεν παύουν να τείνουν συνεχώς προς αυτό» (Smith I.vii.15). 16

17 της, το μισθό της εργασίας. Ο ιδιοκτήτης του «αποθέματος», των μέσων παραγωγής που χρησιμοποίησε ο εργάτης, δηλαδή ο επιχειρηματίας-καπιταλιστής, καρπώνεται (ή με άλλη διατύπωση «παρακρατεί»), ένα μέρος αυτής της αξίας, λόγω ακριβώς της ιδιοκτησίας που κατέχει στα μέσα παραγωγής, χωρίς τη χρήση των οποίων θα ήταν αδύνατη η παραγωγή. Το μέρος αυτό της παραχθείσας από τον εργάτη αξίας, το οποίο «παρακρατεί» ο καπιταλιστής αποτελεί την ιδιαίτερη κατηγορία εισοδήματός του, το κέρδος. 11 Αντίστοιχα, ένα τμήμα της αξίας του εμπορεύματος «παρακρατεί» ως (γαιο)πρόσοσδο και ο γαιοκτήμονας, στην έγγεια ιδιοκτησία του οποίου λειτουργεί η επιχείρηση του καπιταλιστή και παράγεται η αξία από τον εργάτη. 12 Η γαιοπρόσοδος είναι μια μορφή εισοδήματος που εμφανίζεται κυρίως στις γεωργικές ή εξορυκτικές διαδικασίες παραγωγής, καθώς, στις περιπτώσεις αυτές, όχι μόνο εμφανίζεται συχνά ένας ιδιοκτήτης του εδάφους που είναι διαφορετικό πρόσωπο από τον επιχειρηματίακαπιταλιστή, αλλά και επίσης το προϊόν που παράγεται ανά εργατο-ώρα (δηλαδή η παραγωγικότητα της εργασίας) εξαρτάται από τη γονιμότητα του εδάφους (ή την «πλουσιότητα» του κοιτάσματος) της κάθε συγκεκριμένης γεωργικής (ή εξορυκτικής) επιχείρησης. Μισθός, κέρδος και γαιοπρόσοδος αποτελούν επομένως τις τρεις διακριτές κατηγορίες εισοδημάτων στις οποίες διανέμεται η παραγόμενη από τον εργάτη αξία. Με άλλη διατύπωση, η αξία αποτελεί το εννοιολογικά πρωτεύον μέγεθος, από την οποία απορρέουν τα εισοδήματα, που αποτελούν τα εννοιολογικά δευτερεύονταπαραγόμενα μεγέθη. Ανάλογα με την κατηγορία εισοδήματος που αποκομίζουν (δηλαδή τελικά ανάλογα με τη θέση τους στην παραγωγική διαδικασία), τα μέλη της κοινωνίας κατανέμονται σε τρεις κοινωνικές τάξεις: τους εργάτες (που απολαμβάνουν ως εισόδημα το μισθό), τους καπιταλιστές (που αποκομίζουν κέρδος) και τους γαιοκτήμονες (που το εισόδημά τους είναι η γαιοπρόσοδος). 13 Στη δεύτερη εκδοχή ο Smith θεωρεί ότι η αξία ενός εμπορεύματος εκφράζει την ικανότητά του να «αγοράσει» ή να «ελέγξει» μισθωτή εργασία, και καταλήγει στο συμπέρασμα, όπως είπαμε, ότι παύει να ισχύει η αρχή της ανταλλαγής ίσων ποσοτήτων εργασίας. Για να προσδιορίσει τώρα την αξία ενός εμπορεύματος θεωρεί τα εισοδήματα ως τα εννοιολογικά πρωτεύοντα μεγέθη, από τα οποία προκύπτει αθροιστικά η αξία, ως, επομένως, το εννοιολογικά παραγόμενο-δευτερεύον μέγεθος. Η αξία θεωρείται δηλαδή τώρα ότι προκύπτει ως άθροισμα των «φυσικών» εισοδημάτων (δηλαδή των εισοδημάτων που το καθένα απορρέει από συγκεκριμένες ενδοφυείς 11 «Η αξία, επομένως, που προσθέτουν οι εργάτες στα υλικά αναλύεται στην περίπτωση αυτή σε δύο μέρη, εκ των οποίων το πρώτο πληρώνει τους μισθούς τους και το δεύτερο τα κέρδη του εργοδότη τους για το συνολικό απόθεμα των υλικών και των μισθών που προκατέβαλε. Αν αυτός δεν προσδοκούσε από την πώληση του προϊόντος τους κάτι περισσότερο από αυτό που απαιτείτο για την αντικατάσταση του αποθέματός του, δεν θα είχε κανένα συμφέρον να τους απασχολήσει. Και αν τα κέρδη του δεν ευρίσκονταν σε κάποια αναλογία με το μέγεθος του αποθέματός του, δεν θα είχε κανένα ιδιαίτερο συμφέρον να απασχολήσει ένα μεγάλο και όχι ένα μικρό απόθεμα» (Smith 2000, I.vi.5). 12 «Από τη στιγμή που η γη καθίσταται ατομική ιδιοκτησία, ο γαιοκτήμονας απαιτεί ένα μερίδιο σχεδόν από όλο το προϊόν το οποίο ο εργάτης μπορεί να παραγάγει είτε μέσω της καλλιέργειάς της, είτε μέσω της συλλογής των καρπών της. Η πρόσοδός του αποτελεί την πρώτη παρακράτηση από το προϊόν της εργασίας που απασχολήθηκε στη γη (...) Το κέρδος αποτελεί μια δεύτερη παρακράτηση από το προϊόν του εργάτη που απασχολήθηκε στη γη» (Smith 2000, I.viii.6&7). 13 «H τιμή όλων των εμπορευμάτων που συνθέτουν το ετήσιο προϊόν της εργασίας κάθε χώρας, αν τα θεωρήσουμε ως ένα σύνολο, θα πρέπει να αναλύεται στα ίδια τρία μέρη και να επιμερίζεται στους διάφορους κατοίκους της χώρας είτε ως μισθός της εργασίας τους, είτε ως κέρδη του αποθέματός τους, είτε ως πρόσοδος της γης τους. (...) Μισθοί, κέρδη και πρόσοδος αποτελούν τις τρεις πρωτογενείς πηγές όλων των εισοδημάτων, όπως και κάθε ανταλλάξιμης αξίας. Όλα τα άλλα εισοδήματα, σε τελική ανάλυση, προκύπτουν από κάποια απ αυτές τις τρεις πηγές» (Smith 2000, I.vi.17).

18 κανονικότητες, ή νόμους): ως άθροισμα του φυσικού μισθού, του φυσικού κέρδους, της φυσικής προσόδου. 14 Η προσέγγιση αυτή ανοίγει το δρόμο για την έννοια των «συντελεστών παραγωγής», την οποία εισήγαγε ο J.-B. Say ( ) και ακολούθησαν και άλλοι οικονομολόγοι της κλασικής εποχής της Πολιτικής Οικονομίας, και η οποία αποτελεί συστατική θεωρητική θέση της σύγχρονης Νεοκλασικής Θεωρίας, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Σύμφωνα με την αντίληψη αυτή την αξία παράγουν αθροιστικά τρεις «συντελεστές παραγωγής»: κεφάλαιο, εργασία και έδαφος ή φυσικοί πόροι. Επιπλέον, ο κάθε ένας από αυτούς παράγει το τμήμα εκείνο του καθαρού προϊόντος το οποίο εισπράττει ως εισόδημα ο κάτοχος του εν λόγω «συντελεστή». Στη δεύτερη αυτή εκδοχή πρέπει να προσδιοριστούν οι «νόμοι» που καθορίζουν το ύψος καθεμιάς από τις τρεις συνιστώσες της αξίας. Εδώ ο Smith δεν μπορεί να δώσει μια λογικά συνεκτική απάντηση. Διότι ενώ ο ονομαστικός μισθός εργασίας (δηλαδή ο μισθός σε αξίες ή τιμές, ο χρηματικός μισθός) προσδιορίζεται από τον πραγματικό μισθό, δηλαδή από το «καλάθι» εκείνων των εμπορευμάτων που είναι αναγκαία για την επιβίωση του εργάτη και της οικογενείας του, 15 δεν υπάρχει καμιά ενδογενής κανονικότητα που να ρυθμίζει το «φυσικό» απόλυτο ύψος του κέρδους ή της προσόδου (μπορούν να αναφερθούν μόνο οι παράγοντες που συντελούν στην αύξηση ή τη μείωση του κέρδους ή της προσόδου). Το σημαντικότερο, έτσι, με αυτή την εκδοχή της θεωρίας της αξίας είναι ότι διολισθαίνει σε μια προ-κλασική προσέγγιση, και συγκεκριμένα στην προσέγγιση των κοστών παραγωγής, 16 σύμφωνα με την οποία το ζητούμενο (το τι είναι οι αξίες ή οι τιμές των εμπορευμάτων) ορίζεται δια του ζητουμένου (των αξιών ή των τιμών των εμπορευμάτων): Η αξία του οποιουδήποτε εμπορεύματος (π.χ. ενός τόνου σιτηρών) ορίζεται ως η αξία του μισθού των εργαζομένων, δηλαδή τελικά των αναγκαίων μέσων διαβίωσης του εργάτη (των σιτηρών που καταναλώνει για τη διατροφή του, των ειδών ένδυσης, στέγασης κλπ.) συν η αξία του «αποθέματος», δηλαδή των μέσων παραγωγής (πρώτων υλών, εργαλείων κ.λπ.) που εφθάρησαν κατά την παραγωγή, προσαυξημένη κατά ένα ποσοστό, το οποίο υπό κανονικές συνθήκες τείνει προς το μέσο ποσοστό 14 «Σε κάθε κοινωνία ή τόπο υπάρχει ένα κανονικό ή μέσο επίπεδο τόσο για το μισθό όσο και για το κέρδος για κάθε διαφορετική απασχόληση εργασίας και αποθέματος. Το επίπεδο αυτό ρυθμίζεται φυσικά (...), εν μέρει από τις γενικές συνθήκες της κοινωνίας, τα πλούτη ή τη φτώχεια της, την πρόοδο, τη στασιμότητα ή την παρακμή της, και εν μέρει από την ιδιαίτερη φύση της κάθε απασχόλησης (...) Όταν η τιμή ενός εμπορεύματος δεν είναι ούτε μεγαλύτερη ούτε μικρότερη από αυτό που είναι αρκετό για να πληρωθεί η γαιοπρόσοδος, οι μισθοί της εργασίας και τα κέρδη του αποθέματος που απασχολήθηκε στην καλλιέργεια, την επεξεργασία και την μεταφορά του στην αγορά, σύμφωνα με τα φυσικά τους επίπεδα, τότε το εμπόρευμα αυτό πωλείται σε μια τιμή που μπορούμε να την ονομάσουμε φυσική» (Smith 2000, I.vii.1&4). 15 Ο πραγματικός μισθός δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι χαμηλότερος από τα απολύτως αναγκαία μέσα συντήρησης της εργατικής οικογένειας διότι αυτό θα οδηγούσε στον αφανισμό της τάξης των εργατών (Smith 2000, I.viii.15). Θα μπορούσε να είναι υψηλότερος από αυτό το όριο (και ο Smith 2000, I.viii.16 επ., επιχειρηματολογεί ότι πράγματι αυτό συμβαίνει συχνά), όμως η τάση των εργατών να πολλαπλασιάζονται ταχύτερα όταν αυξάνει το πραγματικό εισόδημά τους, όπως πίστευε ο Smith, δεν επιτρέπει μεγάλες αυξήσεις του πραγματικού μισθού πέραν του ορίου αυτού (Smith 2000, I.viii.39). 16 Η προσέγγιση αυτή διατυπώθηκε με σαφήνεια από τον James Steuart ( ), οποίος διέκρινε δύο συνιστώσες στην τιμή του εμπορεύματος: «την πραγματική τιμή του εμπορεύματος και το κέρδος» (παρατίθεται σε Rubin 1994, 91). Ως «πραγματική τιμή του εμπορεύματος» ο Steuart εννοεί το σύνολο των κοστών παραγωγής του, όπως δαπάνες για πρώτες ύλες, εργαλεία που αναλώθηκαν κατά την παραγωγή, μισθούς κ.λπ. Η αγοραζόμενη «εργασία» (μισθοί) ανάγεται στην αξία των αντίστοιχων πραγματικών μισθών, δηλαδή στην αξία του καλαθιού εμπορευμάτων, που αποτελεί τα αναγκαία μέσα διαβίωσης του εργάτη. Η αξία (ενός εμπορεύματος) ορίζεται έτσι κυκλικά δια της αξίας (άλλων εμπορευμάτων), όπως σε κάθε αντίστοιχη επιστημονικά «κοινή» προσέγγιση. 18

19 κέρδους της οικονομίας. Επειδή όλα τα κόστη παραγωγής (οι πρώτες ύλες, τα εργαλεία, τα μέσα διαβίωσης του εργάτη από τα οποία αποτελείται ο μισθός του, κ.λπ.) είναι επίσης παραγόμενα εμπορεύματα, που, κατά την προσέγγιση αυτή, η τιμή τους καθορίζεται και πάλι από τα κόστη παραγωγής τους, κ.ο.κ., η όλη ανάλυση καταλήγει σε ένα κυκλικό ταυτολογικό σχήμα όπου το ζητούμενο (η τιμή ή η αξία) ορίζεται τελικά δια του εαυτού του. Αν υποθέσουμε για απλούστευση ότι η οικονομία αποτελείται από δύο τομείς, εκ των οποίων ο πρώτος παράγει χάλυβα (μέσα παραγωγής) και ο δεύτερος σιτηρά (μέσα κατανάλωσης), τότε είναι προφανές ότι τα κόστη παραγωγής των σιτηρών είναι χάλυβας (χαλύβδ ινα εργαλεία για το όργωμα και το θερισμό), σιτηρά (για τη σπορά) και μισθοί (που όμως ανάγονται και πάλι σε μια ποσότητα σιτηρών, αφού αυτά αποτελούν στο υπόδειγμά μας τα μοναδικά μέσα κατανάλωσης των εργατών), και τα κόστη παραγωγής του χάλυβα είναι χάλυβας (μέσα παραγωγής) και σιτηρά (μέσα κατανάλωσης των εργατών του κλάδου παραγωγής χάλυβα). Το σχήμα αυτό μας λέει απλώς ότι η αξία του ενός εμπορεύματος υπεισέρχεται ως κόστος στην ακαθάριστη αξία άλλων εμπορευμάτων ή και στη δική του (κάτι που δεν αποτελ εί θεωρητικήεπιστημονική γνώση, αλλά το αποτέλεσμα απλής εμπειρικής παρατήρησης, αφού όλοι γνωρίζουν ότι π.χ. απαιτούνται εργαλεία αλλά και μια ποσότητα σπόρου σιτηρών συγκεκριμένης αξίας για την παραγωγή μιας μεγαλύτερης ποσότητας σιτηρών, κ.ο.κ.). Η προσέγγιση των κοστών παραγωγής δεν αποτελεί λοιπόν μια επιστημονική αλλά μια «κοινή» (επιστημονικά χυδαία) θεωρία. Την «κοινή» αυτή θεωρία τυποποίησε μαθηματικά μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο ο Pierro Sraffa, σε μια προσέγγιση που ονομάστηκε «Nεορικαρδιανή» Σε μια αλά Sraffa μαθηματικοποίηση, το απλό υπόδειγμά μας θα περιγραφόταν από τις δύο γραμμικές εξισώσεις που ακολουθούν: P 1 = [x 11 *P 1 ](1+r) + L 1 *w (1) P 2 = [x 21 *P 1 + x 22 *P 2 ](1+r) + L 2 *w (2), όπου P 1 είναι η τιμή μιας μονάδας χάλυβα, x 11 είναι η ποσότητα χάλυβα (εργαλείων κ.λπ.) που χρησιμοποιεί ο τομέας (1) για την παραγωγή μιας μονάδας χάλυβα, w το ονομαστικό ωρομίσθιο των εργατών, r το μέσο (και ενιαίο) ποσοστό κέρδους της οικονομίας και L 1 η ποσότητα της εργασίας (αριθμός εργατο-ωρών) που απαιτήθηκε για την παραγωγή μιας μονάδας χάλυβα. Αντίστοιχα P 2 είναι η τιμή μιας μονάδας σιτηρών, x 22 η ποσότητα σιτηρών που χρησιμοποιήθηκε ως σπόρος και x 21 η ποσότητα χάλυβα που αναλώθηκε για την παραγωγή μιας μονάδας σιτηρών. L 2 είναι η ποσότητα εργασίας που απαιτήθηκε για την παραγωγή μιας μονάδας σιτηρών. Στο σύστημα των δύο εξισώσεων υπάρχουν 4 άγνωστοι (P 1, P 2, r, w). Θεωρώντας όμως γνωστό το πραγματικό ωρομίσθιο (την ποσότητα, x 02, μέσων κατανάλωσης --σιτηρών-- που το απαρτίζει), προκύπτει η εξίσωση: w = x 02 *P 2 (3), οπότε οι άγνωστοι περιορίζονται σε τρεις. Για την επίλυση του συστήματος επιλέγεται μία «τυποποίηση των τιμών», που σημαίνει ότι είτε η P 1 είτε η P 2 τίθεται αξιωματικά ίση με τη μονάδα (έστω P 1 = 1 (4)), δηλαδή οι τιμές όλων (εδώ, και των 2) των εμπορευμάτων δίνονται σε μονάδες του εμπορεύμ ατος 1. Ανάλογα ισχύουν αν αντί για 2 έχουμε n τομείς παραγωγής. Θα προκύψουν τότε n+2 εξισώσεις, και θα απαιτηθεί να δοθεί εξωγενώς το ωρομίσθιο (ή το ποσοστό κέρδους, στην περίπτωση που ζητούμενο είναι το ωρομίσθιο) και να γίνει η «τυποποίηση των τιμών». Ο Sraffa πίστευε ότι η «τυποποίηση των τιμών» είναι ουδέτερη, δηλαδή ότι προκύπτουν πάντοτε οι ίδιες «σχετικές τιμές» και το ίδιο μέσο ποσοστό κέρδους, ανεξαρτήτως του ποια τιμή τίθεται ίση με τη μονάδα. Αυτό εντούτοις δεν ισχύει σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. (Βλ. αναλυτικά Σταμάτης 1985, 1992, Kliman 1999). «Κοινή» (επιστημονικά χυδαία) θεωρία αποτελεί επίσης και η προσέγγιση εκείνη που θεωρεί, χωρίς την παραμικρή αναφορά σε κάποιο ενδοφυές περιεχόμενο, ότι οι τιμές προκύπτουν «από την προσφορά και τη ζήτηση». Δεν θέτει καν το ερώτημα «τι είναι οι τιμές», ούτε, π.χ., γιατί όταν προσφορά και ζήτηση ισορροπούν σε όλες τις αγορές, μια ουγκιά χρυσού είναι «πολύ ακριβότερη» από μια ουγκιά σίδηρο.

20 1.4 Οι νεώτερες Σχολές Οικονομικής Θεωρίας: Διαμόρφωση νέων θεωρητικών αντικειμένων και συστημάτων εννοιών H ρικαρδιανή θεωρία της αξίας και η αποσύνθεση της Κλασικής Σχολής Όλες οι σύγχρονες Σχολές Οικονομικής σκέψης (η Νεοκλασική, η Κεϋ νσιανή, η Μαρξιστική), έχουν ως σημείο αφετηρίας (θετικής περαιτέρω ανάπτυξης ή/και αρνητικής οριοθέτησης και διαφοροποίησης) την Κλασική Πολιτική Οικονομία, και ειδικότερα το έργο του Adam Smith. Ο David Ricardo ανέπτυξε την πρώτη εκδοχή της αξιακής θεωρίας του Smith. Με απόλυτα αυστηρό τρόπο θεώρησε την αξία ως έκφραση της ποσότητας «δαπανώμενης» εργασίας κατά την παραγωγή των εμπορευμάτων και απέρριψε την εκδοχή της αξιακής θεωρίας που συνδέεται με την έννοια της «αγοραζόμενης» εργασίας (και η οποία προσ λαμβάνει, τελικά, την αξία ως μέγεθος παράγωγο των εισοδημάτων των τριών κοινωνικών τάξεων). 18 Στο σύστημα του Ricardo αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας είναι η παραγωγή και διανομή της εργασιακής αξίας στην οικονομία της γενικευμένης εμπορευματοπαραγωγής. Για να χρησιμοποιήσουμε μια διατύπωση του ίδιου του Ricardo, η Πολιτική Οικονομία μελετά αποκλειστικά εκείνα τα «εμπορεύματα, την ανταλλακτική τους αξία και για τους νόμους που καθορίζουν τις σχετικές τους τιμές ( ) των οποίων η ποσότητα μπορεί να αυξηθεί με τον ανθρώπινο μόχθο και κατά την παραγωγή των οποίων ο ανταγωνισμός λειτουργεί χωρίς περιορισμό» (Ρικάρντο, σε Ρικάρντο/Μαρξ 1989, 111). H παραγόμενη από τους εργάτες αξία διανέμεται στις τρεις βασικές τάξεις της κοινωνίας (τους εργάτες, τους καπιταλιστές και τους γαιοκτήμονες). 19 Έτσι, «ο προσδιορισμός των νόμων που καθορίζουν αυτή τη διανομή είναι το κύριο πρόβλημα της Πολιτικής Οικονομίας» (Ρικάρντο, 1992, 1). Το έργο του Ricardo έγινε αντικείμενο σφοδρής διαμάχης, ήδη μεταξύ των Κλασικών Οικονομολόγων, τόσο για πολιτικούς όσο και για θεωρητικούς λόγους. Στους πολιτικούς λόγους πρωτεύοντα ρόλο έπαιξαν οι θέσεις εκείνες της ρικαρδιανής αξιακής θεωρίας που αντικειμενικά εμπλέκονται στους ανταγωνισμούς εργοδοτών και εργαζομένων, όπως το πόρισμα ότι τα κέρδη αποτελούν «αφαίρεση» από το προϊόν που παρήγαγε ο εργάτης, (επομένως αποτελούν έκφραση μιας οικονομικής εκμετάλλευσης). Επίσης η θέση ότι το ύψος των κερδών αποτελεί αντικείμενο κοινωνικού ανταγωνισμού, καθώς βρίσκονται σε αντίστροφη σχέση με το ύψος των μισθών: Σύμφωνα με τα λόγια του Ricardo, και αν αγνοήσουμε τη γαιοπρόσοδο (και τη φθορά των μέσων παραγωγής), «η συνολική αξία των αγαθών διαιρείται εις δύο μόνον μέρη: το εν αποτελείται εκ των κερδών του κεφαλαίου, το δε έτερον εκ των ημερομισθίων». Συνεπώς (με δεδομένη την αξία των εμπορευμάτων -- που καθορίζεται από την απαιτούμενη δαπάνη εργασίας για την παραγωγή τους), «τα 18 «Η αξία του εμπορεύματος ή η ποσότητα οποιουδήποτε άλλου εμπορεύματος, με το οποίο θα ανταλλαγεί αυτό το εμπόρευμα, εξαρτάται από τη σχετική ποσότητα της εργασίας η οποία είναι αναγκαία για την παραγωγή του και όχι από τη μεγαλύτερη ή μικρότερη αμοιβή, η οποία καταβάλλεται για αυτήν την εργασία» (Ρικάρντο, σε Ρικάρντο/Μαρξ 1989, 99). 19 «Η παραγωγή του εδάφους (...) κατανέμεται μεταξύ τριών κοινωνικών τάξεων, ήτοι των γαιοκτημόνων, των κεφαλαιούχων ή των κατόχων των περιουσιακών στοιχείων ή κεφαλαίων των αναγκαιούντων προς καλλιέργειαν αυτού, και των εργατών δια της φιλοπονίας των οποίων καλλιεργείται τούτο. Κατά τα ποικίλα στάδια της κοινωνικής εξελίξεως αι εις εκάστην των τάξεων τούτων εκ της συνολικής παραγωγής του εδάφους προερχόμεναι αναλογίαι υπό το όνομα έγγειος πρόσοδος, κέρδος και ημερομίσθιον είναι ουσιωδώς διάφοροι» (Ρικάρντο, 1992, σ. 1). 20

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η Σμιθιανή θεωρία της αξίας και οι αντιφάσεις της Γιάννης Μηλιός

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η Σμιθιανή θεωρία της αξίας και οι αντιφάσεις της Γιάννης Μηλιός Η ΣΜΙΘΙΑΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ [1] του Γιάννη Μηλιού Ο Adam Smith θεωρείται από όλες τις σύγχρονες Σχολές οικονομικής θεωρίας ως ο «πατέρας» της Οικονομικής επιστήμης. Με άλλη διατύπωση,

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 19 Οδηγός περιήγησης 25 Πλαίσια 28 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 35 Βιογραφικά συγγραφέων 36 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 37 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Πρόλογος Ευχαριστίες Βιογραφικά συγγραφέων ΜΕΡΟΣ 1 Εισαγωγή 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία 1.1 Πώς αντιμετωπίζουν οι οικονομολόγοι τις επιλογές 1.2 Τα οικονομικά ζητήματα 1.3 Σπανιότητα και ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 15 Οδηγός περιήγησης 21 Πλαίσια 24 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 28 Βιογραφικά συγγραφέων 29 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH» ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΕ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «OIKONOMIKH»

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε:

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: 3 Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: α) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει μια οικονομία β) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές

4.1 Ζήτηση εργασίας στο βραχυχρόνιο διάστημα - Ανταγωνιστικές αγορές 4. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΖΗΤΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ζήτηση εργασίας στο σύνολο της οικονομίας ορίζεται ως ο αριθμός εργαζομένων που οι επιχειρήσεις επιθυμούν να απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α Θεωρία Ζήτησης Ενός Αγαθού - Ανάλυση Συμπεριφοράς Καταναλωτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έννοια και Στόχοι της Μικροοικονομικής Θεωρίας 1. Γενικά...27 2. Το Πρόβλημα της Επιλογής...29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ιοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΕΟ 34 - Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Ακαδ. Έτος: 2010-11 ΟΝΟΜΑ - ΕΠΩΝΥΜΟ:.

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Β.1 Διαπράττουμε το σφάλμα της σύνθεσης όταν θεωρούμε ότι: α. αυτό που ισχύει για ένα άτομο ισχύει μερικές φορές και για το σύνολο β. αυτό που ισχύει για ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

51. Στο σημείο Α του παρακάτω διαγράμματος IS-LM υπάρχει: r LM Α IS α. ισορροπία στις αγορές αγαθών και χρήματος. β. ισορροπία στην αγορά αγαθών και υπερβάλλουσα προσφορά στην αγορά χρήματος. γ. ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ανεξάρτητες αποφάσεις - Κατανομή χρόνου μεταξύ εργασίας και σχόλης

3.1 Ανεξάρτητες αποφάσεις - Κατανομή χρόνου μεταξύ εργασίας και σχόλης 3. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ως προσφορά εργασίας ορίζεται το σύνολο των ωρών εργασίας που προσφέρονται προς εκμίσθωση μία δεδομένη χρονική στιγμή.

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΟΣ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 25 Κεφάλαιο 1 ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 27 Κεφάλαιο 2 ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 43 Κεφάλαιο 3 ΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Σκέφτομαι ως Οικονομολόγος. Αρ. Διάλεξης: 2

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Σκέφτομαι ως Οικονομολόγος. Αρ. Διάλεξης: 2 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Σκέφτομαι ως Οικονομολόγος Αρ. Διάλεξης: 2 Σκέφτομαι ως οικονομολόγος Κάθε αντικείμενο επιστημονικής μελέτης έχει τη δική της επιστημονική ορολογία Μαθηματικά Ολοκληρωτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραµµα Σπουδών: ιοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισµών Θεµατική Ενότητα: ΕΟ 34 - Οικονοµική Ανάλυση & Πολιτική Ακαδ. Έτος: 2009-10 ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΟΝΟΜΑ - ΕΠΩΝΥΜΟ:.

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 8: Αγορές κεφαλαίου και γης Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 8: Αγορές κεφαλαίου και γης Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Μικροοικονομική Ι Ενότητα # 8: Αγορές κεφαλαίου και γης Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 03: Ζήτηση και προσφορά αγαθών Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο Παράδειγµα κριτηρίου αξιολόγησης (µάθηµα της ηµέρας) Σκοπός της εξέτασης: Η αξιολόγηση της γνώσης του µαθητή σχετικά µε το περιεχόµενο της παραγράφου 1.6:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ Ε.Σ.Δ.Δ.Α. ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ Ε.Σ.Δ.Δ.Α. ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ Ε.Σ.Δ.Δ.Α. ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

25. Μία τυπική επιχείρηση που λειτουργεί σε καθεστώς τέλειου ανταγωνισμού, στη μακροχρόνια θέση ισορροπίας της: α. πραγματοποιεί θετικά οικονομικά κέρδη. β. πραγματοποιεί μηδενικά οικονομικά κέρδη. γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται τέσσερις βασικές μορφές οργάνωσης της αγοράς: ο πλήρης ανταγωνισμός, το μονοπώλιο, το ολιγοπώλιο και ο μονοπωλιακός

Διαβάστε περισσότερα

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S 3 Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής στην 5 η ενότητα: Αµοιβές των ΠΣ διανοµή εισοδήµατος βασικά µακροοικονοµικά µεγέθη θεωρία κατανάλωσης και επένδυσης ισορροπία εισοδήµατος. Ο πραγµατικός µισθός των εργαζοµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΕΠΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Κεφάλαιο 3 ΕΠΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟΥ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Εισαγωγή Ένα από τα βασικά συμπεράσματα του απλού νεοκλασικού υποδείγματος οικονομικής μεγέθυνσης, που παρουσιάστηκε στο Κεφάλαιο, είναι ότι δεν μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΙΤΙΚΗ ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Μέρος 1 Εισαγωγή 1 Εισαγωγή στη μακροοικονομική 2 Ποσοτικές μετρήσεις και διάρθρωση της εθνικής οικονομίας Μέρος 2 Μακροχρόνια οικονομική επίδοση 3 Παραγωγικότητα, προϊόν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά

Οικονοµία. Βασικές έννοιες και ορισµοί. Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά Οικονοµία Βασικές έννοιες και ορισµοί Οικονοµική Η οικονοµική επιστήµη εξετάζει τη συµπεριφορά των ανθρώπινων όντων αναφορικά µε την παραγωγή, κατανοµή και κατανάλωση υλικών αγαθών και υπηρεσιών σε έναν

Διαβάστε περισσότερα

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN

3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HECKSCHER-OHLIN 3. ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ: ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ HESHER-OHIN Υπάρχουν δύο συντελεστές παραγωγής, το κεφάλαιο και η εργασία τους οποίους χρησιμοποιεί η επιχείρηση για να παράγει προϊόν Y μέσω μιας συνάρτησης παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Tο πρότυπο υπόδειγμα του διεθνούς εμπορίου

Κεφάλαιο 5. Tο πρότυπο υπόδειγμα του διεθνούς εμπορίου Κεφάλαιο 5 Tο πρότυπο υπόδειγμα του διεθνούς εμπορίου Περίγραμμα Μετρώντας τις αξίες της παραγωγής και της κατανάλωσης Ευημερία και όροι εμπορίου Αποτελέσματα της οικονομικής μεγέθυνσης Αποτελέσματα των

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα

Πολιτική Οικονομία Ενότητα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 04: Παραγωγή και αγορά Πολυξένη Ράγκου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ TΩN ΤΙΜΩΝ

Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ TΩN ΤΙΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜ Ο ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ TΩN ΤΙΜΩΝ 1. Έννοια και λειτουργία της αγοράς Σε μια πρωτόγονη οικονομία, όπως του Ροβινσώνα Κρούσου, όπου δεν υπάρχει καταμερισμός της εργασίας ο άνθρωπος παράγει μόνος του

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΕΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΓΟΡΩΝ Κεφάλαιο 7 Οικονοµικά της ευηµερίας! Τα οικονοµικά της ευηµερίας εξετάζουν τους τρόπους µε τους οποίους η κατανοµή των πόρων επηρεάζει την ευηµερία

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016

Ημερομηνία: Σεπτέμβριος 8, 2016 1) «Η ελληνική οικονομία είναι κατά βάση αγροτική». Όπως άλλωστε προκύπτει από τη συμμετοχή του προϊόντος του αγροτικού τομέα της χώρας μας στη διαμόρφωση του ΑΕΠ που ανέρχεται σε A. 25% B. 33% C. 10%

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2016

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2016 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2016 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΑΙ ΩΡΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: Παρασκευή 10 Ιουνίου 2016

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου Η χρησιμότητα του μαθήματος Η κατανόηση του «σκηνικού» πίσω από τη διαμόρφωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ: ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Η Διαχρονική Προσέγγιση Η διαχρονική προσέγγιση έχει ως σημείο εκκίνησης τις τεχνολογικές και αγοραίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΝΟΤΗΤΑ Νο. 1 ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ : ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΒΑΣΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ & ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα 9 Ιουνίου 2008 7:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας

Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας Προσφορά και Ζήτηση Υπηρεσιών Υγείας ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Σε τι ποσότητα Μέθοδοι και διαδικασίες παραγωγής Μελέτες για τον προσδιορισμό των αναγκών Προσδιορισμός Αναγκών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Υπεύθυνος μαθήματος Καθηγητής Μιχαήλ Ζουμπουλάκης

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Υπεύθυνος μαθήματος Καθηγητής Μιχαήλ Ζουμπουλάκης 1 ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Υπεύθυνος μαθήματος Καθηγητής Μιχαήλ Ζουμπουλάκης Μικροοικονομική ανάλυση 2 Η μέθοδος της «αφαίρεσης» και η μελέτη της οικονομικής συμπεριφοράς Τα άτομα ενεργούν σκόπιμα επιδιώκοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜAΚΡΟ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜAΚΡΟ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΚΡΟ 1. Όταν η συνάρτηση κατανάλωσης είναι ευθεία γραµµή και υπάρχει αυτόνοµη κατανάλωση, τότε η οριακή ροπή προς κατανάλωση είναι: α. πάντοτε σταθερή, όπως και η µέση ροπή προς

Διαβάστε περισσότερα

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα -Σκοπός: Εξήγηση Διακυμάνσεων του Πραγματικού ΑΕΠ - Δυνητικό Προϊόν: Το προϊόν που θα μπορούσε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α Α. Το οριακό κόστος είναι ο λόγος της µεταβολής του µέσου συνολικού κόστους προς τη µεταβολή του προϊόντος. Μονάδες 3

ΟΜΑ Α Α. Το οριακό κόστος είναι ο λόγος της µεταβολής του µέσου συνολικού κόστους προς τη µεταβολή του προϊόντος. Μονάδες 3 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σταδιακή Προσαρμογή του Επιπέδου Τιμών. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σταδιακή Προσαρμογή του Επιπέδου Τιμών. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σταδιακή Προσαρμογή του Επιπέδου Τιμών Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Η Κεϋνσιανή Προσέγγιση Η πιο διαδεδομένη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 3: Εργαλεία Κανονιστικής Ανάλυσης Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος-Ειδικότητες: ΠΕ 1820 ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΕΜΠΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K.

Dani Rodrik, Economics Rules why economics works, when it fails, and how to tell the difference, Oxford University Press, U.K. Η Θεωρία της Αξίας και της διανομής της 1 Πώς εξηγείται ο καθορισμός των τιμών των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών σε μια οικονομία; Ομοίως, τι καθορίζει την αξία; Αυτό, είναι ίσως ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 5η: Οικονομίες & Νεοκλασική Πολιτική Οικονομία

ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 5η: Οικονομίες & Νεοκλασική Πολιτική Οικονομία ΜΙΚΡΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΜΕ ΕΝΟΤΗΤΑ 5η: Οικονομίες & Νεοκλασική Πολιτική Οικονομία ΑΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας Α. Κουμπαρέλης Καθηγητής Εφαρμογών

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : ΑΡΓΥΡΏ ΜΟΥΔΑΤΣΟΥ 1. ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ 1.0 Γενικά Αντικείµενο της Μακροοικονοµικής είναι ο καθορισµός (υπολογισµός) των συνολικών µεγεθών της οικονοµίας, πχ. της συνολικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Προσφορά Εργασίας Προτιμήσεις και Συνάρτηση Χρησιμότητας ( Χ,Α συνάρτηση χρησιμότητας U(X,A)

Προσφορά Εργασίας Προτιμήσεις και Συνάρτηση Χρησιμότητας ( Χ,Α συνάρτηση χρησιμότητας U(X,A) Προσφορά Εργασίας - Έστω ότι υπάρχουν δύο αγαθά Α και Χ στην οικονομία. Το αγαθό Α παριστάνει τα διάφορα καταναλωτικά αγαθά. Το αγαθό Χ παριστάνει τον ελεύθερο χρόνο. Προτιμήσεις και Συνάρτηση Χρησιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 4.1 ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ 4.1 ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ 1/7 Το κύριο οικονομικό πρόβλημα Έχει παγκόσμια ισχύ Από αυτό απορρέουν όλα τα άλλα οικονομικά προβλήματα Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρότυπο Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου 5-1

Το Πρότυπο Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου 5-1 Το Πρότυπο Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου 5-1 Επισκόπηση Μετρώντας την αξία της παραγωγής και της κατανάλωσης Ευημερία και όροι εμπορίου Επιδράσεις της οικονομικής ανάπτυξης Επιδράσεις διεθνών μεταβιβάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομολόγοι μελετούν...

Οι οικονομολόγοι μελετούν... Οι οικονομολόγοι μελετούν... Πώς αποφασίζουν οι άνθρωποι. Πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους οι άνθρωποι. Ποιες δυνάμεις επηρεάζουν την οικονομία συνολικά. Ποιο είναι το αντικείμενο της μακροοικονομικής; Μακροοικονομική:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI KAINOTOMIA

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI KAINOTOMIA ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ KAI KAINOTOMIA Ορισμός της Οικονομίας Ανάγκες Αγαθά & Υπηρεσίες Καταμερισμός των έργων Αξία Ανταλλαγή και Χρήμα Αγορά Κοινωνικοί Θεσμοί και Οικονομικό Κύκλωμα Συντελεστές παραγωγής Οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΜΟΝΟΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ 1. Αλγεβρικές συναρτήσεις... 3 1.1 Η έννοια της συνάρτησης... 3 1.2 Ασαφείς και σαφείς συναρτήσεις... 3 1.3 Γραφικές απεικονίσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Α.4 Η καμπύλη ζήτησης με ελαστικότητα ζήτησης ίση με το μηδέν σε όλα τα σημεία της είναι ευθεία παράλληλη προς τον άξονα των ποσοτήτων.

Α.4 Η καμπύλη ζήτησης με ελαστικότητα ζήτησης ίση με το μηδέν σε όλα τα σημεία της είναι ευθεία παράλληλη προς τον άξονα των ποσοτήτων. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μηχανισμός Μετάδοσης της Νομισματικής Πολιτικής - Ο Μηχανισμός Μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής είναι ο δίαυλος μέσω του οποίου οι μεταβολές

Ο Μηχανισμός Μετάδοσης της Νομισματικής Πολιτικής - Ο Μηχανισμός Μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής είναι ο δίαυλος μέσω του οποίου οι μεταβολές Ο Μηχανισμός Μετάδοσης της Νομισματικής Πολιτικής - Ο Μηχανισμός Μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής είναι ο δίαυλος μέσω του οποίου οι μεταβολές στον χρηματοπιστωτικό τομέα (στην αγορά χρήματος) επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες του εκδότη Πρόλογος [Mέρος 1] Εισαγωγή

Ευχαριστίες του εκδότη Πρόλογος [Mέρος 1] Εισαγωγή Πίνακας περιεχομένων Ευχαριστίες του εκδότη.................................................... 13 Πρόλογος............................................................... 15 [Mέρος 1] Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Η Κεϋνσιανή Προσέγγιση Η πιο διαδεδομένη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ 1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη ποσότητά του αυξηθεί κατά 4%, τότε η ζήτησή του είναι: α) ανελαστική. β) ελαστική. γ)

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17

Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 16 Δύο λόγια από την συγγραφέα... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών... 19 1.1 Σύνολα αριθμών... 19 1.2 Αλγεβρική δομή του R... 20 1.2.1 Ιδιότητες πρόσθεσης...

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Το συνολικό προϊόν παίρνει την μέγιστη τιμή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Διδάσκοντες: ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Με το μάθημα αυτό επιδιώκεται ο φοιτητής / τρια να κατανοήσει πως δουλεύουν οι αγορές και τι τις κάνει περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 7: Αγορά εργασίας Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Μικροοικονομική Ι. Ενότητα # 7: Αγορά εργασίας Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Μικροοικονομική Ι Ενότητα # 7: Αγορά εργασίας Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομία. Ενότητα 4: Θεωρία Χρησιμότητας και Καταναλωτική Συμπεριφορά. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Μικροοικονομία. Ενότητα 4: Θεωρία Χρησιμότητας και Καταναλωτική Συμπεριφορά. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Μικροοικονομία Ενότητα 4: Θεωρία Χρησιμότητας και Καταναλωτική Συμπεριφορά Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

3.3 Κατανομή χρόνου μεταξύ αμειβόμενης εργασίας, οικιακής εργασίας και σχόλης - Αποφάσεις προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικογένειας

3.3 Κατανομή χρόνου μεταξύ αμειβόμενης εργασίας, οικιακής εργασίας και σχόλης - Αποφάσεις προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικογένειας 3.3 Κατανομή χρόνου μεταξύ αμειβόμενης εργασίας, οικιακής εργασίας και σχόλης - Αποφάσεις προσφοράς εργασίας στο πλαίσιο της οικογένειας Στην παράγραφο αυτή αίρουμε διαδοχικά τις υποθέσεις που κάναμε μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ 1. Οι επενδύσεις σε μια κλειστή οικονομία χρηματοδοτούνται από: α. το σύνολο των αποταμιεύσεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. β. μόνο τις ιδιωτικές αποταμιεύσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Α.1 Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (Α.Ε.Π.) σε σταθερές τιμές μετράει την αξία της συνολικής παραγωγής σε τιμές του έτους βάσης.

Α.1 Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (Α.Ε.Π.) σε σταθερές τιμές μετράει την αξία της συνολικής παραγωγής σε τιμές του έτους βάσης. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 10

Μονοπώλιο. Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 10 Μονοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 10 Η πλήρως ανταγωνιστική επιχείρηση θεωρεί τις τιμές ως δεδομένες, ενώ αντίθετα η μονοπωλιακή επιχείρηση διαμορφώνει τις τιμές. Μια επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 100 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣ ΕΠΙΛΥΣΗ Vol. 1 ΑΘΗΝΑ ΜΑΪΟΣ 2013 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΣΥΝΤΑΞΗ 1 ΤΟΜΟΣ 1 ΜIΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ 1) Εάν ο οριακός λόγος υποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11 Φορολογία και διανομή του εισοδήματος

Διάλεξη 11 Φορολογία και διανομή του εισοδήματος Διάλεξη 11 Φορολογία και διανομή του εισοδήματος 1 Γενικά Υπάρχουν δύο βασικές έννοιες για το πως επιμερίζεται το φορολογικό βάρος: Νομική επίπτωση Με βάση το νόμο το βάρος του φόρου το φέρει εκείνος που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Η ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ 11

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: Η ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ 11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 5 1. Οικονομία, οικονομία της αγοράς, οικονομική... 5 2. Οικονομική επιστήμη και οικονομικά προβλήματα... 5 3. Ανάγκη, προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 1.1. Γενικά... 21 1.2. Η σχέση της οικονομικής με τις άλλες κοινωνικές επιστήμες... 26 1.3. Οικονομική Περιγραφή και Ανάλυση...

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3: Έστω η συνάρτηση χρησιμότητας για δύο αγαθά Χ και Υ έχει τη μορφή Cobb- Douglas U (X,Y) = X o,5 Y 0,5

Άσκηση 3: Έστω η συνάρτηση χρησιμότητας για δύο αγαθά Χ και Υ έχει τη μορφή Cobb- Douglas U (X,Y) = X o,5 Y 0,5 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Σημείωση: Κάποιες από τις παρακάτω ασκήσεις θα λυθούν στην 3 η και 4 η διάλεξη του μαθήματος (στις ημερομηνίες που αναγράφονται στο πρόγραμμα) και οι υπόλοιπες θα αποτελέσουν προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις από Α1 μέχρι και Α5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε αριθμό τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Μάθημα 7 Ζήτηση χρήματος Ζήτηση χρήματος! Όπως είδαμε στο προηγούμενο μάθημα η προσφορά χρήματος επηρεάζεται από την Κεντρική Τράπεζα και ως εκ τούτου είναι εξωγενώς δεδομένη!

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Γενικά. Γενικά. Γενικά. Γενικά. Διάλεξη 11

Γενικά. Γενικά. Γενικά. Γενικά. Γενικά. Διάλεξη 11 Γενικά Διάλεξη 11 Φορολογία και διανομή του εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικές έννοιες για το πως επιμερίζεται το φορολογικό βάρος: Νομική επίπτωση Με βάση το νόμο το βάρος του φόρου το φέρει εκείνος που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 11 Μονοπώλιο Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αρ. Διάλεξης: 11 Βασική αιτία δημιουργίας Μονοπωλίου Η πλήρως ανταγωνιστική επιχείρηση θεωρεί τις τιμές ως δεδομένες, ενώ αντίθετα η μονοπωλιακή επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

θέση: 1. Να γνωρίζει τις λειτουργίες που αναδεικνύουν τα ασκήσεων, ερωτήσεων βασισμένες στο Keybook. πλεονεκτήματα του που περιέχει το

θέση: 1. Να γνωρίζει τις λειτουργίες που αναδεικνύουν τα ασκήσεων, ερωτήσεων βασισμένες στο Keybook. πλεονεκτήματα του που περιέχει το ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΙΟΙΚΗΗ. ιδασκαλία Αρχών Οικονομικής Θεωρίας (Μικροοικονομία Μακροοικονομία) με τη χρήση Ηλεκτρονικού Υπολογιστή υνολική ιάρκεια 48 ώρες ΚΩ ΙΚΟ 1 2 Εισαγωγή-

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας

1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας 1.3 Λειτουργίες της εργασίας και αντιλήψεις περί εργασίας Η εργασία επιτελεί τέσσερεις βασικές λειτουργίες στις σύγχρονες κοινωνίες: την παραγωγή του πλούτου της κοινωνίας την αναπαραγωγή των ατόμων την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ. Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΚΑΙ ΖΗΤΗΣΗ Κεφάλαιο 4 Οι αγοραίες δυνάµεις της προσφοράς και ζήτησης! Προσφορά και Ζήτηση είναι οι πιο γνωστοί οικονοµικοί όροι! Η λειτουργία των αγορών προσδιορίζεται από δύο βασικές δυνάµεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Θεωρία Ι

Μακροοικονομική Θεωρία Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Μακροοικονομική Θεωρία Ι Διάλεξη 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Γιαννέλλης Νικόλαος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση της ποσότητας του χρήματος και πληθωρισμός

Αύξηση της ποσότητας του χρήματος και πληθωρισμός Αύξηση της ποσότητας του και πληθωρισμός 9 η Αρχή των Οικονομικών: Οι τιμές ανέρχονται, όταν το κράτος τυπώνει πολύ χρήμα Ποσοτική Θεωρία του Χρήματος (κλασσική θεωρία) David Hume (18 ος αιώνας) Milton

Διαβάστε περισσότερα