Απόψεις και πρακτικές νηπιαγωγών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Απόψεις και πρακτικές νηπιαγωγών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. ageorgop@nured.auth.gr"

Transcript

1 Απόψεις και πρακτικές νηπιαγωγών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Αναστασία Δημητρίου Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλέξανδρος Γεωργόπουλος Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μαρία Μπιρμπίλη Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Απόψεις και πρακτικές νηπιαγωγών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται τα αποτέλεσμα έρευνας που αφορούσε στη διερεύνηση των απόψεων και πρακτικών νηπιαγωγών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στο νηπιαγωγείο. Συγκεκριμένα παρουσιάζονται οι απόψεις νηπιαγωγών αναφορικά με τη α) τη θεματολογία των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (ΠΠΕ) που εφαρμόζουν καθώς και τον τρόπο επιλογής της, β) τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες υλοποίησης των ΠΠΕ στο νηπιαγωγείο, και γ) τα οφέλη από την εφαρμογή ΠΠΕ στο νηπιαγωγείο. Παρουσιάζεται επίσης ο τρόπος με τον οποίοι οι νηπιαγωγοί συνδέουν τα με το υπόλοιπο αναλυτικό πρόγραμμα. Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (ΠΕ), οι ποικίλες απόψεις των εκπαιδευτικών για ζητήματα που αφορούν στην περιβαλλοντική, εκπαιδευτική και παιδαγωγική της διάσταση οδηγούν σε διαφορετικές προσεγγίσεις και επομένως καθορίζουν τον προσανατολισμό της στην πράξη. Καθώς η προσχολική εκπαίδευση είναι καθοριστική, μεταξύ άλλων, για την γνωριμία των παιδιών με τη φύση και το περιβάλλον και την ανάπτυξη αξιών και στάσεων απέναντι του (UNESCO 1977, Tilbury 1994, Palmer and Suggate 1996) η μελέτη των απόψεων των νηπιαγωγών για θέματα που αφορούν την Π.Ε. έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σημασία για δύο κυρίως λόγους: μπορεί να συμβάλλει αφενός στην ανάδειξη των διαφορετικών τάσεων στην εκπαιδευτική πράξη και αφετέρου στον εμπλουτισμό της γνώσης αναφορικά με τον τρόπο που η ΠΕ εφαρμόζεται στην πράξη στην προσχολική εκπαίδευση. 1

2 Η ΠΕ στα ελληνικά σχολεία θεσμοθετήθηκε το 1990 (Νόμος 1892), αρχικά για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ένα χρόνο αργότερα για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Σύμφωνα με το νόμο αυτό προτείνεται η προαιρετική εφαρμογή προγραμμάτων ΠΕ. Στο πλαίσιο του Διαθεματικoύ Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών (ΥΠ.Ε.Π.Θ. 2001), εντάσσεται η εφαρμογή του προγράμματος «Ευέλικτη Ζώνη» στο οποίο εφαρμόζονται προαιρετικά προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με τη μορφή σχεδίων εργασίας (project) αλλά και μεμονωμένων περιβαλλοντικών δραστηριοτήτων. Η γνωριμία με το περιβάλλον, η κατανόηση των σχέσεων αλληλεξάρτησης ανάμεσα στο φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον και η απόκτηση θετικών στάσεων και συμπεριφορών, αποτελούν σημαντικούς στόχους του νέου Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (ΥΠ.Ε.Π.Θ. 2001). Οι στόχοι αυτοί περιλαμβάνονται στο αναλυτικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου στα πλαίσια της μελέτης περιβάλλοντος όπου προτείνονται σχετικές περιβαλλοντικές δραστηριότητες. Το γεγονός ότι η υλοποίηση οργανωμένου προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (ΠΠΕ) στο νηπιαγωγείο εφαρμόζεται προαιρετικά από τους εκπαιδευτικούς δημιουργεί το ενδιαφέρον της διερεύνησης ζητημάτων που αφορούν τόσο στα κίνητρα των εκπαιδευτικών που εφαρμόζουν την ΠΕ στο σχολείο όσο και στους στόχους που θέτουν, στη θεματολογία που επιλέγουν, στις μεθοδολογικές προσεγγίσεις και στις μεθόδους αξιολόγησης που οι ίδιοι εφαρμόζουν. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η μελέτη του εννοιολογικού περιεχομένου που οι εκπαιδευτικοί αποδίδουν στην περιβαλλοντική εκπαίδευση και του ρόλου των εκπαιδευτικών στην εφαρμογή της ΠΕ στην σχολική πραγματικότητα. Όπως προκύπτει από τη σχετική βιβλιογραφία, στην Ελλάδα, η επιστημονική έρευνα αναφορικά με την καταγραφή και τη διερεύνηση των απόψεων των νηπιαγωγών για την εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην πράξη είναι περιορισμένη (Δημητρίου και Ζαχαριάδου 2005, Flogaitis et al. 2005, Σκαναβή κ.ά. 2005). Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάστηκε και πραγματοποιείται έρευνα, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, σχετικά με την περιβαλλοντική εκπαίδευση στο νηπιαγωγείο. Ο σκοπός της έρευνας είναι διττός, σκοπεύει αφενός στη διερεύνηση των προσωπικών θεωριών των νηπιαγωγών αναφορικά με το εννοιολογικό και παιδαγωγικό περιεχόμενο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (Γεωργόπουλος κ.ά., υπό δημοσίευση) και αφετέρου στη διερεύνηση των απόψεων τους για ζητήματα που αφορούν στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στο νηπιαγωγείο. Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται και συζητούνται τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης της έρευνας που αφορούν στην εφαρμογή της ΠΕ στο νηπιαγωγείο. Β. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Η συλλογή των δεδομένων στην παρούσα έρευνα έγινε με ατομικές, ημι-δομημένες συνεντεύξεις. Επιλέχθηκε αυτή η μέθοδος ως καταλληλότερη για τη σε βάθος διερεύνηση των προσωπικών απόψεων και των θεωριών των νηπιαγωγών σχετικά με την Π.Ε. και την εφαρμογή της στην πράξη. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν κατά το έτος και είχαν διάρκεια περίπου μία ώρα. Στη διάρκεια των συνεντεύξεων ζητήθηκε από τις νηπιαγωγούς να περιγράψουν και να δώσουν παραδείγματα σχετικά με: α) τη θεματολογία των ΠΠΕ που εφαρμόζουν στο νηπιαγωγείο καθώς και τον τρόπο επιλογής της, β) τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες που εφαρμόζουν στο πλαίσιο υλοποίησης ΠΠΕ στο νηπιαγωγείο, και γ) τα οφέλη από την εφαρμογή ΠΠΕ στο νηπιαγωγείο. Επίσης, ζητήθηκε από τις νηπιαγωγούς να σχολιάσουν τη σύνδεση των ΠΠΕ με το υπόλοιπο αναλυτικό πρόγραμμα. Αναφορικά με τη διερεύνηση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της ΠΕ, το ενδιαφέρον της παρούσας έρευνας εστιάστηκε τόσο στην καταγραφή του είδους τους όσο και στη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι νηπιαγωγοί σχεδιάζουν τις δραστηριότητες. Ζητήθηκε επίσης από τις νηπιαγωγούς να σχολιάσουν τον τρόπο συμμετοχής των παιδιών σε αυτές. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού χρησιμοποιήθηκαν ερωτήσεις του τύπου: "Τι δραστηριότητες κάνεις συνήθως σε ένα τέτοιο πρόγραμμα;", "Με ποιο τρόπο γίνεται 2

3 ο σχεδιασμός αυτών των δραστηριοτήτων;", "Με ποιο τρόπο δουλεύουν τα παιδιά στις δραστηριότητες αυτές;". Η επιλογή του δείγματος της έρευνας έγινε με βάση την εμπλοκή των ερωτώμενων σε προγράμματα ΠΕ για τουλάχιστον τρία χρόνια. Το κριτήριο αυτό περιορίζει το διαθέσιμο δείγμα ανάμεσα στον πληθυσμό των νηπιαγωγών καθώς η ενασχόληση με την ΠΕ στα ελληνικά νηπιαγωγεία είναι κι αυτή περιορισμένη, ωστόσο αποτελεί για τους ερευνητές βασικό κριτήριο για μια πιο ολοκληρωμένη αποτύπωση των απόψεων των νηπιαγωγών καθώς θεωρείται ότι η τουλάχιστο τρίχρονη συνειδητή και συστηματική εμπλοκή με προγράμματα ΠΕ εξασφαλίζει την κατά τεκμήριο μεγαλύτερη αξιοπιστία του δείγματος. Στην πρώτη φάση της έρευνας, τα αποτελέσματα της οποίας παρουσιάζονται στην εργασία αυτή, συμμετείχαν οκτώ (8) νηπιαγωγοί οι οποίοι υπηρετούν σε δημόσια νηπιαγωγεία σε αστική και ημιαστική περιοχή της Βόρειας Ελλάδας. Οι παραπάνω ερωτήσεις, στις οποίες κλήθηκαν να απαντήσουν οι νηπιαγωγοί, αποτέλεσαν και τους βασικούς άξονες ανάλυσης των δεδομένων. Η προσέγγιση που υιοθετήθηκε για την ανάλυση των δεδομένων ήταν ποιοτική (Cohen και Manion 1980, Robson 1993). Έτσι, οι συνεντεύξεις απομαγνητοφωνήθηκαν, απομονώθηκαν τα σχόλια του καθενός από τους ερωτώμενους ως προς τα παραπάνω ερωτήματα, εντοπίστηκαν τα βασικά θέματα που αναπτύχθηκαν και ομαδοποιήθηκαν ενότητες οι οποίες είχαν κάποια κοινά στοιχεία ή χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια, οι απαντήσεις των διαφορετικών ερωτώμενων για καθέναν από τους παραπάνω άξονες συγκρίθηκαν, ώστε να αναδειχθούν οι βασικές ομοιότητες και διαφορές. Από τη σύγκριση αυτή προέκυψε ένας περιορισμένος αριθμός κατηγοριών για καθέναν από τους άξονες. Στην ανάλυση των αποτελεσμάτων υπολογίστηκαν οι συχνότητες (n) εμφάνισης των κατηγοριών που προέκυψαν. Γ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ Θεματολογία προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στο νηπιαγωγείο Από την ανάλυση των θεμάτων που οι εκπαιδευτικοί δηλώνουν ότι εφαρμόζουν προκύπτουν δύο θεματικές κατηγορίες. Η πρώτη αφορά στο φυσικό περιβάλλον (n 1 =17) και περιλαμβάνει θέματα όπως τα ζώα (n=4), τα φυτά (n=2), τα πουλιά (n=1), το δάσος (n=4), οι λίμνες (n=1), θάλασσα (n=2) ή τα ποτάμια (n=3). Η δεύτερη αφορά σε περιβαλλοντικά ζητήματα (n=7) που σχετίζονται με το ανθρωπογενές περιβάλλον όπως τα σκουπίδια και η ανακύκλωση (n=3), το νερό και η διαχείριση του - λειψυδρία (n=2) και η «σχολική αυλή» (n=2). Τα ζητήματα αυτά συνδέονται με τις ανθρώπινες δραστηριότητες και παρεμβάσεις. Ωστόσο από την ανάλυση των απαντήσεων προκύπτει ότι οι νηπιαγωγοί στην ενασχόληση με τα ζητήματα αυτά δεν αναδεικνύουν το πλέγμα των σχέσεων ανθρώπου-προβλημάτων αλλά περιορίζονται απλά στην περιγραφή του προβλήματος: "Διαβάσαμε αποκόμματα από εφημερίδες σχετικά με την έλλειψη νερού" (Ν3) "Όταν κάναμε ανακύκλωση φτιάξαμε την «κυρία μόλυνση» με μαύρη σακούλα απορριμμάτων που ήθελε να τα καταστρέψει όλα» (Ν1) Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι νηπιαγωγοί επιλέγουν θέματα που αφορούν περισσότερο στο φυσικό και λιγότερο στο ανθρωπογενές περιβάλλον. Ανάλογα ευρήματα αναφέρονται σε σχετική έρευνα των Flogaitis et al. (2005). Φαίνεται λοιπόν από τις δύο αυτές έρευνες ότι οι νηπιαγωγοί δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στη βιοφυσική διάσταση του περιβάλλοντος. Το εύρημα αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει την άποψη ότι οι νηπιαγωγοί αντιλαμβάνονται στην πλειοψηφία τους το περιβάλλον ως «φυσικό» περιβάλλον ενώ συχνά ταυτίζουν τη φύση με το περιβάλλον (Flogaitis and Agelidou 2003, Dimitriou 2005). Ωστόσο, μελετώντας τα κριτήρια και τον τρόπο με τον οποίο οι νηπιαγωγοί της παρούσας έρευνας επιλέγουν τα θέματα ΠΕ (άξονες που δεν έχουν διερευνηθεί στις έρευνες που προαναφέρθηκαν) γίνεται φανερό ότι στην επιλογή των θεμάτων συμβάλλουν διάφοροι παράγοντες. Ένας παράγοντας είναι το ενδιαφέρον των παιδιών που σύμφωνα με την άποψη των νηπιαγωγών εστιάζεται σε θέματα που αφορούν στο φυσικό περιβάλλον ενώ ένας άλλος είναι η άποψη των νηπιαγωγών ότι τα θέματα που εντάσσονται στο 1 Οι συχνότητες (n) αφορούν στον αριθμό των επιλογών των ερωτώμενων 3

4 φυσικό περιβάλλον είναι κατάλληλα για τα παιδιά της προσχολική ηλικίας (Γεωργόπουλος κ.ά. υπό δημοσίευση). Από τις πρώτες εγκυκλίους που αφορούν στην ΠΕ στη χώρα μας προκύπτει ότι η προτεινόμενη θεματολογία περιλαμβάνει στη συντριπτική τους πλειοψηφία θέματα που εντάσσονται στο φυσικό περιβάλλον, όπως δομή και λειτουργία του φυσικού περιβάλλοντος, χλωρίδα, πανίδα, τροφικά πλέγματα, υγρότοποι, δάση (ενδεικτικά: Εγκύκλιος Γ2/4867/ ). Ενδεχομένως η θεματολογία που προτείνεται από τις εγκυκλίους αυτές να αποτελεί ένα άλλο παράγοντα που συμβάλλει στην επιλογή θεμάτων των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Η υπόθεση αυτή, που προέκυψε ως προβληματισμός από τους ερευνητές θα διερευνηθεί στη συνέχεια της έρευνας. Στο σύνολο της, η θεματολογία των ΠΠΕ που εφαρμόζουν νηπιαγωγοί της παρούσας έρευνας, αποτελούν ζητήματα οικεία στα παιδιά, σχετίζονται με τις εμπειρίες τους και τους δίνουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν με τις γνώσεις τους, να διερευνήσουν και να κάνουν τις προτάσεις τους. Η συμβολή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στην ενεργοποίηση του παιδιού Όλοι οι ερωτώμενοι δηλώνουν ότι το παιδί έχει ανάγκη για ενεργοποίηση και ανακάλυψη και υποστηρίζουν ότι στα πλαίσια ενός προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης ικανοποιείται αυτή η ανάγκη καθώς παρέχονται ευκαιρίες και δυνατότητες για βιωματική προσέγγιση της γνώσης και ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Από την ανάλυση των αιτιολογήσεων που οι νηπιαγωγοί αναπτύσσουν αναφορικά με το ρόλο της ΠΕ στην ενεργοποίηση των παιδιών, προκύπτει στην ουσία η άποψη τους για τη σχέση εκπαίδευση - περιβάλλον. Το είδος της σχέσης που φαίνεται να υιοθετούν οι ερωτώμενοι αντιπροσωπεύει τις τρεις τάσεις που χαρακτηρίζουν την ΠΕ 2 : "σχετικά με το περιβάλλον - μέσα στο περιβάλλον - για χάρη του περιβάλλοντος". α) Η εκπαίδευση "σχετικά με το περιβάλλον" στοχεύει στην απόκτηση γνώσεων και προάγει την κατανόηση των κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και φυσικοεπιστημονικών παραγόντων που επηρεάζουν τη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Οι στόχοι είναι γνωστικοί και αφορούν τη διαμόρφωση εννοιών, μοντέλων σκέψης, μορφών και σχέσεων με βάση τα οποία το άτομο κατανοεί και εξηγεί όσα συμβαίνουν γύρω του. β) Η εκπαίδευση "μέσα με το περιβάλλον" αντιμετωπίζει το περιβάλλον ως πεδίο απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων, αλλά και ανάπτυξης ενδιαφέροντος και εκτίμησης. Συνδέεται με τη συναισθηματική περιοχή ανάπτυξης της ανθρώπινης προσωπικότητας, που σχετίζεται με την άμεση εμπειρία του περιβάλλοντος, με την αισθητική και αισθητηριακή επίγνωσή του και την ανάπτυξη θετικών συναισθημάτων απέναντι σε αυτό. γ) Η εκπαίδευση "για χάρη του περιβάλλοντος" αποσκοπεί στο να ενθαρρύνει την ανάπτυξη στάσεων και συμπεριφορών τέτοιων που να διασφαλίζουν ότι τα άτομα θα παίρνουν αποφάσεις και θα ενεργούν με γνώμονα την καλύτερη δυνατή διατήρηση του περιβάλλοντος. Συνδέεται με την ηθική πλευρά της προσωπικότητας του ατόμου και με το σύστημα αξιών που υιοθετεί και με βάση το οποίο αξιολογεί τις πράξεις του. Από την ανάλυση των απαντήσεων προκύπτει ότι οι ερωτώμενοι αναφέρονται σε περισσότερες από μία από τις παραπάνω ταξινομήσεις. Έτσι προέκυψαν δύο κατηγορίες απαντήσεων: α) Η εκπαίδευση "σχετικά με το περιβάλλον" και "για χάρη του περιβάλλοντος": Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται τρεις (3) νηπιαγωγοί: "Ναι γιατί κυρίως είναι (η ΠΕ) βιωματικό, και κάθε βιωματικό έχει δράση και ενεργοποίηση. Πλησιάζεις από κοντά κάθε τι για να το νιώσεις, να το δεις, να το πιάσεις, να το ανακαλύψεις. Έτσι μπαίνεις σε μια τελείως διαφορετική διαδικασία απ τη παθητική παρακολούθηση ενός μαθήματος. Αν δεν είναι βιωματικό δε μπορείς να το εφαρμόσεις σωστά. Όταν θέλεις π.χ. να κάνεις την ανακύκλωση, δε θα βάλεις το παιδί στη διαδικασία να φέρει το περίσσιο χαρτί, να το 2 Πρόκειται για τους αγγλικούς όρους " about the environment -in the environment -for the environment" (UNESCO 1977). 4

5 ρίξει μόνο του στο κάδο ανακύκλωσης; Ή θα μιλήσεις για ρύπανση, μόλυνση και δε θα πας να δεις μαζί με τα παιδιά κάτι σχετικό μ αυτό; Να δει το ωραίο και να καταλάβει πως μπορεί να χαλάσει, ή να δει το χαλασμένο και να σκεφτεί πως έφτασε σ αυτή τη κατάσταση" (Ν1). "Βασικά ξεκινάμε πάντα από την παρατήρηση Ξαναγυρίζω σ αυτό που έλεγα πριν για την ενεργοποίηση. Ναι, ενεργοποίηση είναι, και χαρά είναι, και γνώση είναι, και γίνεσαι πιο δυνατός νομίζω όταν ξέρεις τι γίνεται τριγύρω σου. Γιατί αυτό το πιτσιρίκι θα μάθει να παρατηρεί και ν ασχολείται περισσότερο στη ζωή του, φαντάζομαι" (Ν6). "Δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να δράσει, να βιώσει, να αναλύσει, να εξερευνήσει και να οικοδομήσει τη γνώση" (Ν7). β) Η εκπαίδευση "σχετικά με το περιβάλλον" και "μέσα στο περιβάλλον": Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται πέντε (5) νηπιαγωγοί. Ενδεικτικά αναφέρουμε τα λόγια τριών από αυτές : "Δεν το πιστεύω απλά. Είναι σίγουρο αυτό το πράγμα, γιατί το παιδί παίρνει τη γνώση από την ίδια την πηγή. Τα παιδιά αυτής της ηλικίας το να γνωρίσουν και να μάθουν κάποιες έννοιες είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Όταν μάλιστα ακολουθούν κάτι τέτοιο φτάνουν στην ανακάλυψη, φτάνουν στην ίδια τη πηγή. Η γνώση από την πηγή ξεκινάει, όχι από κάπου αλλού" (Ν2). "Ναι, γιατί το πρόγραμμα Π.Ε. γίνεται κυρίως έξω, στην αυλή, στη γειτονιά, στη φύση και αυτό ξετρελαίνει τα παιδιά. Κάθε τι που είναι βιωματικό περιέχει ευκαιρίες για δράση, ανακάλυψη. Ανακαλύπτουν παίζοντας τη γνώση, θα πας επισκέψεις, εκδρομές, θα κάνεις πολλά παιχνίδια μέσα και έξω από την τάξη και σε όλα αυτά η συμμετοχή του παιδιού είναι ενεργητική " (Ν3). "Ναι πάρα πολύ. Πιστεύω ότι ένα περιβαλλοντικό πρόγραμμα είναι το καλύτερο. Καλύπτει αυτή την ανάγκη του ψαξίματος, της διερεύνησης στο κάθε τι. Όλοι ξέρουμε ότι αν δώσεις στα παιδιά την ευκαιρία ν ασχοληθούν με στοιχεία της φύσης όπως χώμα, νερό, φυτά, ζώα, είναι ότι καλύτερο γι αυτά. Είναι πράγματα που τους ενδιαφέρουν, που τα χαίρονται, που τα βλέπουν και τα αντιλαμβάνονται" (Ν4). Μέθοδοι και εκπαιδευτικές δραστηριότητες που εφαρμόζονται για την υλοποίηση προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Η συζήτηση με τις νηπιαγωγούς σχετικά με τις παιδαγωγικές μεθόδους που εφαρμόζουν για την υλοποίηση των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης δεν περιορίστηκε στην απλή καταγραφή των μεθόδων αλλά επεκτάθηκε και στη διερεύνηση παραμέτρων που αφορούν στην παιδαγωγική διάσταση τους, όπως ο τρόπος επιλογής και εφαρμογής τους, και η άποψη των νηπιαγωγών για την αποτελεσματικότητα τους. Διερευνήθηκαν επίσης το είδος των δραστηριοτήτων που υλοποιούνται στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών προγραμμάτων και ο τρόπος σχεδιασμού τους καθώς επίσης και ο τρόπος με τον οποίο παρουσίασαν οι νηπιαγωγοί το πρόγραμμα στα παιδιά και τα ενέπλεξαν σε αυτό. Προσανατολισμός των παιδιών στο ΠΠΕ Από την ανάλυση των απαντήσεων στο ερώτημα, "πως έβαλες τα παιδιά στο κλίμα;" προκύπτει ότι οι τρόποι με τους οποίους προσανατολίζουν οι νηπιαγωγοί τα παιδιά στα προγράμματα Π.Ε. χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: Με συζήτηση: στις περιπτώσεις αυτές οι νηπιαγωγοί ξεκινούν είτε μεταφέροντας στα παιδιά προσωπικές εμπειρίες τους που αφορούν στο θέμα του προγράμματος (και στη συνέχεια τα εμπλέκουν σε διάλογο), είτε κάνοντας στα παιδιά σχετικές με το θέμα ερωτήσεις και ενθαρρύνοντας τα να τις απαντήσουν και να συζητήσουν πάνω σε αυτές. Με αφήγηση σχετικών ιστοριών παραμυθιών. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται τέσσερις νηπιαγωγοί. Δημιουργία προσχεδιασμένης κατάστασης που σχετίζεται με το θέμα του ΠΠΕ όπως για παράδειγμα η νηπιαγωγός που σε πρόγραμμα ανακύκλωσης χαρτιού, «σκόνταψε» «επίτηδες πάνω στον κάδο με τα σκουπίδια και χύθηκαν όλα κάτω. Από κει ξεκινήσαμε 5

6 με τα σκουπίδια. Το είχα σχεδιασμένο» (Ν6). Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται δύο νηπιαγωγοί. Παρατήρηση πεδίου: Η νηπιαγωγός ενθαρρύνει τα παιδιά να παρατηρήσουν τον προς μελέτη χώρο (π.χ. το σχολικό κήπο), να προβληματιστούν μέσα από κατάλληλες ερωτήσεις και να εκφράσουν τις προτάσεις τους. Την προσέγγιση αυτή χρησιμοποιούν δύο νηπιαγωγοί. Όπως προκύπτει από τα παραπάνω οι νηπιαγωγοί επιχειρούν να προσανατολίσουν τα παιδιά στο θέμα του προγράμματος ΠΕ εφαρμόζοντας επικοινωνιακές - βιωματικές διαδικασίες. Οι προσεγγίσεις αυτές συνάδουν με τις παιδαγωγικές αρχές της Π.Ε. (UNESCO 1977). Δραστηριότητες που εφαρμόζονται στο πλαίσιο των ΠΠΕ: είδος και σχεδιασμός Από την ανάλυση των απαντήσεων αναφορικά με το είδος των δραστηριοτήτων που υλοποιούνται στο πλαίσιο των ΠΠΕ, προκύπτει ότι οι νηπιαγωγοί προσεγγίζουν τα θέματα μέσα από: α) τα εικαστικά (n=8), β) τη δραματοποίηση, το θεατρικό παιγνίδι και το κουκλοθέατρο) (n=8), γ) την αφήγηση ιστοριών (n=6) και τα δ) παιγνίδια προσομοίωσης (n=2). Αναφορικά με το είδος των δραστηριοτήτων, τα εικαστικά φαίνεται να συγκεντρώνουν την προτίμηση όλων των νηπιαγωγών και περιλαμβάνουν ζωγραφική και κατασκευές. Μέσα από τις δραστηριότητες αυτές οι νηπιαγωγοί δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να εκφράσουν τις εμπειρίες τους για ζητήματα που είτε συζητήθηκαν στη διάρκεια σχετικών ΠΠΕ είτε παρατήρησαν στο πεδίο, εκτός σχολικής αίθουσας. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει μία νηπιαγωγός: "Δραστηριότητες ζωγραφικής όπου μπορούν να εκφραστούν τα παιδιά και να σου πουν τι εννοούν αυτά μολυσμένο (μη δόκιμος όρος, χρησιμοποιείται αντί του ρύπανση) ή κατεστραμμένο περιβάλλον... Φτιάξαμε την «κυρία μόλυνση» με μαύρη σακούλα απορριμμάτων που ήθελε να τα καταστρέψει όλα" (Ν1), Η αφήγηση ιστοριών (n=6) χρησιμοποιείται επίσης από όλες σχεδόν τις νηπιαγωγούς. Όπως οι ίδιες δηλώνουν διαβάζουν σχετικές με το πρόγραμμα ιστορίες, παραμύθια, μύθους και ποιήματα που φέρνουν οι ίδιες και τα παιδιά από το σπίτι τους. Η δραματοποίηση, το θεατρικό παιγνίδι και το κουκλοθέατρο συγκεντρώνουν επίσης των προτίμηση όλων των ερωτώμενων. Συνήθως δραματοποιούνται τα τραγούδια, τα ποιήματα, οι μύθοι ή οι ιστορίες που αναφέρονται παραπάνω. "Μια από τις δραματοποιήσεις που κάναμε ήταν το τραγούδι «η γερακίνα», το οποίο το παρουσιάσαμε και στο τέλος στην εκδήλωση που κάναμε όλα τα σχολεία που ασχολήθηκαν με ΠΕ" (N3). Τα παιγνίδια προσομοίωσης εφαρμόζονται από δύο μόνο νηπιαγωγούς οι οποίες τα θεωρούν σημαντικά καθώς όπως εξηγεί η μια από αυτές, "το παιδί μπορεί να μπει στο ρόλο του γλάρου που δεν μπορεί να περπατήσει στην παραλία επειδή έχει πετρέλαιο, να μπει στο ρόλο του ελαφιού που το δάσος του κάηκε και τώρα που θα κάνει τη φωλίτσα του Αντιλαμβάνονται περισσότερο όταν παίρνουν το ρόλο κάποιου, όταν βιώνουν τέτοιες καταστάσεις" (Ν6). Τέλος, στο πλαίσιο της ερώτησης αυτής, όλοι οι ερωτώμενοι δήλωσαν ότι κάνουν επισκέψεις σε χώρους εκτός της σχολικής αίθουσας - μελέτη πεδίου (n=8) όπου αναπτύσσουν ποικίλες δραστηριότητες. Τα πεδία αυτά αποτελούν στην συντριπτική τους πλειοψηφία συστατικά του φυσικού περιβάλλοντος (δάσος, ποτάμι, ακρογιαλιά) καθώς, όπως αναφέρθηκε παραπάνω) τα θέμα των ΠΠΕ που εφαρμόζουν αφορούν ως επί το πλείστο στο φυσικό περιβάλλον. Οι νηπιαγωγοί που τα θέματα των ΠΠΕ τους ήταν ο σχολικός κήπος ή τα σκουπίδια και η ανακύκλωση, έκαναν αντίστοιχα επισκέψεις στην ευρύτερη περιοχή του σχολείου -για την παρατήρηση κήπων - καθώς και το σκουπιδότοπο της περιοχής τους. Η ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε χώρους εκτός σχολικής αίθουσας δείχνει ότι οι νηπιαγωγοί αναγνωρίζουν τη σημασία του εξωτερικού χώρου στην υλοποίηση των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης (Palmberg and Kuru 2000, Reading and Tavern 1996). 6

7 Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων Όπως προαναφέρθηκε, το ενδιαφέρον της έρευνας εστιάστηκε και στο σχεδιασμό των δραστηριοτήτων που αναφέρουν οι νηπιαγωγοί. Ειδικότερα διερευνήθηκε ο τρόπος με τον οποίο οι νηπιαγωγοί σχεδιάζουν τις δραστηριότητες αυτές και ο βαθμός συμμετοχής των παιδιών στο σχεδιασμό τους καθώς η αυτενέργεια, η πρωτοβουλία αλλά και τα ενδιαφέροντα των παιδιών αποτελούν βασικές αρχές της παιδαγωγικής της ΠΕ. Από την ανάλυση των απαντήσεων των νηπιαγωγών προκύπτουν τρεις τάσεις που διαμορφώνουν ισάριθμες κατηγορίες: α) σχεδιασμός από την νηπιαγωγό και εμπλοκή των παιδιών στην τελική διαμόρφωσή τους (n=4), β) σχεδιασμός αποκλειστικά από τον νηπιαγωγό (n=3) και γ) σχεδιασμός από τον νηπιαγωγό λαμβάνοντας υπόψη τα ενδιαφέροντα των παιδιών (n=5). Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει τους νηπιαγωγούς οι οποίοι προγραμματίζουν δραστηριότητες και στη συνέχεια εμπλέκουν ενεργά τα παιδιά στην τελική τους διαμόρφωση. Οι νηπιαγωγοί αυτοί είτε παρέχουν τη δυνατότητα στα παιδιά να επιλέξουν αυτό με το οποίο θα ασχοληθούν ανάμεσα σε διάφορα προτεινόμενα θέματα είτε οι ίδιοι προσαρμόζουν τις δραστηριότητες τους στα ενδιαφέρονται που εκδηλώνονται στην πορεία του ΠΠΕ: "... χωριζόμαστε σε ομάδες. Κάθε ομάδα αναλαμβάνει κάτι. Βέβαια πρώτα θα διαλέξει το κάθε παιδί τι μπορεί να κάνει, γιατί ο καθένας συμμετέχει σύμφωνα με τις δυνατότητές του" (Ν2). "Συνήθως μαζί με τα παιδιά. Όταν τα παιδιά είναι μέσα σ αυτή τη διαδικασία, σε οδηγούν στα δικά τους ενδιαφέροντα που μπορεί ούτε να τα φαντάζεσαι. Γιατί μπορεί εγώ να έχω στο μυαλό μου ότι είναι καλό να κάνω εκείνο, και το ενδιαφέρον των παιδιών να είναι τελείως διαφορετικό" (Ν1). β) Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι νηπιαγωγοί οι οποίοι σχεδιάζουν οι ίδιοι τις δραστηριότητες των ΠΠΕ: "Τις δραστηριότητες τις σχεδίαζα και τις προγραμμάτιζα εγώ. Έκανα δηλ. ένα σχεδιασμό του προγράμματος ως εξής: Το κεντρικό θέμα ήταν το νερό. Αυτό το χώριζα σε κάποια επιμέρους θέματα ανάλογα με τις πληροφορίες που είχα πάρει από τα ερωτηματολόγια και μ αυτά που ήθελα να μάθουν τα παιδιά. Κάθε φορά που ολοκληρώνονταν μια επιμέρους ενότητα, όπως π.χ. οι ιδιότητες του νερού, ή ο κύκλος του νερού κάναμε συνήθως μια δραματοποίηση ή θεατρικό παιχνίδι σχετικά με το θέμα που δουλέψαμε" (Ν3). γ) Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι νηπιαγωγοί οι οποίοι σχεδιάζουν τις δραστηριότητες των ΠΠΕ ανάλογα με τα ενδιαφέροντα των παιδιών και τα δικά τους. "Πάντα με τα ενδιαφέροντα των παιδιών αλλά παίζει σημαντικό ρόλο και η δική μου η συμμετοχή. Δηλαδή αν μου ρθει μία ιδέα η οποία μ έχει τρελάνει εμένα θα την κάνω. Μπορεί να μην είναι τόσο καλή η ιδέα, να μη την έχω δουλέψει τόσο καλά από τον ενθουσιασμό μου και να είναι αποτυχία! Στην αρχή αποφάσισα μόνη μου και κάποια πράγματα δεν γίνανε απ αυτά που είχα σχεδιάσει εγώ και έγιναν κάποια άλλα που βγήκαν από τα παιδιά" (Ν6). Μέθοδος project Στη διάρκεια της συζήτησης με τους ερωτώμενους έγινε προσπάθεια να διερευνηθεί ο βαθμός εφαρμογής της μεθόδου project για την υλοποίηση των ΠΠΕ καθώς στο πλαίσιο της ενισχύεται η αυτο-έκφραση και η αυτενέργεια και ενθαρρύνεται το παιδί στην ανάληψη πρωτοβουλιών και δράσεων, δεξιότητες που επιδιώκονται στο πλαίσιο της ΠΕ (Frey 1986, Helm and Katz 2002). Από την ανάλυση των σχολίων τους για τη μέθοδο project, φαίνεται ότι οι περισσότεροι νηπιαγωγοί συντάσσονται με το ρεύμα υπέρ των «σχεδίων εργασίας» (project) στην προσχολική ηλικία που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα κατά την τελευταία δεκαετία (Χρυσαφίδης 1994, Ντολιοπούλου 2005, Γρόλλιος 2005). Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι αντιλαμβάνονται το project ως ένα «γόνιμο» εργαλείο που τους επιτρέπει να συντροφέψουν τα παιδιά στο δρόμο προς την έρευνα και την τελική ανακάλυψη της γνώσης, φαίνεται να συγχέουν τόσο το ρόλο του μέσα στο αναλυτικό πρόγραμμα όσο και τον τρόπο οργάνωσης και εφαρμογής του. Η 7

8 σύγχυση αυτή θα μπορούσε να αποδοθεί στις ποικίλες απόψεις που επικρατούν αναφορικά με τη μέθοδο αυτή (Μπιρμπίλη 2005). "Έτσι το ξεκίνησα τουλάχιστον (με project). Αλλά για να πω την αλήθεια, κι εγώ όταν το ξεκίνησα πέρυσι, δεν μπορώ να πω ότι είχα ξεκαθαρισμένο μέσα μου τι είναι το project. Έκανα μια προσέγγιση του τι ξέρουν τα παιδιά, αλλά μετά δε μπορώ να πω ότι είχα το πλάνο του project μπροστά μου και ότι έλεγε το έκανα. Γιατί στο νηπιαγωγείο είμαστε πιο ευέλικτοι. Όλα μπορούμε να τα εντάξουμε στο πρόγραμμα. Το άφηνα λοιπόν και προχωρούσε ομαλά χωρίς κανένα άγχος., μετά στη καταγραφή του έδωσα μια μορφή ακολουθώντας τα στάδια του project. Αλλά στη πράξη πολλά πράγματα ήταν εκτός. Δε μπορώ να πω ότι ήταν λάθος ή ότι ήταν άσχετα. Πήγαινα δηλ. ανάλογα με τα παιδιά, αλλά όταν έβλεπα ότι κάποια πράγματα ξεφεύγουν τα επανέφερα (Ν4). "Το χρησιμοποιείς το project, όπου βγαίνει. Από κει και ύστερα το εντάσσω, όπου με παίρνει. Αφού μπορώ να το χρησιμοποιήσω παντού (Ν5). "Εγώ δηλ. έκανα το νέο αναλυτικό πρόγραμμα ή παράλληλα αυτό το project για το νερό. Το project το προσάρμοσα στο αναλυτικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου. Project σημαίνει ότι θα δεις το θέμα αυτό από όλες τις πλευρές. Μπορεί κάποιες μέρες να κάνεις ορισμένες δραστηριότητες για να προχωρήσεις το πρόγραμμα περιβαλλοντικής, αλλά αυτές οι δραστηριότητες δεν σε δεσμεύουν καθόλου. Όταν π.χ. θέλεις να κάνεις μαθηματικά, τα κάνεις μέσα στο project. Ας πούμε ήταν Άνοιξη και ήθελα να κάνω τους αριθμούς, μπορούσα να το προσαρμόσω. Το μόνο έτσι «λεπτό σημείο» είναι το «πως θα το κάνεις». Εκεί νομίζω ότι πρέπει να δώσουμε προσοχή. Γιατί την «ύλη» ας πούμε που έχουμε να διδάξουμε στο νηπιαγωγείο μπορείς να την περάσεις ή περιβαλλοντική κάνεις ή αγωγή υγείας ή με οποιαδήποτε άλλα προγράμματα"(ν3). "Εμένα δε μ αρέσει η λέξη project. Εγώ θεωρώ ότι τώρα εκ των υστέρων έρχονται να μας βάλουν έναν όρο στα πράγματα που εμείς κάναμε πάντα. Δεν μπορείς να δουλέψεις στο νηπιαγωγείο, αν δε δουλέψεις διαθεματικά και διεπιστημονικά. Τα παιδιά θα χωριστούν σε ομάδες με τη δικιά της υπευθυνότητα η καθεμιά. Στο τέλος ενώνουμε οτιδήποτε έχει μαζευτεί και βγάζουμε το υλικό μας. Πάντα έτσι δουλεύουμε στο νηπιαγωγείο. Γιατί λοιπόν πρέπει να χρησιμοποιήσω τη λέξη project για κάτι που το θεωρώ ότι είναι η δουλειά μου όλα τα χρόνια; " (Ν2). Σύνδεση του προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με το υπόλοιπο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου Από την ανάλυση των απαντήσεων στο ερώτημα που αφορούσε στη σύνδεση των προγραμμάτων ΠΕ με το υπόλοιπο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου προκύπτει ότι, τα προγράμματα που υλοποίησαν αποτέλεσαν για τους μισούς από τους ερωτώμενους, πλαίσιο για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων από άλλα γνωστικά αντικείμενα του προγράμματος του νηπιαγωγείου. Με άλλα λόγια, όλοι οι ερωτώμενοι επεδίωξαν τη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης σχεδιάζοντας και εφαρμόζοντας δραστηριότητες που αφορούν σε άλλα γνωστικά αντικείμενα. Συγκεκριμένα, οι νηπιαγωγοί του δείγματος, υποστηρίζουν ότι δεν ξεχωρίζουν το ΠΠΕ από το υπόλοιπο αναλυτικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου, αλλά είτε το εντάσσουν στο αναλυτικό πρόγραμμα είτε προσαρμόζουν το αναλυτικό πρόγραμμα σε αυτό της ΠΕ. Σύμφωνα με τις δηλώσεις τους, το αναλυτικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου, πλούσιο σε βιωματικές εμπειρίες συνάδει με τη φιλοσοφία των ΠΠΕ. Στα αποσπάσματα που ακολουθούν, αναδεικνύονται οι απόψεις των ερωτώμενων αναφορικά με τη σύνδεση του ΠΠΕ με το υπόλοιπο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου και τη διαθεματικότητα: "Δεν μπορείς να δουλέψεις στο νηπιαγωγείο, αν δε δουλέψεις διαθεματικά και διεπιστημονικά. Δεν το ξεχωρίζω το πρόγραμμα περιβαλλοντικής από το υπόλοιπο πρόγραμμα. Είναι ένα όλο. Η Π.Ε. δεν είναι ωρολόγιο πρόγραμμα είναι αίσθηση, είναι αναπνοή, είναι αέρας. Τα παιδιά αναπνέουν αυτή την αίσθηση. Από κει αρπάζεσαι και μπλέκεις αυτό στο πρόγραμμα το υπόλοιπο" (Ν2). " Το πρόγραμμα του νηπιαγωγείου δεν είναι κάτι ξεχωριστό από το πρόγραμμα ΠΕ. Η Π.Ε. είναι ένα project όπως όλα τα άλλα. Μέσα απ αυτό το πρόγραμμα μπορείς να κάνεις και δραστηριότητες γλώσσας, μαθηματικών, εικαστικών, ότι θέλεις. Είναι άλλωστε τόσο ευέλικτο το 8

9 πρόγραμμα του νηπιαγωγείου, που δεν νομίζω ότι δημιουργείται κάποιο πρόβλημα σε σχέση με το τι θα κάνεις και πότε θα το κάνεις. Εγώ δηλ. έκανα το Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα ή παράλληλα αυτό το project για το νερό. Το project το προσάρμοσα στο αναλυτικό Πρόγραμμα του νηπιαγωγείου" (Ν3). "Δεν είναι ξέχωρο (το ΠΠΕ με το αναλυτικό πρόγραμμα). Όλα λειτούργησαν μέσα απ αυτό. Δεν έκανα τίποτα άλλο. Έκανα μόνο το πρόγραμμα περιβαλλοντικής. Όλα τα άλλα που λέγαμε π.χ. σήμερα έχουμε ψυχοκινητική, μαθηματικά κ.τ.λ. δεν τα είχα έτσι πια". (Ν4). "Δεν το ξεχωρίζω (το ΠΠΕ από το αναλυτικό) το ένα μπαίνει στο άλλο και αλληλοσυμπληρώνονται. Εξάλλου η ίδια η δομή και η λειτουργία του νηπιαγωγείου είναι πολύ κοντά στη φιλοσοφία της ΠΕ και μπορεί να ενσωματωθεί σε όλους τους τομείς της ανάπτυξης του αναλυτικού προγράμματος. Γιατί το αναλυτικό πρόγραμμα του νηπιαγωγείου είναι ευέλικτο και πλούσιο σε βιωματικές εμπειρίες" (Ν7). Στο παραπάνω πλαίσιο, εφαρμόζονται δραστηριότητες που αφορούν στα μαθηματικά, τις φυσικές επιστήμες και τη γλώσσα, όπως π.χ. πειράματα για τις ιδιότητες του νερού, για τον κύκλο του νερού, τη βροχή, τα χαρακτηριστικά των φυτών και των ζώων, την ανάπτυξη των φυτών, δραστηριότητες ανάγνωσης και γραφής, κατασκευής βιβλίων με τη χρήση ζωγραφιών των παιδιών ενώ αναπτύσσεται το λεξιλόγιο των παιδιών, δραστηριότητες μαθηματικών σχετικά με τη διατήρηση της ποσότητας, τη διάταξη κλπ. Όπως προκύπτει από τα παραπάνω, η προοπτική της διαθεματικότητας που αποτελεί τη σύγχρονη πρόταση του νέου αναλυτικού προγράμματος στο νηπιαγωγείο (ΔΕΠΠΣ) φαίνεται να υιοθετείται σε ένα βαθμό από τους νηπιαγωγούς οι οποίοι συνδέουν το ΠΠΕ με το υπόλοιπο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου. Τα οφέλη των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται και συζητούνται οι απόψεις των νηπιαγωγών για τα οφέλη από την εφαρμογή ΠΠΕ στο νηπιαγωγείο. Όπως προκύπτει από την ανάλυση των απαντήσεων τους, τα οφέλη από την εφαρμογή ΠΠΕ συνίστανται: α) στην αλλαγή συμπεριφοράς των παιδιών, β) στην ανάπτυξη δεξιοτήτων από τα παιδιά, γ) στο άνοιγμα του σχολείου στην κοινότητα και δ) στην εμπλοκή των γονιών. Οι κατηγορίες αυτές αναπτύσσονται στη συνέχεια. α) Αλλαγή συμπεριφοράς των παιδιών Σύμφωνα με τα λεγόμενα τους, όλοι οι νηπιαγωγοί ενώ (εκτός από μία από αυτές που εμφανίζεται διστακτική) δηλώνουν πως βλέπουν αλλαγές στη συμπεριφορά των παιδιών στη διάρκεια όλης της σχολικής χρονιάς που εξελίσσεται το ΠΠΕ. Μερικές από αυτές (n=3), οι οποίες είχαν την ευκαιρία να παρατηρήσουν μετά από καιρό τα παιδιά τα οποία ασχολήθηκαν στο νηπιαγωγείο με ΠΠΕ, αναφέρονται σε μακροπρόθεσμες αλλαγές στη συμπεριφορά των παιδιών. "'Άλλαξε η συμπεριφορά τους. Προβληματίζονταν όταν έβλεπαν το μπαμπά τους να πλένει το αυτοκίνητο και ν αφήνει το λάστιχο να τρέχει και το σχολιάζανε αρνητικά. Ή κάνανε παρατήρηση στη μαμά τους όταν έπλενε την αυλή και ξόδευε πολύ νερό. Προσέχανε όταν πλένουν τα δόντια τους να μην τρέχει η βρύση. Τέτοια στοιχεία δηλ. πήγανε στο σπίτι μέσα από το πρόγραμμα αυτό. Αυτά μου τα λέγανε μετά οι μαμάδες. Ευαισθητοποιήθηκαν δηλ. τόσο τα παιδιά, όσο και οι γονείς για την εξοικονόμηση του νερού στις καθημερινές δουλειές αλλά και στη προστασία από τη ρύπανση των ποταμών, των ακτών κ.λ.π." (N3). "Τώρα απέκτησαν μια άλλη στάση απέναντι στα φυτά, στα έντομα, ακόμα και στο σκουλήκι. Εκεί που σκάβαμε βρήκαμε ένα σκουλήκι και κάποιος είπε «να το σκοτώσουμε κυρία». Τους έβαλα όμως ένα ερώτημα, «πώς βρέθηκε εκεί πέρα;» «τι κάνει;» Ψάξαμε σε βιβλία, βρήκαμε πληροφορίες, και μετά τα βλεπες μόλις βλέπανε κανένα σκουλήκι προσέχανε μην το πατήσουνε". (Ν4) "Μαθαίνανε κάτι και θέλανε να το μεταδώσουν πρώτα-πρώτα ακόμα και στους μπαμπάδες και στις μαμάδες, κάνανε τις παρατηρήσεις τους, δηλαδή, παίρνανε έναν άλλο ρόλο, ότι αρχίζανε και παίρνανε έναν ρόλο του μεγάλου". (Ν8) 9

10 Δύο από τις νηπιαγωγούς αναφέρονται στη μακροπρόθεσμη επίδραση των προγραμμάτων στα παιδιά, δίνοντας τα παρακάτω παραδείγματα: "Βλέπω πολλές αλλαγές και μου κάνει εντύπωση που τις βλέπω και πολλά χρόνια μετά. Δηλ. όταν συναντάω παιδιά μετά από χρόνια διαπίστωνα ότι θυμούνται αυτά τα πράγματα και λένε ότι έχουν γίνει τρόπος ζωής" (Ν2). "( ) στη Λήμνο, με τις δραστηριότητες εκείνες που γίνανε τη χρονιά , με θέμα τα πουλιά, τρία χρόνια μετά πηγαίνοντας για διακοπές, συναντώντας τους μαθητές μου, άκουσα: Κυρία είδαμε αυτό και ο τάδε βρήκε ένα πουλάκι σκοτωμένο, δηλαδή βλέπεις ότι τρία χρόνια μετά, κάτι θυμούνται, έχουν μάθει να παρατηρούν" (Ν6). Μόνο μία νηπιαγωγός φαίνεται να είναι διστακτική όσον αφορά το χρόνο που χρειάζεται για να δει κανείς αλλαγές στην συμπεριφορά των παιδιών λόγω της συμμετοχής τους σε ΠΠΕ, των προγραμμάτων στα οποία συμμετέχουν, θεωρώντας πως για να εμπεδωθούν οι αλλαγές αυτές χρειάζεται ενασχόληση με την ΠΕ για πολλά χρόνια. "Εγώ πιστεύω ότι για να δεις τις αλλαγές χρειάζεται ένα βάθος χρόνου"(ν1) β) Ανάπτυξη δεξιοτήτων από τα παιδιά Οι νηπιαγωγοί υποστηρίζουν ότι μετά την εκπόνηση των προγραμμάτων παρατηρούν και μια σειρά δεξιότητες-ικανότητες που τα παιδιά πήραν από τη «θητεία» τους στην ΠΕ. Κάποιες αναφέρουν τη δημιουργικότητα, την παρατηρητικότητα και την ικανότητα των παιδιών να συνεργάζονται και να παράγουν ομαδικές εργασίες: "Πίστευαν (τα παιδιά) πως μπορούν με οτιδήποτε να φτιάξουν οτιδήποτε. Κι αυτό, εγώ, το θεωρώ δημιουργικότητα." (Ν6) "Έμαθαν να δουλεύουν σε ομάδες και γενικά να σέβονται τη γνώμη του άλλου." (Ν7) "Κατ αρχήν έμαθαν να δουλεύουν ομαδικά και να συνεργάζονται ( ). Είδαν ότι σε όλα, στη συγκέντρωση πληροφοριών, τις κατασκευές, η ομαδική δουλειά αποδίδει περισσότερο. Επίσης έμαθαν να παρατηρούν." (Ν1) "Μάθανε τα παιδιά να δουλεύουνε με ένα τρόπο, ο οποίος τρόπος τους έμεινε, μεταγενέστερα προχώρησε πολύ πιο απλά. Αφού κάποια στιγμή ξεχνούσαμε να κάνουμε ένα βήμα σ αυτό που κάναμε, κάποια παιδιά έλεγαν ας πούμε, «κύριε αυτό ήταν να το κάνουμε και δεν το κάναμε» ή «κύριε δεν θα χωριστούμε σε ομάδες;» ή «κύριε δεν θα ψάξουμε να βρούμε τα βιβλία;». Δηλαδή αυτός ο τρόπος έμεινε, και όταν μετά έγινε κάτι άλλο, μπορώ να πω ότι τον κατέκτησαν αυτόν τον τρόπο. Αυτόν τον διαφορετικό τρόπο που δουλέψαμε, τον ομαδοσυνεργατικό" (Ν8). γ) Το άνοιγμα του σχολείου στην κοινότητα Όπως τονίζουν οι νηπιαγωγοί, μέσα από τα προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης τα παιδιά ανέλαβαν πρωτοβουλίες που τα έφεραν σε επαφή με τους φορείς της κοινότητας τους. Το πιο σημαντικό για αυτές φαίνεται να είναι το γεγονός ότι αυτά που βιώσαν τα παιδιά μπόρεσαν να τα κάνουν προτάσεις προς την πολιτική εξουσία, μαθαίνοντας έτσι και βασικές έννοιες των κοινωνικών επιστημών όπως την ενεργητική συμμετοχή στα κοινά και τη δραστηριοποίηση για την επίλυση προβλημάτων. "Μόνα τους λοιπόν προτείνανε να πάμε στον πρόεδρο. Βέβαια τον ήξεραν. Ήταν οικείο πρόσωπο γιατί ερχόταν συχνά στο σχολείο. Γράψαμε λοιπόν μια επιστολή όπου έλεγαν ότι ήθελαν τα πάρκα καθαρά, και προτείνανε να μπουν κάδοι σκουπιδιών" (Ν4). "Ναι, δικές τους προτάσεις γράψανε. Ο καθένας πρότεινε κάτι δικό του ( )Π.χ. μέσα απ τη ζωγραφική μπορούν να προτείνουν πως θα ήθελαν να είναι ο χώρος στο διπλανό παρκάκι, ή η αυλή του σχολείου τους. Μπορούν ν αποφασίζουν για κάτι τέτοιο κι αυτό είναι σημαντικό" (Ν1). Συμπεράσματα Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας υποδεικνύουν τις ακόλουθες τάσεις: 10

11 Η εφαρμογή της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στο νηπιαγωγείο προσανατολίζεται κυρίως στη γνωριμία των παιδιών με το φυσικό περιβάλλον καθώς τα θέματα που οι νηπιαγωγοί επιλέγουν αφορούν περισσότερο στο φυσικό και λιγότερο στο ανθρωπογενές περιβάλλον. Στο πλαίσιο των ΠΠΕ αναπτύσσονται δραστηριότητες που δίνουν τη δυνατότητα στα παιδιά να εκφραστούν, να αποκτήσουν γνώσεις και τα παιδιά εμπλέκονται σε ένα βαθμό στη διαμόρφωση των δραστηριοτήτων αυτών. Τα προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης αποτελούν πλαίσιο για την ικανοποίηση της ανάγκης των παιδιών για ενεργοποίηση καθώς παρέχονται ευκαιρίες και δυνατότητες για βιωματική προσέγγιση της γνώσης και την ανακάλυψη καθώς και την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης του παιδιού. Το περιβάλλον αποτελεί πεδίο απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων, αλλά και ανάπτυξης ενδιαφέροντος και εκτίμησης. Οι νηπιαγωγοί που εφαρμόζουν ΠΠΕ έχουν την τάση να τα συνδέουν με το υπόλοιπο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου επιχειρώντας την ανάπτυξη της διαθεματικότητας. Παρά το γεγονός ότι η μέθοδος project αποτελεί δημοφιλή μέθοδο για την υλοποίηση ΠΠΕ τα σχόλια των ίδιων των νηπιαγωγών δείχνουν ότι δεν είναι ξεκαθαρισμένες οι βασικές αρχές και η δομή της. Η θεματολογία των ΠΠΕ στο νηπιαγωγείο εστιάζεται κυρίως σε ζητήματα που αφορούν στο φυσικό περιβάλλον. Η τάση αυτή πιθανώς να μην οφείλεται στη σύγχυση ανάμεσα στο περιβάλλον και τη φύση που αναφέρεται αλλού (Flogaitis and Agelidou 2003, Flogaitis et al. 2005), καθώς ανάμεσα στα θέματα των ΠΠΕ που υλοποιούνται περιλαμβάνονται η ανακύκλωση, η ρύπανση και η εξοικονόμηση νερού που αφορούν στο ανθρωπογενές περιβάλλον. Ωστόσο, το γεγονός ότι η θεματολογία των ΠΠΕ στην συντριπτική τους πλειοψηφία αφορά στο φυσικό περιβάλλον αποτελεί ένα σημείο προβληματισμού. Και αυτό για δύο λόγους, αφενός λόγω της διαγραφόμενης μετεξέλιξης της ΠΕ προς την εκπαίδευση για την αειφορία και το περιβάλλον που εστιάζεται στο ανθρωπογενές περιβάλλον και την ανάδειξη της κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής διάστασης των περιβαλλοντικών προβλημάτων και αφετέρου της αντίφασης (ή και του «παράλογου») οι άνθρωποι που ζουν στις προβληματικές σημερινές πόλεις να "παραβλέπουν" τα σχετικά προβλήματα και να ασχολούνται με τη φύση (Νικολάου 1998). Η τάση αυτή, δεν παρατηρείται μόνο στην ελληνική πραγματικότητα αλλά και στη διεθνή (Agyeman 1998). Χαρακτηριστικές είναι για παράδειγμα οι οδηγίες, που απευθύνονται σε εκπαιδευτικούς της προσχολικής ηλικία στην Αμερική όπου απουσιάζουν παντελώς θέματα ενέργειας, ορθολογικής διαχείρισης φυσικών πόρων, δομημένου περιβάλλοντος και κοινωνικοπολιτικών συσχετίσεων και όπου σχεδόν εξισώνεται η ΠΕ με την διδασκαλία για τη φύση 3 (Wilson 1994). Για την επίτευξη των στόχων της εκπαίδευσης για την αειφορία και το περιβάλλον είναι αναγκαία η ολιστική προσέγγιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων, η διερεύνηση των αλληλεξαρτήσεων και αλληλεπιδράσεων των φυσικών, βιολογικών, κοινωνικών, πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών παραγόντων που τα συνιστούν (Gomez and De Puig 2003, UNESCO 2006, EPA 2006, Φλογαΐτη 2006). 3 Είναι χαρακτηριστικό της διαφοράς νοοτροπίας αλλά και της ισχύος της επικρατούσας κυρίαρχης άποψης (περιβαλλοντική εκπαίδευση = εκπαίδευση για τη φύση) πως το βιβλίο αυτό της Wilson (1994) έτυχε διακρίσεων από ακαδημαϊκούς και χαρακτηρίστηκε ως διακεκριμένο (outstanding). Οι οδηγίες αυτές, που σημειωτέον η ίδια η Wilson αναφέρει πως αποτελούν σύνθεση από μια πλειάδα άλλων σχετικών δημοσιεύσεων, αναφέρονται στην ομορφιά του φυσικού κόσμου, στην έννοια της ποικιλότητας και της αλληλεξάρτησης στον κόσμο της φύσης, στην εκτίμηση και σεβασμό για την ακεραιότητα του φυσικού κόσμου, στην κατανόηση του γεγονότος πως είμαστε μέρος του φυσικού κόσμου, στη δυνατότητα συνεισφοράς στην ευημερία του πλανήτη Γη και στην κατανόηση του πως διάφορα είδη ρύπανσης βλάπτουν το φυσικό περιβάλλον. 11

12 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Agyeman, J. (1998), Teaching urban nature at Key Stage 2 in England: Looking at what is there, not at what ecologists say should be there, Environmental Education Research, 4(2), Cohen, L., Manion, L. (1980), Research methods in education. London: Routledge 3. Γεωργόπουλος, Α., Δημητρίου, Α., Μπιρμπίλη, Μ. (2006), Παράμετροι των προσωπικών θεωριών των νηπιαγωγών για την περιβαλλοντική εκπαίδευση, (υπό δημοσίευση) 4. Γρόλλιος, Γ. (2005), Πλευρές της ιστορίας της μεθόδου project, στο Α. Γεωργόπουλος (επιμ.), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Ο νέος πολιτισμός που αναδύεται, Αθήνα: Gutenberg 5. Δασκολιά, Μ. (2004), Θεωρία και πράξη στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Οι προσωπικές θεωρίες των εκπαιδευτικών. Αθήνα: Μεταίχμιο. 6. Δημητρίου, Α., Ζαχαριάδου, Ε. (2005), Εκπαιδευτικοί και περιβαλλοντική εκπαίδευση: το παράδειγμα των εκπαιδευτικών που υπηρετούν σε σχολεία της Α' θμιας εκπαίδευσης στο Ν. Έβρου. 1o Συνέδριο Σχολικών Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Τμήμα Περιβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τόμος Α, , Κορινθία 7. Dimitriou, A. (2005), Kindergarten and primary school student teachers' conceptions of environment, 3rd World Environmental Education congress, 2-6 October, Torino-Italy (in press) 8. Environmental Protection Agency (2006), Learning for sustainability, 9. Flogaitis, E., Daskolia, M. and Liarakou, G. (2005), Greek Kindergarten teachers' practice in environmental education. Early Childhood Research, 3(3), Flogaitis, E., Agelidou, E. (2003), Kindergarten teachers' conceptions about nature and the environment. Environmental Education Research, 9 (4), Frey, K. (1986), Η μέθοδος project. Θεσσαλονίκη: Αφοι Κυριακίδη. 12. Gomez, M., De Puig, I. (2003), Ecodialogo, environmental education and philosophical dialoque. Thinking: The journal of philosophy for children, 16(4), Helm, J. H., Katz, L. (2002), Μέθοδος Project και προσχολική εκπαίδευση. Μικροί ερευνητές. Αθήνα: Μεταίχμιο 14. Μπιρμπίλη, Μ. (2005), Η μέθοδος project στο νηπιαγωγείο: από τη θεωρία στην πράξη, στο Α. Γεωργόπουλος (επιμ.), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Ο Νέος Πολιτισμός που Αναδύεται, , Αθήνα: Gutenberg 15. Νικολάου, Κ. (1998), Η αναγκαιότητα θεματικού αναπροσανατολισμού της Π.Ε., Για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, 13-14, Ντολιοπούλου, Ε. (2005), Η Βιωματική Προσέγγιση της Μάθησης ως Εκπαιδευτική Διαδικασία, στο Α. Γεωργόπουλος (επιμ.), Περιβαλλοντική Εκπαίδευση: Ο νέος πολιτισμός που αναδύεται, , Αθήνα: Gutenberg 17. Palmer, J., Suggate J. (1996), Influences and experiences affecting the proenvironmental behaviour of educators. Environmental Education Research, 2, Palmberg, I. E., Kuru, J. (2000), Outdoor activities as a basis for environmental responsibility, Journal of Environmental Education, 31/4, Reading, J., Tavern, G. (1996), Outdoor Classrooms: the learning links, Green Teacher, 47, Robson, C. (1993), Real World Research: A resource for social scientists and practitioner-researchers. Oxford: Blackwell 21. Σκαναβή, Κ., Πετρενίτη, Β. και Γιαννοπούλου, Κ. (2005), Σχολιασμός μοντέλων περιβαλλοντικά υπεύθυνης συμπεριφοράς, Σύγχρονη Εκπαίδευση, 142, Tilbury, D. (1994), The critical learning years for environmental education, in R. A. Wilson (ed.), Environmental Education at Early Childhood Level, 11-13, Washington, DC: North American Association for Environmental Education. 23. Φλογαΐτη, Ε. (2006), Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα 12

13 24. Χρυσαφίδης, Κ. (1996), Βιωματική-επικοινωνιακή διδασκαλία: Η εισαγωγή της μεθόδου project στο σχολείο, Αθήνα: Gutenberg 25. UNESCO (1977), Intergovernmental Conference on Environmental Education, Tbilisi, USSR, Final Report 26. UNESCO (2006), United Nations Decade of Education for Sustainable Development, ), 27. ΥΠ.Ε.Π.Θ. (2001), Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.), 28. Wilson, R. A. (1994), Environmental Education at Early Childhood Level, in R. A. Wilson (ed.), Environmental Education at Early Childhood Level, 37-38, Washington, DC: North American Association for Environmental Education 13

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ Α' ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ Ν.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ Α' ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ Ν. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΝ ΣΕ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ Α' ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ Ν. ΈΒΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Α. 1, και ΖΑΧΑΡΙΑΔΟΥ Ε. 1 1 Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Β ΑΘΗΝΑΣ

ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Β ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Β ΑΘΗΝΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ Πετρίδου Βαρβάρα Υπ. Π.Ε. Και Ξενίας Παντελής Υπ. Α.Υ. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ Θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003).

Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003). Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών για το Νηπιαγωγείο (2003). Δ.Ε.Π.Π.Σ. : Οργανωμένο σύστημα εργασίας, το οποίο σκιαγραφεί τι πρέπει να μάθουν τα παιδιά, τις διαδικασίες με τις οποίες επιτυγχάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Δράση Teachers 4 Europe

Εκπαιδευτική Δράση Teachers 4 Europe Εκπαιδευτική Δράση Teachers 4 Europe «Κάνε τη Διαφορά! Δράσεις κατά του ρατσισμού και υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο περιβάλλον της Ε.Ε.» Ζερβού Κυριακή ΠΕ 70 Δασκάλα/ΠΕ 13 Νομικός 6 ο Διαπολιτισμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 Νηπιαγωγεία που συμμετέχουν: 9 ο 2/θέσιο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κατερίνης 22 ο 2/θέσιο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης 9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14 Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης Διάρκεια προγράμματος -Συμμετοχή Διάρκεια: Μάρτιος - Ιούνιος 2014 Συμμετοχή : 2 μεικτά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 4: Παραδείγματα οργάνωσης δραστηριοτήτων

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 4: Παραδείγματα οργάνωσης δραστηριοτήτων Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 4: Παραδείγματα οργάνωσης δραστηριοτήτων Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 8: Σχεδιασμός Ημερησίων Προγραμμάτων Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να συζητήσουν και να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΠΑ 2015 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Οργάνωση δραστηριοτήτων ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ Ημερομηνίες ΠΑ 2015-2016 Ημερομηνίες ΠΑ Έργο 15-18/3/2016 & 21-24/3/2016 Παρακολούθηση προγράμματος Νηπιαγωγείου 28/3-1/4/2015 & 4-8/3/2015 Θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 6: Η σημασία των ερωτήσεων στην εκπαιδευτική διαδικασία Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 1 η ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ (ΑΛΛΗΛΟ-)ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2012-2013. Διοργάνωση: Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β. Καλοκύρη Παρασκευή 14 - Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας. Α φ ά σ η. Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53

Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας. Α φ ά σ η. Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53 1 ο Δημοτικό Σχολείο Αμπελοκήπων Α Φάση: :Εμείς και η γειτονιά μας Α φάση: Εμείς και η γειτονιά μας 53 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Α φάσης Η βασισμένη στον τόπο εκπαίδευση, έχει ως αντικείμενο μελέτης

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» «Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2016 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Κωνσταντίνα Δ. Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Θέμα: Εφαρμογή των Βιωματικών Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση της πρόθεσης των μαθητών του 1 ου ΕΠΑ.Λ Φλώρινας για συμμετοχή σε δράσεις και προγράμματα ΠΕ για την προστασία του περιβάλλοντος

Διερεύνηση της πρόθεσης των μαθητών του 1 ου ΕΠΑ.Λ Φλώρινας για συμμετοχή σε δράσεις και προγράμματα ΠΕ για την προστασία του περιβάλλοντος Διερεύνηση της πρόθεσης των μαθητών του 1 ου ΕΠΑ.Λ Φλώρινας για συμμετοχή σε δράσεις και προγράμματα ΠΕ για την προστασία του περιβάλλοντος Άννα Δογούλη 1, Ευγενία Φλογαΐτη 2 1. Med, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο-Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Παγκύπριο Κίνημα Εδονόπουλων 3

Παγκύπριο Κίνημα Εδονόπουλων 3 Εισαγωγή Η δράση του Παγκύπριου Κινήματος Εδονόπουλων επικεντρώνεται σε θέματα που σχετίζονται άμεσα με την καθημερινότητα των παιδιών, καθώς επίσης με την προώθηση της συμμετοχής των παιδιών στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Σεντελέ Αικατερίνη, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αξιολόγησα τους μαθητές μου θεωρώντας την αξιολόγηση σαν μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών

5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών 5.34 Αξιοποίηση κοινοτήτων μάθησης στο πλαίσιο προγράμματος προπτυχιακής εκπαίδευσης εν δυνάμει εκπαιδευτικών συντελεστές Σπυρίδων Δουκάκης sdoukakis@rhodes.aegean.gr ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Αιγαίου Μαρία Μοσκοφόγλου-

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης

3 ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης 3 ο Δημοτικό Σχολείο Κατερίνης Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Διαχείριση απορριμμάτων Τα απομεινάρια μιας ημέρας» Μαθητικές Ομάδες των Τμημάτων Ε1, Ε2, Ε3 Παιδαγωγική Ομάδα: Καραναστάση Άννα, Χαϊλατζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σχέδιο Εργασίας με θέμα:«θαλασσα» Υπεύθυνες δασκάλες: Τάπα Σοφία Σαραλιώτη Έφη 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΛΥΒΙΩΝ (ΛΑΓΟΝΗΣΙΟΥ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Το θέμα «θάλασσα» πραγματοποιήθηκε από τις

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Τι είναι περιβάλλον; Το περιβάλλον προσεγγίζεται... ως «πρόβλημα»... ως φυσικός πόρος... ως φύση... ως ο χώρος της καθημερινής μας ζωής... ως ο χώρος της συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Απόψεις εκπαιδευτικών για τις ερευνητικές εργασίες στο Λύκειο με θέματα Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης

Απόψεις εκπαιδευτικών για τις ερευνητικές εργασίες στο Λύκειο με θέματα Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης Απόψεις εκπαιδευτικών για τις ερευνητικές εργασίες στο Λύκειο με θέματα Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης Γωγάκη Ηλιάννα 1, Παπαβασιλείου Βασίλης 2 1.Εκπαιδευτικός, απόφοιτη του ΠΜΣ «Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και ο περιορισμός της χρήσης ενέργειας. Ηλικιακή ομάδα 9-12

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και ο περιορισμός της χρήσης ενέργειας. Ηλικιακή ομάδα 9-12 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Ατμοσφαιρική ρύπανση και ο περιορισμός της χρήσης ενέργειας Ηλικιακή ομάδα 9-12 Φυσική καταστροφή, ηλικιακή ομάδα, γνωστικό αντικείμενο Το σενάριο απευθύνεται σε μαθητές δημοτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: «Ταξίδι στον κόσμο των συναισθημάτων»

Τίτλος: «Ταξίδι στον κόσμο των συναισθημάτων» Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Φλώρινας Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας Σχολικό έτος 2012-13 Εκπαιδευτικός: Αντωνογιάννη Βασιλική Τάξη: Β Εισαγωγή Τίτλος: «Ταξίδι στον κόσμο των συναισθημάτων» Κατά τη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ

11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ 11 ο Νηπιαγωγείο Ασπροπύργου Ελένη Κουντουρά Ελισάβετ Ταουφίκ Παιδαγωγικοί στόχοι του προγράμματος: Ευαισθητοποίηση των νηπίων απέναντι στα αδέσποτα Κατανόηση των δικαιωμάτων/αναγκών/συναισθημάτων των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ Δημοτικό σχολείο Σκύδρας ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Γιούλη Βαϊοπούλου Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου

Γιούλη Βαϊοπούλου Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου 1 Διάρκεια: 14 διδακτικές ώρες Μέθοδος: Διαθεματικό σχέδιο εργασίας (project) Τάξη: ΣΤ Δημοτικού 2 Project: Ένας τρόπος ομαδικής διδασκαλίας, στην οποία συμμετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΗ ΥΛΙΚΟΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΟ ΟΜΗ ΤΙΤΛΟΣ «Ο κύκλος του νερού» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Το σενάριο µάθησης περιλαµβάνει δραστηριότητες που καλύπτουν όλα τα γνωστικά αντικείµενα που προβλέπονται από το ΕΠΠΣ νηπιαγωγείου. Συγκεκριµένα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες. Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες. Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες Μέθοδος Project στις Ερευνητικές Εργασίες Δομή παρουσίασης Θεωρητική παρουσίαση της Μεθόδου Project Εφαρμογές της μεθόδου Project Στάδια-σταθμοί υλοποίησης project Θεωρητική παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία (ΕΠΑ):

Η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία (ΕΠΑ): Η εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία (ΕΠΑ): στόχοι, μέθοδοι, προοπτικές Αναγνωστάκης Σπύρος, Υπεύθυνος - Οικονόμου Κων., Μέλος Π.Ο. ΚΠΕ Κισσάβου Ελασσόνας Επιμορφωτικό Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση , Matrix, Ελληνική έκδοση Matrix Ελληνική Έκδοση Συντάχθηκε από: LMETB Μεταφράστηκε από: CARDET , Matrix Εισαγωγικό Επίπεδο (για μαθητές ηλικίας 12 14 χρονών) Προσωπικό προφίλ ( ) (να θεωρηθούν από τη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργατικές Τεχνικές

Συνεργατικές Τεχνικές Καταιγισμός ιδεών, Παιχνίδι ρόλων, Ομάδες Εργασίας, Συζήτηση με διάταξη δύο κύκλων, Δομημένη Συζήτηση - Debate Μέθοδος σχεδίων εργασίας ΚΕΣΥΠ ΚΙΛΚΙΣ Καταιγισμός ιδεών Είναι η εξέταση ενός ζητήματος μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio 1 Σελίδα 1. Portfolio Vs Κλασικός φάκελος εργασιών.. 4 2. Βασικά χαρακτηριστικά του portfolio... 5 3. Ο ρόλος του/της

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο

Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο Επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο A visit to the zoo (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 1, Think Teen! A Γυμνασίου Αρχαρίων) Προσδοκώμενα αποτελέσματα Περιεχόμενο Βασικά θέματα Ενδεικτικές δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 5: Η προσέγγιση του σχεδίου εργασίας (Project Approach)

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 5: Η προσέγγιση του σχεδίου εργασίας (Project Approach) Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 5: Η προσέγγιση του σχεδίου εργασίας (Project Approach) Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Προφίλ του σχολείου Πολυδύναμο κέντρο Λιοπετρίου: 4 Δημόσια τμήματα (99 παιδιά)

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Α. ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 151

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Νηπιαγωγοί: Τζομίδου Μαρία, Κουτάκου Ελένη

Νηπιαγωγοί: Τζομίδου Μαρία, Κουτάκου Ελένη Ν η π ι α γ ω γ ε ί ο Α γ ί ο υ Δ η μ η τ ρ ί ο υ «Τ Ο Δ Α Σ Ο Σ» Αριθμός νηπίων: 15 Νηπιαγωγοί: Τζομίδου Μαρία, Κουτάκου Ελένη Διάρκεια του προγράμματος: Νοέμβριος 2004 - Ιούνιος 2005 Κριτήρια επιλογής

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ

ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΒΡΙΣΚΩ ΤΟ ΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΑΡΙΑ ΤΣΙΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ,ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟ - ΣΚΥΔΡΑ,2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Θεματικές ενότητες για τις εισαγωγικές εξετάσεις του Μεταπτυχιακού Προγράμματος του Παιδαγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014

13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 Δράσεις Α τάξης Τμήμα Α1 Στις 4/3 θα συζητήσουμε για τη σαρακοστή τα ήθη και τα έθιμα. Θα κατασκευάσουμε την Κυρά

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ

«ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ» ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Β ΦΑΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Διδάσκουσες:

Διαβάστε περισσότερα

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 6: Η προσέγγιση των σχολείων του Reggio Emilia

Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 6: Η προσέγγιση των σχολείων του Reggio Emilia Προσχολική Παιδαγωγική Ενότητα 6: Η προσέγγιση των σχολείων του Reggio Emilia Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Να γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ «ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ «ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ «ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εννοιολογική οριοθέτηση της παιδαγωγικής έρευνας. Ερευνητική ορολογία. Φιλοσοφία της έρευνας. Είδη ερευνών. Στάδια διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της Βιολογίας διδάσκεται: Στην Α τάξη 2 διδακτικές περιόδους την εβδομάδα. Στην Β τάξη 1 διδακτική περίοδο την εβδομάδα

Το μάθημα της Βιολογίας διδάσκεται: Στην Α τάξη 2 διδακτικές περιόδους την εβδομάδα. Στην Β τάξη 1 διδακτική περίοδο την εβδομάδα Το μάθημα της Βιολογίας διδάσκεται: Στην Α τάξη 2 διδακτικές περιόδους την εβδομάδα Στην Β τάξη 1 διδακτική περίοδο την εβδομάδα Στην Γ τάξη 2 διδακτικές περιόδους την εβδομάδα Το βιβλίο δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα