Εξωγενής Δερματίτις Δερματίτις εξ επαφής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εξωγενής Δερματίτις Δερματίτις εξ επαφής"

Transcript

1 Εξωγενής Δερματίτις Δερματίτις εξ επαφής Κωνσταντίνος Χ. Μπασιούκας Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Το βιβλίο "Εξωγενής Δερματίτις Δερματίτις Εξ Eπαφής" του Καθηγητή κ. Μπασιούκα πραγματεύεται ένα από τα πιο σημαντικά γνωστικά αντικείμενα στο χώρο της διαρκώς εξελισσόμενης Δερματολογίας. Ο συγγραφέας παραθέτει διεξοδικά τις βασικές, αλλά και τις πλέον σύγχρονες απόψεις από εκτεταμένη διεθνή βιβλιογραφία και την προσωπική του εμπειρία σε αυτό το πεδίο. Ενδεικτικά παρατίθεται ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου. Φωτοαλλεργική δερματίτις εξ επαφής (φαδε) 1-7 (Photoallergic Contact Dermatitis - PACD) Στο πλαίσιο της δερματίτιδας εξ επαφής υπάγονται και οι φωτοδερματίτιδες οι οποίες μπορεί να είναι φωτο-ερεθιστικές (ΦΕΔΕ) ή φωτοαλλεργικές (ΦΑΔΕ) οι οποίες προκαλούνται από τοπικά ή συστηματικά χημικά αίτια και θα περιγραφούν παρακάτω. Συχνότητα Η συχνότητα της ΦΑΔΕ είναι 10-20% περίπου ως μέσος όρος από τη βιβλιογραφία 1,4,8-11 στους φωτοευαίσθητους ασθενείς αν και η συχνότητα κυμαίνεται από 2,3% 12 έως και 39,5% 13. Θεωρείται σπανιότερη από την φωτοερεθιστική αν και υπάρχουν και αντίθετες απόψεις 13. Οι διαφορές αυτές οφείλονται σε διάφορους παράγοντες, όπως τοπικές ιδιαιτερότητες, στην επιλογή των ασθενών αλλά και των αλλεργιογόνων που χρησιμοποιούνται, στον τρόπο επαφής με τις υπεύθυνες χημικές ουσίες κ.ά. Είναι, όμως, γεγονός ότι η μέθοδος των φωτο patch tests γενικά δεν εφαρμόζεται όσο συχνά θα έπρεπε και επομένως η πραγματική συχνότητα της ΦΑ- ΔΕ είναι, μάλλον, υποεκτιμημένη. Αρκετές φωτοαλλεργιογόνες ουσίες κάτω από ορισμένες συνθήκες (υψηλή πυκνότητα, μεγάλη ποσότητα, επαρκής ακτινοβολία κ.λπ.) μπορεί να προκαλέσουν ταυτόχρονα και φωτοερεθιστική δερματίτιδα και/ή αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής 14,15. Επίσης, μερικά κλασικά αλλεργιογόνα μπορεί να προκαλέσουν και/ή φωτοδερματίτιδες (βλ. φύλλα οδηγιών αλλεργιογόνων ευρωπαϊκής σειράς). Παθογένεια Για να προκληθούν οι αντιδράσεις αυτές είναι απαραίτητη και η δράση του φωτός στις ουσίες αυτές οι οποίες έχουν την ικανότητα να απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία, κυρίως, στο φάσμα από nm από τις UVA ή nm από το ορατό φως και σπάνια από τις UVB ( nm). Η ενέργεια που απορροφάται προκαλεί μια φωτοχημική αντίδραση. Στην περίπτωση της φωτοαλλεργικής Πίνακας 1. Φωτοαλλεργιογόνες ουσίες. - Αντιηλιακά (βλ. Πίνακα 4) - Αντιμυκητιασικά - Αντιμικροβιακά Fenticlor, Jadit, Multifungin - Ανθελονοσιακά Bithionol, Chlorhexidine, Hexachlorophene Tetrachlorosalicylanilide (TCSA) Tribromosalicylanilide (TBS) Trichloracarbanilide (TCC), Triclosan Quinines (quinidine, quindoxine, olaquindox) - Αρώματα Methylcumarine, Musk ambrette, Sandall wood oil - Αντιοξειδωτικά Τhiourea - Τοπικά Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη Ketoprofen - Σουλφοναμίδες Sulfanilamide - Φαινοθειαζίνες Chlorpromazine, Promethazine - Χρωστικές Eosine Εικόνα 1. Φωτοαλλεργική δερματίτις από ketoprofen με έ- ντονο εκζεματικό χαρακτήρα και όχι τόσο σαφή διαχωρισμό των βλαβών των ηλιοεκτεθειμένων μερών. αντίδρασης παράγεται ένα αντιγονικό μόριο, δηλαδή ένα φωτοαλλεργιογόνο, με μη γνωστό μηχανισμό, το οποίο δρα όπως στην κλασική κυτταρικού τύπου IV αντίδραση κατά Gell και Coombs, ευαισθητοποιώντας πρώτα το άτομο και σε δεύτερη φάση προκαλώντας την αντίδραση. Στην περίπτωση της φωτοτοξικής δερματίτιδας το φωτοχημικό προϊόν καταστρέφει απευθείας το δέρμα με την πρώτη επαφή. Σε ό,τι αφορά τους μηχανισμούς ως περισσότερο πιθανοί φαίνονται δύο 13,16 : 1. Ένα ειδικό χρωμοφόρο (δηλ. ένα μόριο ικανό να απορροφά φως) μπορεί να μεταπίπτει σε διεγερμένη ασταθή κατάσταση. Όπως αυτό επανέρχεται στην αρχική του θέση, απελευθερώνεται ενέργεια και πιθανότατα αυτή οδηγεί σε σύζευξη με ένα μεταφορέα, όπως μια πρωτεΐνη. 2. Δημιουργείται ένα σταθερό φωτοπροϊόν το ΣΕΛΙΔΑ 16

2 Εικόνα 2. Α, Β, Γ. Φωτοαλλεργικές αντιδράσεις μετά λήψη τριμεθοπρίμης-σουλφαμεθοξαζόλης. Α Β Γ οποίο λειτουργεί σαν μια απτίνη η οποία συνενώνεται με ένα μεταφορέα και έτσι δημιουργεί ένα πλήρες αντιγόνο. Αίτια Οι χημικές ουσίες οι οποίες με τη βοήθεια του φωτός προκαλούν ΦΑΔΕ υπάρχουν σε φάρμακα, αντιηλιακά, καλλυντικά, αρώματα. Η συχνότητα που αυτές προκαλούν αντιδράσεις αλλάζει ανάλογα με τη χρήση τους. Έτσι, μετά τις πρώτες παρατηρήσεις ΦΑΔΕ στη δεκαετία του 60 από χλωριωμένες σαλικυλανιλίδες σε πολλές χιλιάδες προσβεβλημένων από χρήση σαπουνιών και απορρυπαντικών που τις περιέχουν ως αντιβακτηριδιακά 17, σήμερα παρατηρούνται αραιά κρούσματα. Το ίδιο συνέβη κατά το 1980 και με ένα σταθεροποιητικό συστατικό των αρωμάτων, τη musk ambrette, η οποία χρησιμοποιήθηκε κυρίως στις λοσιόν μετά το ξύρισμα σε πυκνότητες έως και 15% και προκάλεσε συχνά εντοπισμένη φωτοαλλεργική δερματίτιδα 18 και ενώ τώρα απαγορεύεται η χρήση της στην Ευρώπη, χρησιμοποιείται ακόμη στην Ασία και αλλού. Ενώ υποχωρούσαν τα περιστατικά από αυτές τις ουσίες σιγά-σιγά, άρχισαν να εμφανίζονται και να αυξάνουν άλλα, όπως από τα αντιηλιακά, λόγω αυξημένης χρήσης τους για αντιηλιακή προστασία από το φόβο των καρκίνων του δέρματος αλλά και για αντιγηραντική δράση. Η χρήση των αντιηλιακών επεκτάθηκε, βέβαια, και σε άλλα καλλυντικά όπως κρέμες, σπρεϋ μαλλιών και όχι μόνο για την αντιηλιακή προστασία που προσφέρουν αλλά και γιατί έτσι επιμηκύνεται ο χρόνος ζωής τους λόγω επιβραδυνόμενης αποδόμησής τους από τον ήλιο. Και σε αυτή την ομάδα, ενώ αρχικά το αίτιο ήταν το PABA και οι εστέρες του, τον τελευταίο καιρό το πιο συχνό αλλεργιογόνο στα αντιηλιακά είναι το oxybenzone με λιγότερα κρούσματα στο ΡΑΒΑ λόγω κυκλοφορίας αυτών και χωρίς ΡΑΒΑ (PABA free) 7,12, Εκτός, βέβαια, από την ομάδα της βενζοφαινόνης και άλλα συστατικά των αντιηλιακών μπορεί να προκαλέσουν συχνά αντιδράσεις, όπως cinnamates, PABA 9,12,19,22 και λιγότερο συχνά τα υπόλοιπα. Επίσης, μια ομάδα φωτοαλλεργιογόνων με υψηλά ποσοστά είναι τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (non-steroidal anti-inflammatory drugs-nsaids) με κύριο εκπρόσωπο την kefoprofen από τοπική χρήση 7,23 η οποία στην Ελλάδα κυκλοφορεί μόνο σε κάψουλες και ενέσιμη μορφή (εικόνα 1). Στον πίνακα 1 παρατίθενται τα κυριότερα φάρμακα και ουσίες τα οποία είναι τοπικά φωτοαλλεργιογόνα 1,4,5. Από τον πίνακα 1 αξίζει να σχολιάσουμε τα παρακάτω: Τα αντιμυκητιασικά και τα αντιμικροβιακά χρησιμοποιούνται σε διάφορα καλλυντικά, όπως σαπούνια, σαμπουάν, αποσμητικά, αντισηπτικά, απολυμαντικά κ.ά. και μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις και σε χρήστες αλλά και σε εργάτες, κυρίως βιομηχανικής παρασκευής 24. Οι κινίνες χρησιμοποιούνται πιο πολύ σε τροφές ζώων 25 και τονωτικές λοσιόν μαλλιών. Τα αρώματα προστίθενται για την ευχάριστη μυρωδιά τους σε πολλά αν όχι σε όλα τα καλλυντικά. Η θειουρία χρησιμοποιείται σε χαρτιά (κυρίως φωτοτυπίες), φωτογραφίες, σε ελαστικά, κολλητικές ουσίες και ρούχα 26. Οι σουλφοναμίδες ευτυχώς δεν κυκλοφορούν πλέον στην Ευρώπη σε πούδρα (εικόνα 2.Α, Β, Γ). Οι φαινοθειαζίνες μπορεί να προκαλέσουν ΦΑΔΕ (ή ΦΕΔΕ) από επαφή, κυρίως στα χέρια σε νοσηλευτικό προσωπικό ή εργάτες βιομηχανιών παρασκευής. Η promethazine (phenergan) κυκλοφορεί ακόμα στην Ελλάδα ως τοπικό αντιϊσταμινικό και συνταγογραφείται από άλλες ειδικότητες. Σπανιότερα αίτια ΦΑΔΕ είναι τα εντομοκτόνα ή παρισιτοκτόνα (Folpet και Capan) που χρησιμοποιούνται κυρίως από αγρότες 27, αρωματικοί λειχήνες 28 και φυτά της οικογένειας compositae, όπως τα χρυσάνθεμα 29, ρητίνες, όπως η tosylamide/ formaldehyde σε βερνίκια νυχιών 30, το κολοφώνιο 31, τοπικά αναισθητικά, όπως η dibucaine 32, η κρέμα zovirax 33, το κάδμιο σε τατουάζ 34, το σκόρδο 35,36, η etofenamate σε γέλη (Roiplοn) με σύγχρονη ΑΔΕ 37 κ.ά. Σε ό,τι αφορά τις αντιδράσεις από την οικογένεια compositae πιστεύεται ότι δεν είναι μία πραγματική φωτοαλλεργική δερματίτιδα αλλά η μετατροπή μιας αλλεργικής δερματίτιδας σε φωτοευαισθησία με άγνωστο μηχανισμό 24 γεγονός που μπορεί να συμβαίνει και με άλλες ουσίες. Κλινική εικόνα Κλινικά, στην οξεία φάση παρατηρείται εικόνα εκζέματος με ερύθημα, φυσαλίδες ή πομφόλυγες στα εκτεθειμένα, κυρίως, στον ήλιο μέρη (εικόνα 3), ενώ χαρακτηριστικά η περιοχή των άνω βλεφάρων, κάτω από το πηγούνι και κάτω από το αυτί παραμένει, συνήθως, υγιής (Wilkinson s triangle). Xαρακτηριστική είναι, επίσης, η προσβολή του V του θώρακα κυρίως, στις γυναίκες και το συνήθως σαφές όριο μεταξύ υγιούς και πάσχοντος δέρματος στα όρια των ρούχων (εικόνα 1). Στις υποξείες ή χρόνιες περιπτώσεις υπερτερούν κλινικά οι λειχηνοποιημένες πλάκες. Εκτός από την εικόνα που αναφέρθηκε παραπάνω μπορεί να εμφανιστούν διάφορες άλλες, όπως σαν ηλιακά εγκαύματα, σαν ερυθηματώδης λύκος, λειχηνοειδή ή τύπου ομαλού λειχήνα εξανθήματα. Αυτό που πάντα μένει σταθερό είναι η προσβολή των περιοχών που έχουν εκτεθεί στον ήλιο και που μπορεί να είναι ετερόπλευρες, όπως στο αριστερό ήμισυ του προσώπου και τον αριστερό βραχίονα και αντιβράχιο σε έναν οδηγό αυτοκινήτου. Είναι πιθανό οι βλάβες να επεκτείνονται και στα καλυμμένα μέρη. Μερικές φορές η φωτοαλλεργιογόνος ουσία μπορεί να μεταφερθεί με τα χέρια σε άλλες περιοχές (έκτοπη δερματίτις) ή να μεταφερθεί από τον/την σύντροφο (connubial) 38. Σπάνια μπορεί να παρατηρηθεί εξάνθημα τύπου πολύμορφου ερυθήματος 39,40 ή λευκομελανοδερμία 41 καθώς και κνιδωτικές και πορφυρικές βλάβες κυρίως στα κάτω άκρα 7. Η ΦΑΔΕ προκαλείται φυσικά και από αερομεταφερόμενα αλλεργιογόνα 42 αλλά και πάλι εντοπίζεται κυρίως στα ηλιοεκτειθέμενα μέρη, δηλαδή δεν παρατηρείται στα βλέφαρα, οπισθοωτιαία, στην υπογνάθιο χώρα και στα μέρη που καλύπτονται από τα μαλλιά. Βέβαια, μπορεί οι ίδιες ουσίες να προκαλούν και αλλεργική, αλλά και φωτοτοξική αντίδραση εξ επαφής ή να επιδεινώνονται απλώς από το φως (π.χ. compositae), οπότε η κλινική εικόνα είναι ανάλογα μεικτή και να απαιτούνται εκτός από τα φωτο-patch tests, φωτοδοκιμασίες, αλλά και κλασικά patch tests για τη διερεύνησή τους. Επίσης, έχει αναφερθεί με την ketoprofen 43 η μη πρόκληση εξανθήματος στη θέση της αρχικής εφαρμογής, αλλά σε νέα επανέκθεση στον ήλιο εμφάνιση δερματίτιδας και στις καλυμμένες αλλά και στις ακάλυπτες περιοχές. Ο χρόνος κατά τον οποίο το δέρμα συνεχίζει να αντιδρά στο φως, ενώ έχει σταματήσει η επαφή με την υπεύθυνη ουσία διαφέρει ανάλογα με τα φωτοαλλεργιογόνα. Για τα αντιηλιακά πιστεύεται ότι είναι λιγότερος από 4 ημέρες 44, ενώ για τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη είναι από 17 ημέρες έως και περισσότερες εβδομάδες 43,45. ΣΕΛΙΔΑ 18

3 Εικόνα 3. Φωτοδερματίτις από άγνωστη αιτία με χαρακτηριστική εντόπιση των βλαβών και έλλειψη προσβολής της περιοχής κάτω από το πηγούνι. Διάγνωση Η διάγνωση της ΦΑΔΕ θα επιβεβαιωθεί με τα photo patch tests (τα οποία δεν χρειάζονται σε περίπτωση ΦΕΔΕ) και εκτελούνται με διάφορους παραπλήσιους τρόπους, κατά βάση ως εξής 1,2,46,47 : Την 1η ημέρα επικολλώνται στην πλάτη του ασθενούς δύο παράλληλες όμοιες σειρές από τα φωτοαλλεργιογόνα που θέλουμε να ελέγξουμε (και η Ευρωπαϊκή καθιερωμένη ή τροποποιημένη σειρά). Τέτοια υπάρχουν στο εμπόριο δοκιμασμένα, αλλά μπορεί να χρησιμοποιήσουμε με προσοχή και άλλα ύποπτα υλικά που φέρνει ο ασθενής, όπως καλλυντικά, αντιηλιακά κ.λπ., κατάλληλα προετοιμασμένα. Στον πίνακα 2 φαίνονται τα φωτοαλλεργιογόνα που καθορίστηκαν ως απαραίτητα από 45 Δερματολογικά κέντρα της Αυστρίας, Γερμανίας και Ελβετίας και ισχύουν από τον Απρίλιο του 2000 (διατίθενται από την TROLAB-HERMAL, όπως και η Ευρωπαϊκή σειρά). Στον πίνακα 3 αναφέρονται τα ανανεωμένα από το 2005 της σειράς αντιηλιακών της CHEMOTECH- NIQUE DIAGNOSTICS με λίγες διαφορές μεταξύ των δύο σειρών, όπως φαίνονται στους πίνακες και αφορούν, κυρίως, μερικές ουσίες επιπλέον στα αντιηλιακά από την Chemotechnique, ενώ η Trolab έχει επιπλέον φωτοαλλεργιογόνες ουσίες εκτός των αντιηλιακών. Οι σειρές αυτές αλλάζουν κατά διαστήματα ανάλογα με τις επιδημιολογικές μελέτες και είναι λίγο διαφορετικές στις διάφορες χώρες αλλά και μεταξύ εργαστηρίων. Την ίδια μέρα γίνεται στους γλουτούς δοκιμασία ελέγχου της ελάχιστης ερυθηματογόνου δόσης (Minimal Erythema Dose-MED) για την UVA αλλά και για την UVB. Για τη UVB από 1-80 ή 100mJ/cm 2 σε 8-10 δόσεις ανά 10mJ/cm 2 ανά δόση, ενώ για την UVA ανάλογα δοκιμάζονται δόσεις από 1J/cm 2 εως 10 σε 8-10 δόσεις (ανά 1J/cm 2 ). Λόγω του ότι οι περισσότερες φωτοαντιδράσεις εμπίπτουν στο φάσμα της UVA και κυρίως στα 5-10J/cm 2, στην πράξη χρησιμοποιείται αυτή η δόση για τις δοκιμασίες και δεν δοκιμάζεται MED για τη UVB ακτινοβολία εκτός ειδικών περιπτώσεων, όπως η sulfanilamide και η diphenhydramine ή άλλα φάρμακα. Τη 2η ημέρα γίνεται η ανάγνωση των MEDs. Αν τα αποτελέσματα είναι αρνητικά, αυξάνουμε ανάλογα προσεκτικά τις δόσεις. Την 3η ημέρα γίνεται αφαίρεση των ταινιών και ανάγνωση των αντιδράσεων. Επίσης, γίνεται και επανεκτίμηση των δοκιμών για την ανεύρεση της ελάχιστης ερυθηματογόνου δόσης. Ακολούθως, η μια σειρά σκεπάζεται με αδιαφανές Πίνακας 2. Φωτοαλλεργιογόνα της TROLAB. % pet 1. 5-Bromo-4 -chlorosalicylanilide 1% 2. Hexachlorophene 1% 3. Bithionol 1% 4. Sulfanilamide 5% 5. Promethazine Hydrochloride 0,1% 6. Quinidine Sulphate 1% 7. Fragnance Mix 8% 8. * p-aminobenzoic Acid 10% 9. * 2-Ethylhexyl-p-Dimethylaminobenzoate 10% 10. * Benzophenone 4 10% 11. * 4-tert-Butyl-4 -Methoxy- Dibenzoylmethane 10% 12. * Isoamyl-p-methoxycinnamate 10% 13. * 2-Ethylhexyl-p-Methoxycinnamate 10% 14. * 3-(4-Methylbenzylidene)-Camphor 10% 15. * 2-Phenyl-5-benzimidazolsulphonic Acid 10% 16. * Oxybenzone 10% 17. Thiourea 0,1% 18. Olaquindox 1% *Συστατικά αντιηλιακών υλικό, αλουμινόχαρτο ή τσόχα, ενώ η παράλληλη ακτινοβολείται 30 λεπτά με UVA. H δόση που συνιστάται είναι από 5-10 J/cm 2 ή 50% της MED ή 1J/cm 2 λιγότερο από την MED και μετράται με ειδικό μετρητή. Πρακτικά, η δόση είναι κατά μέσο όρο 5 J/cm 2 και ελαττώνεται ανάλογα σε ανοιχτόχρωμα άτομα ή αυξάνεται σε σκουρόχρωμα. Ως πηγή φωτός χρησιμοποιούνται διάφορες συσκευές αλλά πιο προσιτές είναι οι φορητές μονάδες για PUVA με λάμπες φθορίου (εικόνα 4) και οι απλές UVB λάμπες. Επειδή η ένταση της ακτινοβολίας τους ελαττώνεται με το χρόνο, χρειάζεται μέτρησή της κατά περιόδους. Μετά την ακτινοβολία τα αντιγόνα καλύπτονται με αδιαφανές υλικό και ο ασθενής επιστρέφει την 4η ή 5η μέρα και σπάνια αργότερα (δηλ. 24 h ή 48h ή 72h μετά την ακτινοβολία) και γίνεται ανάγνωση των patch και των photo patch tests όπως στα κανονικά patch tests. Ως θετική φωτοαλλεργική δοκιμασία καταγράφεται η αντίδραση που παρατηρείται μόνο στη θέση που ακτινοβολήθηκε και όχι στην αντίστοιχη θέση του μάρτυρα. Αν συμβεί να υπάρχει αντίδραση και στη θέση του μάρτυρα που δεν ακτινοβολήθηκε, τότε πιθανόν υπάρχει μόνο αλλεργική εξ επαφής δερματίτιδα. Αν η ένταση της αντίδρασης είναι μεγαλύτερη στην ακτινοβοληθείσα θέση, τότε μπορεί με προσοχή να δεχτούμε ότι υπάρχει αλλεργική και φωτοαλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής. Η ανάγνωση των αντιδράσεων πρέπει να γίνει οπωσδήποτε δύο φορές σε 24h ή 48h ή 72h ή και αργότερα έως και τη 10η ημέρα (Πίνακας 4). Οι δύο αναγνώσεις πρέπει να έχουν απόσταση μεταξύ τους 48h. Υπάρχει, βέβαια, και η άποψη ότι οι δοκιμασίες με Πίνακας 3. Σειρά αντιηλιακών της CHEMOTECHNIQUE DIAGNOSTICS tert.Butyl-4 -methoxy-dibenzοylmethane (Parsol 1789, Eusolex 9020) % pet 2. 4-Aminobenzoic acid (PABA) 3. Homosalate (-4-Methylbenzyliden) camphor (Eusolex 6300) 5. 2-Ethylhexyl-4-dimethylaminobenzoate (Eusolex 6007, Escalol 507, Octyl Dimethyl- PABA) 6. 2-Hydroxy-4-methoxybenzophenone (Eusolex 4360, Escalol 567, Oxybenzone, Benzophenone-3) 7. 2-Ethylhexyl-4-methoxycinnamate (Parsol MCX, Escalol 757) 8. 2-Hydroxy-methoxymethylbenzophenone (Mexenone) 9. 2-Phenylbenzimidazol-5-sulfonic acid (Eusolex 232, Novantisol) Hydroxy-4-methoxybenzophenon-5- sulfonic acid (Sulisobenzone, Uvinyl MS-40, Benzophenone 4) 11. Drometrizole trisiloxane 12. Octocrylene 13. Octyl salicylate Octyl triazone 15. Isoamyl-p-methoxycinnamate UVB και η επιδραδυσμένη ανάγνωση των 7 ημερών δεν προσφέρουν κάτι ιδιαίτερο 48. Τα προβλήματα που ανακύπτουν και οι προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται είναι περίπου τα ίδια, όπως και στη διενέργεια των patch tests με επιπλέον προφύλαξη από το φως. Οι ψευδώς θετικές, οι ψευδώς αρνητικές και οι φωτοτοξικές αντιδράσεις δημιουργούν συχνά προβλήματα και απαιτούν εξειδίκευση και εμπειρία. Στις φωτοτοξικές μπορεί κανείς να εκτελέσει δοκιμασίες με διαδοχικές αραιώσεις της ουσίας και μειώσεις της ακτινοβολίας (photo patch test mapping) 1. Θετική αντίδραση σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις και/ή πολύ χαμηλές δόσεις ακτινοβολίας σημαίνει, μάλλον, φωτοαλλεργία παρά φωτοτοξικότητα. Υπάρχουν αλλεργιογόνα που δε διεισδύουν καλά στο δέρμα, οπότε σκαριφίζοντας το δέρμα ή λεπτύνοντας την κερατίνη με κολλητική ταινία (tape-stripping) μπορεί να πετύχουμε καλύτερη διείσδυση 49. Μερικά αλλεργιογόνα, όπως οι φαινοθειαζίνες, μπορεί να αναπτύσσουν φωτοτοξικές αντιδράσεις παρά φωτοαλλεργικές 50, ενώ η methylcumarine καταστρέφεται αν μείνει πολύ στο δέρμα και γι αυτό συνιστάται να τοποθετείται λίγο (30 ) πριν την ακτινοβολία 51. Σπάνια συμβαίνει μία θετική αντίδραση να θετικοποιείται μετά την ακτινοβολία, ενώ παραμένει θετική στη μη ακτινοβοληθείσα περιοχή. Η παθοφυσιολογία και οι κλινικές συνέπειες αυτών των φαινομένων δεν είναι γνωστές. Εάν υπάρχει, βέβαια, κλινική συσχέτιση, πρέπει να εκτιμηθεί ανάλογα. ΣΕΛΙΔΑ 20

4 Όπως και με τα κλασικά patch tests, έτσι και με τα φωτο-patch tests, μπορεί να παρατηρηθούν για τους ίδιους λόγους και επιπλέον από τη χρήση του φωτός, ψευδώς θετικές και ψευδώς αρνητικές αντιδράσεις. Μια συχνή αιτία ψευδώς θετικών ή φωτοερεθιστικών αντιδράσεων είναι ουσίες σχετιζόμενες με τη φαινοθειαζίνη (chloropromazine και promethazine). Επίσης, σε μερικά αντιγόνα παρατηρείται μια άμεση ερεθιστική αντίδραση με το τέλος της ακτινοβολίας χωρίς κλινική συσχέτιση. Ιστολογική Εξέταση Τα ευρήματα στις βιοψίες δέρματος μας βοηθούν στη διάγνωση της ΦΑΔΕ, αλλά κυρίως στη διαφορική διάγνωση από άλλες συναφείς παθήσεις (εικόνα 5). Διαφορική Διάγνωση Η διαφορική διάγνωση της ΦΑΔΕ θα γίνει από την αλλεργική εξ επαφής δερματίτιδα, την φωτοτοξική δερματίτιδα, τη δερματίτιδα από αερομεταφερόμενα αλλεργιογόνα, τις ενδογενείς δερματίτιδες, την ψωρίαση, τη δερματομυοσίτιδα, τον ερυθηματώδη λύκο, το λειχήνα, τα φαρμακευτικά εξανθήματα, τα δερματικά λεμφώματα, το πολύμορφο εκ φωτός εξάνθημα, την ηλιακή κνίδωση, τις άλλες φωτοδερματοπάθειες 52,53 κ.λπ. Πίνακας 4. Ανάγνωση των φωτοpatch tests. Διάγνωση Ακτινοβοληθείσα περιοχή Μη ακτινοβοληθείσα περιοχή Μη ύπαρξη ευαισθητοποίησης - - Φωτοαλλεργική δερματίτις εξ επαφής + - Αλλεργική δερματίτις εξ επαφής + ++ ΦΑΔΕ και ΑΔΕ ++ + Εικόνα 4. Φορητές μονάδες UVA ακτινοβολίας για χέρια και πόδια. Εικόνα 5. Ιστολογική εικόνα ΦΑΔΕ. Ακάνθωση με ήπιο οίδημα στην επιδερμίδα και πολυάριθμα λεμφοκύτταρα στο χό ριο. (Η+Ε x100). Εικόνα 6. Ποικιλοδερμία του Civatte, η οποία κλινικά μοιάζει λίγο με ορισμένους τύπους φωτοδερματίτιδων. Πρόγνωση Στις περισσότερες περιπτώσεις η φωτοδερματίτιδα υποχωρεί, αν αρθούν τα αίτια που την προκάλεσαν (transient light reactions). Σπανιότερα, η φωτοευαισθησία μπορεί να παραμείνει και μετά την αποφυγή του αντιγόνου (persistent light reactions) 54. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η φωτοδερματίτιδα εξαπλώνεται σε όλο το σώμα πέρα από τις αρχικές θέσεις προσβολής και μπορεί να προκαλείται εκτός από τη UVA και από τη UVB μόνο. Όπως και με την αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, η αποφυγή του αλλεργιογόνου είναι αρκετή τις περισσότερες φορές, για να υποχωρήσει εντελώς η αντίδραση. Μερικές φορές όμως, παρά την απομάκρυνση της υπεύθυνης ουσίας, συμβαίνει μια υποτροπιάζουσα παροδική δερματίτιδα με την έκθεση στο ηλιακό φως, όπως με τα παράγωγα της θειουρίας 26 και την ketoprofen 43. Άλλες φορές, η αντίδραση επιμένει (persistent light reaction), όπως με την ketoprofen 40 ή τη chloropromazine 55. Παρόμοια επιμένουσα φωτοευαισθησία παρατηρείται μετά από χρόνια αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής σε φυτά της οικογένειας Compοsitae 29, σε αρώματα και λειχήνες και άλλες ουσίες 7. Ως αιτία αυτού του φαινομένου πιθανολογείται ο σχηματισμός ενδογενών φωτοπροϊόντων τα οποία δρουν ως φωτοαλλεργιογόνα στο φάσμα των UVB και όχι των UVA, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη συνήθη φωτοαλλεργική δερματίτιδα 1. Η οντότητα αυτή της επίμονης αντίδρασης στο φως μαζί με το φωτοευαίσθητο έκζεμα, τη φωτοευαίσθητη δερματίτιδα και την ακτινική δικτύωση (actinic reticuloid) περιλαμβάνονται στο ίδιο πλαίσιο με την ορολογία «χρόνια ακτινική δερματίτις» (chronic actinic dermatitis). Μια άλλη επιπλοκή περιγράφηκε για πρώτη φορά και αφορά στην εμφάνιση κύστεων (milia) μετά την αποδρομή οξείας ΦΑΔΕ 56. Η πιθανότητα συσχέτισης της ΦΑΔΕ με την παθογένεια της ποικιλοδερμίας του Givatte δεν μπορεί να αποκλεισθεί με βεβαιότητα 57 (εικόνα 6). Μεγάλη σημασία για την καλή πορεία της ΦΑ- ΔΕ έχει και η αποφυγή των ουσιών οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν διασταυρούμενες αντιδράσεις. Το φαινόμενο αυτό αναφέρεται συχνά στην ομάδα των φαινοθειαζινών 58 και των ΜΣΑ, κυρίως με ketoprofen, tiaprofenic acid, suprofen και benzophenone 23,59. Θεραπεία Η αντιμετώπιση είναι η ίδια, όπως και στη φωτοερεθιστική δερματίτιδα εξ επαφής και περιλαμβάνει αποφυγή των αιτίων (χημικής ουσίας και φωτός) και τοπική θεραπεία με κομπρέσες, μαλακτικά, κορτικοστεροειδή ή συστηματική με αντιϊσταμινικά-αντικνησμώδη, κορτικοστεροειδή κ.λπ. Προσοχή απαιτείται κατά την αρχική φάση, οπότε ανάλογα με τη βαρύτητα είναι απαραίτητη η παραμονή σε σκοτεινά δωμάτια ή με παχιά τζάμια για 1-2 εβδομάδες και ακολούθως αποφυγή έκθεσης στον ήλιο και καλή φωτοπροστασία. Προφύλαξη Η προφύλαξη, όπως και στην αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, περιλαμβάνει αποφυγή του χημικού αιτίου, αλλά επιπλέον πρέπει να αποφεύγεται και η έκθεση στον ήλιο ή σε παρόμοιες πηγές φωτός. Από τα αίτια που αναφέρθηκαν στην αρχή, η musk abrette έχει αποσυρθεί στις περισσότερες χώρες, αλλά είναι ραγδαία η αύξηση περιστατικών με ΦΑΔΕ από αντιηλιακά των οποίων η χρήση τα τελευταία χρόνια συνεχώς αυξάνεται λόγω του φόβου του μελανώματος, της έμμεσης αντιγηραντικής δράσης με την αποφυγή της ακτινοβολίας του ήλιου και της ενσωμάτωσής τους σε καλλυντικά, για να αυξήσουν το χρόνο αποδόμησής τους από το φως 60. Σε τέτοιες περιπτώσεις επιλέγονται αντιηλιακά με άλλα χημικά συστατικά ή φυσικά αντανακλαστικά χωρίς χημικές ουσίες, με ικανό δείκτη προστασίας (SPF >15). Σε περίπτωση ευαισθησίας στο ΡΑΒΑ να μην ξεχνάμε και την πιθανότητα διασταυρούμενης αντίδρασης με την «πάρα-άμινο» ομάδα (βλέπε κεφ. ΑΔΕ). Το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, επίσης, πρέπει να είναι ενήμερο της πιθανότητας πρόκλησης φωτοευαισθησίας από τις φαινοθειαζίνες, τα αντιβακτηριδιακά και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, όπως και οι εργάτες αντίστοιχων βιομηχανιών λόγω της επαφής των ουσιών αυτών κυρίως με τα χέρια, χωρίς γάντια. Η προφύλαξη για αποφυγή υποτροπών πρέπει να συμπεριλαμβάνει και αντικείμενα που ήρθαν πριν σε επαφή με την υπεύθυνη ουσία, όπως επίδεσμοι, παντόφλες κ.λπ. 61. Όπως προαναφέρθηκε, η χρήση κατάλληλων αντιηλιακών αλλά και άλλοι παράγοντες όπως τα ενδύματα, γυαλιά, η σκιά των δένδρων ή σκιάστρων και διάφορα άλλα μέσα αλλά, κυρίως, η γενικότερη συ- ΣΕΛΙΔΑ 22

5 μπεριφορά μας είναι βασικές προϋποθέσεις αποφυγής έκθεσης σε νοσογόνο ακτινοβολία 62. Τα αντιηλιακά πρέπει οπωσδήποτε να μας προστατεύουν από το φάσμα των UVA το οποίο είναι, κυρίως, υπεύθυνο για τις περισσότερες ΦΑΔΕ Ασφαλώς, μπορεί να χρησιμοποιηθούν και μεικτά προϊόντα που προστατεύουν και από τη UVB 62. Ακόμα και τα παιδιά κάτω των 6 μηνών, όταν δεν μπορούν να προστατευτούν με άλλον τρόπο, μπορεί να χρησιμοποιούν μικρές ποσότητες στα εκτεθειμένα μέρη, ίσως καλύτερα με ανόργανα συστατικά, για να αποφευχθούν και οι πιθανές ερεθιστικές και αλλεργικές αντιδράσεις που συχνά προκαλούν τα αντιηλιακά, εφόσον δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι απαγορεύονται 66. Εκτός, όμως, από το ποιο αντιηλιακό θα επιλέξουμε, σημασία έχει και η σωστή χρήση του, η οποία πρέπει να γίνεται ανάλογα με το πρόβλημα και τον τύπο του δέρματος, κυρίως, στο χρόνο των διακοπών Είναι απαραίτητη η επαρκής ποσότητα με την πρώτη επάλειψη στα εκτεθειμένα μέρη αλλά και στα μη καλά πρoστατευόμενα μέρη και η επανάληψη μετά από έντονη εφίδρωση ή μπάνιο ή μετά από 20 λεπτά έως 3 ώρες ανάλογα με την περίπτωση (συνήθως μετά 2 ώρες) 70. Σε ό,τι αφορά στην πιθανότητα έλλειψης βιταμίνης D από την κατάχρηση αντιηλιακών 71 δε φαίνεται να υπάρχει ουσιαστικό πρόβλημα αλλά σε ύποπτες περιπτώσεις συνιστάται η συμπληρωματική λήψη από τις τροφές ή κάψουλες 72. Τα ρούχα πρέπει να είναι πυκνο-υφασμένα, ίσως σε σκούρα χρώματα από φυσικό βαμβάκι (όχι λευκασμένο) ή πολυεστέρα και να φοριούνται χαλαρά 73,74. Για παράδειγμα ένα πυκνο-υφασμένο ρούχο προσφέρει 100 φορές μεγαλύτερη προστασία απ ό,τι ένα κοινό φανελάκι (Τ-shirt). Οι βαφές, συνήθως, απορροφούν υπεριώδη ακτινοβολία αλλά μπορεί ειδικές ουσίες, όπως τιτάνιο ή φθορίζουσες ουσίες να αποδίδουν καλύτερα στο φάσμα των UVA. Τα βρεγμένα και κολλητά ρούχα δεν προσφέρουν καλή προστασία σε αντίθεση με τα πλυμένα και χρησιμοποιημένα έως κάποιο όριο. Στο εμπόριο κυκλοφορούν και σημασμένα ρούχα με ανάλογο δείκτη προστασίας (sun protection factor-spf) των αντιηλιακών, ο οποίος ονομάζεται δείκτης προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία (ultraviolet protection factor -UPF). Η μέθοδος προσδιορισμού του δείκτη για την Ευρώπη έχει προταθεί από ομάδα ειδικών και υπάρχει ως οδηγία με τον κωδικό pren Οι μετρήσεις δεν είναι πάντα αντικειμενικές και ίδιες από τις διάφορες βιομηχανίες αλλά ένας δείκτης UPF 40+ φαίνεται ικανός για περιοχές με έντονη ηλιοφάνεια και έκθεση 76. Πάντως, τα περισσότερα καλοκαιρινά ρούχα έχουν UPF 10 ή και μεγαλύτερο και προσφέρουν προστασία ανάλογη με την κανονική χρήση ενός αντιηλιακού με SPF 30. Η προστασία με απορροφητικά γυαλιά είτε με κρύσταλλα ή με επίστρωση δεν καλύπτει από όλο το φάσμα των ακτίνων και γι αυτό απαιτείται επιπρόσθετη προστασία με ειδικά φίλτρα. Το ίδιο συμβαίνει και με τους απορροφητικούς φακούς επαφής 77. Τα καπέλα πρέπει να είναι από πυκνό ύφασμα με γείσο 7-12cm ολόγυρα. Τα αραιοπλεγμένα ψάθινα και τα λεγόμενα τζόκερ δεν παρέχουν πλήρη προστασία 78. Η σκιά των δένδρων, είτε η τεχνητή από σκέπαστρα, ομπρέλες κ.λπ. προσφέρει σημαντική βοήθεια και πρέπει να αναζητείται όπου είναι εύκολο 79,80. Η προστασία δεν μπορεί να εκτιμηθεί καλά, γιατί επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η πυκνότητα του φυλλώματος ή των σκιάστρων, η εποχή, η γεωγραφική θέση, η θέση σε σχέση με το κέντρο της σκιάς, όπου είναι η καλύτερη και κυρίως από τις αντανακλάσεις του περιβάλλοντος χώρου από λευκές ή λείες επιφάνειες. Διάφορες άλλες ουσίες έχουν περιγραφεί και μελετώνται ως φωτοπροστατευτικές. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες φαίνεται να προσφέρουν προστασία, αν και υπάρχουν και αντίθετες απόψεις. Το πράσινο και το μαύρο τσάι προστατεύει από την ογκογόνο δράση των UVB 81. Εκχύλισμα πράσινου τσαγιού τοπικά σε εθελοντές προσέφερε κάποια δοσοεξαρτώμενη προστασία 82, όπως και η τοκοφερόλη (βιταμίνη Ε) σε συνδυασμό με ασκορβικό οξύ (βιταμίνη C) από το στόμα 83 ή η τοκοφερόλη και το β-καροτένιο 84, του οποίου η δράση είναι γνωστή στην ερυθροποιητική πρωτοπορφυρία 85. Πιστεύεται ακόμα ότι η βρώση άφθονων φρούτων και λαχανικών με πράσινα φύλλα προσφέρει φωτοπροστασία 86. Η βακτηριακή ενδονουκλεάση Τ4Ν5, η οποία αποκαθιστά το βεβλαμένο τμήμα του DNA από τις υπεριώδεις ακτίνες, ελαττώνει την εμφάνιση ακτινικών υπερκερατώσεων και βασικοκυτταρικών καρκινωμάτων σε πάσχοντες από μελαγχρωματική ξηροδερμία 87 και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί με αντιηλιακά σκευάσματα. Από τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, η Celecoxib (αναστολέας της κυκλοξυγενάσης-2) μπορεί να προστατεύσει από την καρκινογόνο δράση των UV σε ποντικούς 88 αλλά η ίδια ουσία έχει περιγραφεί να προκαλεί φωτοαλλεργική δερματίτιδα ως παράγωγο της sulfonamide 89. Όλα τα παραπάνω, ασφαλώς, πρέπει να εξετάζονται και κάτω από το πρίσμα της έντασης της ηλιακής ακτινοβολίας η οποία αυξάνεται λόγω της συνεχιζόμενης καταστροφής της στιβάδας του όζοντος 90. Οι σχετικοί επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και οι δερματολόγοι και μόνο στα πλαίσια της πρόληψης, την οποία οφείλουν να προωθούν υπό την ευθύνη της ειδικότητάς τους, έχουν υποχρέωση να ενημερώνουν το κοινό για τις μελλοντικές νοσογόνες συνέπειες του μοντέρνου πολιτισμού μας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. White I.R. Phototoxic and photoallergic reactions In: Rycroft R.J.G., Menné T., Frosch P.J., Lepoittevin J.-P. (eds) Textbook of Contact Dermatitis, 3rd Εd., Springer-Verlag Berlin 2001, pp: MacFarlane D.F., DeLeo V.A. Phototoxic and photoallergic dermatitis. In: Guin J.D. (ed.), Practical Contact Dermatitis. A Handbook for the Practitioner. McGraw-Hill, Inc., New York, 1995; pp Cronin E. Photosensitizers. In: Cronin E (ed) Contact Dermatitis. Churchill Livingstone, New York 1980, pp: Rietschel R.L., Fowler J.F.Jr. Photocontact dermatitis In: Rietschel R.L., Fowler J.F.Jr (eds). Fishers Contact Dermatitis, 5th Ed., Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia 2001; pp: Marks J.G., Elsner P., DeLeo V. Photoallergens. In : Marks J.G., Elsner P., DeLeo V. (eds). Contact and Occupational Dermatology, 3rd Ed. Mosby Inc., St. Louis, 2002; pp: Beck M.A., Wilkinson S.M. Contact dermatitis: Allergic. In: Burns T., Breathnach S., Cox N., Griffiths S. (eds). Rook s Textbook of Dermatology, 7th Ed., Blackwell Science, Oxford, 2004; pp: Goossens A. Photoallergic contact dermatitis. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2004; 20: Pigatto P.D., Legori A., Bigardi A.S., Guarrera N., Tosti A., Santucci B., Monfrecola G., Schena D. Gruppo Italiano Ricerca Dermatiti da Contatto ed Ampientali. Italian multicenter study of allergic contact photodermatitis: Epidemiological aspects. Am J Contact Dermatitis 1996; 7: Bakkum R.S.L.A., Heule F. Results of photopatch testing in Rotterdam during a 10-year period. Br J Dermatol 2002; 146: Crouch R.B., Foley D.A., Baker C.S. Analysis of patients with suspected photosensitivity referred for investigation to an Australian photodermatology clinic. J Am Acad Dermatol 2003; 48: Lee P.A., Freeman S. Photosensitivity: The 9-year experience at a Sydney contact dermatitis clinic. Austral J Dermatol 2002; 43: Darvay A., White I.R., Rycroft R.J.G., Jones A.B., Hawk J.L.M., McFadden J.P. Photoallergic contact dermatitis is uncommon. Br J Dermatol 2001; 145: Tokura V. Immunological and molecular mechanisms of photoallergic contact dermatitis. J. UOEH 2003; 25: Ophaswonge S., Maibach H.I. Topical nonsteroidal anti-inflammatory drugs: allergic and photoallergic contact dermatitis and phototoxicity. Contact Dermatitis 1993; 29: Fotiades J., Soter N.A., Lim H.J. Results of evaluation of 203 patients for photosensitivity in a 7.3-year period. J Am Acad Dermatol 1995; 33: Mang R., Krutmann J. Mechanisms of phototoxic and photoallergic reactions. In: Rycroft R.J.G., Menné T, Frosch P.J., Lepoittevin J.-P. (eds) Textbook of Contact Dermatitis, 3rd Ed. Springer-Verlag, Berlin, 2001; pp: Wilkinson D.S. Patch test reactions to certain halogenated salicylanilides. Br J Dermatol 1962; 74: Wojnarowska F., Calnan C.D. Allergy to musk abrette. Br J Dermatol 1986; 114: Cook N., Freeman S. Report of 19 cases of photoallergic contact dermatitis to sunscreens seen at the Skin and Cancer Foundation. Austral J Dermatol 2001; 42: Cook N., Freeman S. Photosensitive dermatitis due to sunscreen allergy in a child. Austral J Dermatol 2002; 43: Neumann N.J., Lehmann P. The photopatch test procedure of the German, Austrian, and Swiss photopatch test group. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2003; 19: Crouch R.B., Foley P.A,, Baker C.S. The results of photopatch testing 172 patients to sunscreening agents at the photobiology clinic, St Vincent s Hospital, Melbourne. Austral J Dermatol 2002; 43: Matsushita T., Kamide R. Five cases of photocontact dermatitis due to topical ketoprofen: photopatch testing and cross-reaction study. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2001; 17: DeLeo V. Occupational phototoxicity and photoallergy. In: Kanerva L., Elsner P., Wahlberg J.E., Maibach H.I. (eds). Handbook of Occupational Dermatology, Springer-Verlag Berlin, 2000; pp: Belhadjali H., Marguery M.C., Journé F., Giordano-Labadie F., Lefebre H., Bazex J. Allergic and photoallergic contact dermatitis to Olaquindox in a pig breeder with prolonged photosensitivity. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2002; 18: Dooms-Goossens A., Chrispeels M.T., De Veylder H., Roelandts R., Willems L., Degreef L. Contact and photocontact sensitivity problems associated with thiourea and its derivatives: a review of the literature and case reports. Br J Dermatol 1987; 116: Mark K.A., Brancaccio R.R., Soter N.A., Cohen D.E. Allergic and photoallergic contact dermatitis to plant and pesticide allergens. Arch Dermatol 1999; 135: Lim H.W., Morison WL., Kamide R., Buchness M.R., Harris R., Soter N.A. Chronic actinic dermatitis: an analysis of 51 patients evaluated in the United States and Japan. Arch Dermatol 1994; 130: Kuno Y., Kawabe Y., Sakakibara S. Allergic contact dermatitis associated with photosensivity from alantolactone in a chrysanthemum farmer. Contact Dermatitis 1999; 40: Vilaplana J., Romaguera C. Contact dermatitis from tosylamide/ formaldehyde resin with photosensitivity. Contact Dermatitis 2000; 42: Kuno Y., Kato M. Photosensitivity from colophony in a case of chronic actinic dermatitis associated with contact allergy from colophony. Acta Derm Venereol 2001; 81: Urrutia I., Jauregui I., Gamboa P., Gonzalez G., Antepara I. Photocontact dermatitis from cinchocaine (dibucaine). Contact Dermatitis 1977; 39: Rodriguez-Serna M., Velasco M., Miquel J., De la Guadra I., Aliaga A. Photoallergic contact dermatitis from Zovirax cream. Contact Dermatitis 1999; 41: Yazdian-Tehrani H., Shibu M.M., Carver N.C. Reaction in a red tattoo in the absence of mercury. Br J Plast Surg 2001; 54: Scheman A.J., Gupta S. Photoallergic contact dermatitis from diallyl disulfide. Contact Dermatitis 2001; 45: Alvarez M.S., Jacobs S., Jiang B., Brancaccio R.R., Soter N.A, Cohen D.E. Photocontact allergy to diallyl disulfide. Am J Contact Dermatitis 2003; 14: Sánchez-Pérez J., Sánchez T.S., Garcia-Diez A. Combined contact and photocontact allergic dermatitis to etofenamate in Flogoprofen gel. Am J Contact Dermatitis 2001; 12: Mirande-Romero A., Gonzalez-Lopez A., Esquivas J.R. Bajo C., Garcia- Munõz M. Ketoprofen-induced connubial photodermatits. Contact Dermatitis 1997; 37: Zhang X.M., Nakagawa M., Kawai K., Kawai K. Erythema-multiforme - like eruption following photoallergic contact dermatitis from oxybenzone. Contact Dermatitis 1998; 38: Le Coz C.J., El Aboubi S., Lefebre C., Heid E., Grosshans E. Topical ketoprofen induces persistent and recurred photosensitivity. Abstract. Contact Dermatitis 2000; 42: (Suppl) Nabeya R.T., Kojima T., Fujita M. Photocontact dermatitis from ketoprofen with an unusual clinical feature. Contact Dermatitis 1995; 32: Nakamura M., Arima Y., Nobuhara S., Miyachi Y. Airborne photocontact dermatitis due to the pesticide maneb and fenirothion. Contact Dermatitis 1999; 40: ΣΕΛΙΔΑ 24

6 43. Durieu C., Marguery M.C., Giordani-Labadie F., Journe F., Loche F., Bazex J. Allergies de contact photoaggrevees et photoallergies de contact au Ketoprofen: 19 cas. Ann Dermatol Venereol 2001; 128: Buckley D.A., Wayte J., O Sullivan D., Murphy G.M. The duration of response to UVA irradiation after application of a known photoallergen. Contact Dermatitis 1995; 33: Sugiura M., Hayakawa R., Kato Y., Sugiura K., Hashimoto R. 4 cases of photocontact dermatitis due to ketoprofen. Contact Dermatitis 2000; 43: DeLeo V., Gonzalez E., Kim J., Lim H. Phototesting and photopatch testing: when to do it and when not to do it. Am J Contact Dermatitis 2000; 11: DeLeo V. Photocontact dermatitis, Dermatol Ther 2004; 17: Pollock B., Wilkinson S.M. Photopatch test method: influence of type of irritation and value of day-7 reading. Contact Dermatitis 2001; 44: Holzle E., Plewing G., Lehmann P. Photodermatoses-diagnostic procedures and their interpretation. Photodermatol 1987; 4: Wennersten G., Thune P., Jansen C.T., Brodthagen H. Photocontact dermatitis: current status with emphasis on allergic contact photosensitivity (CPS), occurrence, allergens and practical phototesting. Semin Dermatol 1986; 5: Jackson R.T., Nesbitt L.T., DeLeo V.A. 6-Methylcumarin photocontact dermatitis. J Am Acad Dermatol 1980; 2: Yashar S.S., Lim H.W. Classification and evaluation of photodermatoses. Dermatol Ther 2003; 16: Murphy G.M. Investigation of photosensitive disorders. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2004; 20: Lan L.R., Lee J.Y.Y., Kao H.F., Wang B.Jr., Chen H-C. Persistent light reaction with erythroderma caused by musk ambrette: a case report. Cutis 1994; 54: Barbaud A., Collet E., Martin S., Granel F., Trechot P., Lambert D., Schmutz J.L. Contact sensitization to chlorproethazine can induce persistent light reaction and cross-photoreactions to other phenothiazines. Contact Dermatitis 2001; 44: Bryden A.M., Ferguson J., Ibbotson S.H. Milia complicating photocontact allergy to absorbent sunscreen chemicals. Clin Exp Dermatol 2003; 28: Katoulis A.C., Stavrianeas N.G., Katsarou A., Antoniou C., Georgala S., Rigopoulos D., Koumantaki E., Avgerinou G., Katsambas A.D. Evaluation of the role of contact sensitization and photosensivity in the pathogenesis of poikiloderma of Givatte. Br J Dermatol 2002; 147: Matthieu L., Meuleman L., Van Hecke E., Blondeel A., Dezfoulian B, Constandt L., Goosens A. Contact and photocontact allergy to ketoprofen. The Belgian experience. Contact Dermatitis 2004; 50: Sugiura M., Hayakawa R., Xie Z., Sugiura K., Hiramoto K., Shamoto M. Experimental study on phototoxicity and the photosensitization potential of ketoprofen, suprofen, tiaprofenic acid and benzophenone and the photocross-reactivity in guinea pigs. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2002; 18: Szczurko C., Dompmartin A., Michel M., Moreau A., Leroy D. Photocontact allergy to oxybenzone: ten years of experience. Photodermatol Photoimmunol Photomed 1994; 10: Hidsén M., Isaksson M., Persson L., Zimerson E., Bruze M. Photoallergic contact dermatitis from ketoprofen induced by drug-contaminated personal objects. J Am Acad Dermatol 2004; 50: Rosen C.F. Topical and systemic photoprotection. Dermatologic Ther 2003; 16: Cole C. Sunscreen protection in the ultraviolet A region: how to measure the effectiveness. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2001; 17: Baron E.D., Stevens S.R. Sunscreens and immune protection. Br J Dermatol 2002; 146: Moyal D.D., Fourtanier A.M. Efficacy of broad-spectum sunscreens against the suppression of elicitation of delayed-type hypersensitivity responses in humans depends on the level of ultraviolet A protection. Exp Dermatol 2003; 12: American Academy of Pediatrics. Committee on Environmental Health. Ultraviolet light: a hazard to children. Pediatrics 1999; 104: Lott D.L., Stanfield J., Sayre R.M., Dowdy J.C. Uniformity of sunscreen product application: a problem in testing, a problem for consumers. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2003; 19: Devos S.A., Baeyens K., Van Hecke L. Sunscreen use and skin protection behavior on the Belgian beach. Int J Dermatol 2003; 42: Mang R., Krutmann J. Sonnenschutz im Urlaub. Hautarzt 2003; 54: Diffey B.L. When should sunscreen be reapplied? J Am Acad Dermatol 2001; 45: Reichrath J., Gimdt M., Tilgen W., Querings K. UV-exposition and vitamin- D: How much sunlight do we need? Exp Dermatol 2005; 14: Sollitto R.B., Kraemer K.H., Di Giovanna J.J. Normal vitamine D levels can be maintained despite vigorous photoprotection: six years experience with xeroderma pigmentosum. J Am Acad Dermatol 1997; 37: Morison W.L. Photoprotection by clothing. Dermatologic Ther 2003; 16: Kaskel P. Why ultraviolet protection with clothing makes sense. Br J Dermatol 2001; 145: PrEN 13758: Textiles - Solar UV Protective properties. Method of test for apparel fabrics. European standard. CEN. Central Secretariat: rue Stassart 36, 1050 Brussels. Belgium. 76. Laperre J., Gambichler T. Sun protection offered by fabrics: on the relation between effective doses based on different action spectra. Photodermatol Photimmunol Photomed 2003; 19: Anstey A., Taylor D., Chalmers I., Ansari E. Ultraviolet radiation -blocking characteristics of contact lenses: relevance to eye protection for psoralen- sensitized patients. Photodermatol Photoimmunol Photomed 1999; 15: Diffey B.L., Cheeseman J. Sun protection with hats. Br J Dermatol 1992; 127: Parisi A., Wong J.C.F., Kimlin M.G., Turnbull D., Lester R. Comparison between seasons of the ultraviolet environment in the shade of trees in Australia. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2001; 17: Diffey B.L., Diffey J.L. Sun protection with trees. Br J Dermatol 2002; 147: Zhao J., Jin X., Yaping E. Photoprotective effect of black tea extracts against UVB -induced phototoxicity in skin. Photochem Photobiol 1999; 70: Elmets C.A., Singh D., Tubesing K., Matsui M., Katiyar S., Mukhtar H. Cutaneous photoprotection from ultraviolet injury by green tea polyphenols. J Am Acad Dermatol 2001; 44: Mireles-Rocha H., Galindo I., Huerta M., Trujillohemandez B., Elizalde A., Cortes-Franco R. UVB photoprotection with antioxidants: effects of oral therapy with d-α-tocopherol and ascorbic acid on the minimal erythema dose. Acta Derm Venereol 2002; 82: Anstey A.V. Systemic photoprotection with α-tocopherol (vitamin E) and beta-carotene. Clin Exp Dermatol 2002; 27: Mathews-Roth M. Treatment of erythropoietic protoporphyria with beta-carotene. Photodermatology 1984; 1: Mukhtar H. Eat plenty of green leafy vegetables for photoprotection: emerging evidence. J Invest Dermatol 2003; 121: Viii. 87. Yarosh D., Klein J., O Connor A., Hawk J., Rafal E., Wolf P. Effect of topically applied T4 endonuclease V in liposomes on skin cancer in xeroderma pigmentosum: a randomized study. Lancet 2001; 357: Orengo I.F., Gerguis A., Phillips R., Guevara A., Lewis A.T., Black H.S. Celecoxib, a cyclooxygenase 2 inhibitor as a potential chemopreventive to UV -induced skin cancer: a study in the hairless mouse model. Arch Dermatol 2002; 138: Yazici A.C., Baz K., Ikizoglou G., Kokturk A., Uzumlu H., Tataroglou C. Celecoxib -induced photoallergic drug eruption. Int J Dermatol 2004; 43: van der Leun J.C. The ozone layer. Photodermatol Photoimmunol Photomed 2004; 20: ID

Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές

Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές ΟΛΑ ΟΣΑ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΗΛΙΟΣ, Ο καλύτερός μας φίλος ο χειρότερός μας εχθρός. Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές αρνητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩΔΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ MicroworldsPro

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩΔΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ MicroworldsPro 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 501 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩΔΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ MicroworldsPro Ορφανίδου Όλγα Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

επιδερμίδα & ήλιος ΌΛΑ ΌΣΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΊΖΕΤΕ ΠΡΙΝ «ΕΚΤΕΘΕΊΤΕ» ΣΤΟΝ ΉΛΙΟ

επιδερμίδα & ήλιος ΌΛΑ ΌΣΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΊΖΕΤΕ ΠΡΙΝ «ΕΚΤΕΘΕΊΤΕ» ΣΤΟΝ ΉΛΙΟ επιδερμίδα & ήλιος ΌΛΑ ΌΣΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΊΖΕΤΕ ΠΡΙΝ «ΕΚΤΕΘΕΊΤΕ» ΣΤΟΝ ΉΛΙΟ Το Καλοκαίρι έφτασε και όλοι ανυπομονούμε να πάμε στην παραλία. Καλοκαίρι + Παραλία σημαίνει Ήλιος και ο Ήλιος χρειάζεται προσοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η «τρύπα» του όζοντος

Η «τρύπα» του όζοντος Η «τρύπα» του όζοντος Η διττή φύση του Ο 3 «Κακό» όζον Στην τροπόσφαιρα Κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους «Καλό» όζον Στη στρατόσφαιρα Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία 1 Η αρχή της ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Launch & Execution Guide

Launch & Execution Guide Launch & Execution Guide PREVAGE Positioning Η ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΗ ΤΗΣ ΥΨΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗ, ΗΣΕΙΡΑPREVAGE ΕΙΝΑΙ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΝΤΙΓΗΡΑΝΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΙΟ ΙΣΧΥΡΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα

Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Επίδραση εξωγενών παραγόντων στο δέρμα Οι παράγοντες που ασκούν επίδραση στο δέρμα είναι: 1)Η τριβή και η πίεση 2)οι τραυματισμοί 3)η θερμότητα και το ψύχος 4)η ηλιακή

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερες Εξελίξεις στην Τεχνολογία και στη

Νεότερες Εξελίξεις στην Τεχνολογία και στη Νεότερες Εξελίξεις στην Τεχνολογία και στη Νομοθεσία των Αντιηλιακών Προϊόντων Σοφία Χατζηαντωνίου, PhD Τομέας Φαρμακευτικής Τεχνολογίας, Τμήμα Φαρμακευτικής, ΕΚΠΑ Hλιακή ακτινοβολία Αντιηλιακά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ. Θεοδώρα Καράγιωργα Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος

ΛΕΥΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ. Θεοδώρα Καράγιωργα Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος ΛΕΥΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ Θεοδώρα Καράγιωργα Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος ΛΕΥΚΗ Κοινή δερματική νόσος που οδηγεί σε αποχρωματισμό Σημαντική η ψυχολογική υποστήριξη. Γνώση προγνωστικών παραγόντων. ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩ ΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ (UV-Index)

ΕΙΚΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩ ΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ (UV-Index) ΕΙΚΤΗΣ ΥΠΕΡΙΩ ΟΥΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ (UV-Index) Τι είναι η υπεριώδης (ultraviolet-uv) ηλιακή ακτινοβολία Η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία κατά τη διάδοσή της στη γήινη ατµόσφαιρα απορροφάται κυρίως από το στρατοσφαιρικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιος και Δέρμα. Πριν το 1940 : για αιώνες κυριαρχεί το λευκό δέρμα. Ευγενείς : λευκό δέρµα. Αγρότες : ηλιοκαµένο δέρµα

Ηλιος και Δέρμα. Πριν το 1940 : για αιώνες κυριαρχεί το λευκό δέρμα. Ευγενείς : λευκό δέρµα. Αγρότες : ηλιοκαµένο δέρµα Αντηλιακά 2012 Ηλιος και Δέρμα Πριν το 1940 : για αιώνες κυριαρχεί το λευκό δέρμα Ευγενείς : λευκό δέρµα Αγρότες : ηλιοκαµένο δέρµα Ηλιος και Δέρμα 1940-1970 : η ανακάλυψη των διακοπών Πολύ γρήγορα το

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καρκίνος του δέρματος από τον ήλιο

Ο Καρκίνος του δέρματος από τον ήλιο 8 ο Γενικό Λύκειο Πατρών Τμήμα Α Ο Καρκίνος του δέρματος από τον ήλιο Από την ομάδα B-BOYS: Άρης Σπυρόπουλος Κωνσταντίνος Κωνσταντόπουλος Χρήστος Λιόσης Βασίλης Οικονομόπουλος Επιβλέπων: Αναστασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Σμηγματορροικές υπερκερατώσεις. Μιχαέλα Πλάκα Δερματολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Nος. «Α. Συγγρός»

Σμηγματορροικές υπερκερατώσεις. Μιχαέλα Πλάκα Δερματολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Nος. «Α. Συγγρός» Σμηγματορροικές υπερκερατώσεις Μιχαέλα Πλάκα Δερματολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Nος. «Α. Συγγρός» Σμηγματορροική υπερκεράτωση (μυρκηκία) Εξαιρετικά συχνή, καλοήθης δερματική βλάβη Συνήθως αφορά τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΑ PEELINGS EASY TCA PEEL

ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΑ PEELINGS EASY TCA PEEL ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΑ PEELINGS EASY TCA PEEL ΕΥΚΟΛΑ, ΓΡΗΓΟΡΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ Χωρίς στερήσεις και υπερβολές, χαρίζει: ΛΑΜΨΗ, ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ, ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΝΕΑΝΙΚΗ ΟΨΗ Το Easy TCA peel είναι ένα απαλό peeling

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ

ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΗΛΙΟ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ Ο ήλιος µπορεί να είναι φίλος... ευθύνεται για την παραγωγή µελανίνης, το φυσικό µαύρισµα και την προστασία από τα ηλιακά εγκαύµατα ενεργοποιεί τη σύνθεση της βιταµίνης D, που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΠΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΙΤΙΔΑ Ή ΕΚΖΕΜΑ

ΑΤΟΠΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΙΤΙΔΑ Ή ΕΚΖΕΜΑ ΑΤΟΠΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΙΤΙΔΑ Ή ΕΚΖΕΜΑ Click to edit Master subtitle style Η αλλεργικότερη ατοπική νόσος Τι είναι; Το έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα διαταραχή της ανώτερης στιβάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ 7 1.1 Γενικά 8 1.2 Στιβάδες του Δέρματος 10 1.2.1 Επιδερμίδα 10 1.2.2 Χόριο 14 1.2.3 Υπόδερμα ή Υποδόριο Λίπος 17 1.3 Εξαρτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΔΕΣΗ; ΜΑΡΙΑ ΖΙΩΓΑ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ

ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΔΕΣΗ; ΜΑΡΙΑ ΖΙΩΓΑ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΝΔΕΣΗ; ΜΑΡΙΑ ΖΙΩΓΑ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΕΞΩΓΕΝΗΣ ΑΚΜΗ Ακμή από φάρμακα: μονόμορφη ακμή τύπου θυλακίτιδας. Ανδρογόνα, κορτικοστεροειδή, αντιεπιληπτικά, αντικαταθλιπτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2760/ 29.05.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2760/ 29.05.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 2760/ 29.05.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν.4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

Ψευδοθυλακίτιδα Συνεδρίαση ΕΔΑΕ Καρπενήσι, 29/1/2011

Ψευδοθυλακίτιδα Συνεδρίαση ΕΔΑΕ Καρπενήσι, 29/1/2011 Ψευδοθυλακίτιδα Συνεδρίαση ΕΔΑΕ Καρπενήσι, 29/1/2011 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α' Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Θυλακίτιδα -Περιθυλακίτιδα Ορισμός Θυλακίτιδα Παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό.

Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό. Γιώργος Ασημέλλης, Ph.D. Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό. Πανελλήνια Ένωση Οπτικών Οπτομετρών Athens Plaza Hotel Τρίτη 24 Μαΐου 2010 Ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Dectro International. Dectro International reserved.2010. www.dectro.com

Dectro International. Dectro International reserved.2010. www.dectro.com APILUX 2G APL Η Dectro,με την άριστη τεχνογνωσία στην αντιμετώπιση της τριχοφιύας,πιστεύοντας ότι η τεχνολογία της επιτρέπει πλέον να κατασκευάσει ένα αποτελεσματικό και αξιόπιστο μηχάνημα φωτόλυσης, χρηματοδότησε

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ

ΒΛΑΒΕΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΛΑΒΕΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΚΟΥΜΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΖΩΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ήλιος & η Επιδερµίδα

Ο Ήλιος & η Επιδερµίδα Ο Ήλιος & η Επιδερµίδα Η επιδερµίδα είναι το µεγαλύτερο όργανο του σώµατος και συµβάλλει σε πολλαπλές λειτουργίες, όπως προστασία του οργανισµού, ρύθµιση της θερµοκρασίας, αποθήκευση αίµατος, µεταβολισµός,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ PANOLOG 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Δραστικό(ά) συστατικό(ά): Κάθε ml της αλοιφής PANOLOG περιέχει :

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 24, Οκτώβριος Δεκέμβριος 2003

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 24, Οκτώβριος Δεκέμβριος 2003 Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 24, Οκτώβριος Δεκέμβριος 2003 O ΜΥΘΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΟΞΕΑ ΦΡΟΥΤΩΝ (AHA) ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ Α Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και

Διαβάστε περισσότερα

PEELINGS Τα peelings ή απολέπιση µε χηµικά ή µηχανικά ( δερµοαπόξεση peelings µε κρυστάλλους )µέσα σηµαίνει την εφαρµογή στο δέρµα ενός ή περισσότερων αποφολιδωτικών παραγόντων µε αποτέλεσµα την καταστροφή

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρική Παρουσίαση Νέο Φίλτρο μπάνιου

Εταιρική Παρουσίαση Νέο Φίλτρο μπάνιου Εταιρική Παρουσίαση Νέο Φίλτρο μπάνιου Κατασκευή Προϊόντος και Τεχνικά Χαρακτηριστικά Κεφαλή Προ-φίλτρο Καπάκι δαχτυλίδι κεφαλής Πλακέτα (ντους) Κάλυμμα κεφαλής Ενδιάμεσο δαχτυλίδι λαβή Κεραμικό Φίλτρο

Διαβάστε περισσότερα

Aloe VerA Sun CAre Ο/Η LR Συνεργάτης σας

Aloe VerA Sun CAre Ο/Η LR Συνεργάτης σας Aloe Vera Sun Care Ο ήλιος είναι απαραίτητος για την υγεία και επηρεάζει θετικά την ψυχολογία του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο ότι το καλοκαίρι η διάθεση είναι ιδιαίτερα ανεβασμένη σε σχέση με τους σκοτεινούς

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.)

Πέννυ Εμμανουήλ. Δερματολόγος Αφροδισιολόγος. Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Πέννυ Εμμανουήλ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Διευθύντρια ΕΣΥ Γ.Ν.Παίδων Πεντέλης. (Δημοσίευση στο περιοδικό Υγεία και Παιδί.) Η ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα είναι μια χρόνια κνησμώδης δερματοπάθεια κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003 Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003 Η ΒΙΤΑΜΙΝΗ C ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και δημιουργός των

Διαβάστε περισσότερα

Εμπορική ονομασία: ΒΕΡΝΙΚΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΡΟ ΔΥΟ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΑΤ

Εμπορική ονομασία: ΒΕΡΝΙΚΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΡΟ ΔΥΟ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΑΤ Καρτέλα ασφαλείας ΒΕΡΝΙΚΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΡΟ ΔΥΟ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΑΤ Καρτέλα ασφαλείας της 1/3/2005, έκδοση 1 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εμπορική ονομασία: ΒΕΡΝΙΚΙ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΝΕΡΟ ΔΥΟ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ROSELIA.GR / 17,SARANDA EKKLISION ST. PERISTERI,ATHENS /GREECE TEL: +30 210 5725000 www.roselia.gr

ROSELIA.GR / 17,SARANDA EKKLISION ST. PERISTERI,ATHENS /GREECE TEL: +30 210 5725000 www.roselia.gr THE OLIVE OIL LINE Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν το λάδι ως υγρό χρυσάφι, τις ελιές ως σύμβολο της καλοσύνης και της ευγένειας, ενώ ακόμη και σήμερα τα κλαδιά της ελιάς συμβολίζουν την ειρήνη. Το ελαιόλαδο

Διαβάστε περισσότερα

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας

Προφανής κλινική διάγνωση: Ισχαιμικό έμφρακτο αριστερής Μέσης Εγκεφαλικής Αρτηρίας Περιστατικό 4. Γυναίκα 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή Ηκ. Ελένη Κ. είναι 80 ετών με Κολπική Μαρμαρυγή, μόνιμη Λαμβάνει κουμαρινικά. INR προ εβδομάδος 2.24 Ιστορικό Υπέρτασης Πλήρως αυτοεξυπηρετούμενη, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΡΦΙΑ &ΥΓΕΙΑ -40% Εποχή για ανανέωση, περιποίηση και χαλάρωση! Κερδίστε 1.000 δωροεπιταγές συνολικής αξίας 35.000.

ΟΜΟΡΦΙΑ &ΥΓΕΙΑ -40% Εποχή για ανανέωση, περιποίηση και χαλάρωση! Κερδίστε 1.000 δωροεπιταγές συνολικής αξίας 35.000. ΑΓΑΠΩ & ΦΡΟΝΤΙΖΩ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΩ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ ΟΜΟΡΦΙΑ &ΥΓΕΙΑ Εποχή για ανανέωση, περιποίηση και χαλάρωση! ΙΣΧΥΕΙ ΑΠΟ 29 ΜΑΪΟΥ ΕΩΣ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κερδίστε 1.000 δωροεπιταγές συνολικής αξίας 35.000 έως -40%

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΟΣ: ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΤΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 2) ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

ΗΛΙΟΣ: ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΤΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 2) ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΗΛΙΟΣ: ΠΩΣ ΘΑ ΠΡΟΣΤΑΤΕΨΕΤΕ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ (Μέρος 2) ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ Τα παιδιά περνούν το 80% της ζωής τους εκτεθειμένα στον ήλιο πριν από την ηλικία των 18. Οι ώρες, όμως, που περνάει το παιδί σας

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα θέλετε να γνωρίζετε για την υπεριώδη ακτινοβολία και το τεχνητό μαύρισμα (σολάριουμ)

Όλα όσα θέλετε να γνωρίζετε για την υπεριώδη ακτινοβολία και το τεχνητό μαύρισμα (σολάριουμ) Όλα όσα θέλετε να γνωρίζετε για την υπεριώδη ακτινοβολία και το τεχνητό μαύρισμα (σολάριουμ) Περιεχόμενα Η υπεριώδης ακτινοβολία... 3 α. Επιδράσεις υπεριώδους ακτινοβολίας στην υγεία... 5 β. Υπεριώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΗΣΜΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΕΩΣ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΝΗΣΜΟΥ

ΚΝΗΣΜΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΕΩΣ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΝΗΣΜΟΥ ΚΝΗΣΜΟΣ ΕΝΑ ΕΥΡΕΩΣ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕΓΕΘΟΣ ΑΓΟΡΑΣ ΤΟΥ ΚΝΗΣΜΟΥ Ως χρόνιος κνησμός, ορίζεται ένας κνησμός ο οποίος διαρκεί περισσότερο από 6 εβδομάδες. Ο επιπολασμός του χρονίου κνησμού στο γενικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός

Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός Εργαστηριακή άσκηση L0: Ασφάλεια και προστασία από ακτινοβολία Laser. Σύγκριση έντασης ακτινοβολίας Laser με συμβατικές πηγές φωτός Σκοπός: Σκοπός της άσκησης αυτής είναι η κατανόηση και επίγνωση των κινδύνων

Διαβάστε περισσότερα

AΠΟΦΑΣΗ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

AΠΟΦΑΣΗ Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 19-8 - 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αριθ. πρωτ: 3996/41045 & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ. ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc.

ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ. ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc. ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ ΖΑΧΑΡΟΥΛΑ ΜΑΝΩΛΙΔΟΥ Σχης (ΥΝ) ε.α. M.Sc. Πρόλογος - Εισαγωγή Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του ανθρωπίνου σώματος και αποτελεί περίπου το 16% του συνολικού βάρους του. Η

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για θέματα εργασιών

Προτάσεις για θέματα εργασιών Προτάσεις για θέματα εργασιών Αλληλεπίδραση σωματιδιακής ακτινοβολίας με την ύλη (ιονισμός διεγέρσεις) Ακτίνες Χ Ακτινοβολία Cherenkov Μαγνητικά πεδία από δίκτυα ισχύος Ακτινοβολία κινητής Ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη. Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο!

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη. Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία, μορφή, περιεκτικότητα T r a

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα

No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 24-30 / 2011 Report 28-2011 No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα 0640/11 ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ Αποσμητικά "Anhidrol" Μάρκα: IOOX HYGIENE

Διαβάστε περισσότερα

PigmenTclar. Η νέα δερματολογική φροντίδα διόρθωσης των κηλίδων με αποτελεσματικότητα μεγάλης διάρκειας * ΚΗΛΙΔΕΣ, ΘΑΜΠΗ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΟΨΗ

PigmenTclar. Η νέα δερματολογική φροντίδα διόρθωσης των κηλίδων με αποτελεσματικότητα μεγάλης διάρκειας * ΚΗΛΙΔΕΣ, ΘΑΜΠΗ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΟΨΗ ΚΗΛΙΔΕΣ, ΘΑΜΠΗ ΚΑΙ ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΟΨΗ PigmenTclar Η νέα δερματολογική φροντίδα διόρθωσης των κηλίδων με αποτελεσματικότητα μεγάλης διάρκειας * * Η αποτελεσματικότητα του ορού κατά των κηλίδων διατηρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητές πηγές ακτινοβολιών και η χρήση τους από τον άνθρωπο

Τεχνητές πηγές ακτινοβολιών και η χρήση τους από τον άνθρωπο Ιοντίζουσες ακτινοβολίες είναι οι ακτινοβολίες που μεταφέρουν ενέργεια ικανή να εισχωρήσει στην ύλη, να προκαλέσει ιοντισμό των ατόμων της, να διασπάσει βίαια χημικούς δεσμούς και να προκαλέσει βιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. SKINOREN, κρέμα 20% Δραστικό συστατικό: Azelaic Acid

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. SKINOREN, κρέμα 20% Δραστικό συστατικό: Azelaic Acid ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ SKINOREN, κρέμα 20% Δραστικό συστατικό: Azelaic Acid Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτό το φάρμακο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟÏΟΝΤΟΣ (SPC) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟÏΟΝΤΟΣ Airol

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟÏΟΝΤΟΣ (SPC) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟÏΟΝΤΟΣ Airol ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟÏΟΝΤΟΣ (SPC) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟÏΟΝΤΟΣ Airol 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά 1 γραμμάριο κρέμας περιέχει 0,5 mg τρετινοΐνης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος

ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος ΑΚΜΗ στην ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΛΙΝ ΤΑΝΤΡΟΣ Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δήλωση Σύγκρουσης Συμφερόντων Απόφαση Ε.Ο.Φ. 47558/4-7-2012 Στη διαμόρφωση του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, δεν υπήρξε κάποια εξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

Καλλυντικά και ακμή. Υπάρχει σύνδεση;

Καλλυντικά και ακμή. Υπάρχει σύνδεση; Καλλυντικά και ακμή. Υπάρχει σύνδεση; Δρ. Πολυξένη Γιδαροκώστα Επιμελήτρια Δερματολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας 11/03/2014 1 Καλλυντικά και ακμή. Υπάρχει σύνδεση; No conflicts- no

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε ΑΚΜΗ από το Α έως το Ω κλινικό φροντιστήριο Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε Παντελής Παναγάκης Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός» Η πιο κοινή δερματική πάθηση Μία φυσιολογική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πτυχιακή εργασία ΜΕΛΕΤΗ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ Αναστασία Σιάντωνα Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis αισθητική προσώπου Dr. Stefanos Goudelas, Dermatologist η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική αγωγή για τις ρυτίδες έκφρασης Dr. Stefanos Goudelas

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ. Rettavate Clobetasone Butyrate

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ. Rettavate Clobetasone Butyrate ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ Rettavate Clobetasone Butyrate 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ Rettavate Κρέμα 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Βουτυρική κλομπεταζόνη 0.05 % w/w Για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Η ΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Η ΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΑΘΗΜΑ: «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΥΣ» ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΣΚΟΥΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Α.Μ.:207

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ 1 ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ SKINOREN, κρέμα 20% Azelaic Acid Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτό το φάρμακο,διότι

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Παπαβέντσης Στέλιος, Παιδίατρος - Σύμβουλος γαλουχίας. Τι είναι έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα;

Γράφει: Παπαβέντσης Στέλιος, Παιδίατρος - Σύμβουλος γαλουχίας. Τι είναι έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα; Γράφει: Παπαβέντσης Στέλιος, Παιδίατρος - Σύμβουλος γαλουχίας Τι είναι έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα; Η ατοπική δερματίτιδα είναι μια χρόνια, φλεγμονώδης κατάσταση του δέρματος με υφέσεις και εξάρσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Περιποίηση δέρματος νεογνού- Ιωάννα Θανοπουλου Παιδίατρος Εξειδ. στην Παιδιατρική Δερματολογία Επιστ. Συνεργάτης Α Παιδ. Κλιν.

Περιποίηση δέρματος νεογνού- Ιωάννα Θανοπουλου Παιδίατρος Εξειδ. στην Παιδιατρική Δερματολογία Επιστ. Συνεργάτης Α Παιδ. Κλιν. Περιποίηση δέρματος νεογνού- Νεώτερα δεδομένα Ιωάννα Θανοπουλου Παιδίατρος Εξειδ. στην Παιδιατρική Δερματολογία Επιστ. Συνεργάτης Α Παιδ. Κλιν. Παν/μίου Αθηνών Τι μας καθοδηγεί? No universal consensus

Διαβάστε περισσότερα

Θερμολυπόλυση από την Hydrosun

Θερμολυπόλυση από την Hydrosun Θερμολυπόλυση από την Hydrosun Η Υπερθερμική Συσκευή με Φίλτρο Νερού Το Ηydrosun Ιrradiator είναι ένα νέο σύστημα υπέρυθρης ακτινοβολίας Α με φίλτρο νερού (wira). Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την τοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΣ UVA UVB ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 09/11/2015. ΜΑΘΗΜΑ 4 ο

ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΣ UVA UVB ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 09/11/2015. ΜΑΘΗΜΑ 4 ο ΜΑΘΗΜΑ 4 ο ΗΛΙΟΣ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Ο ΗΛΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΑΛΗΘΙΝΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ. ΠΑΡΑΓΕΙ ΕΝΑ ΕΥΡΥ ΦΑΣΜΑ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΣΜΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΑ ΡΑΔΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ. ΟΙ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνοποτάμιο Περιβάλλον και Οργανισμοί

Λιμνοποτάμιο Περιβάλλον και Οργανισμοί ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Λιμνοποτάμιο Περιβάλλον και Οργανισμοί Ενότητα 14: Επίδραση ρύπανσης στα ψάρια Επίκ. Καθηγήτρια Δήμητρα Μπόμπορη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικοί παράγοντες που προκαλούν εξάρσεις ψωρίασης

Φαρμακευτικοί παράγοντες που προκαλούν εξάρσεις ψωρίασης Φαρμακευτικοί παράγοντες που προκαλούν εξάρσεις ψωρίασης Χριστίνα Φωτιάδου Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστ. Συνεργ. Α Δερματολογικής Κλινικής Α.Π.Θ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΜΜΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ Γενετική προδιάθεση

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 37-38-40-41-43-45/ 2011. No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 37-38-40-41-43-45/ 2011. No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 37-38-40-41-43-45/ 2011 Report 37-2011 No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα 0921/11 Πορτογαλία Προϊόν: Κρέμα λεύκανσης δέρματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο!

Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! Φύλλο οδηγιών για το χρήστη Οδηγίες για τον ασθενή - παρακαλούμε διαβάστε προσεκτικά πριν πάρετε αυτό το φάρμακο! 1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.1 Ονομασία, μορφή, περιεκτικότητα Scheriproct

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 05-07-08/ 2012. No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 05-07-08/ 2012. No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ RAPEX REPORTS 05-07-08/ 2012 Report 05-2012 No. Κοινοποιούσα χώρα Προϊόν Φύση κινδύνου Μέτρα που έχουν ληφθεί από την Κοινοποιούσα χώρα 0148/12 Πορτογαλία Προϊόν λεύκανσης δέρματος με βιταμίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Αξιολόγηση κλινικής εικόνας ακμής(μορφή και βαρύτητα) Γνώση του σκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ Υπάρχει σύνδεση; Καίτη Μουλοπούλου Καρακίτσου

ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ Υπάρχει σύνδεση; Καίτη Μουλοπούλου Καρακίτσου ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΚΜΗ Υπάρχει σύνδεση; Καίτη Μουλοπούλου Καρακίτσου ΚΟΥΤΙ ΑΚΜΗΣ (OTC Acne Kit) Ο δεσμός καλλυντικών/ ακμής παρότι αδόκιμος είναι εξαιρετικά δημοφιλής Περιέχει: Renewing λοσιόν καθαρισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής λόγω δερματοστιξίας με μαύρη χένα και χειρισμός με έμπλαστρα βαλεριανικής βηταμεθαζόνης

Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής λόγω δερματοστιξίας με μαύρη χένα και χειρισμός με έμπλαστρα βαλεριανικής βηταμεθαζόνης CASE REPORT ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(2):218-220 Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής λόγω δερματοστιξίας με μαύρη χένα και χειρισμός με έμπλαστρα βαλεριανικής βηταμεθαζόνης Παρουσιάζεται άνδρας 36

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα