Κασσωτάκης Μιχάλης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κασσωτάκης Μιχάλης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών"

Transcript

1 Το πρόβλημα της παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των Ελλήνων εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οι προσπάθειες αντιμετώπισής του μετά τη μεταπολίτευση 1 Κασσωτάκης Μιχάλης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών 1.Εισαγωγή Σκοπός της παρούσας εισήγησης είναι: α) να υπογραμμίσει την ανάγκη της παιδαγωγικής 2 και διδακτικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Δ.Ε.) και να σκιαγραφήσει την κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας τις τελευταίες δεκαετίες σε σχέση με το ζήτημα αυτό, β) να παρουσιάσει το αίτημα για την εξάλειψη της ανεπάρκειας που παρατηρείται στον παραπάνω τομέα, τις προτάσεις που διατυπώθηκαν 3 και τις απόπειρες που έγιναν μετά τη μεταπολίτευση για την ικανοποίησή του, η σημαντικότερη από τις οποίες υπήρξε η θεσμοθέτηση, το 1997, του Πιστοποιητικού Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας (Π.Π.Δ.Ε.), γ) να αναλύσει τις δυσκολίες στις οποίες προσέκρουσε η προσπάθεια εφαρμογής του παραπάνω πιστοποιητικού, οι οποίες είχαν ως αποτέλεσμα τη μη υλοποίηση της καινοτομίας αυτής, δ) να προσδιορίσει τους κύριους παράγοντες της αδυναμίας αυτής και ε) να σκιαγραφήσει τις προοπτικές που, κατά την εκτίμησή μας, διαμορφώνονται στο συγκεκριμένο τομέα. Στο πλαίσιο που αναφέρθηκε προηγουμένως, εξετάζεται και ο μέχρι σήμερα ρόλος της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. και διατυπώνονται ορισμένες σκέψεις για το μέλλον της. 2. Η αναγκαιότητα της ψυχοπαιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών H έκταση της παρούσας εισήγησης δεν μας επιτρέπει να αναφερθούμε αναλυτικά σ όλες τις πτυχές του ζητήματος της εκπαίδευσης του διδακτικού προσωπικού. Αναγκα- 1 Ο αρχικός τίτλος της εισήγησης ήταν: «H προσπάθεια θεσμοθέτησης του Πιστοποιητικού Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας: Γιατί δεν προχώρησε, τί πρέπει να γίνει και ποιος ο ρόλος της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε;». Λόγω των αλλαγών που έγιναν κατά τη γραπτή σύνταξη της εισήγησης και της διεύρυνσης του περιεχομένου της, κρίθηκε αναγκαία η τροποποίηση του αρχικού τίτλου της. Το παρόν κείμενο αποτελεί αναμόρφωση και συμπλήρωση προηγούμενων δημοσιευμάτων μας με παρόμοιο θέμα (Κασσωτάκης, 2005, 2007). 2 Με τον όρο: παιδαγωγική κατάρτιση εννοούμε την ενημέρωση σε θεωρητικά και πρακτικά θέματα αγωγής και εκπαίδευσης, περιλαμβανομένων και των ψυχολογικών και κοινωνιολογικών τους διαστάσεων (βλ. παρακάτω την ενότητα 2). Ορισμένοι συγγραφείς προτιμούν τη χρήση του όρου: ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση. Επειδή, όμως, ο όρος αυτός δίνει, κατά την άποψή μας, έμφαση στην ψυχολογική πλευρά των φαινομένων της αγωγής και της εκπαίδευσης, υποβαθμίζοντας την κοινωνική τους πτυχή, θεωρήσαμε καταλληλότερο τον ουδέτερο όρο: παιδαγωγική κατάρτιση. 3 Η παρουσίαση εστιάζεται στις προτάσεις της ΟΛΜΕ, στις εξαγγελίες των μεγαλύτερων πολιτικών κομμάτων και στις εισηγήσεις πανεπιστημιακών παραγόντων. Λεπτομερής παρουσίαση όλων των σχετικών προτάσεων δεν ήταν δυνατή στο πλαίσιο της σύντομης αυτής εισήγησης.

2 294 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ στικά, λοιπόν, θα περιοριστούμε σε βασικές μόνον επισημάνσεις, επαρκείς όμως, για να τεκμηριώσουν την αναγκαιότητα της παιδαγωγικής και διδακτικής του κατάρτισης. Συνοψίζοντας και απλοποιώντας κάπως τα πορίσματα των σύγχρονων παιδαγωγικών μελετών και ερευνών, μπορούμε να πούμε ότι οι βασικές προϋποθέσεις, τις οποίες οφείλει να πληροί όποιος επιτελεί συστηματικό παιδαγωγικό και διδακτικό έργο, είναι οι εξής: α) να γνωρίζει πολύ καλά το αντικείμενο, το οποίο καλείται να διδάξει, β) να κατέχει την ψυχολογία των ατόμων, τα οποία επιθυμεί να διδάξει ή να διαπαιδαγωγήσει, γ) να είναι γνώστης των μεθόδων και των μέσων δια των οποίων θα επιτύχει του στόχους που επιδιώκει και δ) να έχει αποκτήσει τις δεξιότητες χειρισμού των. Χωρίς καλή γνώση της διδακτέας ύλης δεν είναι δυνατόν να υπάρξει αποτελεσματική διδασκαλία. Αν απουσιάζει ο όρος αυτός, η ύπαρξη των άλλων προϋποθέσεων δεν έχει νόημα. Είναι, όμως, λανθασμένη η άποψη ότι, αν κάποιος διαθέτει γνώσεις σε ορισμένο τομέα, αυτό και μόνον αρκεί, για να μπορεί να τις μεταδώσει αποτελεσματικά σε άλλους και να αξιοποιήσει, παράλληλα, τη διδασκαλία ως μέσο αγωγής. Οφείλει να γνωρίζει, επιπρόσθετα, τις πνευματικές δυνατότητες που διαθέτουν τα άτομα στα οποία απευθύνεται, οι οποίες είναι, μεταξύ άλλων, συνάρτηση του επιπέδου της νοητικής τους ανάπτυξης. Πρέπει να ξέρει τις ανάγκες τους, τα ενδιαφέροντά τους και τους τρόπους με τους οποίους θα τους δημιουργήσει κίνητρα. Οφείλει να κατανοεί τις ψυχολογικές διεργασίες, με βάση τις οποίες συντελείται η μάθηση, και να είναι σε θέση να διαμορφώνει στο εξωτερικό περιβάλλον του μαθητή τις συνθήκες εκείνες που τις υποβοηθούν. Πρέπει, ακόμη, να έχει την ικανότητα να θέτει στόχους, να επιλέγει τις μεθόδους και τα μέσα που θεωρούνται κατάλληλα για την επίτευξή τους και να τα χειρίζεται με δεξιοτεχνία. Πρέπει να μπορεί να αξιολογεί έγκυρα και αξιόπιστα την πρόοδο των μαθητών του και να ανατροφοδοτεί επιτυχώς τη διδακτική διαδικασία. Υποχρεούται να κατανοεί τον κοινωνικό ρόλο του σχολείου, να αντιλαμβάνεται τη λειτουργία των ομάδων, την κοινωνική τους δυναμική και τις αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται στο σχολικό περιβάλλον και να παρεμβαίνει σ αυτές, όπου και όποτε αυτό είναι απαραίτητο, για να τις βελτιώνει. Έχει χρέος να γνωρίζει τις βασικές αρχές της διοίκησης της εκπαίδευσης, να αντιλαμβάνεται το ρόλο των ποικίλων παραγόντων αγωγής και των μέσων που χρησιμοποιεί η παιδαγωγική διαδικασία, για να διαμορφώνει τους χαρακτήρες των ατόμων κατά τα επιθυμητά πρότυπα (Ξωχέλλης, 1984, Δελλασούδας, 2005, Μαριδάκη -Κασσωτάκη, 2009). Στηριζόμενος σε όσα προηγήθηκαν, εύλογα μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι η απόκτηση ενός πτυχίου σε μια συγκεκριμένη επιστήμη δεν επαρκεί, για να λειτουργήσει ο κάτοχός του ως δάσκαλος ή ως παιδαγωγός. Για το λόγο αυτό έχουμε πλειστάκις υποστηρίξει τη θέση ότι μεταξύ ενός απλού πτυχιούχου και ενός αποτελεσματικού εκπαιδευτικού υπάρχει σημαντική διαφορά. Χρήσιμο κρίνουμε να προσθέσουμε στα παραπάνω ότι οι σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις, η κρίση σημαντικών παραδοσιακών παραγόντων αγωγής, όπως είναι η οικογένεια π.χ., και οι αλλαγές που συντελούνται στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και της κοινωνίας της γνώσης ενισχύουν ακόμη περισσότερο τον παιδαγωγικό ρόλο του εκπαιδευτικού και εντείνουν την ανάγκη της παιδαγωγικής του κατάρτισης. Ο ρόλος του ως μεταδότη γνώσεων περιορίζεται συνεχώς, ενώ ενισχύεται αυτός του διευκολυντή της μάθησης, του καθοδηγητή, του εμψυχωτή και του συμβούλου. Η αναγκαιότητα, λοιπόν, της παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης όσων στελεχώνουν τα σχολεία είναι προφανής.

3 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε Η υπάρχουσα κατάσταση στον τομέα της αρχικής μόρφωσης των Ελλήνων εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Η κατάσταση που επικρατεί στον τομέα της αρχικής μόρφωσης των Ελλήνων εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (Δ. Ε.) δεν είναι καθόλου ικανοποιητική (Καζαμίας κ.ά. 1996, Λιακοπούλου, ά. έ). Αν εξαιρέσει κανείς τους αποφοίτους των Τμημάτων Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας των Φιλοσοφικών Σχολών και των συναφών προς αυτά, 4 η διδασκαλία ψυχοπαιδαγωγικών μαθημάτων στα υπόλοιπα Τμήματα που παράγουν εκπαιδευτικούς Δ. Ε. κυμαίνεται από ανεπαρκής έως υποτυπώδης. Στην πλειονότητα των Τμημάτων των Θεωρητικών Επιστημών υπάρχουν λιγοστά υποχρεωτικά παιδαγωγικά 5 μαθήματα και η δυνατότητα επιλογής κάποιων πρόσθετων σχετικών μαθημάτων. Η κατάσταση είναι χειρότερη στα Τμήματα των Θετικών Επιστημών. Στα περισσότερα από αυτά διδάσκεται ένα, επιλεγόμενο ως επί το πλείστον, μάθημα διδακτικής του οικείου αντικειμένου, ενώ σε ελάχιστα Τμήματα υπάρχει η δυνατότητα επιλογής και δεύτερου παιδαγωγικού μαθήματος. 6 Αυτό σημαίνει ότι αρκετοί από τους αποφοίτους των, οι οποίοι σταδιοδρομούν στην εκπαίδευση, δεν έχουν παρακολουθήσει κανένα παιδαγωγικό μάθημα. Ακόμη πιο απογοητευτική είναι η κατάσταση όσον αφορά στην πρακτική άσκηση των υποψηφίων εκπαιδευτικών, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις είναι υποτυπώδης ή απουσιάζει εντελώς. Η κατάσταση αυτή είναι απόρροια της απαρχαιωμένης αντίληψης ότι η γνώση ενός αντικειμένου επαρκεί για τη διδασκαλία του, καθώς και της ταύτισης των Παιδαγωγικών Επιστημών με την εκπαίδευση των λειτουργών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, κυρίως. Ως προς τους αποφοίτους των επονομαζόμενων μη Καθηγητικών Σχολών (Νομικών, Πολιτικών, Κοινωνικο-Οικονομικών, Τεχνολογικών, Γεωπονικών, Ιατρικών κτλ.), οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα κατάληψης θέσεων διδασκόντων στα Γυμνάσια και στα Γενικά και Επαγγελματικά Λύκεια ισχύουν τα ακόλουθα: Οι συγκεκριμένοι απόφοιτοι είναι υποχρεωμένοι να φοιτήσουν επί ένα ακαδημαϊκό έτος στην Ανωτάτη Σχολή Παιδαγωγικής Τεχνικής Εκπαίδευσης (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) και να παρακολουθήσουν πρόγραμμα μαθημάτων και ασκήσεων παιδαγωγικής κατάρτισης που οδηγεί στη χορήγηση σχετικού Πιστοποιητικού. Επειδή, όμως, οι δυνατότητες της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. να εκπαιδεύσει μεγάλο αριθμό από τους παραπάνω αποφοίτους είναι, για διάφορους λόγους, περιορισμένες έχει επιτραπεί ο διορισμός σε θέσεις καθηγητών της Δ. Ε. και πτυχιούχων αυτών των κατηγοριών, χωρίς καμία παιδαγωγική και διδακτική κατάρτιση (Ν. 3194/2003, άρθρο 8, παράγρ. 7). Αυτό συμβαίνει, όταν οι κάτοχοι του σχετικού πιστοποιητικού δεν επαρκούν, για να καλύψουν τις αντίστοιχες θέσεις. Κατά συνέπεια, ικανός αριθμός διδασκόντων που προέρχεται από μη Καθηγητικές Σχολές αναλαμβάνει καθήκοντα στα σχολεία, χωρίς να έχει τις αναγκαίες προϋποθέσεις για το έργο αυτό 7. 4 Και στην περίπτωση αυτή υπάρχουν ποικίλα προβλήματα και εγείρονται διάφορα ερωτήματα σχετικά με την εξειδίκευση των φοιτητών στα οποία οι περιορισμοί της παρούσας εισήγησης δεν μας επιτρέπουν να αναφερθούμε. 5 Σ αυτά περιλαμβάνονται και μαθήματα Ψυχολογίας. 6 Σε ελάχιστα Τμήματα Μαθηματικών κυρίως- προσφέρονται περισσότερα από 2 παιδαγωγικά μαθήματα, περιλαμβανομένων και αυτών που αφορούν στη Διδακτική. 7 Ελάχιστα από τα Τμήματα αυτά προσπάθησαν να εντάξουν στα προγράμματα σπουδών τους και κά-

4 296 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Πριν από την αναμόρφωση της παλαιάς Σχολής Εκπαίδευσης των Λειτουργών Τεχνικής Εκπαίδευσης (Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε.), η παιδαγωγική κατάρτιση των αποφοίτων των μη Καθηγητικών Σχολών γινόταν στη Παιδαγωγική της Σχολή (ΠΑ.ΤΕ.Σ.) (Καλούρη-Αντωνοπούλου κ. ά. 2003). Παρά την προσπάθεια που καταβαλλόταν στον τομέα αυτό, η κατάρτιση την οποία παρείχε η Παιδαγωγική Tεχνική Σχολή της Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε. δεν είχε το αναγκαίο κύρος, λόγω του γεγονότος ότι η Σχολή αυτή δεν ήταν πανεπιστημιακού επιπέδου. Η φοίτηση πτυχιούχων Α.Ε.Ι. σε μια μη πανεπιστημιακή Σχολή, για να αποκτήσουν τα αναγκαία για το διορισμό τους προσόντα, αντιμετωπιζόταν από πολλούς ως υποβάθμιση. Η παραπάνω αδυναμία τροφοδοτούσε το αίτημα αναβάθμισης της οικείας Σχολής και ενίσχυσης του κύρους της, το οποίο εξακολουθεί να υφίσταται και μετά τη δημιουργία της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Δεν χρειάζεται να έχει κανείς ειδικές γνώσεις, για να αντιληφθεί τις αρνητικές επιπτώσεις των αδυναμιών που μνημονεύθηκαν παραπάνω στην ποιότητα του παιδαγωγικού και εκπαιδευτικού έργου που πραγματοποιείται στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Γενική και Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση. Πρέπει, τέλος, να σημειωθεί ότι τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα κατά το παρελθόν (Kazamias & Kassotakis, 1987, Αντωνίου, ά. έ.). Επιλεγόμενα μαθήματα Διδακτικής εντάχθηκαν τα τελευταία χρόνια στο Πρόγραμμα Σπουδών ορισμένων Πανεπιστημιακών Τμημάτων και κυρίως μετά την κατάργηση της επετηρίδας και την καθιέρωση του διαγωνισμού πρόσληψης των εκπαιδευτικών μέσω Α.Σ.Ε.Π. 4. Απόπειρες, εξαγγελίες και προτάσεις για τη διόρθωση της κατάστασης αυτής μετά τη μεταπολίτευση: Συνοπτική ιστορική ανασκόπηση Για τη βελτίωση της κατάστασης που περιγράψαμε προηγουμένως έγιναν κατά καιρούς πολλές προσπάθειες, ιδιαίτερα μετά τη μεταπολίτευση. Ασκήθηκαν πολλαπλές πιέσεις και πραγματοποιήθηκαν σχετικές εξαγγελίες χωρίς να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα. Από αυτές παρουσιάζουμε παρακάτω τις σημαντικότερες. Η αποκατάσταση της Δημοκρατίας στον τόπο μας, μετά την πτώση, το 1974, του δικτατορικού καθεστώτος της 21 ης Απριλίου του 1967, οδήγησε, μεταξύ άλλων, στη λήψη ποικίλων μέτρων για τον εκδημοκρατισμό και την αναβάθμιση της εκπαίδευσης. Η μεταρρύθμιση του (νόμοι 309/76 και 576/77), η οποία επανέφερε σε μεγάλο βαθμό τις αλλαγές που είχαν εισαχθεί στο εκπαιδευτικό σύστημα το 1964, αποτέλεσε σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Στον τομέα, όμως, της αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δ. Ε. δεν έγιναν σημαντικές αλλαγές, αν και δεν απουσίαζαν οι επισημάνσεις της αναγκαιότητάς τους (Φράγκος, 1977, Ξωχέλλης, 1978). Το ενδιαφέρον της επίσημης πολιτείας ως προς το ζήτημα της μόρφωσης των εκπαιδευτικών εστιάστηκε, κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές του 1980, στην εκπαίδευση των λειτουργών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, κυρίως, και είχε ως βασική επιδίωξη την αναβάθμιση των Παιδαγωγικών Ακαδημιών και των Σχολών Νηπιαγωγών. Ορισμένοι μελετητές αποδίδουν την κατάσταση που επικρατούσε στον τομέα της Δ.Ε. σε πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων κυρίαρχη θέση κατέχει η ανυπαρξία πολιτικής βούλησης για τη ρύθμιση του παραπάνω ζητήματος (Μarkantonis, ). ποια επιλεγόμενα παιδαγωγικά μαθήματα. 8 Το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε το 1987, αλλά είχε συνταχθεί στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

5 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 297 Η συζήτηση για τις αδυναμίες και τις ελλείψεις της αρχικής εκπαίδευσης των καθηγητών άρχισε να ενισχύεται στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και, ιδιαίτερα, στις αρχές του 1980 (Ο.Λ.Μ.Ε, 1981). Προερχόταν, κυρίως, από μη κρατικούς φορείς ή από πρωτοβουλίες μεμονωμένων ατόμων. Κατά την περίοδο, μάλιστα, αυτή διατυπώθηκαν συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση του παραπάνω προβλήματος (Μαρκαντώνης κ.ά., 1980, Σακκάς, 1981, Πολυχρονόπουλος, 1982, Φλουρής 1983, Cassotakis, 1985). Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι στο Α Εκπαιδευτικό Συνέδριο των Καθηγητών Μέσης Εκπαίδευσης, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, το 1981, επισημάνθηκε με έμφαση η ανεπάρκεια του συστήματος κατάρτισής τους και διατυπώθηκαν προτάσεις για την «ίδρυση εδρών Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας σε όσες Καθηγητικές Σχολές δεν υπήρχαν και αύξηση του αριθμού τους, ώστε να είναι σε θέση να μορφώνουν τους φοιτητές στην Παιδαγωγική και στην Ψυχολογία όχι μόνο θεωρητικά, αλλά και πρακτικά» (Ο.Λ.Μ.Ε., 1982, σελ. 203). Στο ίδιο συνέδριο διατυπώθηκε η άποψη «να γίνει υποχρεωτική η διδασκαλία της Παιδαγωγικής και της Ψυχολογίας θεωρητικά σε όλα τα έτη σπουδών, ενώ στο 4 ο έτος», προτάθηκε, «να γίνεται και πρακτική εξάσκηση (υποχρεωτική για όσους θα ακολουθήσουν το δρόμο της εκπαίδευσης)». Στο κείμενο της Ο.Λ.Μ.Ε. τονιζόταν ότι «αυτή η εξάσκηση, για την οποία πρέπει να χορηγείται κάποιο Πιστοποιητικό, μπορεί να πλουτισθεί και με τη σύνταξη σύντομης διατριβής με θέμα σχετικό με την ψυχολογία του παιδιού [ ]». Μια άλλη σκέψη που διατυπώθηκε στο ίδιο συνέδριο ήταν να διαφοροποιείται «η διάρκεια των σπουδών, ώστε από τα 4 συνολικά χρόνια φοίτησης τα 3 να αφιερωθούν στην επιστημονική κατάρτιση και ο τέταρτος χρόνος να χρησιμοποιηθεί για την παιδαγωγική και ψυχολογική ενημέρωση, ιδιαίτερα πρακτικής μορφής [...].» (Ο.Λ.Μ.Ε., όπ. παρ.). Τον Οκτώβριο του 1983 διοργανώθηκε από το νεοσύστατο, τότε, Τομέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, 9 σε συνεργασία με την Ορθόδοξο Ακαδημία Κρήτης και την Eυρωπαϊκή Ένωση για την Εκπαίδευση του Διδακτικού Προσωπικού (Αssociation for Teacher Education in Europe ATEE), διεθνές επιστημονικό συνέδριο, στο Κολυμπάρι Χανίων, με τη συμμετοχή διαπρεπών επιστημόνων από όλες τις χώρες της τότε Ε.Ο.Κ. (Κazamias & Kassotakis, 1987). Το συνέδριο αυτό είχε σημαντική απήχηση στον εκπαιδευτικό κόσμο. Συνέβαλε, μαζί με άλλες εκδηλώσεις που ακολούθησαν, στη βαθύτερη συνειδητοποίηση της ανάγκης αναμόρφωσης της αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών και στη δημιουργία κλίματος πίεσης προς την πολιτική ηγεσία του τόπου και τους ιθύνοντες των Α.Ε.Ι. για την ικανοποίησή της. Η πίεση, όμως, αυτή φαίνεται ότι δεν ήταν αρκετή, για να προκαλέσει αλλαγές στην επίσημη εκπαιδευτική πολιτική, η οποία όσον αφορά στο υπό εξέταση ζήτημα συνέχισε να χαρακτηρίζεται από στασιμότητα και αδράνεια. Την παραπάνω κατάσταση διευκόλυνε η απαρχαιωμένη νοοτροπία που επικρατούσε, και ως ένα βαθμό υπάρχει ακόμη, σε πολλές Πανεπιστημιακές Σχολές. Η στάση πολλών στελεχών τους δεν ήταν πολύ θετική απέναντι στην ιδέα της δημιουργίας εδρών Ψυχολογίας και Παιδαγωγικής, όπου δεν υπήρχαν, ή του πολλαπλασιασμού τους εκεί όπου ήδη υπήρχαν (π.χ. στις Φιλοσοφικές Σχολές). Με βάση τα λιγοστά στοιχεία που είχαμε στη διάθεσή μας για την περίοδο αυτή, και τη δική μας προσωπική εμπειρία, διαμορφώσαμε την εντύπωση ότι η επίσημη εκπαιδευτική πολιτική δίσταζε να συγκρουσθεί με παγιωμέ- 9 Βασικό ρόλο στη διοργάνωση του συνεδρίου αυτού διαδραμάτισαν ο γράφων, ο Καθηγητής Ανδρέας Καζαμίας, ο Διευθυντής της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης κ. Αλ. Παπαδερός και ο τότε εκδότης του περιοδικού European Journal of Teacher Education, Rys Gwyn.

6 298 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ νες αντιλήψεις, τις οποίες εξέφραζαν κοινωνικές ομάδες με ισχυρή πολιτική δύναμη και με μεγάλη κοινωνική επιρροή. Περιορίστηκε σε γενικόλογες αναφορές, 10 για την ανάγκη αναβάθμισης της μόρφωσης των εκπαιδευτικών, οι οποίες δε μεταφράστηκαν σε συγκεκριμένα μέτρα εκπαιδευτικής πολιτικής. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 αυξήθηκε ακόμη περισσότερο η πίεση για την αναμόρφωση του συστήματος αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δ. Ε. από τους αρμόδιους συνδικαλιστικούς, κοινωνικούς και επιστημονικούς φορείς. Κατατέθηκαν, μάλιστα, πιο συγκεκριμένες, σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, προτάσεις για το ζήτημα αυτό. Η παραπάνω μεταβολή σε επίπεδο πολιτικών θέσεων, τουλάχιστον, ήταν εμφανής ήδη από τα πρώτα χρόνια του 90. Στις προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος, που δόθηκαν στη δημοσιότητα από την πολιτική ηγεσία του ΥΠ.Ε.Π.Θ., το Δεκέμβριο του 1990 (κυβέρνηση της Ν.Δ.), αναφέρονταν, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Η εκπαίδευση όλων των εκπαιδευτικών λειτουργών γίνεται στα Πανεπιστήμια. Περιλαμβάνει τις σπουδές σε επιστημονικούς κλάδους και στις επιστήμες της αγωγής και την πρακτική άσκηση στη διδασκαλία, που είτε περιέχονται στο πρόγραμμα του ενιαίου κύκλου σπουδών τους είτε αποκτώνται με την παρακολούθηση μεταπτυχιακών προγραμμάτων ετήσιας διάρκειας...» (ΥΠ.Ε.Π.Θ., 1990, σελ. 6). Την ίδια περίοδο (1991) η Ο.Λ.Μ.Ε. διαμόρφωσε και κατέθεσε προτάσεις για την κατάρτιση των εκπαιδευτικών, πληρέστερες και σαφέστερες σε σύγκριση με αυτές των προηγούμενων ετών 11. Η Ο.Λ.Μ.Ε. εισηγήθηκε: «1) Η επιστημονική κατάρτιση των εκπαιδευτικών να γίνεται στα οικεία Τμήματα των Α.Ε.Ι. [ ], χωρίς να διαφοροποιείται από αυτήν που παρέχεται σ όσους δεν θα σταδιοδρομήσουν στην εκπαίδευση. 2) Να συμπληρωθούν τα προγράμματα των Α.Ε.Ι. με μαθήματα σε αντικείμενα που απουσιάζουν ή δεν διδάσκονται επαρκώς (π.χ. Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση). 3) Να δημιουργηθούν στους Τομείς Παιδαγωγικής των Φιλοσοφικών Σχολών και, όπου αυτοί δεν υπάρχουν, στα Παιδαγωγικά Τμήματα ειδικά προγράμματα κατάρτισης των υποψηφίων εκπαιδευτικών σε θέματα Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας, Κοινωνιολογίας και Διδακτικής Μεθοδολογίας, τα οποία θα οδηγούν στην χορήγηση ειδικού Πιστοποιητικού Παιδαγωγικής και Διδακτικής Κατάρτισης. 4) Να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην πρακτική άσκηση των εκπαιδευτικών.5) Η ανάπτυξη των παραπάνω προγραμμάτων να γίνει σε συνεργασία με τα Τμήματα των επιμέρους επιστημονικών ειδικοτήτων [...]. και η ειδική διδακτική των διαφόρων μαθημάτων να 10 Ενδεικτικά σημειώνουμε ότι στο πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας για την Παιδεία, που δημοσιεύθηκε το Φεβρουάριο του 1989, γίνεται αναφορά στους εκπαιδευτικούς λειτουργούς, οι οποίοι θεωρούνται «θεμελιώδης παράγοντας για την ανύψωση του επιπέδου της Παιδείας», υπό τον όρο ότι διαθέτουν «κύρος, άρτια πανεπιστημιακή μόρφωση και έχουν πλήρη γνώση της αποστολής τους». Παρά την επισήμανση, όμως αυτή, καμία συγκεκριμένη πρόταση δεν υπήρχε στο κείμενο αυτό για την αναμόρφωση του τρόπου κατάρτισής τους. Το πρόγραμμα περιοριζόταν σε γενικόλογες αναφορές στην κατάρτιση των εκπαιδευτικών και ιδίως στην επιμόρφωσή τους (Ν.Δ. 1989, σελ. 16). Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στα πολιτικά κείμενα του ΠΑ.ΣΟ.Κ. της δεκαετίας του 1980, το οποίο ήταν την περίοδο αυτή στην εξουσία, δεν υπάρχουν συγκεκριμένες αναφορές και προγραμματικές προτάσεις για την αναμόρφωση της αρχικής κατάρτισης των καθηγητών της Δ. Ε. Περιορίζονταν και αυτά σε γενικόλογες αναφορές στον εκπαιδευτικό, όπως είναι οι εξής: «θα ενισχυθούν με κάθε τρόπο οι λειτουργοί της εκπαίδευσης, ώστε να δοθούν απερίσπαστοι στο λειτούργημά τους» (ΠΑ.ΣΟ.Κ., 1981β, σελ. 55) ή θα επιδιωχθεί «εξύψωση του ρόλου του εκπαιδευτικού λειτουργού και εξασφάλιση ανθρώπινων αμοιβών και συνθηκών δουλειάς» (ΠΑ.ΣΟ.Κ., 1981α, σελ. 51) 11 Ο γράφων είχε τη χαρά να προσφέρει την επιστημονική του γνώση και εμπειρία σε στελέχη της Ο.Λ.Μ.Ε. για τη διαμόρφωση των θέσεων αυτών, οι οποίες περιείχαν και πλαίσιο γενικών αρχών.

7 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 299 γίνεται από επιστήμονες των αντίστοιχων ειδικοτήτων, οι οποίοι πρέπει να έχουν πρόσθετη ειδίκευση στη διδακτική και επαρκή σχετική εμπειρία. 6) Τα προγράμματα βασικής παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών να διαρκούν ένα, τουλάχιστον, ακαδημαϊκό έτος, αλλά να υπάρχει η δυνατότητα ολοκλήρωσης της παρακολούθησής τους και σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.7) Να υπάρξει η δυνατότητα παρακολούθησης του προγράμματος παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης τόσο κατά τη διάρκεια των βασικών σπουδών στους κύριους τομείς της επιστημονικής εξειδίκευσης των καθηγητών όσο και μετά τη λήψη του πτυχίου.8) Να υπάρξει σύστημα συνεχούς αξιολόγησης της βασικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών...» ( Ο.Λ.Μ.Ε., 1992, σσ. 3-4). H πρόταση της Ο.Λ.Μ.Ε., η οποία περιείχε και τα γνωστικά αντικείμενα που πρέπει να περιλαμβάνονται σ ένα πρόγραμμα βασικής παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δ.Ε., κατέληγε με την υπογράμμιση ότι «η επιτυχής παρακολούθηση του προγράμματος [...] θα οδηγεί στην χορήγηση ειδικής βεβαίωσης, η οποία θα θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για το διορισμό στα σχολεία της Δ.Ε., όταν δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις παροχής της κατάρτισης αυτής σ όλους όσοι θα το επιθυμούν» (όπ. παρ. σελ. 4). Υπό την πίεση του κλίματος που διαμορφώθηκε με τις εισηγήσεις αυτές, οι οποίες υποστηρίχθηκαν και από παιδαγωγικούς κύκλους, η κυβέρνηση της Ν.Δ. συγκρότησε, το 1991, ειδική Επιτροπή με αντικείμενο τη διατύπωση προτάσεων για την αναμόρφωση της αρχικής κατάρτισης του διδακτικού προσωπικού της Δ. Ε. Η Επιτροπή συνεστήθη στο πλαίσιο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Αποτελούνταν από τους Κοσμήτορες των Καθηγητικών Σχολών των Ελληνικών Πανεπιστημίων και τελούσε υπό την Προεδρία του τότε Πρόεδρου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Γ. Μπαμπινιώτη 12. Η Επιτροπή ασχολήθηκε και με την οργάνωση των προγραμμάτων της επιστημονικής κατάρτισης των καθηγητών στους τομείς της ειδικότητάς τους, αλλά εστίασε το έργο της στην παιδαγωγική τους, κυρίως, κατάρτιση. Παρά τη συγκρότηση, όμως, της Επιτροπής αυτής και τις σχετικές εισηγήσεις της, κανένα μέτρο δε θεσπίστηκε, την περίοδο , από την επίσημη πολιτεία, με στόχο την αναμόρφωση της αρχικής εκπαίδευσης των καθηγητών. Οι διακηρύξεις της τότε κυβέρνησης παρέμειναν γράμμα κενό, κάτι το οποίο επαναλήφθηκε αρκετές φορές τα επόμενα χρόνια με διαφορετικές κυβερνήσεις. Η στασιμότητα αυτή ευνοήθηκε, κατά τη γνώμη μας, και ως ένα βαθμό προήλθε, όπως τονίσθηκε ήδη, από τους ακόλουθους παράγοντες: α) από την απουσία ενιαίας στάσης μεταξύ των εκπροσώπων των Α.Ε.Ι. ως προς το εξεταζόμενο θέμα, β) από την αρνητική στάση ορισμένων πανεπιστημιακών που έβλεπαν με καχυποψία την «επιβολή του παιδαγωγισμού», όπως αποκαλούσαν την πίεση αυτή, στις Σχολές τους, γ) από τον υποκριτικό φόβο ότι η αλλαγή της αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών κινδύνευε να αλλοιώσει το περιεχόμενο των σπουδών στα Τμήματά τους και δ) από την αντιπάθεια μερίδας πανεπιστημιακών απέναντι στα «Παιδαγωγικά 13», τα οποία για αρκετούς δεν αποτελούσαν και για ορισμένους δεν αποτελούν ακόμη σοβαρό επιστημονικό κλάδο. Οι αντιθέσεις και 12 Στις αρχικές συνεδριάσεις της συμμετείχε, κατ εξαίρεση, και ο γράφων ως ειδικός εμπειρογνώμονας, με απόφαση του τότε Υπουργού Παιδείας Γ. Σουφλιά. Η συμμετοχή του, όμως, διακόπηκε αργότερα, λόγω ενστάσεων ορισμένων μελών της Επιτροπής, επειδή η Επιτροπή θεωρήθηκε Σύνοδος μόνο των Κοσμητόρων των Καθηγητικών Σχολών, ιδιότητα την οποία δεν είχε ο γράφων. Από τη συμμετοχή μου αυτή προέρχονται τα αδημοσίευτα κείμενα που αναφέρονται παρακάτω. 13 O πληθυντικός χρησιμοποιείται, συνήθως, με υποτιμητική για τον κλάδο αυτό χροιά.

8 300 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ οι διαφωνίες αυτές προσέφεραν άλλοθι στην αδυναμία της πολιτικής εξουσίας να δώσει λύση σε ένα χρόνιο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης. Θεωρούμε απαραίτητο να παραθέσουμε εδώ ορισμένα σημεία των εισηγήσεων που κατατέθηκαν στην Επιτροπή αυτή, τα οποία αντανακλούν τις διαφωνίες και τις διαφορετικές προσεγγίσεις οι οποίες υπήρχαν και τεκμηριώνουν όσα μνημονεύθηκαν προηγουμένως. Πρόσθετος λόγος που υπαγορεύει την αναλυτική αναφορά σ αυτές είναι το γεγονός ότι η ανακίνηση του ζητήματος της εκπαίδευσης του διδακτικού προσωπικού από τη σημερινή (2010) ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων, 14 στην οποία αναφερόμαστε παρακάτω, προσκρούει ξανά σε παρόμοιες αντιδράσεις. Η εισήγηση της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών περιλάμβανε τις ακόλουθες προτάσεις ως προς το ζήτημα της ψυχοπαιδαγωγικής κατάρτισης των καθηγητών όλων των Τμημάτων των Καθηγητικών Σχολών: 15 1) Να καθιερωθεί νομοθετικά η ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση των πτυχιούχων που επιθυμούν να διοριστούν στη Μέση Εκπαίδευση ως απαραίτητη προϋπόθεση για το διορισμό τους. Η κατάρτιση αυτή δεν θα πρέπει να γίνει σε βάρος της επιστημονικής συγκρότησης των εκπαιδευτικών. 2) Οι Πανεπιστημιακές Σχολές πρέπει να παραμείνουν πολυδύναμα-επιστημονικά ακαδημαϊκά ιδρύματα (όχι καθηγητικές-παιδαγωγικές Σχολές). 3) Η ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση, η οποία κρίνεται σκόπιμο να πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια των σπουδών, θα γίνεται παράλληλα με την ειδική επιστημονική κατάρτιση (θα αρχίζει από το 3 ο εξάμηνο σπουδών), χωρίς επιμήκυνση των σπουδών, και θα περιλαμβάνει θεωρητικά μαθήματα και πρακτική άσκηση. 4) Φορέας της ψυχοπαιδαγωγικής κατάρτισης θα είναι ο Τομέας της Παιδαγωγικής (και επικουρικώς ο Τομέας της Ψυχολογίας) του Τμήματος Φ.Π.Ψ. Η πρακτική άσκηση μπορεί να γίνεται από τα καθ ύλην αρμόδια Τμήματα σε στενή συνεργασία με τον Τομέα της Παιδαγωγικής. 5) Σε όσους θα ολοκληρώνουν το πρόγραμμα ψυχοπαιδαγωγικής κατάρτισης θα χορηγείται Πιστοποιητικό, το οποίο θα είναι απαραίτητο για την ένταξη των ενδιαφερομένων στην επετηρίδα 16 (βλ. έγγραφο της Κοσμητείας της Φιλοσοφικής Σχολής με αριθμ.190/ ). Η αντιστοιχία πολλών σημείων της παραπάνω εισήγησης με τις θέσεις της Ο.Λ.Μ.Ε. και των πολιτικών κομμάτων, που αναφέρθηκαν προηγουμένως, είναι προφανής. Διαφάνηκε έτσι μια τάση να διαμορφωθεί κάποια συναίνεση ορισμένων πανεπιστημιακών και άλλων φορέων σε ένα γενικό πλαίσιο αντιμετώπισης του προβλήματος. Εντούτοις, δεν έλειψαν οι αντιδράσεις και οι διαφοροποιήσεις ως προς την αρχική παιδαγωγική κατάρτιση των εκπαιδευτικών. Το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα π.χ. της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών διαφώνησε με τις παραπάνω προτάσεις και εισηγήθηκε «να θεσπισθεί ένα διατμηματικό πρόγραμμα που θα αποτελεί το 40% του συνόλου του προγράμματος κάθε Τμήματος και θα περιλαμβάνει: 8 διδακτικές μονάδες για την Αρχαία Ελληνική Φιλολογία, 4 μονάδες για τη Βυζαντινή Φιλολογία, 4 για τα Λατινικά, 8 για τη Νέα Ελληνική Φιλολογία, 8 μονάδες για τα Παιδαγωγικά, 4 για 14 Η μετονομασία του ΥΠ.Ε.Π.Θ. σε Υπουργείο Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων έγινε από την Κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ., η οποία προήλθε από τις εκλογές του φθινοπώρου του Η εισήγηση αυτή διαμορφώθηκε ύστερα από σχετική πρόταση της τότε Κοσμητείας και συζήτησή της στα Τμήματά της Σχολής (βλ. έγγραφο της Κοσμητείας με αριθμό 161/ ). Αναφερόταν εν μέρει και σε θέματα επιστημονικής κατάρτισης των φιλολόγων. 16 Η επετηρίδα καταργήθηκε το 1997 με το Ν.2525.

9 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 301 την Αρχαία Ιστορία, 4 για τη Βυζαντινή Ιστορία, 2 για την Ευρωπαϊκή Ιστορία, 4 για τη Νεοελληνική Ιστορία, 4 για την Προϊστορική Αρχαιολογία, 4 για την Κλασσική Αρχαιολογία, 4 για τη Βυζαντινή Αρχαιολογία και 2 για την Ιστορία της Τέχνης». Στην εισήγηση αυτή είναι φανερή η έμφαση που δίνεται στα γνωστικά αντικείμενα της Ιστορίας και της Αρχαιολογίας και η κυριαρχία του «τι» σε βάρος του «πώς», της ειδικής, δηλαδή, επιστημονικής γνώσης σε βάρος της διδακτικής και παιδαγωγικής κατάρτισης. Η αντιπαράθεση αυτή ταλάνισε επί πολύ και εξακολουθεί να ταλανίζει και σήμερα την πανεπιστημιακή κοινότητα (Κρεμμυδάς 1984 α, 1984 β, Καζαμίας, 1984, Κασσωτάκης, 1984), περιπλέκοντας ακόμη περισσότερο τα ζητήματα που σχετίζονται με την αρχική κατάρτιση του διδακτικού προσωπικού. Αύξησε, επίσης, τις δυσκολίες των πολιτικών ιθυνόντων να θεσμοθετήσουν συγκεκριμένα μέτρα στον τομέα αυτό, επικαλούμενοι συχνά την αυτονομία των Α.Ε.Ι. και τις διαφωνίες της ακαδημαϊκής κοινότητας, άλλοτε ως πρόφαση και άλλοτε ως πραγματικό λόγο. Οι εισηγήσεις των Τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης, όπως αποτυπώνονταν στο Μνημόνιο Ι της τότε Κοσμητείας της Σχολής, θα μπορούσαν να συνοψισθούν στα εξής: «[...] όλα τα Τμήματα της Σχολής (με αυξομειούμενες επιφυλάξεις και υπό όρους) θεωρούν ότι θα μπορούσε να ισχύσει ένα Διατμηματικό Πρόγραμμα Σπουδών με σκοπό την ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση και την επιστημονική ενίσχυση των υποψηφίων καθηγητών της Μέσης Εκπαίδευσης (η λειτουργία ενός τέτοιου προγράμματος δε θα πρέπει να επιχειρηθεί εν σπουδή και πάντως όχι για το προσεχές ακαδημαϊκό έτος (σσ. εννοούσαν το ). Το Φιλολογικό Τμήμα θεωρεί ως μοναδική λύση του συζητούμενου προβλήματος [...] να υπάρξουν χωριστές επετηρίδες διορισμού για τα τρία Ελληνόγλωσσα Τμήματα της Σχολής». Τη θέση αυτή ως προς τη δημιουργία τριών χωριστών επετηρίδων διορισμού των φιλολόγων 17 υιοθέτησε και η τότε Κοσμητεία της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης. Συμπληρωματικά, όμως, η Κοσμητεία εισηγήθηκε (Μνημόνιο ΙΙ, σελ. 2). «[...] να αναβληθεί η εφαρμογή διατμηματικού προγράμματος για το μεθεπόμενο έτος », προκειμένου να εξασφαλισθούν οι αναγκαίες προϋποθέσεις (οικονομικές και άλλες) και να ανασυνταχθεί το ισχύον πρόγραμμα στο Γυμνάσιο και το Λύκειο. Η Κοσμητεία επισήμανε, ακόμη, «ότι θα πρέπει εξ αρχής η μελέτη του εν λόγω προγράμματος να μην είναι ετεροβαρής προς όφελος της ψυχοπαιδαγωγικής κατάρτισης...αλλά να λάβει σοβαρώς υπόψη και την επιστημονική του ενίσχυση, η οποία συγκριτικώς θεωρείται προς το παρόν το κύριο ζητούμενο». 18 Η ανάδειξη της επιστημονικής ενίσχυσης των καθηγητών, της ειδικής δηλαδή επιστημονικής τους γνώσης η οποία ασφαλώς παρουσιάζει ελλείψεις και αδυναμίες- σε κύριο ζητούμενο, τη στιγμή που η ψυχοπαιδαγωγική τους κατάρτιση ήταν και παραμένει υποτυπώδης σε ορισμένα τουλάχιστον Τμήματα, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση υποβάθμιση της αναγκαιότητας της τελευταίας. Την ανάγκη διαίρεσης της επετηρίδας των αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής υπογράμμιζε σχεδόν αποκλειστικά και το Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (βλ. το υπ αριθμ. 687/ έγγραφο του οικείου Τμήματος), ενώ δεν έκανε καμία αναφορά στην ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση των εκπαιδευτικών. 17 Υπενθυμίζουμε στον αναγνώστη ότι η Επιτροπή εξέτασε συνολικά την αρχική κατάρτιση των καθηγητών, γεγονός που δικαιολογεί και την αναφορά της στη δημιουργία χωριστών επετηρίδων. 18 Τα αποσπάσματα αυτά προέρχονται από κείμενα που κατατέθηκαν στην παραπάνω Επιτροπή Κοσμητόρων.

10 302 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Διασπασμένη εμφανίστηκε και η άποψη των τριών Τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το Τμήμα Φιλολογίας ήταν «αντίθετο προς τη δημιουργία κύκλου μαθημάτων μέσα στα προγράμματα των Τμημάτων ή παράλληλα με αυτά, με στόχο την καλύτερη προετοιμασία των καθηγητών Μ.Ε. Κάτι τέτοιο θα πρέπει να γίνει μετά την ολοκλήρωση του προπτυχιακού κύκλου σπουδών». (βλ. το υπ αριθμ. 459/ έγγραφο του αντίστοιχου Τμήματος). Το Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας δεν «συμφωνούσε να εντάξει στο πλαίσιο των μαθημάτων του και ψυχοπαιδαγωγικά μαθήματα. Έκρινε, όμως, ότι υπήρχε ανάγκη βελτίωσης της επιστημονικής κατάρτισης των φοιτητών που θα σταδιοδρομούσαν στη Μέση Εκπαίδευση». Η βελτίωση αυτή θα πρέπει να γίνεται, σύμφωνα με τη Γενική Συνέλευση του παραπάνω Τμήματος μετά το τέλος των σπουδών τους (βλ. πρακτικά Γ. Σ. της ). Το Τμήμα Φιλοσοφίας και Κοινωνικών Σπουδών (Φ.Κ.Σ). της ίδιας Σχολής επιδοκίμασε, αντίθετα, τη βούληση του ΥΠ.Ε.Π.Θ. να δώσει λύση σε ένα μείζον πρόβλημα της Παιδείας. Δήλωσε, όμως, αδυναμία να καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις, λόγω των ασφυκτικών χρονικών περιθωρίων που καθορίζονταν από το ΥΠ.Ε.Π.Θ. και επιφυλάχθηκε να το πράξει αργότερα, όταν θα είχε καλύτερα ενημερωθεί και θα είχε συστηματικότερα μελετήσει τα πράγματα (βλ. το υπ αριθμ. 556/ έγγραφο του οικείου Τμήματος). Ως προς τις εισηγήσεις των Σχολών Θετικών Επιστημών, καταφέραμε να βρούμε την εισήγηση του Μαθηματικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών (11 Μαρτίου 1992), η οποία συνυπογράφεται και από τους τότε Προέδρους των άλλων Τμημάτων της ίδιας Σχολής, καθώς και την εισήγηση της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών (10 Μαρτίου 1992). Στο έγγραφο του Μαθηματικού Τμήματος προς τον Κοσμήτορα της Σχολής Θετικών Επιστημών, ο οποίος φαίνεται ότι είχε γνωστοποιήσει στα Τμήματα της Σχολής το πλαίσιο της πρότασης της Επιτροπής του ΥΠ.Ε.Π.Θ. αναφέρονταν τα ακόλουθα: «Οι προτάσεις αυτές σηματοδοτούν παρεμβάσεις στα Τμήματα και περιορισμό του αποκλειστικού τους προνομίου να καθορίζουν τα των παραδόσεών τους [...] Κατά συνέπεια, μας βρίσκουν απόλυτα και κατηγορηματικά αντίθετους. Αναγνωρίζουμε τη χρησιμότητα της ειδικής κατάρτισης των αποφοίτων μας που προτίθενται να εργασθούν στην εκπαίδευση. Θεωρούμε, επομένως, αναγκαίο να υπάρχουν ειδικές κατευθύνσεις στα Τμήματά μας για το σκοπό αυτό, φροντίζοντας να μη θίγεται η επάρκεια της ειδικής κατάρτισης στο αντικείμενο των φοιτητών εκείνων που θα επιλέξουν την εκπαιδευτική ειδίκευση. Εξυπακούεται ότι η διδασκαλία των μαθημάτων θα γίνεται από μέλη Δ.Ε.Π. των οικείων Τμημάτων [...]. Ειδικότερα η διδασκαλία των ψυχοπαιδαγωγικών μαθημάτων θα γίνεται σε συνεργασία με το Τμήμα Φ.Π.Ψ. του Πανεπιστημίου μας. Τα μαθήματα ειδικής διδακτικής του αντίστοιχου κλάδου θα διδάσκονται αποκλειστικά από τα Τμήματα ειδικότητας [...]. Οποιεσδήποτε άλλες διαδικασίες για τη λήψη αποφάσεων σε θέματα βασικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δ.Ε. είναι αντιδεοντολογικές και μόνο περιττές τριβές μπορούν να προκαλέσουν». Στο έγγραφο της Κοσμητείας της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών αναφερόταν ότι «οι Γενικές Συνελεύσεις των Τμημάτων ήταν θετικές ως προς την αναγκαιότητα της ψυχοπαιδαγωγικής κατάρτισης των νέων πτυχιούχων, χωρίς όμως να αλλοιώνεται η κύρια φυσιογνωμία του γνωστικού αντικειμένου κάθε Τμήματος». Η θέση να μην υπάρξει αλλοίωση του ισχύοντος προγράμματος σπουδών υποστηρίχθηκε και από την Κοσμητεία της αντίστοιχης Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, η οποία, σύμφωνα με τις σημειώσεις που έχουμε κρατήσει από τη σχετική εισήγηση, θα δεχόταν την προσθήκη στο ισχύον πρόγραμμα 2-3 μαθημάτων, από τα οποία το ένα θα πρέπει υποχρε-

11 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 303 ωτικώς να είναι μάθημα Ειδικής Διδακτικής. Εθεωρείτο, όμως, προτιμότερο να υπάρξει ετήσιος μεταπτυχιακός κύκλος σπουδών ειδικής κατάρτισης για όσους θα ακολουθούσαν την κατεύθυνση της εκπαίδευσης. Παρόμοιες θέσεις υποστηρίχθηκαν και από τους Κοσμήτορες άλλων Σχολών Θετικών Επιστημών (Θεσσαλονίκης και Κρήτης). Οι Κοσμητείες των Θεολογικών Σχολών αντιμετώπισαν θετικά το ζήτημα της παιδαγωγικής κατάρτισης των θεολόγων. Στις σχετικές εισηγήσεις τους αναφέρθηκαν κυρίως στο ήδη ισχύον στα Τμήματά τους πρόγραμμα και προέβησαν σε εισηγήσεις για τη βελτίωσή του. Υπογραμμιζόταν, πάντως, και στις εισηγήσεις αυτές ότι η κατάρτιση των θεολόγων που στρέφονται στην εκπαίδευση πρέπει να γίνεται στα πλαίσια ευθύνης των Τμημάτων των Σχολών αυτών, σημείο το οποίο αποτέλεσε, όπως και σε άλλες περιπτώσεις, τριβή μεταξύ των διαφόρων Πανεπιστημιακών Τμημάτων. Το κλίμα που είχε διαμορφωθεί τα πρώτα χρόνια του 90 για την αλλαγή της αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δ. Ε. αντανακλάται και στις θέσεις του ΠΑ.ΣΟ.Κ., το οποίο την περίοδο βρισκόταν στην αντιπολίτευση. Στο προεκλογικό του πρόγραμμα τού 1993 αναφέρονταν τα εξής: «Ο εκπαιδευτικός είναι η ψυχή του εκπαιδευτικού συστήματος. Για να ασκεί, συνεπώς, το έργο του αποτελεσματικά, πρέπει να είναι κατάλληλα προετοιμασμένος, να έχει τη δυνατότητα να ανανεώνει τα επιστημονικά και παιδαγωγικά του εφόδια, να έχει κοινωνική και οικονομική αναγνώριση. Προτείνουμε γι αυτό σοβαρές μεταβολές στη βασική κατάρτιση και την επιμόρφωσή του. Ειδικότερα: Στις βασικές σπουδές του εκπαιδευτικού πρέπει να περιλαμβάνονται η φιλοσοφία και η κοινωνιολογία της εκπαίδευσης, η αισθητική και η περιβαλλοντική αγωγή. Στις καθηγητικές πανεπιστημιακές σχολές και στα οικεία τμήματα είναι αναγκαία η καθιέρωση ενός κύκλου ειδικών σπουδών με αντικείμενο την ψυχοπαιδαγωγική εκπαίδευση και κατάρτιση. Το πρόγραμμα συντάσσεται με ευθύνη των Τομέων Παιδαγωγικής και περιλαμβάνει σπουδές στις Επιστήμες της Αγωγής, καθώς και πρακτική άσκηση στα σχολεία. Η παρακολούθηση του ειδικού αυτού κύκλου σπουδών είναι υποχρεωτική για όσους επιθυμούν να διοριστούν στην εκπαίδευση και οδηγεί σε κτήση «πιστοποιητικού παιδαγωγικής εκπαίδευσης και κατάρτισης», ταυτόχρονα με το πτυχίο της αντίστοιχης επιστήμης» (ΠΑ.ΣΟ.Κ., 1993, σελ. 86). Παρά τις διακηρύξεις, όμως, αυτές, η κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ., που προέκυψε από τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1993, δεν έλαβε κανένα σχεδόν μέτρο που να υλοποιεί τη συγκεκριμένη προεκλογική εξαγγελία. Στον απολογισμό του ΥΠ.Ε.Π.Θ. για τις δραστηριότητές του, κατά την παραπάνω περίοδο, δεν αναφέρεται τίποτε που να έχει σχέση με την αλλαγή του συστήματος της αρχικής κατάρτισης των καθηγητών (ΥΠ.Ε.Π.Θ., 1996). Οι σχετικές δραστηριότητες επικεντρώθηκαν στην επιμόρφωση, η οποία πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε, ανεπιτυχώς, μετά τη μεταπολίτευση, για να καλύψει τα κενά της βασικής εκπαίδευσης του διδακτικού προσωπικού. Παρά την απραξία, όμως, που υπήρξε ως προς το ζήτημα αυτό κατά την περίοδο , οι σχετικές εξαγγελίες συνεχίστηκαν από ορισμένα τουλάχιστον κόμματα ενόψει των νέων εκλογών που πραγματοποιήθηκαν το φθινόπωρο του Η Νέα Δημοκρατία ενέταξε στο προεκλογικό της πρόγραμμα του 1995 την «αναβάθμιση των προσόντων, της κοινωνικής καταξίωσης, της αποδόσεως και του βιοτικού επιπέδου του εκπαιδευτικού λειτουργού, υποστηρίζοντας και τη συνεχή επιμόρφωσή του» 19 Λόγω της περιορισμένης έκτασης της παρούσας εισήγησης αναφερόμαστε μόνο στις θέσεις των μεγάλων κομμάτων. Η σημείωση αυτή ισχύει και για άλλες ανάλογες περιπτώσεις.

12 304 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ (Ν.Δ., 1992, σελ. 6). Η επιδίωξη αυτή εξειδικευόταν ως εξής: «Το Υπουργείο Παιδείας, σε συνεργασία με τις Καθηγητικές Σχολές και τα Παιδαγωγικά Τμήματα των Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. θα καθορίσει ορισμένα βασικά μαθήματα, χωρίς την παρακολούθηση των οποίων δεν θα είναι δυνατός ο διορισμός στην εκπαίδευση (π.χ. Διδακτικής, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας, Μεθοδολογίας, Αξιολόγησης κ.ά.). (Ν. Δ., 1995, σελ. 13). Στο προεκλογικό πρόγραμμα του ΠΑ.ΣΟ.Κ. του 1996 δεν γινόταν συγκεκριμένη αναφορά στην αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών, σε αντίθεση προς ό,τι συνέβαινε σε προηγούμενα προγράμματα. Το πρόγραμμα του 1996 υπογράμμιζε απλώς την αναγκαιότητα «αναβάθμισης του επιπέδου επιστημονικής και παιδαγωγικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών, μέσω της ενίσχυσης και του εκσυγχρονισμού των μηχανισμών επιμόρφωσης και υποστήριξης του διδακτικού έργου» (ΠΑ.ΣΟ.Κ., 1996, σελ. 75). Οι προγραμματικές εξαγγελίες περιορίζονταν στην επιμόρφωση. Διαπιστώνεται έτσι μια οπισθοδρόμηση των εξαγγελιών του ΠΑ.ΣΟ.Κ. ως προς το ζήτημα της αρχικής εκπαίδευσης του διδακτικού προσωπικού σε σύγκριση με προηγούμενα προγράμματά του και ιδιαίτερα με αυτό του 1993, κατάσταση που θα επαναληφθεί και στα επόμενα προεκλογικά του προγράμματα. Παρά την απουσία προγραμματικών εξαγγελιών, η Κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ. που προέκυψε από τις εκλογές του φθινοπώρου του 1996 τόλμησε να προχωρήσει σε τομές σχετικές με το ζήτημα που εξετάζεται εδώ (Κασσωτάκης, 1997). Το Υπουργείο Παιδείας ανέλαβε, τον Οκτώβριο του 1996, ο Γεράσιμος Αρσένης, ο οποίος, αψηφώντας το πολιτικό κόστος, αποφάσισε να προωθήσει σημαντικές εκπαιδευτικές καινοτομίες και να αλλάξει τον τρόπο διορισμού και κατάρτισης των εκπαιδευτικών. Κατάργησε την επετηρίδα 20 και θεσμοθέτησε το Πιστοποιητικό Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας (Π.Π.Δ.Ε.). Με το νόμο 2525/97, άρθρο 6, παράγραφο 6, καθορίστηκαν τα εξής: «Με απόφαση των οικείων Α.Ε.Ι., που εγκρίνεται από τον Υπουργό Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, καταρτίζονται στα Α.Ε.Ι. προγράμματα θεωρητικής κατάρτισης και πρακτικής άσκησης, διάρκειας δύο ακαδημαϊκών εξαμήνων, τα οποία παρακολουθούν οι υποψήφιοι εκπαιδευτικοί είτε κατά τη διάρκεια των βασικών τους σπουδών είτε μετά τη λήξη αυτών. Σε όσους παρακολουθούν επιτυχώς τα προγράμματα χορηγείται Πιστοποιητικό Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα συμμετοχής στους διαγωνισμούς για την κατάρτιση πίνακα διοριστέων εκπαιδευτικών». Στον παραπάνω νόμο δεν υπήρχε εξουσιοδοτική διάταξη για τον καθορισμό των λεπτομερειών υλοποίησης του τρόπου εφαρμογής του Π.Π.Δ.Ε. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό και με την πολυπλοκότητα του ζητήματος, η οποία προερχόταν, μεταξύ των άλλων, από την αυτονομία των Α.Ε.Ι. και από τα προβλήματα που δημιουργούσε ο νέος τρόπος διορισμού των εκπαιδευτικών που εφαρμόστηκε την περίοδο αυτή, απαιτούσε συνολική νομοθετική ρύθμιση. Την προεργασία για τη ρύθμιση του ζητήματος αυτού ανέλαβε, με τη συγκατάθεση της τότε πολιτικής ηγεσίας του ΥΠ.Ε.Π.Θ., το Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας (Κ.Ε.Ε.). Για το σκοπό αυτό, το Κ.Ε.Ε. πραγματοποίησε διάφορες δραστηριότητες, τις σημαντικότερες από τις οποίες σημειώνουμε παρακάτω. Λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που προέκυπταν από τις σχετικές συζητήσεις και προτάσεις πολλές αναφέρθηκαν ήδη- ο γράφων συνέταξε, σε συνεργασία με τον Δ. 20 Για την κατάργησή της ο γράφων είχε υποβάλει σχετική γραπτή εισήγηση υπό την ιδιότητα του Προέδρου τότε του Κέντρου Εκπαιδευτικής Έρευνας.

13 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 305 Κλάδη, Ειδικό, τότε, Γραμματέα του ΥΠ.Ε.Π.Θ. για θέματα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, εισήγηση προς το Διοικητικό Συμβούλιο του Κ.Ε.Ε., η οποία και εγκρίθηκε ομόφωνα από αυτό. Η εισήγηση ανέλυε τα προβλήματα που έθετε η θεσμοθέτηση του Π.Π.Δ.Ε. όχι μόνο ως προς το ρόλο του στη διαδικασία επιλογής των διοριστέων εκπαιδευτικών, αλλά και ως προς τη δυνατότητα ανταπόκρισης των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων στην αναμενόμενη ζήτηση που θα είχαν τα Προγράμματα χορήγησής του. Για την αντιμετώπισή τους η εισήγηση προέβλεπε: α) την ανάπτυξη στενής συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Παιδείας και των Α.Ε.Ι., μέσα από την οποία θα μπορούσε να δοθεί λύση σ αυτά και β) την ένταξη του όλου εγχειρήματος στις διαδικασίες χρηματοδότησης του 3 ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (2 ο Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ). Η πρόταση περιλάμβανε, ακόμη, ορισμένες γενικές αρχές που, κατά την κρίση των μελών του Δ.Σ. του Κ.Ε.Ε., θα έπρεπε να διέπουν τα σχετικά Προγράμματα. Οι αρχές αυτές, οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση της συζήτησης για την οριστικοποίηση της διαδικασίας εφαρμογής της σημαντικής αυτής καινοτομίας, ήσαν οι εξής: «1) Τα Προγράμματα Π.Π.Δ.Ε. οργανώνονται σε κάθε Α.Ε.Ι. σε διατμηματική βάση, με τη συνεργασία των Τμημάτων που χορηγούν τα πτυχία των αντίστοιχων ειδικοτήτων και των Τμημάτων του κάθε Ιδρύματος που καλλιεργούν τα γνωστικά αντικείμενα των Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής. 2. Τα Προγράμματα αυτά περιλαμβάνουν θεωρητικά και πρακτικά μαθήματα, τα οποία ισοδυναμούν με αριθμό διδακτικών μονάδων ίσο προς το ¼ αυτών που απαιτούνται για τη λήψη του αντίστοιχου πτυχίου. Τα εν λόγω μαθήματα διδάσκονται και κατά τα δύο εξάμηνα (χειμερινό και εαρινό) κάθε ακαδημαϊκού έτους. 3) Οι εν ενεργεία φοιτητές μπορούν είτε να ενσωματώσουν τα μαθήματα αυτά στο κανονικό τους πρόγραμμα και να λάβουν το Πιστοποιητικό ταυτόχρονα με το βασικό πτυχίο, χωρίς να επιμηκύνεται η διάρκεια των σπουδών τους είτε να παρακολουθήσουν τα μαθήματα του Προγράμματος μετά την ολοκλήρωση των κανονικών τους σπουδών[...]. Αυτονόητο είναι ότι όσοι εν ενεργεία φοιτητές το επιθυμούν μπορούν να συνδυάσουν τις ανωτέρω δύο δυνατότητες. 4) Οι ήδη απόφοιτοι μπορούν να λάβουν το Π.Π.Δ.Ε., παρακολουθώντας τα θεωρητικά και πρακτικά μαθήματα που θα περιλαμβάνονται στα κανονικά προγράμματα παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης [...] η οποία μπορεί να γίνει σε χρονικό διάστημα μικρότερο των δύο εξαμήνων, εφόσον αυτό επιτρέπεται από την οργάνωση του προγράμματος [...]. Η δυνατότητα αυτή ισχύει ιδιαίτερα για όσους έχουν εργαστεί ως αναπληρωτές ή ωρομίσθιοι σε δημόσια σχολεία ή έχουν διδάξει σε ιδιωτικά σχολεία. Μπορεί, ακόμη, να εξετασθεί η δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων από το Ανοικτό Πανεπιστήμιο ή και από άλλα Α.Ε.Ι., τα οποία θα χορηγούν το Π.Π.Δ.Ε. με τη διαδικασία της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. 5) Το Π.Π.Δ.Ε. οργανώνεται και λειτουργεί κάτω από τη γενική ευθύνη και εποπτεία της Διοικούσας Επιτροπής, η οποία θα αποτελείται από μέλη Δ.Ε.Π. όλων των συνεργαζόμενων Τμημάτων». Με στόχο την ενίσχυση του διαλόγου για το ζήτημα της αρχικής και συνεχιζόμενης κατάρτισης των εκπαιδευτικών και, ειδικότερα, για την ανταλλαγή απόψεων ως προς την εφαρμογή του Π.Π.Δ.Ε., το Κ.Ε.Ε. οργάνωσε στις Απριλίου του 1999 επιστημονικό συμπόσιο στην Πάτρα, με γενικό θέμα: «Αρχική Εκπαίδευση και επιμόρφωση του διδακτικού προσωπικού. Σύγχρονες ερευνητικές προσεγγίσεις». 21 To συμπόσιο αυτό, 21 Το συμπόσιο οργανώθηκε σε συνεργασία με τη Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών, επί Κοσμητείας του Σ. Μπουζάκη, ο οποίος ήταν τότε μέλος του Δ.Σ. του Κ.Ε.Ε. και Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου.

14 306 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ στο οποίο πήραν μέρος Έλληνες και ξένοι ειδικοί, ακολούθησαν και άλλες ανάλογες εκδηλώσεις που οργανώθηκαν από άλλους φορείς, οι οποίες είχαν απήχηση στην εκπαιδευτική κοινότητα. Ενδεικτικά σημειώνουμε ότι η Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών, σε συνεργασία με το εκεί παράρτημα της Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδος, πραγματοποίησε το Μάρτιο του 1999 ημερίδα με θέμα: «Πιστοποιητικό Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας των υποψηφίων καθηγητών Μέσης Εκπαίδευσης». Ο Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών της Αγωγής του Πανεπιστημίου Κρήτης Μ. Βάμβουκας εκπόνησε, επίσης, μελέτη για την Παιδαγωγική και Διδακτική Κατάρτιση των αποφοίτων και των φοιτητών των Καθηγητικών Σχολών. Στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο συντάχθηκε Πρόγραμμα για τη χορήγηση του Π.Π.Δ.Ε. Ανάλογες δραστηριότητες αναπτύχθηκαν και σε άλλα Τμήματα, όχι μόνο των Θεωρητικών αλλά και των Θετικών Επιστημών. Στο πλαίσιο αυτό ορισμένα Τμήματα Θετικών Επιστημών άρχισαν να εντάσσουν στα προγράμματά τους παιδαγωγικά μαθήματα. Η κινητικότητα αυτή και το έντονο ενδιαφέρον που εμφανίστηκε στην πανεπιστημιακή κοινότητα για την αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών δημιούργησε κατά τη συγκεκριμένη περίοδο συγκρατημένη αισιοδοξία ότι κάπου θα οδηγούσαν όλα αυτά, ότι κάτι θα γινόταν, επιτέλους, στα ελληνικά Πανεπιστήμια ως προς το ζήτημα αυτό. Με στόχο τη συντήρηση της συζήτησης για το Π.Π.Δ.Ε. και την υποστήριξη των κινήσεων που είχαν ήδη αρχίσει στα Πανεπιστήμια, το Κ.Ε.Ε. συγκάλεσε στην Αθήνα, τον Ιούνιο του 1999, σύσκεψη εκπροσώπων των Παιδαγωγικών Τμημάτων και των Καθηγητικών Σχολών και ορισμένων ειδικών, υπό την Προεδρία του γράφοντος. Κατά τη σύσκεψη αυτή, εκφράστηκαν διάφορες απόψεις, ορισμένες μάλιστα κατατέθηκαν και γραπτά. Τα κύρια σημεία των προφορικών και γραπτών αυτών εισηγήσεων μπορούν να συνοψισθούν στα εξής: 1) Υπήρξε γενική συμφωνία ως προς την ανάγκη αναβάθμισης της αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών και συγκατάθεση για τη θέσπιση του Π.Π.Δ.Ε. 2) Αποδεκτή από όλους ήταν, επίσης, η θέση ότι το Π.Π.Δ.Ε. πρέπει να χορηγείται από τα Πανεπιστήμια και όχι από άλλους φορείς. 3) Υπήρξε συμφωνία στο να συνεργασθούν τα διάφορα Τμήματα των Καθηγητικών Σχολών με τα Τμήματα Φ.Π.Ψ. και τα Παιδαγωγικά Τμήματα.4) Οι περισσότεροι από τους συμμετέχοντες συνέκλιναν στην άποψη ότι οι σπουδές που θα οδηγούν στο Π.Π.Δ.Ε. θα πρέπει να έχουν διάρκεια δύο τουλάχιστον ακαδημαϊκών εξαμήνων και να περιλαμβάνουν θεωρητικά μαθήματα και πρακτική άσκηση. 5) Διαφοροποιήσεις και διαφωνίες υπήρξαν ως προς το φορέα χορήγησης του Πιστοποιητικού στις οποίες αναφερόμαστε παρακάτω. 6) Διαφορετικές, επίσης, απόψεις εκφράστηκαν και ως προς την οργάνωση των σπουδών, αν δηλαδή οι σπουδές για το Π.Π.Δ.Ε. θα γίνονταν παράλληλα ή μετά τις σπουδές στα αντικείμενα της ειδικότητας των υποψηφίων καθηγητών. Ορισμένοι διατύπωσαν την πρόταση να ισχύσει το Π.Π.Δ.Ε. μόνο για όσους θα επιτύγχαναν στο διαγωνισμό του ΑΣΕΠ, άποψη που αντικρούστηκε από άλλους με τα εξής επιχειρήματα: α) Το Π.Π.Δ.Ε. δε χρειάζεται μόνο για το διαγωνισμό του ΑΣΕΠ, αλλά και σε άλλες περιπτώσεις. β) Αν το Π.Π.Δ.Ε. θα χορηγούνταν μόνο σ όσους θα επιτύγχαναν στο διαγωνισμό του Α.Σ.Ε.Π., θα υποβαθμίζονταν οι παιδαγωγικές σπουδές στα Πανεπιστήμια. γ) Θα αφαιρούνταν, επίσης, η δυνατότητα από τους φοιτητές να αποκτήσουν το Π.Π.Δ.Ε. κατά τη διάρκεια των βασικών τους σπουδών, ώστε να μη χρειάζεται επιμήκυνση των σπουδών τους μετά την επιτυχία τους στο διαγωνισμό του Α.Σ.Ε.Π. δ) Η υποχρέωση πτυχιούχων που θα επιτύγχαναν στις εξετάσεις των μαθημάτων Παιδαγωγικής και Διδακτικής, τα οποία περιλαμβάνει ο διαγωνισμός του Α.Σ.Ε.Π., να παρακολουθήσουν

15 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 307 και να εξετασθούν εκ νέου σε μαθήματα στα οποία θα είχαν ήδη επιτυχώς εξετασθεί δεν είχε λογική βάση 22. Στο πλαίσιο των παραπάνω δραστηριοτήτων του, το Κ.Ε.Ε. οργάνωσε, ακόμη, σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, επιστημονική συνάντηση στην οποία πήραν μέρος Γάλλοι ειδικοί στα θέματα αυτά, καθώς και Έλληνες πανεπιστημιακοί. Από τη συζήτηση που έγινε στην παραπάνω εκδήλωση, αλλά και από άλλες δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν στα Πανεπιστήμια, διαμορφώθηκε η εντύπωση ότι είχε αρχίσει να διευρύνεται σταδιακά το θετικό κλίμα για την έναρξη της εφαρμογής του Π.Π.Δ.Ε., για το οποίο κάναμε λόγο προηγουμένως, αν και δεν είχε ακόμη σταματήσει η εναντίον του αντίδραση ορισμένων πανεπιστημιακών κύκλων και ιδιαίτερα κάποιων φοιτητικών παρατάξεων. Έχουμε την άποψη ότι, αν συνεχιζόταν αποφασιστικά η στήριξη του μέτρου αυτού από το ΥΠ.Ε.Π.Θ. και μετά το 2000, αν η υλοποίησή του εντασσόταν στο 3 ο Κ.Π.Σ. και εκδηλωνόταν με σθεναρό τρόπο η βούληση της πολιτικής ηγεσίας να συνεργασθεί με τα Πανεπιστήμια και τους λοιπούς εκπαιδευτικούς φορείς για να το προωθήσει, τα πράγματα θα ήταν σήμερα καλύτερα στον τομέα της αρχικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών της Δ.Ε. Η πληρέστερη ενημέρωση όλων των ενδιαφερομένων και η διάλυση μέσω του διαλόγου ορισμένων παρεξηγήσεων ή και λανθασμένων αντιλήψεων που είχαν τότε δημιουργηθεί (όπως π.χ. ότι η προετοιμασία για το Π.Π.Δ.Ε. θα διαρκούσε 3 εξάμηνα, ότι δυνατότητα πρόσβασης σ αυτό θα είχε περιορισμένος αριθμός φοιτητών, ότι το Π.Π.Δ.Ε. θα οδηγούσε σε απαξίωση των εργασιακών δικαιωμάτων των πτυχιούχων, ότι το Π.Π.Δ.Ε. γινόταν μόνο και μόνο για να μειώσει το πρόβλημα της ανεργίας των Α.Ε.Ι. και άλλα παρόμοια) 23 θα μπορούσαν να αμβλύνουν τις αρχικές αντιδράσεις. Τα πράγματα, δυστυχώς εξελίχθηκαν διαφορετικά, όπως θα δούμε παρακάτω. Για να ολοκληρώσουμε την παρουσίαση των εξελίξεων στον τομέα της αρχικής κατάρτισης των καθηγητών κατά την περίοδο πρέπει να προσθέσουμε σ όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως τα εξής: Κατά την περίοδο αυτή δημιουργήθηκαν παραρτήματα της Παιδαγωγικής Σχολής της Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε. στην Πάτρα, στα Ιωάννινα, στο Βόλο και στο Ηράκλειο της Κρήτης, 24 με στόχο την καλύτερη αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών της Δ. Ε. που δεν προέρχονταν από Καθηγητικές Σχολές. Παρά την πρόοδο, όμως, αυτή το αίτημα για ακαδημαϊκή αναβάθμιση της Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε παρέμεινε ανικανοποίητο. Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας στο ΥΠ.Ε.Π.Θ., μετά τις εκλογές του Απριλίου του 2000, και η συνακόλουθη μεταβολή της εκπαιδευτικής πολιτικής, σε συνδυασμό και με την αντικατάσταση των προσώπων που είχαν διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην 22 Η εξέταση, αντίθετα, και σε παιδαγωγικά μαθήματα για το διορισμό στην εκπαίδευση είχε την έννοια της επιλογής των ικανοτέρων, όπως συνέβαινε και με την εξέταση στα μαθήματα ειδικότητας των εκπαιδευτικών. (Βεβαίως η εξέταση αυτή δεν είναι απόλυτα επαρκής για την επιλογή των ικανοτέρων, ζήτημα που είχαμε θίξει και στην αρχική (1997) εισήγησή μας για την κατάργηση της επετηρίδας. Το ζήτημα, όμως, αυτό εκφεύγει του περιεχομένου της παρούσας εργασίας, γι αυτό και δεν θα επεκτείνουμε την ανάλυσή μας στον τομέα αυτό. Θα επανέλθουμε σε άλλη εργασία μας). 23 Οι ισχυρισμοί αυτοί προέρχονται από ανακοινώσεις φοιτητικών παρατάξεων που ήταν αντίθετες στο Π.Π.Δ.Ε. 24 Πρόσφατα (επί Υπουργίας Ευρ. Στυλιανίδη) δημιουργήθηκε παράρτημα και στις Σάπες του Νομού Ροδόπης

16 308 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ προώθηση του υπό εξέταση ζητήματος, είχαν ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της σχετικής συζήτησης και την εξασθένηση της δυναμικής που είχε αναπτυχθεί γύρω απ αυτό στα τέλη της δεκαετίας του 90. Το διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στο 2000 και το 2010 χαρακτηρίζεται από την αδράνεια του ΥΠ.Ε.Π.Θ. ως προς την προώθηση αλλαγών σχετικών με την αρχική εκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού της Δ.Ε. και ιδιαίτερα αυτού που προέρχεται από τις λεγόμενες Καθηγητικές Σχολές. Παρά τη στασιμότητα, όμως, αυτή από πλευράς της επίσημης πολιτείας, ορισμένα πανεπιστημιακά ιδρύματα προέβησαν σε κάποιες ενέργειες, που δεν τελεσφόρησαν, είτε γιατί δε στηρίχθηκαν επαρκώς από το κράτος είτε γιατί προσέκρουσαν σε φοιτητικές αντιδράσεις και σε ενδοπανεπιστημιακές έριδες και διαφωνίες. Σημειώνουμε ότι η Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικής (ΣΕΜΦ) (πρώην Γενικό Τμήμα) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου εκπόνησε πρόγραμμα παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης, το οποίο απευθυνόταν στους φοιτητές του Πολυτεχνείου. Μέχρι το 2004 το πρόγραμμα δεν είχε πλήρως εφαρμοσθεί και δεν είχε λάβει από το ΥΠΕΠΘ την έγκριση που απαιτείται για να χορηγεί Πιστοποιητικό Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας, ενώ η μετέπειτα τύχη του δεν μας είναι γνωστή 25. Πρόταση, επίσης, για την ανάπτυξη προγράμματος που να οδηγεί στη χορήγηση Π.Π.Δ.Ε. διαμορφώθηκε και από το Μαθηματικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών, η οποία υποβλήθηκε στη Σύγκλητο, χωρίς, όμως να ολοκληρωθεί η υλοποίησή της. Σχετικό πρόγραμμα εφαρμόστηκε από το 2005 και στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει επίσημα αναγνωρισθεί. Είναι, ακόμη, πιθανόν να εμφανίστηκαν και άλλες σχετικές πρωτοβουλίες από εκπαιδευτικά ιδρύματα, τις οποίες δεν έχουμε υπόψη μας. Γενική, πάντως, εντύπωση είναι ότι οι μεμονωμένες αυτές προσπάθειες ούτε συντονίστηκαν ούτε ενθαρρύνθηκαν, όσο πρέπει, ούτε και υποστηρίχθηκαν οικονομικά από την επίσημη πολιτεία., η οποία δεν ενέταξε την εφαρμογή του Π.Π.Δ.Ε. στις δράσεις του 3 ου Κ.Π.Σ., όπως ήταν παλιότερη δική μας εισήγηση. Η πιο σημαντική εξέλιξη, μετά το 2000, αφορά στο μετασχηματισμό της Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε. σε Ανώτατη (μη Πανεπιστημιακή) Σχολή Παιδαγωγικής Τεχνικής Εκπαίδευσης (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) (βλ.ν. 3027/2002,Φ.Ε.Κ.152 Α / ). Το Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων της Σχολής αυτής προσφέρει πλέον ετήσιο 26 πρόγραμμα παιδαγωγικής κατάρτισης σε υποψηφίους εκπαιδευτικούς της Δ.Ε. που δεν προέρχονται από Καθηγητικές Σχολές. Το πρόγραμμα αυτό, που αντικατέστησε ουσιαστικά την πρώην Παιδαγωγική Σχολή της Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε., χορηγεί Πιστοποιητικό Παιδαγωγικής και Διδακτικής Επάρκειας σε αποφοίτους μη Καθηγητικών Σχολών. To πρόβλημα, όμως, παρα- 25 Επιδίωξη των εισηγητών του προγράμματος αυτού ήταν, σύμφωνα με όσα μας ανέφεραν κατά την επικοινωνία που είχαμε μαζί τους, να εφαρμοσθεί σε όλες τις Σχολές του Πολυτεχνείου, έτσι ώστε να μην υποχρεώνονται οι απόφοιτοί τους να φοιτούν στην Α.Σ. ΠΑΙ.Τ.Ε. (πρώην ΠΑ.ΤΕ.Σ.. της ΣΕΛΕΤΕ) για να αποκτούν το δικαίωμα διορισμού στην εκπαίδευση. Κάτι τέτοιο δεν έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα. Μόνον η Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικής έχει εντάξει, πριν από διετία περίπου, τα μαθήματα :Διδακτική της Φυσικής και των Μαθηματικών και Αρχές Παιδαγωγικής στο Πρόγραμμα Σπουδών. Πρόθεση των υπευθύνων της Σχολής αυτής είναι να διευρύνουν στο προσεχές μέλλον τον αριθμό των παιδαγωγικών μαθημάτων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμά της. 26 Το πρόγραμμα της πρώην ΠΑ.ΤΕ.Σ.. ήταν παλιότερα εξάμηνης διάρκειας για τους πτυχιούχους Α.Ε.Ι. και ετήσιας για τους αποφοίτους Τ.Ε.Ι. ή άλλων Σχολών.

17 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 309 μένει και στον τομέα αυτό, αφού η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. δεν έχει ακόμη αποκτήσει το «status» ενός ιδρύματος πανεπιστημιακού επιπέδου (Καλούρη & Φιλιός, 2005). Αξίζει ακόμη να σημειώσουμε ότι στα προεκλογικά προγράμματα ορισμένων κομμάτων για την περίοδο εξακολούθησε να επισημαίνεται η ανάγκη βελτίωσης της κατάρτισης των εκπαιδευτικών. Στο πρόγραμμα για την παιδεία, που παρουσίασε το 2003 η Νέα Δημοκρατία, αναφέρονταν τα εξής: «ένα από τα σοβαρότερα θέματα για το εκπαιδευτικό σύστημα είναι ότι οι απόφοιτοι πολλών τμημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, στερούνται βασικής κατάρτισης στη διδακτική των μαθημάτων και στα παιδαγωγικά. Η έλλειψη αυτή αποτελεί σοβαρότατη τροχοπέδη για την αποτελεσματική άσκηση του λειτουργήματος του εκπαιδευτικού» (Ν.Δ. 2003, σελ. 27). Στο ίδιο πρόγραμμα υπογραμμιζόταν ότι τα Πανεπιστήμια σε συνεργασία με το ΥΠ.Ε.Π.Θ. θα αναπτύξουν προγράμματα εξάμηνης διάρκειας, τα οποία θα παρέχουν επιστημονική, διδακτική και ψυχοπαιδαγωγική κατάρτιση στους εκπαιδευτικούς και θα οδηγούν στη χορήγηση σχετικού Πιστοποιητικού, το οποίο θα αποτελεί όρο για το διορισμό τους. Η παρακολούθηση των προγραμμάτων αυτών θα γίνεται μετά τη λήψη του πτυχίου. Τίποτε, όμως δεν έγινε στην πράξη κατά τη διάρκεια διακυβέρνησης της χώρας ( ) από τη Νέα Δημοκρατία. Στο κυβερνητικό πρόγραμμα του ΠΑ.ΣΟ.Κ. για την περίοδο δεν υπήρχε καμία αναφορά στην αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης (ΠΑ.ΣΟ.Κ., 2004). Η απουσία αυτή δεν είναι συμβατή με τις προηγούμενες συγκεκριμένες αναφορές του ίδιου κόμματος στο ζήτημα αυτό, αλλά και με την πολιτική που ακολούθησε κατά την περίοδο , κατά την οποία επιχείρησε να εφαρμόσει στην πράξη το Π.Π.Δ.Ε. Το πρόγραμμα του ΠΑ.ΣΟ.Κ. για την περίοδο περιορίστηκε σε θέματα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών, παραβλέποντας το γεγονός ότι η επιμόρφωση μπορεί να υπάρξει, μόνον όταν υπάρχει «μόρφωση», βασική δηλαδή κατάρτιση, όρος που δεν πληρούται όσον αφορά σε ζητήματα παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης μεγάλης μερίδας εκπαιδευτικών της Δ. Ε. Διαβάζοντας κανείς την πρόταση του κόμματος αυτού για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών κατά την περίοδο , σχηματίζει την εντύπωση ότι δίνεται έμφαση σε θέματα που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες, κυρίως, και με ορισμένα εξειδικευμένα θέματα (Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Θεατρική Αγωγή κτλ.). Χωρίς να αρνούμαστε την επιτακτική ανάγκη εξοικείωσης όλων των εκπαιδευτικών με τις νέες τεχνολογίες και την αξιοποίησή τους στη διδακτική πράξη και στην εκπαιδευτική, γενικότερα, διαδικασία, επιθυμούμε να επισημάνουμε το εξής: Το πιο σημαντικό στοιχείο για την εκπλήρωση της αποστολής ενός εκπαιδευτικού είναι, μαζί με την κατοχή του γνωστικού του αντικειμένου, η απόκτηση των βασικών γνώσεων και δεξιοτήτων που θα του επιτρέψουν να λειτουργεί ως δάσκαλος και ως παιδαγωγός, συνεργάτης και εμψυχωτής των νέων τους οποίους του εμπιστεύεται η κοινωνία. Αυτά δεν μπορούν να γίνουν κτήμα του εκπαιδευτικού χωρίς βασική παιδαγωγική και διδακτική κατάρτιση. Στις προεκλογικές εξαγγελίες του ΠΑ.ΣΟ.Κ. για την περίοδο γράφεται, επίσης, το εξής: «Ενισχύουμε την αρχική εκπαίδευση των καθηγητών μέσης εκπαίδευσης με σειρά μαθημάτων, με σεμινάρια παιδαγωγικής και διδακτικής και με κατάρτιση στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών» (ΠΑ.ΣΟ.Κ., 2009, σελ 56). Η εξαγγελία αυτή έχει γενικό χαρακτήρα και δεν προσδιορίζει συγκεκριμένες λύσεις στο πρόβλημα της αρχικής μόρφωσης του διδακτικού προσωπικού. Δεν κάνει δε καμία αναφορά στο Π.Π.Δ.Ε., η θεσμοθέτηση του οποίου υπήρξε έργο του συγκεκριμένου κόμματος, το οποίο δεν κατάφερε να υλοποιήσει. Απουσία σχετικής αναφοράς υπάρχει και στο πρόγραμμα της Νέα Δημοκρατίας.

18 310 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 4. Τα αίτια της αποτυχίας εφαρμογής του Π.Π.Δ.Ε. Η αδυναμία αποτελεσματικής αντιμετώπισης του προβλήματος της παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών, οφείλεται σε πλειάδα αιτίων. Αρκετά επισημάνθηκαν στην ανάλυση που προηγήθηκε. Εστιάζοντας τη μελέτη μας στην αποτυχία εφαρμογής του Π.Π.Δ.Ε., ειδικότερα, θεωρούμε ότι, οι σημαντικότεροι παράγοντες στους οποίους αυτή οφείλεται είναι οι εξής: 4.1. Η αλλαγή της εκπαιδευτικής πολιτικής Η αστάθεια της εκπαιδευτικής πολιτικής, που χαρακτηρίζει την ελληνική πραγματικότητα. και η τροποποίησή της ακόμη και με την αλλαγή Υπουργών στο Υπουργείο Παιδείας συνιστούν, κατά την άποψη μας, βασική αιτία της κακοδαιμονίας των εκπαιδευτικών μας πραγμάτων. Η αιτία αυτή αποτελεί, επίσης, έναν από τους λόγους για τους οποίους δεν επιτεύχθηκε η εφαρμογή της σχετικής διάταξης του Ν.2525/97 και δεν εκδόθηκαν τα προβλεπόμενα νομοθετικά κείμενα. Την περίοδο δημιουργήθηκε κλίμα ανακοπής των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών, οι οποίες είχαν αρχίσει κατά τα τέλη της δεκαετίας του Το κλίμα αυτό συμπαρέσυρε και την εφαρμογή του Π.Π.Δ.Ε. Η μεταβολή της εκπαιδευτικής πολιτικής έγινε ακόμη εντονότερη μετά το 2005 λόγω της πολιτικής αλλαγής και το Π.Π.Δ.Ε. ξεχάστηκε ουσιαστικά Μη επαρκής στήριξη από τις εκπαιδευτικές οργανώσεις Παρά το γεγονός ότι με τη θεσμοθέτηση του Π.Π.Δ.Ε. υλοποιήθηκε μια από τις κατ επανάληψη διατυπωθείσες προτάσεις όχι μόνο των πολιτικών παρατάξεων, αλλά και της ίδιας της Ο.Λ.Μ.Ε., η εφαρμογή της δεν στηρίχτηκε επαρκώς από το συνδικαλιστικό κίνημα των εκπαιδευτικών. Το γεγονός αυτό φέρει, για μια ακόμη φορά, στην επιφάνεια την αντιφατικότητα που χαρακτηρίζει τη νεοελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα, την οποία αντανακλά και η πολιτική ζωή. Η σύνδεση του συγκεκριμένου μέτρου με την κατάργηση της επετηρίδας, για την οποία οι εκπαιδευτικές οργανώσεις αντέδρασαν με σφοδρότητα, και το κλίμα που είχαν δημιουργήσει προηγούμενες αντιπαραθέσεις τους με το ΥΠ.Ε.Π.Θ. (Πηγιάκη 2000) δεν διευκόλυναν την εφαρμογή του. Όπως έχουμε υπογραμμίσει και σε άλλες εργασίες μας (βλ. Κασσωτάκης, 1997, 2002), η ταυτόχρονη προώθηση από τη μεταρρύθμιση Αρσένη σημαντικών αλλαγών σε πολλούς τομείς της εκπαίδευσης, οι οποίες προκάλεσαν την αντίδραση των εκπαιδευτικών, δυσκόλεψε την επιτυχία της εφαρμογής τους. 4.3 Αρνητικές αντιδράσεις από ορισμένες φοιτητικές παρατάξεις Εκτός από τις θετικές αντιδράσεις πολλών φορέων και προσώπων της πανεπιστημιακές κοινότητας στις οποίες έχουμε ήδη αναφερθεί υπήρξαν και αρκετές αρνητικές εκδηλώσεις, καθώς και κριτικές εναντίον της εφαρμογής του Π.Π.Δ.Ε. Οι σημαντικότερες από αυτές προέρχονταν από μερίδα φοιτητών που, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, δεν επιθυμούσαν την επιμήκυνση των σπουδών τους, παρά το γεγονός ότι η διαδικασία χορήγησης του Πιστοποιητικού δεν οδηγούσε υποχρεωτικά, σε επιμήκυνση των σπουδών. Απορία προκαλεί το γεγονός ότι στις αντιδράσεις αυτές διαδραμάτιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο ορισμένες αριστερές φοιτητικές παρατάξεις, οι οποίες θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μας, να πρωτοστατούν σε θέματα που θα συνέβαλαν, όπως το Π.Π.Δ.Ε., στην αναβάθμιση της ποιότητας της δημόσιας εκπαίδευσης, η οποία υπηρε-

19 1 ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Σ.Ε.Π.-Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. 311 τεί, πρωτίστως, τα συμφέροντα των μη προνομιούχων κοινωνικών στρωμάτων και των μη «κατεχόντων». 4.4 Η δυσκολία συνεργασίας μεταξύ των Πανεπιστημιακών Τμημάτων Στα αίτια της μη υλοποίησης των διατάξεων του Ν.2525/97 για το Π.Π.Δ.Ε. περιλαμβάνεται και η διάσταση απόψεων που εμφανίστηκε ανάμεσα στα διάφορα Τμήματα των Πανεπιστημίων σχετικά με το ποιος θα χορηγεί το Πιστοποιητικό και ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο ως προς τη συγκρότηση του σχετικού προγράμματος σπουδών. Κατά μία άποψη, η αρμοδιότητα αυτή πρέπει να ανήκει στα επί μέρους Τμήματα, τα οποία θα συνεργάζονται για το σκοπό αυτό με τους Τομείς και τα Τμήματα Παιδαγωγικής. Ειδικότερα, τα διάφορα Τμήματα θα καθορίζουν τα μαθήματα που θα διδάσκονται, θα προσδιορίζουν τον τρόπο ένταξής τους στο ισχύον πρόγραμμα, θα έχουν την ευθύνη για την ειδική διδακτική των διαφόρων μαθημάτων και τις πρακτικές ασκήσεις, ενώ οι Τομείς και τα Τμήματα Παιδαγωγικής θα προσφέρουν γενικά παιδαγωγικά μαθήματα. Κατ άλλη άποψη, η ευθύνη της χορήγησης του εν λόγω Πιστοποιητικού πρέπει να ανήκει στα Τμήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας και στα συναφή με αυτά, καθώς και στα Παιδαγωγικά Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης και Νηπιαγωγών, τα οποία θα συνεργάζονται με τα Τμήματα των διαφόρων επιστημονικών εξειδικεύσεων. Από ορισμένους υπήρξε αμφισβήτηση ως προς την αρμοδιότητα των Παιδαγωγικών Τμημάτων Δημοτικής Εκπαίδευσης και Νηπιαγωγών (ή όπως αλλιώς λέγονται), αφού ο επιστημονικός προσανατολισμός τους δεν αφορά στη Δευτεροβάθμια, αλλά στην Προσχολική και στη Δημοτική Εκπαίδευση. Σύμφωνα με άλλη πρόταση, τα προγράμματα χορήγησης του Π.Π.Δ.Ε. θα μπορούσαν να είναι διατμηματικά (βλ. πρόταση Κ.Ε.Ε. που αναφέρθηκε προηγουμένως) και να διευθύνονται από επιτροπές στις οποίες θα εκπροσωπούνταν όλα τα συμμετέχοντα Τμήματα. Τέλος, δεν απουσίαζαν οι ενστάσεις και οι επιφυλάξεις πολλών μελών των Καθηγητικών Τμημάτων που ήθελαν να μη χάσουν όλοι οι απόφοιτοί τους τη δυνατότητα σταδιοδρομίας στην εκπαίδευση, κάτι που θα γινόταν, αν καθιερωνόταν το Π.Π.Δ.Ε. Για το λόγο αυτό πολλοί πανεπιστημιακοί δεν ήσαν θετικά διακείμενοι απέναντι στην εφαρμογή του. Όλα αυτά δημιούργησαν ένα συγκρουσιακό κλίμα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση που δεν ευνόησσε την εφαρμογή του Π.Π.Δ.Ε. 4.5 Η αναβίωση πεπαλαιωμένων αντιλήψεων Η συζήτηση γύρω από την εφαρμογή του Π.Π.Δ.Ε. έφερε στην επιφάνεια τις παλαιές ιδεολογικές αντιπαραθέσεις μεταξύ των οπαδών της αντίληψης ότι κατά την εκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού πρέπει να δίνεται έμφαση στο «τι», στην κατοχή δηλαδή του γνωστικού αντικειμένου, και σ αυτούς που ισχυρίζονται ότι πρέπει να υπερισχύει το «πώς», η ψυχοπαιδαγωγική δηλαδή και μεθοδολογική διάσταση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η διάσταση μεταξύ των απόψεων αυτών, αν και έχει ξεπερασθεί από τη σύγχρονη Παιδαγωγική 27, δεν έχει εκλείψει τελείως από την πανεπιστημιακή κοινότητα. Η αναβίωσή της προστέθηκε στις δυσκολίες του υπό εξέταση εγχειρήματος που είχαν ως συνέπεια την ατυχή κατάληξή του. 27 Σύμφωνα με όσα αναφέραμε στην αρχή της εισήγησής μας, η σύγχρονη Παιδαγωγική θεωρεί επιβεβλημένο το συνδυασμό και των δύο αυτών απόψεων.

20 312 ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 5. Η πρόσφατη ανακίνηση του ζητήματος του Πιστοποιητικού Παιδαγωγικής και Διδακτικής επάρκειας 28 Πρόσφατα (αρχές του 2010) αναζωπυρώθηκε εκ νέου η συζήτηση για την παιδαγωγική και διδακτική αρχική κατάρτιση των εκπαιδευτικών της Δ.Ε., με αποτέλεσμα το ζήτημα αυτό να βρίσκεται και πάλι στο κέντρο της επικαιρότητας. Οι λόγοι της επικαιροποίησής του είναι δύο κυρίως: α) Το αίτημα ορισμένων Τμημάτων των Πανεπιστημίων που δεν ανήκουν σε Καθηγητικές Σχολές να αναγνωρισθεί το πρόγραμμα παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των φοιτητών τους που έχουν τα ίδια καταρτίσει, προκειμένου να μην είναι αναγκαία η φοίτησή τους στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. (π.χ. το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Αθηνών 29 ). β) Το έγγραφο που απέστειλε προς όλα τα Πανεπιστήμια της χώρας η σημερινή (2010) Υπουργός Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων κα. Άννα Διαμαντοπούλου, με το οποίο ζητεί από τις οικείες Συγκλήτους να της υποβάλουν τις απόψεις τους για το ζήτημα της παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης των καθηγητών (βλ. το υπ αριθ. 814/ έγγραφο της παραπάνω Υπουργού). Η ενέργεια αυτή έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις στην πανεπιστημιακή και στην ευρύτερη εκπαιδευτική κοινότητα. Διαμορφώνει, όμως, νέες προοπτικές για τη ρύθμιση ενός σημαντικού χρονίζοντος προβλήματος της Ελληνικής Εκπαίδευσης 30. Στο πλαίσιο της νέας αυτής συζήτησης θεωρούμε ότι είναι χρήσιμο να εκτιμηθούν, εκτός από τις απόψεις που θα διατυπώσουν οι Σύγκλητοι των διαφόρων Πανεπιστημίων, οι εκπαιδευτικές οργανώσεις και άλλοι φορείς, τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν οι συζητήσεις που μνημονεύθηκαν στο παρόν κείμενο, καθώς και η εμπειρία που έχει προκύψει από την προεργασία της περιόδου , μέρος της οποίας παρουσιάστηκε συνοπτικά στις σελίδες που προηγήθηκαν. Με τη πρόθεση της συμβολής στο νέο κύκλο του υπό εξέταση διαλόγου, διατυπώνουμε παρακάτω κάποιες σύντομες σκέψεις για το συγκεκριμένο θέμα. 6. Σκέψεις για το μέλλον με ειδική αναφορά στις προοπτικές της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Το πρόβλημα της ανεπάρκειας της αρχικής παιδαγωγικής και διδακτικής κατάρτισης του διδακτικού προσωπικού της Δ.Ε. είναι μείζον. Οι συνέπειές του στην ποιότητα της προσφερόμενης στους νέους παιδείας είναι πολύ σοβαρές. Για το λόγο αυτό πρέπει σύντομα να λυθεί. Το τελευταίο καιρό ακούγονται πολλά σενάρια για τη λύση του, τα οποία δεν μπορούμε να αναπτύξουμε εδώ λεπτομερώς. Συνοπτικά σημειώνουμε τα εξής: Δεν θεωρούμε δόκιμη τη λύση να χορηγείται το Π.Π.Δ.Ε. μόνον σε όσους επιτυγχάνουν στο διαγωνισμό του Α.Σ.Ε.Π., για να διοριστούν ως εκπαιδευτικοί στο πλαίσιο της εισαγωγικής τους επιμόρφωσης ή άλλης εξωπανεπιστημιακής διαδικασίας. Κάτι τέτοιο είναι μεν εύκολη και μικρού κόστους λύση, έχει όμως σοβαρά μειονεκτήματα (αρνητι- 28 Η ενότητα αυτή δεν υπήρχε στην προφορική μας εισήγηση. 29 Βλ. απόσπασμα πρακτικών της Συγκλήτου του Πανεπιστημίου Αθηνών με αριθμό 1313/ Το παρόν κείμενο είχε κατατεθεί προς δημοσίευση πριν από την ψήφιση του Νόμου 3848/2010 με τον οποίο επαναθεσμοθετήθηκε το Πιστοποιητικό Παιδαγωγικής Κατάρτισης.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 8 ακαδημαϊκά εξάμηνα = 4 έτη Φιλοσοφία 12 μαθήματα από τους εξής κλάδους: Φιλοσοφία της Επιστήμης Πολιτική Φιλοσοφία Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία Νεότερη

Διαβάστε περισσότερα

5. Διεξαγωγή του διδακτικού έργου.

5. Διεξαγωγή του διδακτικού έργου. ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2010-2011 51 5. Διεξαγωγή του διδακτικού έργου. Το νομικό πλαίσιο για την οργάνωση και λειτουργία των Α.Ε.Ι. (Ν.1268/82) εισήγαγε ορισμένες καινοτομίες στη διεξαγωγή του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών οδηγός σπουδών Ιστορικά Στοιχεία Ίδρυση του Τμήματος: Το Τμήμα δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2013

Διαβάστε περισσότερα

http://sep4u.gr Oι συνολικές θέσεις εισακτέων το 2009 στα Ελληνικά ΑΕΙ: 4370 και το 2014 3.925

http://sep4u.gr Oι συνολικές θέσεις εισακτέων το 2009 στα Ελληνικά ΑΕΙ: 4370 και το 2014 3.925 1 ο Επιστημονικό Πεδίο Κοινά με άλλα Επιστημονικά Πεδία 1ο και 4ο - Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών (Αγρίνιο) -Πολιτισμικής Τεχ/γίας και Επικ/νίας (Μυτιλήνη) -Τεχνών Ήχου και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΛΤΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΛΤΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Ο.Λ.Τ.Ε.Ε. ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δ/NΣΗ : ΑΧΙΛΛΕΩΣ 37 Τ.Κ 10436 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210 5238973-210 5121399 6932798177 FAX: 210 5202798-210 5121399 ΗΛΕΚΤ/ΚΗ ΣΕΛΙΔΑ: http://www.oltee.gr

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ημερομηνία: 30-7-2015 Αριθμ. πρωτ.: Δ/1933 ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (ΕΠΠΑΙΚ) ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέμα Διαλόγου «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΣΤΑ ΣΔΕ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 Ευστράτιος Παπάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Μαρούσι, 18 09-2009 Αρ. πρωτ.:114880/γ1

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Μαρούσι, 18 09-2009 Αρ. πρωτ.:114880/γ1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ Μαρούσι, 18 09-2009 Αρ. πρωτ.:114880/γ1 ΠΡΟΣ: Περ/κές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιονίου Πανεπιστημίου

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιονίου Πανεπιστημίου ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Αποφοίτων Τμήματος Τεχνών Ήχου και Εικόνας Ιονίου Πανεπιστημίου Περιεχόμενα Περίληψη. 3 Εισαγωγή..4 Το Τμήμα Τεχνών Ήχου και Εικόνας Σπουδές.....5 Απορρόφηση των Αποφοίτων του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» Διάρκεια σπουδών: Τέσσερα (4) εξάμηνα ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ-ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 Το Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΘΕΜΑ: «Σχέδιο Νόμου που παραβιάζει το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο τόσο των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ--ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ--ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ταχ. Δ/νση : Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα.

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ----- Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 - Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr E-mail: press@minedu.gov.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 4. Προϋποθέσεις αναγνώρισης τίτλων

Άρθρο 4. Προϋποθέσεις αναγνώρισης τίτλων Άρθρο 4 Προϋποθέσεις αναγνώρισης τίτλων Οι τίτλοι σπουδών των αναγνωρισμένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της αλλοδαπής αναγνωρίζονται από τον Οργανισμό ως «ισότιμοι» ή ως «ισότιμοι και αντίστοιχοι». 1. Η «ισοτιμία»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ " Ι ΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ"

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ  Ι ΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ - ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ " Ι ΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ" ιευθύντρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων:

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων: Τρεις κατευθύνσεις προσανατολισμού : Ανθρωπιστικές Θετικές Οικονομίας και Πληροφορικής καθώς και πέντε επιστημονικά πεδία, περιλαμβάνει το νέο σύστημα των Πανελλήνιων εξετάσεων, όπως ανακοίνωσε το υπ.

Διαβάστε περισσότερα

Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015

Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015 Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015 Η δομή του νέου Λυκείου Α Λυκείου Τάξη Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Γενική Παιδεία Δύο (2) ομάδες Προσανατολισμού Γ Λυκείου Γενική Παιδεία Τρεις (3) ομάδες Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΙΔΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΛΑΔΟΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Α.Ε.Ι. (Ο.ΣΥ.Ε.Ε.ΔΙ.Π. / Ι) ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1989

ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΙΔΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΛΑΔΟΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Α.Ε.Ι. (Ο.ΣΥ.Ε.Ε.ΔΙ.Π. / Ι) ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1989 ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΙΔΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΛΑΔΟΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Α.Ε.Ι. (Ο.ΣΥ.Ε.Ε.ΔΙ.Π. / Ι) ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1989 Διεύθυνση ιστοσελίδας: http://osyeedip1.uth.gr/ Email:

Διαβάστε περισσότερα

H Orientum σας εύχεται Καλό Πάσχα & Καλή Ανάσταση!

H Orientum σας εύχεται Καλό Πάσχα & Καλή Ανάσταση! Τεύχος 12 - Μάρτιος 2010 www.orientum.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΦΠΨ σελ. 2 ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ORIENTUM - ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ σελ. 4 ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ ΟΤΙ σελ. 4 ΡΩΤΑΤΕ - ΑΠΑΝΤΑΜΕ σελ. 5 H Orientum σας εύχεται Καλό Πάσχα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: imerisia.gr. Όπως αναφέρει το υπουργείο, οι αλλαγές γίνονται γιατί:

Πηγή: imerisia.gr. Όπως αναφέρει το υπουργείο, οι αλλαγές γίνονται γιατί: Πηγή: imerisia.gr Το νέο εξεταστικό σύστημα για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ, ανακοίνωσε το υπουργείο Παιδείας, σύστημα που θα ισχύσει το σχολικό έτος 2015-2016. Όπως αναφέρει το υπουργείο,

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Τ.Θ. 13801 ΤΚ 104310, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων Βουλευτές Ελληνικού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις Στο Τμήμα Aρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης είναι δυνατή η εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θέμα: Το νέο σύστημα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για το σχολικό έτος 2015-2016

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θέμα: Το νέο σύστημα εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για το σχολικό έτος 2015-2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ----- Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 - Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr E-mail: press@minedu.gov.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου Περιεχόμενα Περίληψη. 3 Εισαγωγή..4 Το Τμήμα Πληροφορικής Σπουδές...... 4 Θέσεις Εργασίας για τους Αποφοίτους του Τμήματος Πληροφορικής....

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αναμόρφωση και Υλοποίηση του Προγράμματος Σπουδών της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών

Αναμόρφωση και Υλοποίηση του Προγράμματος Σπουδών της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Αναμόρφωση και Υλοποίηση του Προγράμματος Σπουδών της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Επιστημονικός υπεύθυνος: Κ. Χριστοδουλίδης Αναπληρωτής Καθηγητής, ΣΕΜΦΕ, ΕΜΠ (cchrist@central.ntua.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2015-2016 Ηράκλειο, 28/09/2015 ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ Σύμφωνα με το Ν. 4009, άρθρο 33, παρ. 2 και την ορθή επανάληψη της

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015 2016

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015 2016 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ» ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Τουριστικές Μονάδες».

Τουριστικές Μονάδες». 1 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 3 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση DQS DIN EN ISO 9001:2008... 4 3. Κατηγορίες Υποψηφίων που Γίνονται Δεκτοί στο Πρόγραμμα - Τρόπος Eνταξης... 5 4. Το ΧΟΡΗΓΟΥΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα (Ε.Π.Ι.) είναι νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.),

Διαβάστε περισσότερα

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων (δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων γλωσσών που τον εξοικειώνουν µε άλλες κουλτούρες, ευνοούν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό έτος 2013-2014

Σχολικό έτος 2013-2014 Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2013-2014 Η δομή του νέου Λυκείου Α Λυκείου Τάξη Γενικής Παιδείας Γενική Παιδεία Β Λυκείου Δύο (2) ομάδες Προσανατολισμ ού Γενική Παιδεία Γ Λυκείου Τρεις (3) ομάδες Προσανατολισμ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΔΡΑ: ΑΜΑΡΟΥΣΙΟ (ΣΤΑΘΜΟΣ «ΕΙΡΗΝΗ» ΗΣΑΠ) Μαρούσι 13.1.2014 ΤΑΧ.Δ/ΝΣΗ : ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ Τ.Κ 141 21 Αριθμ. Πρωτ.:Δ/77

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ Θεσσαλονίκη 24-06-2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Αρ. Πρωτ. ΔΦ 16.2/A/3068 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ Θεσσαλονίκη 24-06-2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Αρ. Πρωτ. ΔΦ 16.2/A/3068 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ Θεσσαλονίκη 24-06-2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Αρ. Πρωτ. ΔΦ 16.2/A/3068 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Το σύστημα Εξετάσεων Εισαγωγής που περιγράφεται στις επόμενες παραγράφους σχεδιάστηκε ως μεταβατικό σύστημα, για να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Θεσσαλονίκης

Παράρτημα Θεσσαλονίκης Με την αριθμ. 18/02-06-2015 πράξη της Δ.Ε. της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. τροποποιείται η προκήρυξη του Π.Μ.Σ. του Παιδαγωγικού Τμήματος με τίτλο «Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης» αναφορικά με τις κατηγορίες υποψηφίων.

Διαβάστε περισσότερα

Ταχ. Δ/νση: Ερμού 15, 101 85 ΑΘΗΝΑ Τηλέφωνο: 210 3233051 FAX: 210 3231763 an. 31 Πληροφορίες: Ν. Σταθόπουλος ΑΠΟΦΑΣΗ

Ταχ. Δ/νση: Ερμού 15, 101 85 ΑΘΗΝΑ Τηλέφωνο: 210 3233051 FAX: 210 3231763 an. 31 Πληροφορίες: Ν. Σταθόπουλος ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 10-07 - 2006 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αρ. πρωτ. 69598/Γ2 ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Παιδείας: Αυτές είναι οι αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής σε ΑΕΙ και ΤΕΙ για το σχολικό έτος 2015-16

Υπουργείο Παιδείας: Αυτές είναι οι αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής σε ΑΕΙ και ΤΕΙ για το σχολικό έτος 2015-16 Υπουργείο Παιδείας: Αυτές είναι οι αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής σε ΑΕΙ και ΤΕΙ για το σχολικό έτος 2015-16 Το νέο σύστημα για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και τι θα ισχύσει για το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Εισηγητής Χατζηευστρατίου Ιγνάτιος Μόνιμος Πάρεδρος Π.Ι. Γνωρίσματα Ελληνικού Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Για να κατανοήσετε καλύτερα την προτεινόμενη διαδικασία πρόσβασης στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας θα προσπαθήσουμε αρχικά να σας περιγράψουμε συνοπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΆΆρθρο 7 Τμήμα Οι Σχολές διαιρούνται σε Τμήματα. Το Τμήμα αποτελεί τη βασική ακαδημαϊκή και διοικητική μονάδα και καλύπτει το γνωστικό αντικείμενο

ΆΆρθρο 7 Τμήμα Οι Σχολές διαιρούνται σε Τμήματα. Το Τμήμα αποτελεί τη βασική ακαδημαϊκή και διοικητική μονάδα και καλύπτει το γνωστικό αντικείμενο ΆΆρθρο 7 Τμήμα Οι Σχολές διαιρούνται σε Τμήματα. Το Τμήμα αποτελεί τη βασική ακαδημαϊκή και διοικητική μονάδα και καλύπτει το γνωστικό αντικείμενο μιας επιστήμης. Το Πρόγραμμα Σπουδών του Τμήματος οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ AΡΙΣΣΤΤΟΤΤΕΕΛΕΕΙ ΙΟ ΠΑΝΕΕΠΙ ΙΣΣΤΤΗΜΙ ΙΟ ΘΕΕΣΣΣΣΑΛΟΝΙ ΙΚΗΣΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Διευθυντής Εργαστηρίου : Καθηγητής Ηρακλής Ρεράκης

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαίδευση Επαγγελματιών Κοινωνικής Πρόνοιας σε Συμβουλευτικές Δεξιότητες και Ενίσχυση της Επαγγελματικής τους Ταυτότητας»

«Εκπαίδευση Επαγγελματιών Κοινωνικής Πρόνοιας σε Συμβουλευτικές Δεξιότητες και Ενίσχυση της Επαγγελματικής τους Ταυτότητας» Εκδήλωση Ενδιαφέροντος Συμμετοχής Επιδοτούμενο Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθηση ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων «Εκπαίδευση Επαγγελματιών Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Θέμα: «Σχεδιάζεται κατάργηση της Επιμόρφωσης Β Επιπέδου στις Τ.Π.Ε.;»

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. Θέμα: «Σχεδιάζεται κατάργηση της Επιμόρφωσης Β Επιπέδου στις Τ.Π.Ε.;» Αθήνα, 19 Σεπτεμβρίου 2014 ΠΡΟΣ: Τον Υπουργό Παιδείας & Θρησκευμάτων ΚΟΙΝ.: Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής Ι.Τ.Υ.Ε. «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ» Ειδική Υπηρεσία Εφαρμογής Δ.Ο.Ε., Ο.Λ.Μ.Ε. Εκπαιδευτικά Δίκτυα Ενημέρωσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Ηλεκτρολογίας, ανήκει στη Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών (Σ.Τ.ΕΦ.) του Τ.Ε.Ι. Πειραιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΠΡΟΣ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων ΚΟΙΝ: Βουλευτές

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Β. Πρόγραμμα Βοηθών Διευθυντών Σχολείων Μέσης Γενικής και Μέσης

Β. Πρόγραμμα Βοηθών Διευθυντών Σχολείων Μέσης Γενικής και Μέσης ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Διευθυντικών Στελεχών στην Εκπαίδευση Το Έργο δύναται να συγχρηματοδοτηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) κατά 85% και από εθνικούς πόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) Επιστήμη Υλικών για Προηγμένες Τεχνολογίες

Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) Επιστήμη Υλικών για Προηγμένες Τεχνολογίες Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ (ΠΕΓΑ) Επιστήμη Υλικών για Προηγμένες Τεχνολογίες ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Το ΠΕΓΑ «Επιστήμη Υλικών για Προηγμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ι. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα στις 21 Αυγούστου 1950. Γονείς μου είναι ο Λύσανδρος Κ. Ζώρας και η Λήδα Ζώρα το γένος Ο. Λαμπροπούλου. ΙΙ. ΣΠΟΥΔΕΣ Α. Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΛΗΡΩΣΗΣ ΜΙΑΣ ΘΕΣΗΣ ΤΑΚΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΛΗΡΩΣΗΣ ΜΙΑΣ ΘΕΣΗΣ ΤΑΚΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΕΔΡΑ: ΑΜΑΡΟΥΣΙΟ (ΣΤΑΘΜΟΣ «ΕΙΡΗΝΗ» ΗΣΑΠ) Μαρούσι 1.4.2014 ΤΑΧ.Δ/ΝΣΗ : ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ Τ.Κ 141 21 Αριθμ. Πρωτ.:Δ/1096

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ . ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Έτος Ίδρυσης: 7 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ).... ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΒΑΘΜΙΔΑ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)....

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Την Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Την Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Κοδριγκτώνος 33, 5ος όροφος ΤΚ 10434, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΠΡΟΣ: Την Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων KOIN:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4: «Αναβάθμιση των συστημάτων αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικής εκπαίδευσης και σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΕΔΡΑ: ΑΜΑΡΟΥΣΙΟ (ΣΤΑΘΜΟΣ «ΕΙΡΗΝΗ» ΗΣΑΠ) ΤΑΧ.Δ/ΝΣΗ : ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ Τ.Κ 141 2 ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προς: Κυρία Άννα ιαµαντοπούλου, Υπουργό Παιδείας ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων, Ανδρέα Παπανδρέου 37, 15180 Μαρούσι, ypourgos@ypepth.

Προς: Κυρία Άννα ιαµαντοπούλου, Υπουργό Παιδείας ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων, Ανδρέα Παπανδρέου 37, 15180 Μαρούσι, ypourgos@ypepth. ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ Αθήνα, 21/07/2011 Αρ. Πρωτ.: Εξ./397/2011 Προς: Κυρία Άννα ιαµαντοπούλου, Υπουργό Παιδείας ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων, Ανδρέα Παπανδρέου 37, 15180 Μαρούσι, ypourgos@ypepth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Το Τμήμα Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Το Τμήμα Νομικής της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ. Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γραφείο Διασύνδεσης Σπουδών & Σταδιοδρομίας Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικοί Κανόνες Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών

Εσωτερικοί Κανόνες Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών Εσωτερικοί Κανόνες Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών [1] Εισδοχή φοιτητών στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών I. 1. Το Τμήμα περιοδικά προκηρύσσει θέσεις Μεταπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πειραιάς 5 Νοεμβρίου 2012 Αρ. Πρωτ. 20126093 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «BRINGING EUROPE TO SCHOOL TEACHERS (B.E.S.T.)» ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραμμα Διαγωνισμός : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας : Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ / ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΜΕΤΕΓΓΡΑΦΕΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ Η Υπηρεσία Σπουδών και Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Κύπρου ανακοινώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ UNIVERSITIES4EU-U4EU

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ UNIVERSITIES4EU-U4EU ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ UNIVERSITIES4EU-U4EU Το Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Σχολή Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

διαθέτει πτυχίο Τµήµατος Φιλολογίας µε εξειδίκευση στη Γλωσσολογία αλλά πτυχίο

διαθέτει πτυχίο Τµήµατος Φιλολογίας µε εξειδίκευση στη Γλωσσολογία αλλά πτυχίο Ι ΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Για την αξιολόγηση των φακέλων των ενδιαφερόµενων για την πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος µε αρ. πρωτ. 602/3/10394/04-02-2013 για τρεις θέσεις (Α,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΦΕΚ 2499 Β / 19-11-2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές Σπουδές στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δ.Ε. του Πανεπιστημίου της Αθήνας

Μεταπτυχιακές Σπουδές στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δ.Ε. του Πανεπιστημίου της Αθήνας Μεταπτυχιακές Σπουδές στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δ.Ε. του Πανεπιστημίου της Αθήνας Κριτική αποτίμηση της μέχρι σήμερα εμπειρίας και προοπτικές Δημήτρης Ματθαίου Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Μεταπτυχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

O Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων

O Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΜΟΝΑΔΑ Β3 ----- Ταχ. Δ/νση : Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. - Πόλη : 151 80

Διαβάστε περισσότερα