Αναπαραστάσεις των φύλων στα παιδικά αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου και του δηµοτικού σχολείου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αναπαραστάσεις των φύλων στα παιδικά αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου και του δηµοτικού σχολείου"

Transcript

1 Αναπαραστάσεις των φύλων στα παιδικά αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου και του δηµοτικού σχολείου Μαρία Μανώλη 1 Εισαγωγή Χωρίς αµφιβολία, τα σχολείο 1 αποτελεί το πιο θεµελιώδη κοινωνικό θεσµό µετά την οικογένεια, που συµβάλλει στην κοινωνικοποίση των νεαρών µαθητών και µαθητριών (βλ. υποσηµειώσεις στο τέλος του κειµένου).... Ωστόσο, το σχολείο, αντί να συµβάλλει στον περιορισµό και στη σταδιακή εξάλειψη των ανισοτήτων ανάµεσα στα δύο φύλα, διατηρεί και αναπαράγει τις επικρατούσες στερεότυπες αντιλήψεις προάγοντας τον παραδοσιακό καταµερισµό ρόλων και τις οικονοµικές-ταξικές διακρίσεις. Το σχολείο τα «επιτυγχάνει» όλα αυτά µέσω του ισχύοντος επίσηµου αναλυτικού πρόγραµµατος, τη διαφορετική εκούσια ή ακούσια συµπεριφορά των δασκάλων προς τους µαθητές και τις µαθήτριες, αλλά και µε τα σχολικά εγχειρίδια. Τα σχολικά εγχειρίδια 2 του δηµοτικού σχολείου και του νηπιαγωγείου δεν είναι χρήσιµα µόνο για την εκµάθηση της γραφής και της ανάγνωσης, αλλά και για τη µετάδοση προτύπων, ιδανικών, αξιών και κανόνων. Τα σχολικά βιβλία συµβάλλουν στη διαµόφωση της ταυτότητας των µαθητών και µαθητριών µε βάση και το φύλο, εφόσον µαθαίνουν να ταυτίζονται µε τους πρωταγωνιστές των βιβλίων και να µιµούνται ως ένα βαθµό τη δράση τους.... Στην συγκεκριµένη εργασία θα επικεντρωθούµε σε έρευνες, που έχουν µελετήσει τον τρόπο που τα δυο φύλα αναπαριστώνται στα παιδικά αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου και του δηµοτικού σχολείου στο χώρο της οικογένειας και της εργασίας. Στο τέλος επιχειρούµε να σκιαγραφήσουµε τα ιδιαίτερα γνωρίσµατα, που αποδίδονται στα δυο φύλα Στην Οικογένεια Ο πατέρας Ο πατέρας 3 στα παιδικά αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου εµφανίζεται λιγότερο συχνά από τη µητέρα και το ίδιο συχνά µ αυτήν στα σχολικά εγχειρίδια του δηµοτικού σχολείου Από εργασία στο µάθηµα «Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΙΙ», Τµήµα Κοινωνιολογίας. Πάντειο Πανεπιστήµιο Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστηµών, Αθήνα 2005, σελ. 21. [Σηµ. Επιµ. Η εργασία παρουσιάζει συνοπτικά τα ερευνητικά ευρήµατα των συγγραφέων, που αναφέρονται στη βιβλιογραφία στο τέλος του κειµένου. Σ αυτήν τη συνθετική εργασία αναφέρονται µόνο τα στερεότυπα για τα φύλα, και απουσιάζει η παρουσίαση κοινών ή και όµοιων χαρακτηριστικών ανάµεσα στα φύλα]. 1

2 Τόσο στα αναγνώσµατα του δηµοτικού σχολείου όσο και του νηπιαγωγείου, ο πατέρας αναγκάζεται να απουσιάζει διαρκώς από το σπίτι, επειδή εργάζεται για να εξασφαλίσει τα µέσα επιβίωσης για την οικογένειά του. Επιστρέφει αργά το βράδυ συνήθως ιδιαίτερα κουρασµένος, όµως τα παιδιά του και η σύζυγός του τον περιµένουν µε προσµονή και τον υποδέχονται γεµάτοι χαρά για να τους φέρει «κάτι τι», να τους πει παραµύθια και ιστορίες. Εξυπακούεται ότι ο πατέρας δεν παρουσιάζεται να ασχολείται µε οικιακές δουλειές. Ο πατέρας αναλαµβάνει την ψυχαγωγία των απιδιών, την παροχή γνώσεων και τα συνδέει µέσω εµπειριών, βιωµάτων µε το εξωγενές κοινωνικό περιβάλλον. Ο πατέρας λαµβάνει αποφάσεις και βρίσκει λύσεις σε τυχόν προβλήµατα ενώ χωρίς την άδειά του δεν πραγµατοποιούνται οι επιθυµίες των παιδιών. Στην οικογενειακή στέγη, ο πατέρας διαδραµατίζει το ρόλο του αυστηρού τιµωρού, τον οποίο φοβούνται τα παιδιά όταν κάνουν κάτι ανάρµοστο ή απαγορευµένο. Μολονότι ο πατέρας χάνει πολλές στιγµές από την καθηµερινότητα της οικογένειάς του, λόγω της εργασίας του, εξακολουθεί να αποτελεί το στυλοβάτη και τον αρχηγό της (ακόµη και αν δεν οµολογείται ρητά). Ο πατέρας εµφανίζεται να µην αντιµετωπίζει το γιο και την κόρη του µε τον ίδιο τρόπο. Με το γιο του δηµιουργεί µια ιδιαίτερη σχέση, σέβεται την αυτονοµία του, την προσωπικότητά του αποδέχεται την απόφασή του να σπουδάσει, ενώ σε αντίστοιχη περίπτωση η κόρη αντιµετωπίζει ιδιαίτερες δυσκολίες για να σπουδάσει γιατί ο πατέρας της θεωρεί αδιανόητο «κορίτσι πράµα να σπουδάσει και να πάει στην πόλη». Η κόρη αντιµετωπίζεται απαξιωτικά, υποτιµητικά από τον πατέρα και δεν αναπτύσσει διάλογο µαζί της. Στο αθώο παραµύθι «σαν το αλάτι» η πατρική εξουσία αποτυπώνεται όταν ο βασιλιάς διώχνει την κόρη του από το παλάτι όταν η απάντηση της κόρης του δεν είναι η προσδοκώµενη (δηλ. του απαντά ότι τον αγαπά «σαν το αλάτι»). Τέλος, στο απόσπασµα «Για την λευτεριά» του βιβλίου «Να ζει το Μεσολόγγι» φανερώνεται µε κατάδηλο τρόπο η άνιση αντιµετώπιση της κόρης και του γιου. Στο κείµενο, ο γιος φεύγει, για να πολεµήσει, ο πατέρας αγανακτεί, επειδή λόγω της αναπηρίας του δε δύναται να πάει στη θέση του στο πεδίο της µάχης και τον αποκαλεί «Μονάκριβό µου παλικάρι παιδί µου εσένα έχω µοναχή µου ελπίδα και χαρά». Ο πατέρας φωνάζει την κόρη του µοναχά για να του µετακινήσει το πόδι, εκείνη τον βοηθά, τον ρωτά «Έτσι; Έτσι; Είσαι τώρα καλά;». Ο πατέρας όµως δεν της απαντά, και δεν την ευχαριστεί, ενώ συνεχίζει να αγωνιά για τη ζωή του γιου του. Έτσι, ο γιος προβάλλεται ως ηρωική µορφή και λατρεύεται από τον πατέρα ενώ η κόρη ως «οικιακή βοηθός» λαµβάνει την πατρική αδιαφορία. Η µητέρα 2

3 Η µητέρα 4 συνδέεται µε το χώρο του σπιτιού. Αναλαµβάνει εξ ολοκλήρου τις οικιακές δουλειές και τη φροντίδα των παιδιών και προβάλλεται η εικόνα της ως «τέλειας µαµάς και νοικοκυράς». ε συνεισφέρει στο οικογενειακό ταµείο και όλη της η προσφορά βασίζεται στην υπερβολική αγάπη και το ενδιαφέρον που τρέφει για τα µέλη (της οικογένειας). Παρουσιάζεται σπανίως ως εργαζόµενη. Αναγκάζεται να εργασθεί λόγω οικονοµικής εξαθλίωσης ή όταν είναι χήρα, σε ρόλους παραδουλεύτρας (στα αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου) για να κατοχυρώσει τα µέσα επιβίωσης για το παιδί της. Η µητέρα δηλαδή δεν εργάζεται για την προσωπική της ικανοποίηση και καταξίωση, αλλά από οικονοµική ανάγκη. Επίσης, βγαίνει από το σπίτι για να τροφοδοτήσει την οικογένεια µε τρόφιµα, να πάει τα παιδιά περίπατο ή να τα συνοδεύσει σε γιορτές, επισκέψεις φίλων. Η µητέρα είναι έγκλειστη στο σπίτι και αποµονωµένη από το κοινωνικό περιβάλλον. Η γέννηση ενός παιδιού προσφέρει ανυπολόγιστη χαρά και ευτυχία στη γυναίκα και προτάσσει ως ο µοναδικός της προορισµός και τρόπος κοινωνικής της καταξίωσης. Η µητέρα δεν είναι ιδιαιτέρως αυστηρή όσον αφορά τις τιµωρίες για τα παιδιά της και τα συγχωρεί εύκολα όταν παραδεχθούν το σφάλµα τους ή υποσχεθούν ότι δε θα τα ξανακάνουν. Είναι ανεκτική µε τις σκανδαλιές των «αγγελουδιών» της λόγω της υπέρµετρης αγάπης της. Η µητέρα πέρα από την εξασφάλιση της καθαριότητας, της τροφής και την σωµατική ακεραιότητα των παιδιών αναλαµβάνει την συναισθηµατική τους ισορροπία και ηρεµία. Έτσι, τα παιδιά όταν είναι απογοητευµένα ή τροµαγµένα νιώθουν ανακούφιση στην αγκαλιά της µητέρας, όταν διατρέχουν κίνδυνο επιζητούν τη βοήθειά της. Η µητέρα όπως λέει η Μαραγκουδάκη λειτουργεί ως «συναισθηµατική οµπρέλα» για τα παιδιά χάριν, βεβαίως, στα χαρίσµατα που είναι υποτίθεται προικισµένη εκ φύσεως, όπως τρυφερότητα, στοργικότητα, ανεκτικότητα, αυταπάρνηση για τους άλλους. Επιπροσθέτως, οι γυναίκες παρουσιάζονται ως άτοµα χωρίς προσωπικότητα, έχουν παθητικό ρόλο, δεν παίρνουν πρωτοβουλίες, ασχολούνται αποκλειστικά µε τη φροντίδα των παιδιών, µε απεχθείς δραστηριότητες (π.χ. ακαθαρσίες) ενώ οι άνδρες έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο, κυνηγούν για να εξασφαλίσουν την τροφή στην οικογένεια και το έργο τους είναι δηµιουργικό. Στα σχολικά εγχειρίδια του δηµοτικού, η µητέρα παρουσιάζεται να καλλιεργεί την αυτονοµία στο γιο της ενώ στην κόρη της την εξάρτηση ( της κρατά σφικτά το χέρι ). Η µητέρα ως παιδαγωγός εµφανίζει και µια καταπιεστική ή και «υστερική» θα λέγαµε µορφή. Θυµώνει και φωνάζει, όταν προκαλούν ζηµιές τα παιδιά µε τις σκανδαλιές τους. Παρουσιάζεται µονίµως έγκλειστη και αποστασιοποιηµένη από χαρές. Συµπεριφέρεται µε 3

4 αυτόν τον τρόπο από την κούραση, τη µονοτονία και την ευθύνη της ανατροφής των παιδιών.... Τέλος, να επισηµάνουµε ότι η µητρότητα 5 σε µερικά κείµενα των βιβλίων του δηµοτικού σχολείου αντιµετωπίζεται µε κυνισµό και η γυναίκα ή το θηλυκό (στα ζωικό βασίλειο) προβάλλεται ως αναπαραγωγικό µέσο, αναγκαίο για να φέρνει παιδιά στον κόσµο. (Γι αυτό και οι άτεκνες γυναίκες παρουσιάζονται να µειονεκτούν σε σχέση µε τις άλλες γυναίκες και συγκεντρώνουν όλα τα ελαττώµατα στο πρόσωπό τους δηλ. είναι βαρετές, τσιγκούνες και γκρινιάρες.) Το αγόρι Τα αγόρια 6 παρουσιάζονται να προσφέρουν βοήθεια στη µητέρα τους σε οικιακές δουλειές, πράγµα που συµβαίνει µόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και µόνο για να ευχαριστήσουν τη µητέρα τους. Εξάλλου, τα αγόρια όποτε ασχολούνται µε οικιακές δουλειές παρουσιάζονται να µην έχουν όρεξη και να µην εκδηλώνουν προθυµία. Γι αυτό και όταν το αγόρι βοηθά σε δουλειές του νοικοκυριού η µητέρα εκπλήσσεται και τον επιβραβεύει ή µπορεί η πρακτική του αυτή να αποδίδεται σε κάποια ιδιαίτερη δεξιότητα του αγοριού σ αυτόν τον τοµέα και στην µετέπειτα επαγγελµατική του απασχόληση (π.χ. ο ποντικούλης ονειρεύεται το ίδιο βράδυ πως ήταν σπουδαίος µάγειρας µε µακριά άσπρη ποδιά). Απ την άλλη, τα αγόρια παρουσιάζονται να συνδράµουν σε δουλειές του πατέρα, του θείου ή του παππού το ίδιο συχνά όσο και προς τη µητέρα. Ωστόσο, υπάρχει επιφύλαξη όταν το αγόρι βοηθά τη µητέρα σε οικιακές δουλειές, ενώ η συνδροµή του αγοριού στις δουλειές του πατέρα, του θείου ή του παππού θεωρείται φυσική, δεδοµένη και απαραίτητη και δεν αποδίδεται σε συναισθηµατικούς λόγους. Επίσης, τα αγόρια παρουσιάζονται να µιµούνται ή να επιδίδονται σε δραστηριότητες κατεξοχήν αντρικού χαρακτήρα, όπως το ψάρεµα και η επιτυχία του σηµατοδοτεί µια µελλοντική επαγγελµατική ενασχόληση (Λέτε όταν µεγαλώσει ο Γιάννης να γίνει ψαράς;). εν εµφανίζονται ούτε µια φορά να επιθυµούν όταν µεγαλώσουν να γίνουν µπαµπάδες ή να µαθαίνουν και να µυούνται στην περιποίηση των παιδιών. Τα αγόρια παρουσιάζονται στα κείµενα να έχουν µεγαλύτερη ηλικία από την αδερφή τους, ενώ το όνοµά τους προηγείται του ονόµατος της αδερφής τους. Παρουσιάζονται ως αδερφοί να ψυχαγωγούν, να προστατεύουν τη µικρή τους αδερφή, να επινοούν λύσεις, να κάνουν προτάσεις, να αποτρέπουν την αδερφή τους από µη αποδεκτές πράξεις (που της αρέσουν) µερικές φορές γελοιοποιώντας και στενοχωρώντας την («Μύγα είσαι; Μόνο οι µύγες κολλάνε στον καθρέφτη και δε σταµατάνε κει πάνω να κάνουνε την τουαλέτα τους και ξέρεις γιατί; Είναι κι αυτές ανόητες σαν και σένα»). 4

5 Στη µοναδική περίπτωση που το αγόρι είναι µικρότερης ηλικίας από την αδερφή του συµβάλλει µε νουθεσίες του προς την αδερφή του στο σταµάτηµα µιας συνήθειας επιβλαβούς για την υγεία της. Το αγόρι καταλαµβάνει σηµαντικότερη θέση απ' το κορίτσι στην οικογένεια. Ειδικότερα, η ονοµαστική γιορτή και τα γενέθλια του αγοριού έχουν ιδιαίτερη αξία για την οικογένεια γι' αυτό προσκαλούν πολλά άτοµα κάνουν ετοιµασίες σε φαγητά και γλυκά, γίνονται χοροί, τραγουδούν και παίζουν. Πολλά πάρτυ γίνονται για να ψυχαγωγηθούν τα αγόρια µε τους φίλους τους ή για να παρουσιάσουν σε συγγενείς και φίλους κάτι που έµαθαν. Εντούτοις, δε διοργανώνονται εκδηλώσεις στο σπίτι για τις ονοµαστικές γιορτές ή τα γενέθλια των κοριτσιών απλά αναφέρεται στα κείµενα ότι παίρνουν δώρα. Το κορίτσι Τα κορίτσια 7 σε αντίθεση µε τα αγόρια δεν παρουσιάζονται σε καµία περίπτωση να βοηθούν σε δουλειές τον πατέρα ή το θείο. Εντούτοις, εµφανίζονται σε καθηµερινή βάση και µε ιδιαίτερη προθυµία και επιδεξιότητα να βοηθούν τη µητέρα, τη γιαγιά ή τη θεία σε δουλειές του νοικοκυριού. Το κορίτσι ως "καλή νοικοκυρά" φροντίζει να είναι το δωµάτιο τακτοποιηµένο και τα παιχνίδια της σε καλή κατάσταση. Στο ποιηµατάκι "Η νοικοκυρούλα" ο ρόλος του κοριτσιού ως νοικοκυράς ισοδυναµεί µε αυτόν της βασιλοπούλας. Τα κορίτσια όταν η µητέρα τους "ξενοδουλεύει", αλλά αρρωστήσει την αντικαθιστούν στη δουλειά, τη βοηθούν στις οικιακές δουλειές και αυτό θεωρείται ως κάτι φυσικό και δεδοµένο. Η µόνη εξωοικιακή δραστηριότητα των κοριτσιών είναι το µάζεµα των µήλων, που πραγµατοποιείται µε τον αδερφό τους όµως τα κορίτσια ασχολούνται µε το βράσιµο της µαρµελάδας ενώ τα αγόρια µαθαίνουν πώς παράγεται ο µηλίτης. Τα κορίτσια ενασχολούνται και µαθαίνουν κατεξοχήν γυναικείες δραστηριότητες, όπως πλέξιµο και µπάλωµα ρούχων, χωρίς να αποβλέπουν µε αυτήν τους την πρακτική στην επαγγελµατική απασχόληση, αλλά στην προσφορά των υπηρεσιών-τεχνικής τους στα πλαίσια της οικογένειας (π.χ. ράψιµο των ρούχων της οικογένειας). Πέρα από το ρόλο της "καλής νοικοκυρούλας" τα κορίτσια µαθαίνουν το ρόλο της µητέρας, καθώς αντιµετωπίζουν την κούκλα, το καθιερωµένο κοριτσίστικο παιχνίδι σαν παιδί τους. Για τα κορίτσια η κούκλα λειτουργεί ως πραγµατικό παιδί που κλαίει και γκρινιάζει και το φροντίζουν αναπαριστώντας πιστά τη συµπεριφορά που έχει η µητέρα τους στα ίδια. Τέλος, στα βιβλία του νηπιαγωγείου τα κορίτσια προβάλλονται να επιθυµούν µε θέρµη όταν µεγαλώσουν να γίνουν κι αυτές µε τη σειρά τους "µαµάδες". Στα σχολικά εγχειρίδια του δηµοτικού σχολείου, παρουσιάζονται πολυάριθµες περιπτώσεις κοριτσιών που µέσω του ρόλου της "µεγάλης αδερφής" 8 συµπεριφέρονται στα 5

6 αδερφάκια τους σαν µητέρες και το πραγµατοποιούν µε προθυµία. Έτσι, η "µεγάλη αδερφή" αγαπά το µικρό της αδερφό και του συγχωρεί παρότι αφού µαλώσανε κλαίει και της τραβάει τα µαλλιά Ο µικρός ηµητράκης "έσπασε το βάζο", όµως η µεγάλη του αδερφή χάρηκε επειδή δεν τραυµατίστηκε και µαζεύει µε προθυµία τα σπασµένα κοµµάτια. Η µεγάλη αδερφή όταν πηγαίνει για ψώνια αγοράζει κάτι χρήσιµο ή κάτι κατά παραγγελία παραµερίζοντας τις προσωπικές της επιθυµίες. Προοδευτικά οικογενειακά πρότυπα Σε µια προοδευτική 9 οικογενειακή προσέγγιση ο πατέρας απεικονίζεται να βοηθάει στις οικιακές δουλειές. Αυτό παρουσιάζεται άλλη µια φορά όταν ο πατέρας ήταν αδειούχος και µαγειρεύει ενώ η µητέρα δεν έχει επιστρέψει από τη δουλειά. Εµφανίζεται επίσης σπανίως τρυφερός µε τα παιδιά του. Μία επίσης καινοτόµος προσέγγιση είναι η άσκηση επαγγέλµατος και από τους δύο γονείς. Στο "Ο Βασίλης απ την Ήπειρο" η µητέρα και ο πατέρας δουλεύουν σε εργοστάσιο. Στην "Υφάντρια" ο πατέρας είναι µεροκαµατιάρης και η µητέρα εξασκεί πλήρως ένα επάγγελµα λόγω της οικονοµικής στενότητας της οικογένειας. Υπάρχει, επίσης, µια αντιστοιχία στα γυναικεία και στα ανδρικά επαγγέλµατα από άποψη κύρους. Οι εργαζόµενες γυναίκες που εµφανίζονται να εξασκούν επαγγέλµατα κύρους (όπως γιατρός, δηµοσιογράφος, οδοντίατρος, αρχαιολόγος) περιγράφονται απλώς ως επαγγελµατίες και αποσυνδέονται απ' το ρόλο της συζύγου και της µητέρας. Πρωτότυπη είναι και η αποµυθοποίηση της εξιδανικευµένης εικόνας της οικογένειας µε την παρουσίαση της "Πεισµατάρας Οικογένειας" και στην ιστορία του Ανδρέα του οποίου οι γονείς αντιµετωπίζουν προβλήµατα στη σχέση τους και ο πατέρας εν τέλει παρατάει τη µητέρα του µε αποτέλεσµα ο Ανδρέας να χάνει την όρεξή του για φαγητό και παιχνίδι. Η εµφάνιση στα βιβλία προβληµατικών οικογενειών, χωρισµών και καυγάδων είναι πρωτόγνωρη όµως ο τρόπος που πραγµατοποιείται είναι λανθασµένος. Στο χώρο της εργασίας Στα βιβλία του νηπιαγωγείου το 84% των προσώπων που εργάζονται είναι άνδρες ενώ το αντίστοιχο γυναικείο ποσοστό µόλις 16%. Εύλογα προκύπτει ότι ο εργασιακός χώρος είναι ανδροκρατούµενος. Από τις 18 εργαζόµενες µόνο οι 4 γυναίκες είναι µητέρες (για τους άνδρες 75 εργαζόµενοι, 23 πατέρες). Οι 4 εργαζόµενες µητέρες που παρουσιάζονται ασκούν το επάγγελµα της παραδουλεύτρας (3 τον αριθµό) και µία της βαρκάρισσας. Ασκούν δηλαδή επαγγέλµατα χωρίς κύρος, που δε χρειάζονται σπουδές ή ειδίκευση. Οι γυναίκες 6

7 παρουσιάζονται να εργάζονται σπάνια συνήθως λόγω ανέχειας, για να συνεισφέρουν στο κοινωνικό σύνολο, ενώ οι άνδρες εργάζονται για προσωπικούς και επαγγελµατικούς λόγους. Τέλος, οι γυναίκες παρουσιάζονται σχεδόν ανίκανες για εργασία 10 ενώ οι άνδρες χαµηλών κοινωνικών τάξεων µε χαµηλή σχολική επίδοση µεταπηδούν σε ανώτερα επαγγέλµατα µε φυσικό και εύκολο τρόπο (π.χ. ο "µούτσος" γίνεται πρωθυπουργός και ο "χασεµένος" µαθητής "δηµοσιογράφος". Τόσο στα αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου όσο και του δηµοτικού παρουσιάζεται ένα σαφώς ευρύ φάσµα επαγγελµάτων για τους άνδρες (στα βιβλία του δηµοτικού σχολείου "Η Γλώσσα µου" είναι 171) σε σχέση µε τις γυναίκες (24). (βλ. πιο κάτω Πίνακα 1). Τα γυναικεία επαγγέλµατα είναι χαµηλού κύρους, τεχνικού χαρακτήρα (εργάτισσα, αγρότισσα), εκτός από το επάγγελµα της δασκάλας. Η παρουσίαση γυναικών σε άλλα επαγγέλµατα, όπως δηµοσιογράφος, οδοντίατρος, αρχαιολόγος είναι από ισχνή έως µηδαµινή. Επίσης, οι συγγραφείς 11 που πλαισιώνουν τους βασικούς συγγραφείς των σχολικών αναγνωστικών κειµένων (των βιβλίων "Η Γλώσσα µου") του δηµοτικού σχολείου είναι 192 άνδρες συγγραφείς και 51 γυναίκες συγγραφείς γεγονός βέβαια οξύµωρο αν λάβουµε υπόψη µας ότι η σύγχρονη παιδική λογοτεχνία αποτελεί έργο σε µεγάλο βαθµό γυναικών συγγραφέων. Στο βιβλίο "Πώς ξεκίνησε το γράψιµο ενός σπουδαίου βιβλίου" η µητέρα συγγραφέας γελοιοποιείται και παρουσιάζεται να µην έχει έµπνευση και αποδίδεται αυτό το γεγονός σε ατοµική αδυναµία της γυναίκας χωρίς βέβαια να επισηµαίνεται ότι πέραν από το συγγραφικό έργο επιτελεί το ρόλο της µητέρας. Τα ανδρικά επαγγέλµατα όπως προαναφέραµε παρουσιάζουν ιδιαίτερη ποικιλία όµως στην πλειοψηφία τους είναι τεχνικού χαρακτήρα (βλ. Πίνακα 1.), ξεπερασµένα (π.χ. ξυλοκόπος) και δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη πραγµατικότητα. Στα αναγνώσµατα του νηπιαγωγείου το κατεξοχήν πνευµατικό ανδρικό επάγγελµα υψηλού κύρους είναι αυτό του γιατρού. Επίσης, στα βιβλία του νηπιαγωγείου, τα αγόρια (20 τον αριθµό) παρουσιάζονται να έχουν προσδοκίες 12 για επαγγέλµατα που επιδίδονται απ' την παιδική τους ηλικία µέσω διαφόρων ενασχολήσεων, έχουν υψηλό κοινωνικό γόητρο, ανταποκρίνονται στο φύλο τους και σχετίζονται µε τα παιχνίδια τους (π.χ. µικρές βάρκες, αναπαράσταση-παιχνίδι του επαγγέλµατος του καπετάνιου). Ωστόσο, µόνο 5 κορίτσια εµφανίζονται ότι θέλουν να εργασθούν, τα επαγγέλµατά τους σχετίζονται µε την εξωτερική εµφάνιση των γυναικών (µοδίστρα, κοµµώτρια), τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών (δασκάλα) και τις καλές τέχνες (µπαλαρίνα, ζωγράφος). Έχουν χαµηλό κύρος και δεν έχουν αντιστοιχία µε τα παιχνίδια που 7

8 παίζουν γι' αυτό η κυρίαρχη "φυσική" επιθυµία των κοριτσιών είναι να γίνουν µαµάδες όταν µεγαλώσουν εφόσον το επικρατέστερό τους παιχνίδι είναι η κούκλα. Πίνακας 1. Επαγγέλµατα ανδρών και γυναικών στα αναγνωστικά βιβλία Επαγγέλµατα ανδρών και γυναικών στα αναγνωστικά βιβλία Α ναγνωστικό Α' Τάξης: Ανδρικά: Ταχυδρόµος, ναύτης, γιατρός, χασάπης, ψαράς, οικοδόµος, ξυλοκόπος, ψιλικατζής, οδηγός ταξί, αγρότης, πιανίστας, λοστρόµος, δάσκαλος, ασυρµατιστής, βιολιστής, µαέστρος (16). Γυναικεία: ασκάλα, εργάτρια (2). Αναγνωστικό Β' Τάξης: Ανδρικά: άσκαλος, δηµοσιογράφος, γεωργός, ζωγράφος, ναυτικός, φύλακας, βοσκός, τεχνίτης, µηχανικός αυτοκινήτων, κλόουν, παπάς, ελεγκτής εισιτηρίων (12). Γυναικεία: ασκάλα, γιατρός (2). Αναγνωστικό Γ' Τάξης: Ανδρικά: Εργάτης, περιβολάρης, βοσκός, πεταλωτής, µανάβης, µiκροπωλητής, ναυτικός, έµπορος, γιατρός, µηχανικός αυτοκινήτων, ξυλοκόπος, µουσικός, οργανοπαίκτης, ταξιτζής, δικηγόρος, κλόουν, γεωργός, ζωγράφος, αγγειοπλάστης, ξυλουργός, δάσκαλος, τσαγγάρης, µανάβης, χονδρέµπορος, συντηρητής φάρου, πλανόδιος στη λαϊκή, ψαράς, οδηγός φορτηγού, κεραµιδάς, παπάς, πυροσβέστης, τροχονόµος (32). Γυναικεία: Εργάτρια, οδοντίατρος, αρχαιολόγος, αγρότισσα, υφάντρια, πλανόδια πωλήτρια στη λαϊκή, δασκάλα, συγγραφέας(8). Αναγνωστικό ' Τάξης: Ανδρικά: Αγρότης, βοσκός, γιατρός, γλύπτης, δάσκαλος, δήµαρχος, δηµοσιογράφος, δύτης, καπετάνιος, καφετζής, κυνηγός, λιµενοφύλακας, µούτσος, µυλωνάς, ναυτικός, ξυλοκόπος, παπάς, ταχυδρόµος, ποιητής, τραγουδιστής, υπάλληλος οδοντιάτρου, φύλακας, ψάλτης (23). Γυναικεία: Αγρότισσα, δασκάλα, δηµοσιογράφος, γιατρός, µυλωνού, οδοντίατρος (6). Αναγνωστικό Ε' Τάξης: Ανδρικά: Αστυφύλακας, αξιωµατικός, αγωγιάτης, αστροναύτης, αρχαιολόγος, αγρότης, ανακριτής, βαρκάρης, γιατρός, γραφιάς, γλύπτης, δήµαρχος, δικηγόρος, δηµοσιογράφος, δάσκάλος, διευθυντής, εργάτης, έµπορος, ζωγράφος, ζευγολάτης, ηθοποιός, κτηνίατρος, κάλφας, κυνηγός, καπετάνιος, µαραγκός, µυλωνάς, ναύτης, οπλοπώλης, παπάς, ποιητής, εστιάτορας, µάγειρας, ράφτης, σερβιτόρος, σφουγγαράς, στρατιωτικός, συγγραφέας, τσαγγάρης, τσοµπάνος, τιµονιέρης, ταχυδρόµος, φούρναρης, φύλακας, φαλαινοθής, χτίστης, χρυσοχόος, ψαράς, ψάλτης (50). Γυναικεία: ασκάλα, δηµοσιογράφος, εργάτρια (3). Αναγνωστικό Στ' Τάξης: Ανδρικά: Αγρότης, ψαράς, βοσκός, µανάβης, αγωγιάτης, νυχτοφύλακας, δάσκαλος, ταξιτζής, εξερευνητής, θαλασσοπόρος, αστροναύτης, φυσικός (επιστήµονας), θυρωρός, σταθµάρχης,στρατηγός, κουρέας, γιατρός, ταχυδρόµος, παπάς, φωτογράφος, µυθιστοριογράφος, επιστάτης, κυνηγός, δασικός, δήµαρχος, αρχαιολόγος, έµπορος, εργάτης, επιχειρηµατίας, µόδιστρος, πορτιέρης, φιλόλογος, καφετζής, ναύτης, καπετάνιος, δύτης, εφηµεριδοπώλης (38). Γυναικεία: Γαλατού, νοσοκόµος, εργάτρια (3). Πηγή: εληγιάννη-κουϊµτζή (1993) (βλ. και υποσηµ. 10). 8

9 Ιδιαίτερα Γνωρίσµατα της Προσωπικότητας των φύλων Ι) Κοινωνική Συµπεριφορά 1) Οι άνδρες εµφανίζονται επιθετικοί Η επιθετικότητα 13 στα κείµενα των βιβλίων του νηπιαγωγείου είναι, αναντιρρήτως, γένους αρσενικού. Οι περιπτώσεις εµφάνισης επιθετικότητας από γυναικείες ανθρώπινες µορφές είναι µηδαµινές ενώ ελάχιστες παρουσιάζονται από ζώα (γένους θηλυκού). Οι άνθρωποι και τα ζώα αρσενικού γένους συµπεριφέρονται µε επιθετικό τρόπο για οικονοµικούς λόγους ή για να κατοχυρώσουν την τροφή τους ενώ τα ζώα θηλυκού φύλου για λόγους που σχετίζονται µε την εξωτερική εµφάνιση ή τις οικιακές δουλειές. Συνήθως το πρόσωπο ή το ζώο που εκδηλώνει επιθετική συµπεριφορά στρέφει τη δράση τους σε άτοµο ή ζώο του ίδιου φύλου, σπανίως συµβαίνει το αντίθετο. Αναµφισβήτητα, η επιθετικότητα δε θεωρείται επαινετή πράξη γι' αυτό επιβάλλεται σωµατική τιµωρία σε πρόσωπα ή ζώα, γένους αρσενικού και λεκτική (π.χ. επίπληξη ιδιαιτέρως όµως αυστηρή) σε πρόσωπα ή ζώα θηλυκού γένους. Τέλος, η επιθετικότητα γένους θηλυκού προκαλεί συναισθήµατα ντροπής στους άλλους. 2) Οι γυναίκες είναι µόνο στοργικές Η στοργικότητα 14 εκδηλώνεται από άτοµα γένους θηλυκού (µητέρα ή γιαγιά) και απευθύνεται σε άτοµα γένους θηλυκού τόσο στα αναγνώσµατα του δηµοτικού σχολείου όσο και του νηπιαγωγείου. Αντιθέτως, οι άνδρες (µπαµπάς και παππούς) εµφανίζονται να συµπεριφέρονται µε στοργικό τρόπο ελάχιστες φορές και η στοργή τους στρέφεται προς τα κορίτσια και όχι προς τα αγόρια. Η µητέρα µιλά και συµπεριφέρεται µε στοργικό τρόπο στα παιδιά της (είτε είναι θηλυκού ή αρσενικού φύλου) ενώ ο πατέρας είναι στοργικός όταν κάνει υποδείξεις στα κορίτσια και απότοµος και αυστηρός µε τα αγόρια. Ακόµη και όταν ο πατέρας σώζει το αγόρι από κίνδυνο και είναι φοβισµένο και κλαίει, ο πατέρας αντί να είναι στοργικός το µαλώνει. Η γιαγιά είναι στοργική µόνο προς την εγγονή. Τέλος, τα κορίτσια παρουσιάζονται να αντιµετωπίζουν µε στοργικότητα τα αδέσποτα ζώα ή τα ζωάκια που τους δωρίζουν, αλλά και τα αγόρια αγαπούν τα ζώα και τους δίνουν παραδείγµατος χάρη φαγητό.. 3) Εξάρτηση-Προσκόλληση: τα κορίτσια φαίνονται «εξαρτηµένα» Τα κορίτσια παρουσιάζονται να κλαίνε, να ζητούν τη βοήθεια, στοργή µε την παραµικρή δυσκολία, ενώ τα αγόρια το κάνουν σε ιδιαίτερα δυσµενείς περιπτώσεις και για να ζητήσουν πληροφορίες (τόσο στα βιβλία τους δηµοτικού σχολείου όσο και του 9

10 νηπιαγωγείου). Η συνεχής εξάρτηση 15 όταν εκδηλώνεται από τα αγόρια κατακρίνεται και θεωρείται ένδειξη χαµηλή νοηµοσύνης. Παρόλα αυτά, στα κείµενα αλλά και στις εικόνες, οι ενήλικες και ο µεγαλύτερος αδερφός εµφανίζονται ιδιαιτέρως προστατευτικοί µε τα κορίτσια τα ταΐζουν, τα "κρατούν µονίµως σφιχτά απ' το χέρι" γιατί θεωρούν ότι δεν είναι σε θέση να προφυλάξουν τον εαυτό τους µόνα τους. Έτσι, καλλιεργούν την προσκόλληση και την υπερπροστατευτικότητα στα κορίτσια ενώ στα αγόρια την αυτονοµία και την εµπιστοσύνη στον εαυτό τους. Επιπροσθέτως, στα σχολικό βιβλίο του δηµοτικού "Μια άλλη µητέρα" παρουσιάζεται ένα κορίτσι του οποίου πέθανε η µητέρα και ο πατέρας του, µετά από ένα χρόνο σπεύδει να φέρει στο σπίτι µια άλλη γυναίκα, για να αντικαταστήσει την νεκρή µητέρα. Η επιλογή ενός κοριτσιού και όχι ενός αγοριού δεν είναι τυχαία τα κορίτσια είναι αυτά που έχουν περισσότερη ανάγκη από προστασία, στοργή, τα κορίτσια είναι εξαρτηµένα από τους ενήλικες και όχι τα αγόρια. Τέλος, στο βιβλίο "Ένα γράµµα" η Μαγδαληνή, µόνη στο σπίτι, λέει "Κακά τα ψέµατα. Όταν δεν έχεις κάποιον δικό σου". Παρουσιάζεται δηλαδή ακόµα µια φορά ένα κορίτσι που είναι συναισθηµατικά εξαρτηµένο και έχει διαρκώς ανάγκη τους άλλους. 4) Τα αγόρια θεωρούνται ανεξάρτητα Γενικά οι εκδηλώσεις ανεξαρτησίας 16 από µικρά παιδιά στα βιβλία είναι περιορισµένες και πραγµατοποιούνται από ζωάκια τα οποία είναι όµως, αποκλειστικά αρσενικού γένους. Κατά κύρια βάση οι γονείς θεωρούν ότι τα παιδιά ή τα ζωάκια δε δύνανται ακόµα να ανεξαρτητοποιηθούν σε θέµατα τροφής ή κατοικίας ωστόσο, τα αγόρια παροτρύνονται από την οικογένειά τους, µερικές φορές, να ανεξαρτητοποιηθούν. 5) Τα αγόρια έχουν αυτοπεποίθηση Η αυτοπεποίθηση 17 αποτελεί σύµφυτο χαρακτηριστικό της ανδρικής παιδικής προσωπικότητας. Όλες οι περιπτώσεις που αναφέρονται αφορούν ζώα ανδρικού φύλου που έχουν υπερβολική αυτοπεποίθηση, θεωρούν ότι "τα ξέρουν όλα" και ότι δεν υπάρχει δεξιότητα που να µην την κατέχουν. Όµως, η αλαζονεία τους τιµωρείται π.χ. τους διώχνουν από το δάσος ή γελοιοποιούνται. Μια µόνο περίπτωση, παρουσιάζεται ένα παράδειγµα γένους θηλυκού που έχει άµετρη αυτοπεποίθηση. Είναι η χήνα, που θέλει να κάνει ποδήλατο παρά τη σωµατική της διάπλαση, το αποτέλεσµα είναι να µην τα καταφέρει και τα άλλα ζώα να ξεκαρδιστούν στα γέλια. 10

11 6) Τα αγόρια είναι υπάκουα Τα παιδιά, είτε είναι πρόσωπα ή ζώα που παρουσιάζονται κατεξοχήν ανυπάκουα, είναι αρσενικού φύλου. Τα αγόρια παρουσιάζονται ανυπάκουα, να πραγµατοποιούν επικίνδυνες πράξεις και οι υποδηλώµενες αιτίες της δράσης τους αυτής είναι το θάρρος, η ζωηράδα, η τόλµη, η ανεξαρτησία, η έλλειψη φόβου, η υπερεκτίµηση των ικανοτήτων. Η ανυπακοή 18 έχει ως απόρροια την τιµωρία η οποία λαµβάνει τη µορφή της γελοιοποίησης ή την απειλή απώλειας της ζωής τους. Τα ανυπάκουα αγόρια σώζονται την ύστατη στιγµή χάριν της παρέµβασης κάποιου άλλου ή της προσωπικής τους ευστροφίας. Τα αγόρια εν τέλει παρουσιάζονται µετανοιωµένα και υπόσχονται ότι θα ακούν από δω και πέρα, πάντα, τη µητέρα τους. Τα κορίτσια προβάλλονται να µην ακούν τις νουθεσίες της µαµάς όσον αφορά θέµατα διατροφής και η τιµωρία τους είναι να αρρωστήσουν. Άλλες περιπτώσεις ανυπακοής των κοριτσιών σχετίζονται µε την εξωτερική εµφάνιση, τη συµπεριφορά προς τα άλλα παιδιά και τη διακόσµηση του σπιτιού. Τέλος, η διαρκής προβολή από τα βιβλία της υπακοής των παιδιών στους γονείς και στις συµβουλές τους για κάθε τους πράξη µπορεί να οδηγήσει σε εκφοβισµό τα παιδιά και να αποδυναµώσει την εµπιστοσύνη για τον εαυτό τους. Οι ακρότητες δεν αποβαίνουν ποτέ χρήσιµες. 7) Οι γυναίκες αναπαρίστανται ως φιλάρεσκες Η φιλαρέσκεια 19 είναι καθ' ολοκληρίαν γυναικείο χαρακτηριστικό. Στα βιβλία, λ.χ. η Μέλπω επιθυµεί να ανοίξει επιχείρηση και να εργασθεί για να αγοράσει ωραία φορέµατα και να την καµαρώνουν όλοι δηλαδή θα την θαυµάζουν µόνο χάριν στα "ωραία φορέµατα" και όχι λόγω της προσωπικότητάς της ή της επαγγελµατικής δραστηριότητάς της. Για τις γυναίκες, η εξωτερική εµφάνιση είναι κυρίαρχο µέληµα και είναι ιδιαιτέρως απαιτητικές σ' αυτόν τον τοµέα. Η εξωτερική εµφάνιση αποτελεί αφορµή θυµού και συγκρούσεων ανάµεσα στις γυναίκες. Όµως και τα κορίτσια δείχνουν να ενδιαφέρονται ιδιαιτέρως για την εξωτερική τους εµφάνιση, παρουσιάζουν µάλιστα προτιµήσεις από πολύ πρώιµη ηλικία. Τα κορίτσια εκδηλώνουν την επιθυµία να µεγαλώσουν για να φορούν ωραία φορέµατα και αξεσουάρ όπως η µητέρα τους. Για την εξωτερική εµφάνισή τους µπορεί να διαπληκτιστούν µε τη µητέρα τους και να µην πάνε σε κάποια εκδήλωση, επειδή δεν τους αρέσουν τα φορέµατα που έχουν. Εντούτοις, τα αγόρια αδιαφορούν για την εξωτερική τους εµφάνιση. Τα 3 (αρσενικά) γουρουνάκια επιδιώκουν να κερδίσουν το θαυµασµό µέσω της µουσικής τους δεξιοτεχνίας και όχι µέσω των ρούχων τους. 11

12 ΙΙ) Νοητικές ικανότητες και φύλο 1) Επινοητικότητα, δηµιουργικότητα και παρατηρητικότητα Στα βιβλία, οι άνδρες (πατέρας ή θείος) παρουσιάζονται κατεξοχήν να ανευρίσκουν ικανοποιητικές και αποτελεσµατικές λύσεις 20 σε προβλήµατα που αφορούν την οικογένεια ή τις κοινωνικές οµάδες, τις κοινωνικές σχέσεις και αποκαλούνται από τα παιδιά ως σοφοί, δυνατοί ή γενναίοι. Και τα αγόρια βρίσκουν αποτελεσµατικές λύσεις όταν διατρέχουν κίνδυνο ή ως µεγαλύτεροι αδελφοί. Ωστόσο, οι γυναίκες µόνο ως µητέρες προβάλλονται να επιλύουν προβλήµατα που αφορούν τα παιδιά της. Φυσικά δεν παρουσιάζονται να κερδίζουν το θαυµασµό των παιδιών τους όταν το επιτυγχάνουν. Τα αγόρια προβάλλονται να είναι κυρίως δηµιουργικά 21 ενώ τα κορίτσια να υλοποιούν µια δηµιουργική σκέψη των αγοριών. εν εµφανίζεται καµία περίπτωση κοριτσιού που να ζωγραφίζει, να συνθέτει ποίηµα και να διατηρεί δηµιουργικές ενασχολήσεις. Έτσι, εύλογα αποδεικνύεται ότι τα βιβλία προβάλλουν ότι τα κορίτσια µειονεκτούν σε σχέση µε τα αγόρια όσον αφορά τη δηµιουργικότητα. Στα αγόρια προσφέρονται περισσότερες ευκαιρίες και προτροπές από τους ενήλικες για παρατήρηση ή καταφεύγουν σε παρατηρήσεις µε δική τους πρωτοβουλία. Παρατηρούν καθετί ξεχωριστό, ασυνήθιστο ή περίεργο που υπάρχει ή λαµβάνει χώρα στο περιβάλλον τους. Τα αγόρια διατυπώνουν ερωτήσεις και µέσω της διαρκούς παρατήρησης 22 αποκτούν γνώσεις, οι παρατηρήσεις τους είναι λεπτοµερειακές. Τα κορίτσια παρατηρούν συνηθισµένα πράγµατα, οι παρατηρήσεις τους είναι περιορισµένες και δεν έχουν λεπτοµερή χαρακτήρα. εν τους δηµιουργούνται περαιτέρω απορίες και κατ' επέκταση δεν αποκτούν νέες γνώσεις. Τα αγόρια εµφανίζονται κυρίως να κατέχουν τη γνώση 23, πολλές φορές τη µεταβιβάζουν στις αδερφές τους, που παρουσιάζονται σαν να αγνοούν τα πάντα. Τα αγόρια γνωρίζουν πώς παράγονται κάποια προϊόντα, ιστορικά γεγονότα και πότε πραγµατοποιείται ο εορτασµός τους. Προβάλλονται ότι προηγούνται στην εκµάθηση δεξιοτήτων (όπως κολύµπι, παίξιµο µουσικών οργάνων) απ' τα κορίτσια. Τέλος, αν αποδεχθούµε ότι η γνώση αποτελεί ενδεικτικό στοιχείο εξυπνάδας, υψηλής νοηµοσύνης και ωριµότητας, τα αγόρια σκιαγραφούνται πολύ πιο οξυδερκή και ώριµα απ' τα κορίτσια. 2) Περιέργεια Για τα θέµατα για τα οποία τα αγόρια εκδηλώνουν περιέργεια 24 είναι ποικίλα (ζώα, τη διάθεση των προϊόντων που παράγουν τα ζώα, τους αγίους και τις θρησκευτικές γιορτές, την 12

13 πατρίδα, τα χρώµατα, τις εποχές, τις φυλές των ανθρώπων και τις κοινωνικές διακρίσεις) ενώ τα κορίτσια έχουν πιο περιορισµένα θέµατα (ζώα, εποχές, καιρικά φαινόµενα). Τα αγόρια παρουσιάζονται να επιθυµούν µε ζήλο να µάθουν για το φυσικό ή το κοινωνικό περιβάλλον και χάριν της περιέργειάς τους, αποκτούν γνώσεις και πληροφορίες. III) Συναισθήµατα 1) Χαρά Η χαρά 25 εκδηλώνεται από τους ενήλικες και τα παιδιά και των δύο φύλων. Ωστόσο, ο τρόπος εξωτερίκευσης διαφέρει κατά φύλο και οι ένθερµες και έντονες εκδηλώσεις χαράς ανήκουν στο γυναικείο φύλο το οποίο εκδηλώνει τη χαρά του και µε δάκρυα. 2) Οι άνδρες φαίνεται ότι δεν κλαίνε Η µητέρα παρουσιάζεται να στενοχωριέται συχνότερα απ' ότι ο πατέρας για την ανυπακοή ή τις σκανδαλιές των παιδιών. Ο πατέρας σε αυτές τις περιπτώσεις θυµώνει ή παραµένει αµίλητος. Τα κορίτσια εµφανίζονται να στενοχωρούνται 26 συχνότερα και για λόγους ασήµαντους σε σχέση µε τα αγόρια. Τα κορίτσια σκιαγραφούνται ως κλαψιάρικα, κυκλοθυµικά, έχουν ξαφνικές µελαγχολίες και µπορεί να κλαίνε επειδή λ.χ. ξεστολίστηκε το χριστουγεννιάτικο δέντρο ή επειδή χάλασαν την κούκλα τους. Μολαταύτα, τα αγόρια στενοχωριούνται κυρίως σε δύσκολες καταστάσεις, λόγου χάρη, όταν καβγαδίζουν οι γονείς τους, για το χωρισµό τους, επειδή αναλαµβάνουν την κηδεµονία του η γιαγιά και ο παππούς. Τα αγόρια παρουσιάζονται πιο σταθερά και ώριµα συναισθηµατικά. Τέλος, τα αγόρια αποθαρρύνονται να κλαίνε, "Σώπα. Είσαι άνδρας και οι άνδρες δεν κλαίνε για ένα παιχνιδάκι". Το κλάµα και ο ανδρισµός δε συνδέονται σε ορισµένες περιπτώσεις, αλλά φαίνεται σαν να µην συνδέονται σε όλες τις περιπτώσεις. 3) Τα αγόρια φαίνονται θαρραλέα Τα αγόρια παρουσιάζονται θαρραλέα 27, δε φοβούνται τα στοιχεία της φύσης, τους ανέµους, τις καταιγίδες ενώ λ.χ. ο Ανδρέας νικά το φόβο του και "τον αέρα που ξεριζώνει δέντρα και σκεπές", για να φέρει το γιατρό στον άρρωστο πατέρα του. Αντιθέτως προβάλλεται ότι τα κορίτσια φοβούνται 28, και κυρίως για ασήµαντους λόγους (π.χ. όταν τους τραβήξουν κάποιο δόντι, τις µέλισσες), ενώ τα αγόρια παρουσιάζονται να φοβούνται για σοβαρούς λόγους δηλαδή απειλείται ή ζωή τους ή δέχονται πολύ δυνατά χτυπήµατα από κάποιον. Τέλος, στις περιπτώσεις που κινδυνεύουν τα κορίτσια να 13

14 τραυµατιστούν σοβαρά, ο κίνδυνος αµβλύνεται και τα κορίτσια φαίνονται να αντιδρούν αδικαιολόγητα. 4) Ο ηρωισµός έχει γένος (;) Στα σχολικά βιβλία αφενός προβάλλονται αντιπολεµικά µηνύµατα, παράλληλα όµως δείχνουν ότι ο ηρωισµός 29 είναι µόνο αντρικό χαρακτηριστικό. υστυχώς, γυναικείες ηρωικές µορφές όπως η Μπουµπουλίνα και η Μαντώ Μαυρογένους παραγκωνίζονται από τα σχολικά εγχειρίδια. Μόνο µία φορά ένα κορίτσι συµµετέχει στη µάχη για την υπεράσπιση της πατρίδας αλλά τα εύσηµα παίρνουν τελικά τα... άλογα "Εύγε άξια άλογα που χαρίσατε στη Σπαρτιάτισσα µια ιστορική νίκη". Επίλογος Συµπερασµατικά, στην εργασία µας αυτή παρουσιάσαµε τις έρευνες, που έγιναν στα αναγνωστικά βιβλία του νηπιαγωγείου και του δηµοτικού. Σε γενικές γραµµές τα αναγνωστικά βιβλία παρουσιάζουν και αναπαράγουν µε κατάδηλο και απόλυτο τρόπο τις στερεότυπες αντιλήψεις, που επικρατούν για τα δύο φύλα. Στα πλαίσια της οικογένειας, η γυναίκα "φυσικά" βρίσκεται έγκλειστη στο σπίτι και ασχολείται µε τις οικιακές δουλειές και µε τη φροντίδα των παιδιών ενώ ο πατέρας είναι ο αρχηγός, ο αφέντης του σπιτιού, ο αρµόδιος να εξασφαλίσει τα µέσα επιβίωσης για την οικογένεια. Στα βιβλία, που αναφέραµε, η οικογένεια προβάλλεται εξιδανικευµένη 30, χωρίς ανταγωνισµούς, καβγάδες, διαζύγια και υιοθετηµένα παιδιά, ενώ οι µονογονεϊκές οικογένειες απουσιάζουν παντελώς. Αυτό το αναχρονιστικό σχετικά και παραδοσιακό οικογενειακό πρότυπο µπορεί να προκαλέσει και σύγχυση τους µαθητές και τις µαθήτριες που βλέπουν ότι οι µητέρες τους πλέον εργάζονται, απουσιάζουν από το σπίτι δεν είναι οι "τέλειες µανούλεςνοικοκυρές" των βιβλίων µε το "πλατύ και συνεχές χαµόγελο", ενώ οι πατέρες τους αναλαµβάνουν και πιο προοδευτικούς ρόλους στην οικογένεια. Όλες οι πρωταγωνίστριες των βιβλίων συγκεντρώνουν τις στερεοτυπικά παγιωµένες και διχοτοµικές ιδιότητες του φύλου τους: στοργικότητα, υποµονή, εξάρτηση, φιλαρέσκεια, ευσυγκινησία, και δειλία, ενώ οι πρωταγωνιστές των βιβλίων δείχνουν µόνο αρετές, όπως είναι της ανεξαρτησίας, της αυτοπεποίθησης, της επιθετικότητας, της δηµιουργικότητας, του θάρρους, της επινοητικότητας, της συναισθηµατικής σταθερότητας-ωριµότητας. Άνδρες και γυναίκες απεικονίζονται στερεοτυπικά µε αντίθετα χαρακτηριστικά, ενώ αποσιωπάται η συµπληρωµατικότητά τους και ο δυναµισµός, που δείχνουν όταν τους το ζητούν οι περιστάσεις και η ιστορία. 14

15 Στα κείµενα, τα όνειρο των κοριτσιών είναι να γίνουν µόνο µητέρες, ενώ σήµερα τα κορίτσια έχουν και πολλές άλλες φιλοδοξίες, όπως και τα αγόρια. Εξάλλου, το καθιερωµένο τους παιχνίδι στα αναγνωστικά είναι µόνο η κούκλα, αλλά και οι ενασχολήσεις τους π.χ. πλέξιµο, µπάλωµα ρούχων αναπαριστούν τον παραδοσιακό ρόλο της γυναίκας. Το µόνο διανοητικό επάγγελµα, που εξασκούν οι γυναίκες είναι αυτό της δασκάλας. Την ίδια στιγµή, οι άνδρες παρουσιάζονται να έχουν ένα ευρύ φάσµα επαγγελµατικών επιλογών. Ωστόσο, και η πλειοψηφία των ανδρικών επαγγελµάτων σχετίζονται µε τον προκαπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, είναι ξεπερασµένα και έχουν τεχνικό χαρακτήρα. Αναµφισβήτητα, τα επαγγέλµατα (ανδρικά και γυναικεία) που αναφέρονται στα σχολικά βιβλία δεν ανταποκρίνονται στη σύγχρονη πραγµατικότητα. Τέλος, µε τις αναπαραστάσεις των γυναικείων επαγγελµάτων µπορεί να δηµιουργείται σύγχυση στις µικρές µαθήτριες. 31 Σίγουρα, τα σχολικά αναγνώσµατα µε τον τρόπο µε τον οποίο αντιµετωπίζουν και αναπαριστούν τα δύο φύλα, καταδεικνύουν εναργώς ότι µε την κατηγοριοποίηση και την άκριτη τοποθέτηση µια ταµπέλας στα δύο φύλα, δε σέβονται τις ιδιαιτερότητες του κάθε ατόµου και προβαίνουν σε γενικεύσεις, οι οποίες δε συνάδουν µε την πραγµατικότητα. Βιβλιογραφία 1. εληγίαννη-κουϊµτζή Β. "Τα στερεότυπα για τους ρόλους των δύο φύλων στα εγχειρίδια του ηµοτικού σχολείου "Η γλώσσα µου" " στο εληγιάννη Β.-Ζιώγου Σ. (επιµ.) (1993), Εκπαίδευση και φύλο. Ιστορική διάσταση και σύγχρονος προβληµατισµός, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, σσ Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. "Τα στερεότυπα για τους ρόλους των φύλων στα αναγνωστικά του ηµοτικού σχολείου" στο εληγιάννη Β. κ Ζιώγου Σ. (επιµ.) (1993). Εκπαίδευση και φύλο. Ιστορική διάσταση και σύγχρονος Προβληµατισµός, Θεσσαλονίκη, Βάνιας, σσ Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991), Εκπαίδευση και ιάκριση των φύλων. Παιδικά αναγνώσµατα στο Νηπαιγωγείο, εκδ. Γ, Αθήνα, Οδυσσέας. 4. Φρειδερίκου Α., Αναπαραστάσεις των φύλων στα εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας του δηµοτικού σχολείου " Η Τζένη πίσω από το τζάµι", Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα, Υποσηµειώσεις 15

16 1 Για τους πρωταρχικούς στόχους, λειτουργίες που θα έπρεπε να επιτελεί το σχολείο και τον τρόπο που "επιτυγχάνει" να αναπαράγει τις ανισότητες βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. "Τα στερεότυπα για τους ρόλους των δύο φύλων στα εγχειρίδια του ηµοτικού σχολείου" "Η Γλώσσα µου" στο εληγιάννη Β.-Ζιώγου Σ. (επιµ) (1993), Εκπαίδευση και φύλο. Ιστορική διάσταση και σύγχρονος προβληµατισµός, Θεσσαλονίκη, Βάνιας σ , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. "Το στερότυπο για τους ρόλους των φύλων στα αναγνωστικά του ηµοτικού σχολείου" στο εληγιάννη Β. & Ζιώγου Σ. (επιµ.) (1993), Εκπαίδευση και φύλο. Ιστορική διάσταση και σύγχρονος προβληµατισµός, Θεσσαλονίκη, Βάνιας σ , Φρειδερίκου Α., Αναπαραστάσεις των φύλων στα εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας του δηµοτικού σχολείου "Η Τζένη πίσω από το τζάµι", Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα, 1995 σ Για το ρόλο των σχολικών εγχειριδίων του νηπιαγωγείου και του δηµοτικού σχολείου ειδικότερα βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π., σ , 134, Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ κ' Για το ρόλο-τη θέση του πατέρα στην οικογένεια και το διαφορετικό τρόπο που αντιµετωπίζει το γιό του και την κόρη του βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη- Κουϊµτζή Β. (1993) ό.π κ' , Μαραγκουδάκη Ε. ( ), Εκπαίδευση και ιάκριση των φύλων. Παιδικά αναγνώσµατα στο Νηπιαγωγείο, εκδ. Γ, Αθήνα, Οδυσσέας, σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π κ Για το ρόλο-τη θέση της µητέρας στην οικογένεια βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , , Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π., σ , και Για την κυνική διάσταση της µητρότητας και τον τρόπο που αντιµετωπίζονται και παρουσιάζονται οι άτεκνες γυναίκες από τα σχολικά βιβλία βλ. Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ Για τα αγόρια, τις δραστηριότητές τους και τη θέση τους στην οικογένειά τους βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ και Για τα κορίτσια και τις δραστηριότητές τους βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ Για το ρόλο των κοριτσιών ως "µεγάλης αδερφής" βλ. Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ Για τις προοδευτικές οικογενειακές προσεγγίσεις βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , 158, 163, 165, Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π., σ Για τη εργασία και τις διαφοροποιήσεις των φύλων που παρουσιάζονται στα σχολικά βιβλία βλ. εληγιάννη- Κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π., σ. 135, , , Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π., σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ , , Για την έρευνα σχετικά µε το φύλο των συγγραφέων που πλαισιώνουν τους βασικούς συγγραφείς των σχολικών αναγνωστικών κειµένων (των βιβλίων "Η Γλώσσα µου") αλλά και για την έρευνα που αφορά τους βασικούς συγγραφείς βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ Για τις επαγγελµατικές προσδοκίες των αγοριών και των κοριτσιών βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για την επιθετικότητα βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για την στοργικότητα βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για την εξάρτηση βλ. Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ. 135, 134, 137, Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ , 86, Για την ανεξαρτησία βλ. Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ. 135, 137, 144. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ. 86, Για την αυτοπεποίθηση βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για την ανυπακοή βλ. Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ. 144, Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για τη φιλαρέσκεια βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για την εξεύρεση αποτελεσµατικών λύσεων δηλ. την επινοητικότητα βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για τη δηµιουργικότητα βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για την παρατηρητικότητα βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ Για τους άνδρες ως κατόχους της γνώσης βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ Για την περιέργεια βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για τη χαρά βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ

17 26 Για τη στενοχώρια, λύπη βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ. 113, Για το θάρρος βλ. Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ. 69, Για το φόβο βλ. Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ Για τον ηρωισµό βλ. Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ Για την εξιδανικευµένη αναχρονιστική εικόνα της οικογένειας που δεν ανταποκρίνεται στη σύγχρονη οικογένεια και για τη σύγχιση που προκαλεί στις µαθήτριες και στους µαθητές βλ. εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ , , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ Μαραγκουδάκη Ε. (2000/1991) ό.π. σ , 184, Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ , 83-85, Για την ανακοπή κάθε επιθυµίας ανέλιξης επαγγελµατικού χαρακτήρα για τα κορίτσια βλ. εληγιάννη- Κουϊµτζή Β. (1993) ο.π. σ , Ζιώγου-Καραστεργίου Σ.- εληγιάννη-κουϊµτζή Β. (1993) ό.π. σ. 133, 135, 139, 142, Φρειδερίκου Α. (1995) ό.π. σ. 117, *** 17

18 ΟΙ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΝΩΡΙΣ Οικογένεια και Φύλο Μαρία Γκασούκα. (Ψηφιακή Φωτογράφιση Επεξεργασία: Τάσος άγκλας, Έυα Κατσαïτη) Μία πρώτη κοινωνική µεταφορά των µοντέλων του φύλου, πραγµατοποιείται µέσα στην οικογένεια, από τη σύλληψη του παιδιού µέχρι τη γέννηση και στη διάρκεια των φροντίδων του βρέφους, στον τρόπο ανατροφής, µετά στον τρόπο της αγωγής του. Ο σχηµατισµός των εικόνων του φύλου και των αξιών µε τις οποίες διαµορφώνεται γίνεται από πολύ νωρίς. Οι γονείς µεταφέρουν τις αντιλήψεις τους για τα φύλα µέσα από τις πράξεις τους θέτοντας απαγορεύσεις, καναλιζάροντας τη συµπεριφορά του παιδιού µε ένα ολόκληρο παιχνίδι µιµήσεων, µε αλλαγές ενηλίκων παιδιών, ενισχύοντάς την (τη συµπεριφορά) µε ενθαρρύνσεις ή τιµωρίες. Η συµπεριφορά των γονιών είναι προϊόν του δικού τους τρόπου αγωγής εµπλουτισµένου και διορθωµένου από την παρούσα κοινωνική τους κατάσταση, από τις προσωπικές τους προτιµήσεις και το σύστηµα αξιών που έχουν υιοθετήσει. Όταν το παιδί µεγαλώνει και αρχίζει να έρχεται πιο άµεσα σε επαφή µε το σύνολο της κοινωνίας, ζώντας περισσότερο σε οµάδες «ίσων», στη γειτονιά του, στο δρόµο, στο σχολείο, στις διακοπές, προσλαµβάνει νέες εικόνες των φύλων, που του προτείνονται κατά τρόπο φυσιολογικό, εθελοντικό ή λίγο-πολύ διάχυτο. Από τα έξι µέχρι τα δεκατέσσερα χρόνια, περνάει µία ουσιαστική περίοδο µαθητείας που διεγείρει ή καταστέλλει τις πρώτες 1

19 αναπαραστάσεις των µοντέλων του φύλου. Το παιδί κοινωνικοποιείται τότε κατά τρόπο εντατικό, για να γίνει ενήλικας, άνδρας/γυναίκα, ικανός/ή να ανταποκριθεί στις ανάγκες της κοινωνίας. Τα κορίτσια και τα αγόρια βρίσκονται αντιµέτωπα µε εικόνες και µοντέλα γυναικών και αντρών στις καθηµερινές σχέσεις τους µε τους ενήλικους, καθώς και µέσα από τα µαζικά µέσα επικοινωνίας, όπου αυτές οι εικόνες παίρνουν τη µορφή ιδανικών µοντέλων. Πιο συγκεκριµένα: Στη σχέση του µε το περιβάλλον και το χώρο το παιδί κοινωνικοποιείται µε τις δραστηριότητές του και µε την πληροφόρηση που του προσφέρει το πλαίσιο της ζωής του και πριν απ όλα οι γονείς του και οι κανόνες που διέπουν την ενδοοικογενειακή καθηµερινότητα. Και τα κορίτσια και τα αγόρια στις ενδο- ή / και εξωοικογενειακές τους συνήθειες προσδιορίζονται κατά κανόνα από τους παραδοσιακούς ρόλους. Έτσι ή αλλιώς, η παιδική ηλικία είναι εξαρχής διαποτισµένη από τις αναπαραστάσεις των συστηµάτων και από τις αξίες της κοινωνίας. Για παράδειγµα, τα παιχνίδια των κοριτσιών και των αγοριών είναι από πολύ νωρίς διαφορετικά. Στις γιορτές, τα διαφορετικά παιχνίδια, ανάλογα µε το φύλο, και γενικά οι αγορές των γονιών, εικονογραφούν τον έµφυλο διαχωρισµό δραστηριοτήτων που προτείνεται στα παιδιά. Από την άλλη, το περιεχόµενο της πείρας των κοριτσιών και το πεδίο, αντιληπτικότητάς τους, - τα παιχνίδια τους, οι εργασίες που απαιτούνται απ αυτά, ο βαθµός αυτονοµίας και ελευθερίας που τους επιτρέπεται έξω από το σπίτι συστηµατικά τα σπρώχνουν στην 2

20 περιοχή της οικογενειακής ζωής και του νοικοκυριού. Αντίστροφα, τα αγόρια τα προσανατολίζουν προς τον δηµόσιο χώρο της ζωής που «φυσιολογικά» τους ανήκει. Στη διαδικασία αυτή ο κατά φύλα διαχωρισµός των παιχνιδιών έχει έναν εξαιρετικά σηµαντικό ρόλο. Στην ουσία αναπαριστά αλλά και νοµιµοποιεί τον γυναικείο εγκλεισµό, τον προορισµό/πεπρωµένο των γυναικών στους παραδοσιακούς οικιακούς ρόλους και τη µητρότητα, την κατασκευασµένη θηλυκότητα, την αποστασιοποίηση από την κοινωνική παραγωγική διαδικασία. Από την άλλη επιβεβαιώνει τον δηµόσιο ρόλο των ανδρών, την ενεργητική/διεκδικητική/µαχητική τους φύση, την προετοιµασία για τη λήψη σηµαντικών αποφάσεων δηµόσιου χαρακτήρα κλπ. Οι συγκεκριµένες ιδεολογικές διεργασίες συντελούνται κατά κανόνα αφενός µεν σε προσωπικό-οικογενειακό επίπεδο µε την επιλογή από τους γονείς και τη χρήση των συγκεκριµένων παιχνιδιών από τα παιδιά αφετέρου σε επίπεδο συλλογικών αναπαραστάσεων µέσω του marketing και της διαφήµισης. Κορυφαίο ενδεικτικό σχετικό παραδειγµα αποτελεί το σχέδιο προώθησης της κούκλας Barby που εκτός από το παιχνίδι έχει γίνει ρούχο, έπιπλο, πάπλωµα, βιβλίο, τετράδια, γόµες,ταινία κλπ. κατακλύζοντας την καθηµερινότητα των µικρών κοριτσιών µε 3

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Οι μαθητές της ΣΤ Τάξης, στα πλαίσια του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής έγραψαν για το ρόλο της οικογένειας σε ό,τι αφορά τις συναισθηματικές

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι τα δικαιώματά μου; Έχουμε και υποχρεώσεις! Τα δικαιώματά μας είναι

Ποια είναι τα δικαιώματά μου; Έχουμε και υποχρεώσεις! Τα δικαιώματά μας είναι Ποια είναι τα δικαιώματά μου; Έχουμε και υποχρεώσεις! Τα δικαιώματά μας είναι ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δικαιώματα επιβίωσης Τα παιδιά έχουν δικαιώματα. Ένα από αυτά είναι τα δικαιώματα για επιβίωση. Αυτά τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ LM ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ Επιμέλεια: Α. Τριλιανός -1. Καράμηνας Η διάσταση του φύλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου. Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ

Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου. Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Αστικής Ανάπτυξης της παλιάς πόλης Ρεθύμνου Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ Δράσεις Συγχρηματοδοτούμενες από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ΕΚΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικό ιστορικό νηπίου

Ατομικό ιστορικό νηπίου σημαντικές πληροφορίες στοιχεία επικοινωνίας Ατομικό ιστορικό νηπίου στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού Βοηθείστε μας να γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί σας Σχολική χρονιά 2015-2016 Όνομα Παιδιού: Συμπληρώστε

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας. Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Καβάλας Ερωτηματολόγιο για τις μαθήτριες Τίτλος πράξης: Κατηγορία Πράξης: Ενέργεια: Μέτρο: Επιστ. Υπεύθυνος: "Επιμόρφωση - Πιστοποίηση Γυναικών Αρχικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ..

«Βασικά Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Ελένη Άννα Καλούδη Σύµβουλος Σταδιοδροµίας Γ.. Εκπαιδευτικά Εργαστήρια Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε γενικό τίτλο «Βασικά Θέµατα για τη µετάβαση των νέων στην παραγωγική διαδικασία» Μάιος 2011 ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ. ΠΩΣ Η ΑΥΤΟΕΙΚΟΝΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια

παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια Με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας Κουκλοθέατρο ΑΝΕΜΗ παραστάσεις - κατασκευές - εργαστήρια H πολύχρονη εμπειρία και η αγάπη μας για τα παιδιά, σας υπόσχονται μια μοναδική παράσταση κουκλοθεάτρου με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ»

«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» «Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ-ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΖΩΗΣ» Τίτλος: «Ο Ρόλος των Πατέρων στην Εξισορρόπηση της Επαγγελματικής και Οικογενειακής/Προσωπικής Ζωής» Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Εκεί που είσαι ήμουνα κι εδώ που είμαι. ίσως έλθεις! ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1. Μπακούρου Κυριακή (συντονίστρια)

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί;

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί; Δασκάλα: Λουίζα Σόλου Πιττάκαρα Μάιος 2008 ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο Στόχοι: Τα παιδιά: να ονομάζουν τις δυσάρεστες συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία, την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία να συμπεράνουν και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

SUMMER CAMP Καλοκαιρινές Δραστηριότητες Φτιάχνουµε τη δική µας πόλη κράτος

SUMMER CAMP Καλοκαιρινές Δραστηριότητες Φτιάχνουµε τη δική µας πόλη κράτος SUMMER CAMP Καλοκαιρινές Δραστηριότητες Φτιάχνουµε τη δική µας πόλη κράτος Για παιδιά 4 έως 12 ετών µε : Ατέλειωτη όρεξη για παιχνίδι Επιτέλους ένα καλοκαιρινό πρόγραµµα που συνδυάζει τις έξυπνες δραστηριότητες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων»

Δραστηριότητα «ΜΥΘΙΚΑ ΤΑΞΙΔΙΑ» Γενικές κατευθύνσεις για την εφαρμογή των δραστηριοτήτων. Θεματική ενότητα: «Επίλυση συγκρούσεων» Εταιρεία Σχολικής και Οικογενειακής Συμβουλευτικής και Έρευνας (ΕΣΟΣΕ) Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας (ΚΕΕΣΧΟΨΥ) Πανεπιστήμιο Αθηνών «Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.: Πρόγραμμα εξειδικευμένης κατάρτισης εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18232 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 14-12-2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Άννα Αδάμ Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου Α. Nα αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο (80-100 λέξεις). Οι κοινωνικοί

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ»

Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Άσκηση σε φυσικό περιβάλλον / υγεία / ποιότητα ζωής / περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση. «ΑΓΩΓΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» Κουθούρης Χαρίλαος, Επίκουρος Καθηγητής στην «ιοίκηση ραστηριοτήτων Αναψυχής», Τ.Ε.Φ.Α.Α., Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα M A R K E T I N G R E S E A R C H S E R V I C E S Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Online Έρευνας για τα Χριστούγεννα Δεκέμβριος 2010 Εισαγωγή Φέτος, είπαμε να γιορτάσουμε τα Χριστούγεννα με μια έρευνα που αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Η ενδυμασία και η σημασία της για τον άνθρωπο Η ενδυμασία αποτελείται από κάθε τι με το οποίο ο άνθρωπος καλύπτει και στολίζει το σώμα του. Περιλαμβάνει δηλαδή τα ρούχα και

Διαβάστε περισσότερα