Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ Πληροφορίες και ειδήσεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1872-1934 Πληροφορίες και ειδήσεις"

Transcript

1

2 ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΚΟΥΝΟΥΠΗΣ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ Πληροφορίες και ειδήσεις «τα αγαπημένα μας τραγούδια ήσαν τα πατριωτικά, όπως π.χ. το λυγερόν και κοπτερόν σπαθί μου, το μαύρη είν η νύχτα στα βουνά, το έως πότε τυραννία έως πότε η δουλεία, το δεύτε παίδες των Ελλήνων κ.λπ.» Κάρ. Αλεξανδρίδης 1 Εισαγωγικά Ότι η μουσική αγωγή ή αλλιώς η διδασκαλία της μουσικής απασχολούσε ανέκαθεν την ελληνική εκπαιδευτική κοινότητα, στις διάφορες βαθμίδες της, είναι κοινή διαπίστωση ήδη από την αρχαιότητα, αν ανατρέξουμε τουλάχιστον στην πλατωνική σκέψη: «εν τη μουσική παιδεύειν», «μουσικήν ποίει και εργάζου» κ.λπ. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται και η παρούσα ανακοίνωση, η οποία κάτω από την επιγραμματική διατύπωση του τίτλου της επιχειρεί να σκιαγραφήσει, μέσα από σημαντικές ειδήσεις και πληροφοριακά στοιχεία, το θέμα της διδασκαλίας της μουσικής στα κάθε τύπου εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών κατά την περίοδο Για το σκοπό αυτό, και ξεκινώντας από τον προσδιορισμό της έννοιας μουσική αγωγή ως του σημαντικού εκείνου τομέα της όλης αγωγής και συγκεκριμένα της αισθητικής αγωγής, «η οποία διευρύνει τους ορίζοντες και καλλιεργεί την προσωπικότητα των μαθητών στο χώρο των έργων της τέχνης και των πνευματικών αξιών γενικότερα» 2, η σύνθεση της ανακοίνωσης αρθρώνεται γύρω από τρεις κυρίως κατευθυντήριους άξονες, οι οποίοι αποτελούν ταυτόχρονα και τις βασικές δομικές της συνιστώσες δηλαδή: το γενικότερο μουσικό αλλά και ιστορικοκοινωνικό κλίμα ή πλαίσιο της εποχής και ειδικότερα, αυτό της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου στις Σέρρες, ο θεσμικός χαρακτήρας των διαφόρων σερραϊκών εκπαιδευτηρίων της 1. Ανάμνηση από τα μαθητικά χρόνια του Κάρολου Αλεξανδρίδη, μαθητή του Γυμνασίου Σερρών στα 1903 (Κ. Αλεξανδρίδη, «Παλαιαί αναμνήσεις», Μακεδονικόν Ημερολόγιον, 1954, σ. 61). 2. Λ. Λεμπέση, «Μουσική αγωγή, διδασκαλία μουσικής», Παιδαγ. Ψυχολογ. Εγκυκλοπαίδεια, τομ. 6 ος, Ελλην. Γράμματα, Αθήνα 1991, σ

3 470 Κυριάκος Κουνούπης εποχής με τους σημαντικότερους σε αυτά μουσικοδιδασκάλους και τη σχέση του καθένα με τη διδασκαλία της μουσικής, και κυρίως, αυτό καθαυτό το είδος και το περιεχόμενο της παρεχόμενης μουσικής αγωγής: επιδράσεις, προσανατολισμοί, είδη μουσικής και τραγουδιών, χρήση μουσικών οργάνων, τρόποι διδακτικής προσέγγισης κ.λπ. Αν και μπορεί κανείς να υποθέσει τη μεταξύ τους υφιστάμενη σχέση και αλληλεπίδραση, οφείλουμε, πριν εξετάσουμε την καθεμιά ξεχωριστά, να διευκρινίσουμε ότι προσδίδουμε ιδιαίτερη έμφαση στην τρίτη παράμετρο ή συνιστώσα, αφού εκεί εντοπίζονται και οι περισσότερες πληροφορίες αρκετές αδημοσίευτες σχετικά με τη μουσική εκπαίδευση στις Σέρρες την περίοδο που μας ενδιαφέρει. Ι. Το γενικότερο μουσικό και ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο Η περιγραφή του γενικότερου ιστορικοκοινωνικού πλαισίου της μακράς αυτής περιόδου που εξετάζουμε, βεβαρημένου από την Τουρκοκρατία 530 χρόνων καταρχάς και στη συνέχεια από τα πλήγματα του Ελληνοβουλγαρικού πολέμου το 1913, της Βουλγαρικής κατοχής ( ) και της Μικρασιατικής καταστροφής το 1922, σημαδεύεται μουσικά κατά κύριο λόγο από τις επιδράσεις μουσικής των οθωμανών κατακτητών στους κατοίκους της πόλης των Σερρών και ταυτόχρονα, από την απουσία οποιασδήποτε μουσικής εξέλιξης, τουλάχιστον ως τις αρχές του 20 ου αιώνα, όπως σημειώνει ο Γ. Αγγειοπλάστης 3. Ωστόσο, παρά την υφιστάμενη αυτή πραγματικότητα, επισημαίνονται ερευνητικά -για την ίδια περίοδο- κάποιες μουσικές επιρροές ή κατευθύνσεις στην πόλη και την ευρύτερη σερραϊκή περιοχή, σημαντικότερες των οποίων είναι: αυτή της βυζαντινής ή παραδοσιακής εκκλησιαστικής μουσικής πράγμα, που συνδέεται με την ύπαρξη πολλών εκκλησιών στην πόλη, την Ιερατική Σχολή στο Μοναστήρι Τιμίου Προδρόμου, αλλά και με το γεγονός ότι «μέχρι και τον τελειωμό του 19 ου αιώνα και της Τουρκοκρατίας, η ιδιότητα του μουσικού ταυτίζεται μ αυτήν του ιεροψάλτη και λιγότερο του λαϊκού οργανοπαίχτη» 4, αυτή της δημοτικής μουσικής ή δημοτικού τραγουδιού συνέπεια των μετακινήσεων πληθυσμών από τις ορεινές περιοχές της Θεσσαλίας 3. Σαφείς και ιδιαίτερα κατατοπιστικές επ αυτού είναι οι αναφορές του Γ. Αγγειοπλάστη στο αδημοσίευτο άρθρο του με τίτλο «Τα Σέρρας και η μουσική τους, προεπαναστατικοί χρόνοι - τέλη 20 ου αιώνα. Η ιστορία, οι σύλλογοι, τα μουσικά συγκροτήματα και οι μουσικοδιδάσκαλοι: Συνοπτικό σημείωμα από την εργογραφία του Γ. Αγγειοπλάστη», καθώς και σε άλλες δημοσιεύσεις του ίδιου, τον οποίο και ευχαριστούμε θερμά για την ευγενική παραχώρηση μέρους του έργου του και την πολύτιμη βοήθειά του στη σύνθεση της παρούσας ανακοίνωσης. 4. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ. 2.

4 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 471 και Ηπείρου στο νομό Σερρών, 5 κι ακόμα, αυτή της ευρωπαϊκής μουσικής και του έντεχνου τραγουδιού αποτέλεσμα της συχνής επαφής των Σερρών, όντας τότε σπουδαίο εμπορικό κέντρο στα Βαλκάνια, με τη δυτική μουσική και τα ρεύματα διαφωτισμού της Κεντρικής Ευρώπης (Λειψία, Βιέννη, Παρίσι κ.ά.) ήδη από τα τέλη του 19 ου αιώνα και μέχρι την εποχή του Μεσοπολέμου του 20 ου6. Είναι ευνόητο, νομίζουμε, ότι η καθεμιά από τις μουσικές αυτές κατευθύνσεις με διαφορετική ματιά και περιεχόμενο έμελλε να καθορίσει ή έστω, να συνδεθεί με την πορεία της παρεχόμενης μουσικής αγωγής στα τότε σερραϊκά εκπαιδευτήρια, τα οποία θα δούμε παρακάτω. Προηγουμένως όμως, να διευκρινίσουμε ότι στο πλαίσιο της γενικότερης σκιαγράφησης του μουσικού και μαζί ιστορικοκοινωνικού αυτού τοπίου της εποχής εντάσσονται και οι λόγοι ή τα γεγονότα εκείνα, για τα οποία κυρίως επιλέξαμε να αναφερθούμε στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, Πρέπει λοιπόν, να υπογραμμίσουμε εδώ ότι θεωρούμε «κλειδί» την περίοδο αυτή για τις μετέπειτα εξελίξεις καθώς, ανάμεσα στα άλλα, σηματοδοτείται από τα εξής εν συντομία βασικά γεγονότα: α. από την ίδρυση και λειτουργία του Διδασκαλείου Μαρούλη το 1872, γεγονός-τομή στα εκπαιδευτικά πράγματα της περιόδου και όχι μόνο ως προς τη μουσική για την πόλη των Σερρών, β. από την προϋπάρχουσα ήδη εκπαιδευτική υποδομή της πόλης, όπως παρουσιάζεται από πολλούς μελετητές, μεταξύ των οποίων η Ε. Αγγέλου- Βλάχου 7, γ. από την είσοδο και καθιέρωση της δυτικής μουσικής στις Σέρρες, η οποία και συνδέεται άμεσα με την ίδρυση του Διδασκαλείου 8 και τέλος, δ. από την κατάργηση των ανά την Ελλάδα Διδασκαλείων και ίδρυση των Παιδαγωγικών Ακαδημιών το 1934 χρονιά, κατά την οποία ιδρύεται και το πρώτο και σημαντικότερο μουσικομορφωτικό ίδρυμα στις Σέρρες, το περιώνυμο Ωδείο Σερρών «Ορφεύς». 5. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ. 2. του ίδιου, Στοιχεία για την εξέλιξη της μουσικής του εικοστού αιώνα στα Σέρρας: με μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν, έκδ. Γιατί, Σέρρες, 1992 «Πληροφορίες για τη μουσική στην πόλη των Σερρών», στο Οκτώ κείμενα Σερραϊκής Μουσικής ιστοριογραφίας, εκδ. Πολιτιστ. Συλλόγου Βυρώνειας, Σέρρες 1996, σσ «Ειδήσεις για τη μουσική της πόλης των Σερρών μέχρι τους πρώτους χρόνους του 20 ου αιώνα», Γιατί, τ. 305, Σέρρες, 2000 Ε. Χατζηδημητρίου, Τα δημοτικά τραγούδια των Νταρνακοχωρίων, Σερραϊκά Ανάλεκτα 2 (Σέρρες, 1994) Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π. 7. Εννοούμε το σύντομο αλλά αρκούντως κατατοπιστικό έργο της Ε. Αγγέλου-Βλάχου, Η παιδεία εις τας τουρκοκρατούμενας Σέρρας, Αθήναι Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π.

5 472 Κυριάκος Κουνούπης ΙΙ. Εκπαιδευτήρια και μουσικοδιδάσκαλοι Επιχειρώντας στη συνέχεια μια σύντομη, πλην σαφή, χαρτογράφηση των σερραϊκών εκπαιδευτηρίων με τους διδάξαντες σε αυτά τη μουσική εκκλησιαστική και μη εκκλησιαστική ή κοσμική, η εικόνα που βλέπουμε να αναδύεται είναι κατά βάση η εξής: Πρώτα-πρώτα, σε ό,τι αφορά στην καταγραφή των εκπαιδευτηρίων της περιόδου αυτής 9, εκτός, βεβαίως, του Διδασκαλείου Δ. Μαρούλη (έτος ίδρυσης: 1872), του μόνου άξιου λόγου ανώτερου εκπαιδευτικού ιδρύματος της Ανατολικής Μακεδονίας, το οποίο και ανέπτυξε ομολογουμένως θαυμάσια εκπολιτιστική δράση 10, τα σημαντικότερα που αναφέρονται ότι λειτούργησαν είναι: το Μονοτάξιο Μικτό Διδασκαλείο Σερρών (έτος ίδρυσης: 1923) 11 το Εξατάξιο Διδασκαλείο Θηλέων Σερρών (έτος ίδρυσης: 1924) 12 το Τριτάξιο Διδασκαλείο Νηπιαγωγών (έτος ίδρυσης: ) 13 το Εξατάξιο Γυμνάσιο Σερρών (έτος ίδρυσης: 1884, μετέπειτα: Γυμνάσιο 9. Διευκρινιστικά αναφέρουμε ότι, καθώς δεν υφίσταται δημοσιευμένη μελέτη, σχετική με τη συνολική καταγραφή των κάθε τύπου σερραϊκών εκπαιδευτηρίων του 19 ου και 20 ου αιώνα, ιδιαιτέρως χρήσιμη μας ήταν η εργογραφία του Γ. Αγγειοπλάστη βεβαίως, καθώς επίσης: το έργο της Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., το έργο του Π. Πέννα, Ιστορία των Σερρών και της Αλώσεως αυτών υπό των Τούρκων μέχρι της Απελευθερώσεώς των υπό των Ελλήνων ( ), Αθήναι 1966, το έργο του Γ. Καφταντζή, Ιστορία της πόλεως των Σερρών και της περιφέρειάς της. Τρίτος τόμος: Βυζαντινή περίοδος Τουρκοκρατία Νεώτεροι χρόνοι, Θεσ/νίκη 1996, το έργο του Ν. Καραχρίστου, Η κοινωνία μας και οι διδάσκαλοί της, Θεσ/ νίκη 1924, κι ακόμα, η πρόσφατη δημοσιευμένη εργασία του Γ. Αψηλίδη, «Χρηματοδότηση και επιθεώρηση ελληνικών σχολείων στην περιοχή των Σερρών στις αρχές του 20 ου αιώνα», Σίρις 6 (Σέρρες 2002) , τον οποίο και ευχαριστούμε θερμά για τη βοήθεια που μας παρείχε, παραχωρώντας μας αδημοσίευτες πληροφορίες από το προσωπικό του αρχείο, σχετικές με το θέμα μας. 10. Το Διδασκαλείο καθώς και αυτή η προσωπικότητα του Δημ. Μαρούλη αποτέλεσαν ανέκαθεν θέμα μελέτης πολλών ερευνητών-μελετητών, παλαιότερων και νεότερων. Ενδεικτικά, αναφέρουμε τους: Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., σ. 37. Α. Αργυρού, Η δράσις και το έργον του Δημ. Μαρούλη ( ). Διάλεξις του κ. Αθανασίου Αργυρού δοθείσα εν Σέρραις την 3 ην Απριλίου 1938 εις τον κινηματογράφον Κρόνιον, ανάτυπο Εφημ. Εμπρός των Σερρών, 1939, με τον γενικό τίτλο Η παιδεία εν Σέρραις επί Τουρκοκρατίας Χ. Σκανδάλη, Δημήτριος Μαρούλης - διδάσκαλος του γένους: , εκδ. Κοινότητας Κατσικά Ιωαννίνων, Γιάννινα, 1995 κι ακόμα, τον Α. Μπέγκο, «Δημ. Μαρούλης Ο επαναστάτης Δάσκαλος», Σερραϊκά Χρονικά 12 (Αθήνα 1996) Στην ίδρυση και λειτουργία του αναφέρεται αναλυτικά ο Ν. Καραχρίστος (ο πρώτος διευθυντής του Μονοτάξιου Διδασκαλείου Σερρών), στο έργο του Η κοινωνία μας και οι διδάσκαλοί της, ό.π. 12. Γ. Αγγειοπλάστη, «Από τη μουσικοθεατρική δραστηριότητα του Διδασκαλείου Θηλέων Σερρών κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1930 Η πανηγυρική συναυλία της 25 ης Μαρτίου 1932» αδημοσίευτο. 13. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π.

6 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 473 Αρρένων Σερρών) 14 το Κεντρικό Παρθεναγωγείο «Γρηγοριάς» (έτος ίδρυσης: 1880) 15, η Εξατάξια Κεντρική Αστική Σχολή Θηλέων 16, οι τρεις Μικτές Αστικές Σχολές σε σερραϊκά προάστια, κι ακόμα, τα Αρρεναγωγεία και Παρθεναγωγεία (Δημοτικά Σχολεία αρρένων και θηλέων της εποχής) καθώς επίσης και τα Νηπιαγωγεία σε διάφορα σημεία της πόλης 17. Λειτουργούσαν επίσης: η Ιερατική Σχολή της Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου 18 και βέβαια, το Ωδείο Σερρών «Ορφεύς» 19, το οποίο ιδρύεται το 1934 και με το οποίο κλείνει η χρονική περίοδος για την οποία γίνεται λόγος. Όμως, κοντά σε αυτά τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, πρέπει, νομίζουμε, να περιληφθεί ως ίδρυμα, στο οποίο κατείχε εξέχουσα θέση η διδασκαλία της μουσικής (θεωρία, φιλαρμονική, μαντολινάτα-χορωδία), και το Ορφανοτροφείο Αρρένων Σερρών (έτος ίδρυσης: 1919), γνωστό στους Σερραίους από το 1926 ως Εθνικό Ορφανοτροφείο Σερρών 20. Δεδομένου δε, ότι οργίαζε 14. Αναλυτική αναφορά στο: Α. Τσιτίνη, Αναμνήσεις από το Α Γυμνάσιο Σερρών , εκδ. Συλλόγου Αποφοίτων Α Γυμνασίου Σερρών, Θεσ/νίκη, Γ. Αψηλίδη, ό.π., σσ Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., σσ Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., σ Χωρίς να εμπίπτει στο ενδιαφέρον της παρούσας ανακοίνωσης, βρίσκουμε σκόπιμο ωστόσο να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με μελετητές, ο αριθμός των δημοτικών σχολείων (Αρρεναγωγείων Παρθεναγωγείων) και Νηπιαγωγείων της εποχής καθώς και των φοιτούντων σε αυτά μαθητών διαφοροποιούνταν κατά περιόδους και μετακινούνταν σε διάφορες περιοχές κάτι, που συμβαίνει κυρίως μετά το Πρόσφατες δημοσιεύσεις μας πληροφορούν ότι η λειτουργία της Ιερατικής Σχολής της Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου τοποθετείται στα με αρχική μορφή/ονομασία αυτήν του Ιεροσπουδαστηρίου - και αναστέλλεται στα Αυθεντική πηγή των πληροφοριών περί τη λειτουργία της Ι. Σχολής και τη διδασκαλία σε αυτήν της εκκλησιαστικής μουσικής αποτέλεσαν οι σημειώσεις του ηγούμενου της Μονής, Θεοδοσίου Τερλησινού ( και ), ο οποίος και περιέσωσε στους Κώδικες της Μονής Κατάλογον των από του έτους διδαξάντων εν τη Ιερά Μονή διδασκάλων (Γ. Στογιόγλου, «Η Ιερατική Σχολή στο Μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου Σερρών», στο Χριστιανική Μακεδονία, Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών: Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου της Ι. Μ. Σερρών και Νιγρίτης, 29 και , εκδ. Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού, Θεσ/νίκη 1995, σσ Ε. Κεκρίδη, «Η Ιερατική Σχολή της Μονής Τιμίου Προδρόμου. Συμβολή στην εκπαίδευση του ενοριακού κλήρου κατά τον 19 ο αιώνα», στα Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου της Ι. Μ. Σερρών και Νιγρίτης, ό.π., σσ Γ. Αγγειοπλάστη, «Η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική στις Σέρρες: Δάσκαλοι και ιεροψάλτες μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα», Γιατί, τ. 305, Σέρρες Λεπτομερής παρουσίαση του Ωδείου: στο έργο του Γ. Αγγειοπλάστη, Ωδείον Σερρών «ΟΡΦΕΥΣ» ( ), εκδ. Δημ. Κεντρ. Βιβλιοθήκης Σερρών, Σέρρες Η ακριβής επωνυμία του Ορφανοτροφείου είναι: Ορφανοτροφείο Αρρένων του Εθνικού Ιδρύματος Περιθάλψεως και Μορφώσεως Ορφανών και Απόρων Ανατολικής

7 474 Κυριάκος Κουνούπης στην πόλη η ξένη προπαγάνδα κυρίως η βουλγαρική οργανώθηκε και λειτουργούσε στις Σέρρες και Βουλγαρικό Γυμνάσιο με Οικοτροφείο 21, όπου φοιτούσαν όπως αναφέρεται, περί τους 70 μαθητές, οι οποίοι προέρχονταν από σλαβόφωνα χωριά της περιοχής, ενώ, σύμφωνα με την Ε. Αγγέλου-Βλάχου, «ούτε ένα μαθητήν εκ της πόλεως Σερρών κατώρθωσαν οι Βούλγαροι να ελκύσουν εις το Βουλγαρικόν Γυμνάσιον» 22. Στα παραπάνω σερραϊκά εκπαιδευτήρια, πολλοί και διάφοροι μουσικοδιδάσκαλοι της εποχής -διαπρεπείς οι περισσότεροι- δίδαξαν κατά καιρούς το μάθημα της μουσικής ή ωδικής. Όπως παρατηρεί δε, ο Γ. Αγγειοπλάστης, «το πλήθος των δασκάλων της μουσικής που περιήλθαν τα Σέρρας και εργάστηκαν στα σχολεία και τα μουσικά ιδρύματα της πόλης, τονίζει τη σημασία που έδιναν οι κάτοικοί της, από πολύ παλιά, στην τέχνη της μουσικής και την αφοσίωση που έδειξαν για την προκοπή και την ανέλιξή της» 23. Ωστόσο οι σημαντικότεροι από τους μουσικοδιδασκάλους αυτούς και η σχέση του καθένα με τα εν λόγω εκπαιδευτήρια είναι εν συντομία οι εξής: Ο Wilhelm Johnsen, καταρχάς, ο οποίος, με την πρόσληψή του στο μόλις ιδρυθέν Διδασκαλείο Αρρένων του Δημ. Μαρούλη, το 1872, και με την καθοριστική συμβολή του Μακεδονικού Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου 24, καινοτομεί ριζικά στα μουσικά πράγματα της πόλης ιδιαίτερα, σε ό,τι αφορά στη διδασκαλία της μουσικής σε επίπεδο θεσμοθετημένης εκπαίδευσης. Ο Δανογερμανός Wilhelm Johnsen λοιπόν, συνθέτης και καθηγητής μουσικής, τεχνικών μαθημάτων και γερμανικής γλώσσας, εισάγει στο Διδασκαλείο μαθήματα φωνητικής με νότες (solfege), μέχρι και διφωνίες και ενόργανη μουσική με βιολί, για πρώτη φορά, αφού δεν υπήρχαν έλ- Μακεδονίας. Εκεί πήρε τα πρώτα μαθήματα μουσικής ο γνωστός Σερραίος μουσικός Χρήστος Σταματίου από το μουσικοδιδάσκαλο Βασίλειο Βεηλικτσίδη, στον οποίο θα αναφερθούμε παρακάτω. (Γ. Αγγειοπλάστη, «Αφιέρωμα: Χρήστος Σταματίου, χρονολόγιο», Γιατί, τ. 360, Σέρρες 2005, σ. 28). 21. Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., 42. Γ. Αψηλίδη, ό.π., σσ. 111, Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., Γ. Αγγειοπλάστη, «Διαπρεπείς μουσικοδιδάσκαλοι των Σερρών κατά τον εικοστό αιώνα», στο Οκτώ κείμενα, του ίδιου, ό.π., σ Σχετικά με την ίδρυση -στα και λειτουργία του Μακεδονικού Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου: στο κείμενο του Ι. Θεοδωρίδη, Ο εν Σέρραις Μακεδονικός Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος, Έκθεσις των πεπραγμένων κατά το τέταρτον και πέμπτον από της συστάσεως αυτού έτος (από 27 Μαΐου 1873 έως 30 Μαΐου 1875), εν Κωνσταντινουπόλει, Π. Σαμσάρη, «Ο Μακεδονικός Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Σερρών. Η εκπαιδευτική και πολιτιστική του δράση», Σερραϊκά Ανάλεκτα 4 (2006) Στην ευεργετική για τα εκπαιδευτικά πράγματα των Σερρών δράση του Μακεδονικού Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Σερρών, εκτός από την προηγούμενη μελέτη, αναφέρονται συχνά πολλοί μελετητές, όπως ο Γ. Αγγειοπλάστης σε πολλές δημοσιεύσεις του, ο Γ. Αψηλίδης κ.ά.

8 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 475 ληνες καθηγητές καταρτισμένοι στα μαθήματα αυτά 25. Το γεγονός καταπλήσσει και μαζί σκανδαλίζει τους Σερραίους, όπως περιγράφει ο μαθητής του Μαρούλη, Αθανάσιος Αργυρός, σε διάλεξή του, δημοσιευμένη στην εφημερίδα Εμπρός το Ο Κωνσταντίνος Ξ. Σγουρός: Γεννημένος το 1858 στην Πεντάπολη Σερρών, μετά τις μουσικές σπουδές του στη Μουσική Ακαδημία Κολωνίας της Δυτ. Γερμανίας με υποτροφία του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Σερρών, επιστρέφει στις Σέρρες και, επηρεασμένος από τα δυτικά μουσικά πρότυπα, διδάσκει μουσική στο Γυμνάσιο Σερρών, στην Κεντρική Αστική Σχολή καθώς και στο Παρθεναγωγείο «Γρηγοριάς». Ήταν δεξιοτέχνης του βιολιού και ίδρυσε το 1902 την πρώτη συμφωνική μαντολινάτα-ορχήστρα νέων στις Σέρρες. Εκλαϊκεύοντας συνήθως γνωστά έργα ευρωπαίων συνθετών, χαρακτηρίστηκε «μουσικό δαιμόνιο» από τον καθηγητή Κάρολο Αλεξανδρίδη 27. Δίδαξε επίσης στον ΟΡΦΕΑ, το μουσικομορφωτικό σύλλογο, εν δράσει ακόμα, από τους πολιτιστικούς-μορφωτικούς συλλόγους των Σερρών 28, και πέθανε το Ο Νικόλαος Κ. Δέλλιος: Γεννήθηκε το 1860 στις Σέρρες και δίδαξε μουσική στο Παρθεναγωγείο «Γρηγοριάς» αλλά και σε σχολεία της Θεσσαλονίκης, Ρουμανίας, Κωνσταντινούπολης και αλλού. Υπήρξε διακεκριμένος και ως κριτικός μουσικής και θεάτρου και βοήθησε οικονομικά το Ωδείο Σερρών «Ορφεύς». Πέθανε το Λ. Παπαδάκη, «Η Γερμανική προτεσταντική προπαγάνδα στην καθ ημάς Ανατολή: Μία μυστική εγκύκλιος της Ιεραποστολικής Εταιρείας του Ρήνου και οι κοινοτικές έριδες στις Σέρρες ( )», Ίστωρ 10 (Αθήνα 1997) 70. Ν. Ρουδομέτωφ, «Ο Καβαλιώτης δάσκαλος Γεώργιος (Τζώρτζης) Καρατζάς (1862 ή ) και οι σπουδές του στη Διδασκαλική Σχολή Μαρούλη των Σερρών », στο Η Καβάλα και τα Βαλκάνια Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα: Πρακτικά Α Διεθνούς Συνεδρίου Βαλκανικών Ιστορικών Σπουδών, Σεπτ. 2001, τομ. Α (επιμ. Ν. Ρουδομέτωφ), ΙΛΑΚ-ΚΙΜΕΝΕΜ, Καβάλα, 2004, σσ Γ. Αγγειοπλάστη, «Τα Σέρρας και η μουσική τους, προεπαναστατικοί χρόνοι», ό.π., σ. 4. του ίδιου, «Ειδήσεις για τη μουσική της πόλης των Σερρών», ό.π., σ. 3. Γ. Καφταντζή, Ορφέας Σερρών , Ιστορική αναδρομή, εκδ. Ομίλου Ορφέα Σερρών, Θεσ/νίκη 1991, σ. 30. Α. Μπέγκου, ό.π., σ Α. Αργυρού, ό.π., σ. 17. Γ. Αγγειοπλάστη, «Σημειώσεις για τη μουσική και επιλογή σχολικών τραγουδιών των σερραϊκών εκπαιδευτηρίων από τα χειρόγραφα του Κων/νου Εν. Μπάρτζα ( )», Σερραϊκά Ανάλεκτα 3 (Σέρρες 2001) 140. του ίδιου, «Τα Σέρρας και η μουσική τους, προεπαναστατικοί χρόνοι», ό.π., σ. 4. Γ. Καφταντζή, ό.π., 1991, σ Γ. Αγγειοπλάστη, «Διαπρεπείς μουσικοδιδάσκαλοι», ό.π., 1996, σ. 77. του ίδιου, Στοιχεία, ό.π., 1992, σσ Γ. Καφταντζή, ό.π., σ Εννοούμε το Μουσικογυμναστικό Σύλλογο ΟΡΦΕΥΣ των Σερρών, το σημερινό Όμιλο ΟΡΦΕΑ, που ιδρύθηκε το έτος Στους διάφορους συλλόγους και σωματεία της εποχής με φιλόμουση και φιλεκπαιδευτική δράση, θα αναφερθούμε παρακάτω. 29. Γ. Αγγειοπλάστη, «Διαπρεπείς μουσικοδιδάσκαλοι», ό.π., 1996, σσ Γ. Καφταντζή, ό.π., 1991, σ. 31. Πατέρας του Ν. Δέλλιου ήταν ο Ιωάννης Κυρ. Δέλλιος, διδάκτωρ

9 476 Κυριάκος Κουνούπης Ο Νικόλαος Α. Παπαναστασόπουλος: Αξιόλογη μουσική μορφή της εποχής. Γεννημένος το 1874 (;) στην Αθήνα και με μουσικές σπουδές στην Ιταλία και Γαλλία, βρίσκεται το 1905 στις Σέρρες ως δάσκαλος μουσικής στο Παρθεναγωγείο «Γρηγοριάς». Διετέλεσε επίσης διευθυντής της μαντολινάτας του Ομίλου Ερασιτεχνών «Τερψιχόρη». Η μουσικοδιδακτική και καλλιτεχνική δραστηριότητά του έχει συχνά επαινεθεί από τον τύπο της εποχής. Πέθανε το 1919 στη Θεσσαλονίκη 30. Ο Βασίλειος Ι. Καφταντζής: Μουσικοδιδάσκαλος, συγγραφέας και γιατρός, πατέρας του Σερραίου ποιητή Γιώργου Καφταντζή, γεννήθηκε στην Ηράκλεια Σερρών το Κατά την Τουρκοκρατία διδάσκει μουσική σε χωριά των Σερρών και στην Κεντρική Ελληνική Σχολή της Αλιστράτης. Δίδαξε επίσης, στο Λύκειο Μακρή της Αθήνας. Στη συγγραφική του δραστηριότητα περιλαμβάνονται: η ποιητική συλλογή με τίτλο Ποιητική Ηχώ (1894), το θεατρικό έργο Η Μακεδονοπούλα (1904) κι ακόμα, η Βάρβιτος (1905), συλλογή εκκλησιαστικών και άλλων τραγουδιών «προς χρήσιν των ελληνικών εκπαιδευτηρίων αμφοτέρων των φύλων και παντός φιλομούσου». Πέθανε το Ο Γιάννης Β. Βαΐου: Η πλέον εξέχουσα, ίσως, μουσική φυσιογνωμία στις Σέρρες για πάνω από 30 χρόνια, από τις αρχές δηλαδή του 20 ου αιώνα μέχρι και το Μεσοπόλεμο. Γεννημένος το 1883 στο Λιβάδι Ολύμπου, παίρνει τα πρώτα του μουσικά μαθήματα στο Παπάφειο Ορφανοτροφείο Θεσσαλονίκης, ενώ από το 1904 κυριαρχεί ως μουσικοδιδάσκαλος σε εκπαιδευτήρια και σωματεία των Σερρών. Σύμφωνα με στοιχεία από το αρχείο του Γ. Αγγειοπλάστη, «διδάσκει στο Γυμνάσιο (χορωδία, μαντολινάτα), το Εθνικό Ορφανοτροφείο Αρρένων (χορωδία, φιλαρμονική ( ), στο Παρθεναγωγείο, στον ΑΠΟΛΛΩΝΑ, στο Διδασκαλείο Νηπιαγωγών (θεωρία μουσικής, μαντολίνο, χορωδία) και τέλος, στο Μικτό Διδασκαλείο (ωδική και βυζαντινή μουσική)» 32. Επίσης, οργανώνει και διευθύνει τις φιλαρμονικές μπάντες σερραϊκών συλλόγων και ομίλων, όπως του Ομίλου Ερασιτεχνών «Τερψιχόρη», μετέπειτα «Ορφέα», και του «Απόλλωνα». Συνέθεσε διάφορα εμβατήρια και ύμνους, μεταξύ των οποίων τον Ύμνον της φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Ιένης και διαπρεπής δάσκαλος και αναμορφωτής από το 1872 πολλών σερραϊκών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, όπως του Γυμνασίου, της Αστικής Σχολής, του Παρθεναγωγείου κ.ά. (Ε. Αγγέλου-Βλάχου, ό.π., σσ ). 30. Γ. Αγγειοπλάστη, «Διαπρεπείς μουσικοδιδάσκαλοι», ό.π., 1996, σ. 78. του ίδιου, Στοιχεία, ό.π., 1992, σ. 14. Γ. Καφταντζή, ό.π., 1991, σ Γ. Αγγειοπλάστη, «Διαπρεπείς μουσικοδιδάσκαλοι», ό.π., 1996, σ. 78. Γ. Καφταντζή, ό.π., 1991, σσ Σύμφωνα με τον Γ. Αγγειοπλάστη, ο Β. Καφταντζής συγκαταλέγεται στους μουσικοδιδασκάλους της εκκλησιαστικής ή βυζαντινής υμνολογίας (Γ. Αγγειοπλάστη, «Η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική στις Σέρρες», ό.π., 1999). 32. Γ. Αγγειοπλάστη, «Τα Σέρρας και η μουσική τους, προεπαναστατικοί χρόνοι», ό.π., σ. 7.

10 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 477 εις την πόλιν των Σερρών, και έγραψε τη μουσική στο κωμειδύλλιο του Δ. Κόκκου, Καπετάν Γιακουμής. Τελειοποίησε τις μουσικές σπουδές του στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης το 1934 και μετατέθηκε εκεί το Πέθανε το Ο Αλέξανδρος Μπλενόβ (A. Blenow): Γερμανός βιολονίστας. Γεννημένος στη Γερμανία το 1884, σπουδάζει μουσική και Γερμανική Φιλολογία στη χώρα του για να εγκατασταθεί στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1920, αρχικά ως διευθυντής του Ωδείου Δράμας (μέχρι το 1935) και από το 1935 ως διευθυντής του Ωδείου Σερρών «Ορφεύς». Ήταν δεξιοτέχνης πολλών μουσικών οργάνων: βιολιού, βιόλας, βιολοντσέλου, όμποε, κλαρίνου κ.ά. Το 1940 φεύγει από τις Σέρρες για το Μόναχο για να επιστρέψει στην Ελλάδα το 1953 και να δημιουργήσει ορχήστρα με τη συνεργασία του Ινστιτούτου Γκαίτε. Μαθητές του είναι πολλοί μουσικοί της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών. Πέθανε το Ο Βασίλειος Κ. Βεηλικτσίδης: Γεννημένος το 1885 στην Αμισό του Πόντου, σπούδασε μουσική στην Κωνσταντινούπολη, όπου και διετέλεσε μουσικοδιδάσκαλος μέχρι το 1992 που έρχεται στην Ελλάδα. Δίδαξε στο Ορφανοτροφείο Αρρένων Σερρών κατά το χρονικό διάστημα (θεωρία, σολφέζ, τρίφωνη χορωδία) πολύ αργότερα ( ) δίδαξε και στο Ορφανοτροφείο Θηλέων Σερρών. Πέθανε το Ο Ιερομόναχος Γαβριήλ Κουντιάδης (κατά κόσμον Γεώργιος Κούντιος): Πρόκειται για την αξιολογότερη μορφή της περιόδου στο χώρο της παραδοσιακής εκκλησιαστικής μουσικής. Συγγραφέας και δάσκαλος της βυζαντινής μουσικής, γεννήθηκε το 1875 στο Ν. Σούλι και το 1892, σε ηλικία 17 ετών, γίνεται μοναχός της Ι.Μ. Τιμίου Προδρόμου Σερρών, όπου και διδάσκει τη βυζαντινή μουσική. Έγινε γνωστός από το συγγραφικό κυρίως έργο του περί την εκκλησιαστική-βυζαντινή μουσική: Μουσικόν Πεντηκοστάσιον (1931), Εγκώμια του Επιταφίου (1959), Διπλαί καταβασίαι των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων, χρήσιμον βοήθημα διά τους ιεροψάλτας και πάντα φιλομαθή χριστιανόν (1959). Πέθανε το Μαζί με τον Γ. Κουντιάδη, στους σημαντικότερους μουσικοδιδασκάλους εκκλησιαστικής μουσικής, και στο πλαίσιο της χρονικής μας περιόδου ( ), συγκαταλέγονται ο πρωτοψάλτης Σταμάτιος Ζαρκινός κα- 33. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., 1996, σσ του ίδιου, ό.π., 1992, σσ Γ. Καφταντζή, ό.π., σ Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., 1996, σ. 80. Περισσότερα στοιχεία για τον A. Blenow, στο έργο του Γ. Αγγειοπλάστη, Ωδείον Σερρών «ΟΡΦΕΥΣ» ( ), ό.π., Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., 1996, σ. 80. του ίδιου, ό.π., 1992, σ Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σσ του ίδιου, «Η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική στις Σέρρες», ό.π., Γ. Καφταντζή, ό.π., σ. 36.

11 478 Κυριάκος Κουνούπης θώς και οι μοναστηριακοί Γρηγόριος και Ευταξίας 37. Παρεμπιπτόντως δε, αξίζει να μνημονευτούν κοντά σ αυτούς και οι προγενέστεροί τους, πλην ονομαστοί δάσκαλοι της βυζαντινής υμνολογίας: ο ιεροδιάκονος Ιωάσαφ (πέθανε πριν από το 1872, το έτος 1866) και ο μουσικοδιδάσκαλος Ματθαίος (πέθανε το 1849) 38. Τέλος, με τους Γιώργο Γεωργιάδη και Χρήστο Σταματίου κλείνουμε τον κατάλογο των σημαντικότερων μουσικοδιδασκάλων της εποχής. Πρόκειται για δύο εξέχουσες μουσικές μορφές, οι οποίες και σφραγίζουν ουσιαστικά - μαζί με τον Α. Μπλενόβ- τη χρονική περίοδο που εξετάζουμε 39. Γεννημένος το 1909 στη Θεσσαλονίκη, όπου και σπούδασε στο Κρατικό Ωδείο, ο Γ. Γεωργιάδης βρίσκεται στις Σέρρες το 1935, να διδάσκει πιάνο στο Ωδείο Σερρών «Ορφεύς» και να διευθύνει την ανδρική χορωδία του Ωδείου. Το 1939 παραιτείται από το Ωδείο Σερρών για να εγκατασταθεί μόνιμα στην Αθήνα μέχρι το θάνατό του, το Η καλλιτεχνική πορεία και οι πολλές και υψηλές του διακρίσεις φωτίζουν μιαν ενδιαφέρουσα μουσική προσωπικότητα 40. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο Χ. Σταματίου. Γεννήθηκε στις Σέρρες το 1909 και σε ηλικία 13 ετών παίρνει τα πρώτα του μουσικά μαθήματα από το Βασίλειο Βεηλικτσίδη στο Ορφανοτροφείο Αρρένων των Σερρών, όπως αναφέραμε ήδη παραπάνω. Αριστούχος του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης, όπου σπούδασε με υποτροφία του Δήμου Σερρών, διευθύνει αρχικά διάφορες κατά καιρούς χορωδίες για καθαρά βιοποριστικούς λόγους. Το 1935 προσλαμβάνεται στο Ωδείο Σερρών «Ορφεύς», όπου εργάζεται μέχρι τη διάλυσή του. Το 1951 διορίζεται ως καθηγητής μουσικής στο Γυμνάσιο Σερρών (το μετέπειτα Γυμνάσιο Αρρένων) και παράλληλα οργανώνει τη Μικτή Χορωδία του ΟΡΦΕΑ Σερρών, με την οποία προσέφερε στο σύλλογο και στην πόλη πλήθος διακρίσεων. Αθόρυβος και ταπεινός, που ξεχώρισε κυρίως από την ποιότητα του έργου του, όπως τον περιγράφει ο Σερραίος μελετητής Γ. Αγγειοπλάστης, ο οποίος και είχε την τύχη να συνεργαστεί στενά μαζί του για δεκαετίες, ο Χ. Σταματίου θεωρείται ο αξιολογότερος Σερραίος μουσουργός του εικοστού αιώνα. Πέθανε το 1998 αφήνοντας πο- 37. Γ. Στογιόγλου, ό.π., σσ και 165. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., Γ. Καφταντζή, ό.π., σ Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., Γ. Καφταντζή, ό.π., σ Υπενθυμίζουμε ότι με τους Α. Μπλενόβ αρχικά (1934) και στη συνέχεια, με τους Γ. Γεωργιάδη και Χ. Σταματίου σφραγίζεται ουσιαστικά το τέλος της περιόδου και ταυτόχρονα, η αρχή μιας άλλης: αυτής δηλαδή, που σηματοδοτείται από την ίδρυση στην πόλη του Ωδείου Σερρών «Ορφεύς» το 1934, απ όπου έμελλε να αναδειχθούν σπουδαίοι μουσικοδιδάσκαλοι, μεταξύ των οποίων, βεβαίως, ο Χρήστος Σταματίου. 40. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σσ Λεπτομέρειες για τη μουσική δράση και το διδακτικό έργο του Γ. Γεωργιάδη στο βιβλίο του Γ. Αγγειοπλάστη, Ωδείον Σερρών «ΟΡΦΕΥΣ» ( ), ό.π.

12 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 479 λύτιμη κληρονομιά στην πόλη των Σερρών το έργο μιας ζωής που ήταν εξ ολοκλήρου αφιερωμένη στη μουσική 41. Πέραν τούτων όμως, θα ήταν παράλειψη η απλή, έστω, ονομαστική αναφορά και κάποιων άλλων μουσικοδιδασκάλων της περιόδου αυτής. Καταγράφονται λοιπόν ακόμα: ο αυτοδίδακτος μουσικός Ιωάννης Ουζούνης ή Ζούνης, ο Σωτήριος Κασάρας, η Μαρί Ασικιάν, η Αλίκη Μποναπάτσε, η Μαρίκα Οικονόμου, ο Μάριος Ιωαννίδης, η Άννα Τριανταφυλλίδου, ο Πέτρος Τραϊανός, η Αλεξάνδρα Λαπάκη, η Κατίνα Χατζημιχαήλ, ο Παναγιώτης Δρομάζος, ο Καβαλιώτης στην καταγωγή Αλέξανδρος Λιβανός, ο στρατιωτικός μουσικός Δημήτριος Ξυδέας, ο Αυστριακός Λούντβιχ Πλανκ, ο Αθηναίος Φραντσίσκο Τούλλι και άλλοι. Ενίοτε δε, εντοπίζονται ως διδάσκοντες τη μουσική και εκπαιδευτικοί άλλων ειδικοτήτων, όπως θα δούμε παρακάτω. ΙΙΙ. Είδη, περιεχόμενο και τρόποι αντιμετώπισης της μουσικής αγωγής Περνώντας σ αυτό καθαυτό το περιεχόμενο, τα είδη της διδασκόμενης μουσικής ή ωδικής, τους τρόπους διδακτικής προσέγγισης του μαθήματος κ.λπ., πληροφορούμαστε, καταρχάς, ότι στο σύνολό της η παρεχόμενη μουσική αγωγή στα σερραϊκά εκπαιδευτήρια διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες ή είδη: α. στη βυζαντινή ή παραδοσιακή εκκλησιαστική μουσική, και β. στην έντεχνη ή κοσμική ή αλλιώς, λόγια μουσική. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά στην πρώτη βασική κατηγορία, θα πρέπει αρχικά να διευκρινίσουμε ότι η οργανωμένη διδασκαλία και παρακολούθηση της εκκλησιαστικής μουσικής απαντάται κατεξοχήν στην Ιερατική Σχολή της Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου μέχρι την αναστολή της σχολής, το 1895, κυρίως δηλαδή, κατά το τελευταίο τέταρτο του 19 ου αιώνα 42. Πολύτιμες επ αυτού είναι οι πληροφορίες που παρέχει, όπως είπαμε, ο ηγούμενος της Μονής Θεοδόσιος Τερλησινός ( και ), κατά τον οποίο, στο πλαίσιο λειτουργίας της Σχολής, «ανέκαθεν άπαντες οι μαθηταί εδιδάχθησαν και την εκκλησιαστικήν [μουσική] από τους μοναστηριακούς μουσικοδιδασκάλους και προ πάντων από τον Γρηγόριον, όστις από του 1874 έως σήμερον 83 διατηρεί εν τη ιερά Εκκλησία την θέσιν Πρωτοψάλτου» 43. Πληροφορούμαστε επίσης ότι και ο Ευταξίας δίδασκε την εκκλησιαστική 41. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., 1996, σ. 81. Περισσότερα για τη μουσική προσωπικότητα και δράση του Χ. Σταματίου βρίσκουμε σε πλήθος δημοσιευμάτων του Γ. Αγγειοπλάστη και ιδιαίτερα στα: «Ο Σερραίος μουσικός Χρήστος Σταματίου ( ), Σερραϊκά Χρονικά 14 (Αθήνα 2002), «Αφιέρωμα: Χρήστος Σταματίου, Χρονολόγιο», Γιατί, τ. 360, Σέρρες, 2005 κ.ά. 42. Γ. Αγγειοπλάστη, «Τα Σέρρας και η μουσική τους, προεπαναστατικοί χρόνοι», ό.π., σ Γ. Στογιόγλου, ό.π., σ. 132.

13 480 Κυριάκος Κουνούπης μουσική σε όλες τις τάξεις (τρεις) της Σχολής 44 και κυρίως, ο ιερομόναχος Γαβριήλ Κουντιάδης (κατά κόσμον, Γεώργιος Κούντιος), ο οποίος δίδαξε με πάθος το γνήσιο μέλος της βυζαντινής μουσικής και το τυπικό της Εκκλησιαστικής Ακολουθίας 45. ακόμα δε, ότι η παρακολούθηση της εκκλησιαστικής μουσικής ήταν υποχρεωτική για όλους 46, ενώ σύμφωνα με τον Κανονισμό της Σχολής, στο πέμπτο άρθρο του προγράμματος σπουδών καθοριζόταν ρητά να μαθαίνουν οι «καλόφωνοι» σπουδαστές την εκκλησιαστική μουσική και στην πράξη 47. Όμως, και πέραν της Ιερατικής Σχολής, σε όλο το φάσμα της χρονικής μας περιόδου με την ίδρυση και λειτουργία των διαφόρων Διδασκαλείων στην πόλη, σύμφωνα με ακριβείς παρατηρήσεις μελετητών, «γίνεται ιδιαίτερη προσπάθεια από όλους τους φορείς να συμπεριληφθεί στα εκπαιδευτικά προγράμματα η διδασκαλία της εκκλησιαστικής μουσικής» 48. Και τούτο, διότι στο πλαίσιο του γενικότερου αγώνα για αντιπερισπασμό της βουλγαρικής εκκλησιαστικής και εκπαιδευτικής προπαγάνδας στην πόλη και την ευρύτερη περιφέρεια των Σερρών, εντασσόταν η κυρίαρχη άποψη/τάση περί ενίσχυσης της θρησκευτικής συνείδησης των μαθητών και βεβαίως, των υποψηφίων δασκάλων που φοιτούσαν στα Διδασκαλεία. Ήταν σύνηθες μάλιστα, οι ίδιοι οι δάσκαλοι που υπηρετούσαν στα διάφορα σχολεία, να εκτελούν συχνά στις εκκλησίες καθήκοντα ιεροψαλτών 49. Ως εκ τούτου, η διδασκαλία της βυζαντινής μουσικής κατείχε την ειδική δική της ώρα στα ωρολόγια προγράμματα των Διδασκαλείων, τοποθετημένη συνήθως «άπαξ της εβδομάδος» στο απογευματινό πρόγραμμα, σύμφωνα με τον Καβαλιώτη διδασκαλιστή Γεώργιο (ή Τζώρτζη) Καρατζά κατά τη φοίτησή του στο Διδασκαλείο Μαρούλη την περίοδο , η δε παρακολούθηση και εκμάθησή της παρουσίαζε αρκετές δυσκολίες στους διδασκαλιστές. Ο ίδιος θυμάται ότι «οι μεταμεσημβρινές [ώρες] ήταν ορισμένες για τα τεχνικά μαθήματα: ιχνογραφία (2), μουσική (2), βιολί (2), γερμανικά (3) και εκκλησιαστική μουσική (1)» 51 καθώς και ότι «οι περισσότεροι διδασκαλιστές δυσκολευόμενοι στην εκμάθηση των παράδοξων μουσικών χαρακτήρων και στην απόδοση των σημαινομένων τόνων, αλλά πολύ περισσότερο απογοη- 44. Γ. Στογιόγλου, ό.π., σ Γ. Αγγειοπλάστη, «Πληροφορίες για τη μουσική στην πόλη των Σερρών», στο Οκτώ κείμενα, του ίδιου, ό.π., σ Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ Ε. Κεκρίδη, ό.π., σ Γ. Στογιόγλου, ό.π., σ Λ. Παπαδάκη, ό.π., σ. 69. Ν. Καραχρίστου, ό.π., σσ. 28, Λ. Παπαδάκη, ό.π., σ. 69. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ Πρόκειται για σημαντικές αναμνήσεις του Καβαλιώτη διδασκαλιστή Γεωργίου (ή Τζώρτζη) Καρατζά από τη φοίτησή του στο Διδασκαλείο Μαρούλη κατά τη σχολική περίοδο , τις οποίες κατέγραψε το έτος 1939 (Ν. Ρουδομέτωφ, ό.π., σ. 389). 51. Ν. Ρουδομέτωφ, ό.π., σ. 376.

14 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 481 τευμένοι απ το αμέθοδο της διδασκαλίας, παραίτησαν τη σπουδή της και καταγίνουνταν με αλλότρια θέματα μόλις δύο ή τρεις παρακολουθούσαν το μάθημα, το οποίο στο τέλος περιορίστηκε στο να μάθουμε να ψάλλουμε πρακτικά από μνήμης μερικά γνωστά τροπάρια» 52. Καθώς δε, έλειπαν οι καταρτισμένοι μουσικοδιδάσκαλοι βυζαντινής μουσικής, η διδασκαλία της ανετίθετο ενίοτε σε εκπαιδευτικούς άλλων ειδικοτήτων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της διδασκαλίας, και μάλιστα με την οργάνωση μαθητικής εκκλησιαστικής χορωδίας, από το γυμναστή Παναγιώτη Σπηλιόπουλο στο Γυμνάσιο Σερρών κατά το σχολικό έτος Το παρακάτω απόσπασμα έκθεσης πεπραγμένων του Γυμνασίου, που υπογράφει ο τότε γυμνασιάρχης Α. Κωνσταντίνου, είναι αποκαλυπτικό: «και τα μεν Παιδαγωγικά ανέλαβον εγώ, την δε Βυζαντινήν Μουσικήν εδίδαξεν ο αξιόλογος και ακάματος διευθυντής του Γυμναστηρίου κ. Παναγιώτης Σπηλιόπουλος ουδενός φεισθείς κόπου προς ευδόκιμον διδασκαλίαν του μαθήματος τούτου και προς διοργάνωσιν μουσικού εκκλησιαστικού χορού, όστις επί πολλάς Κυριακάς καθήδυνε τους δυναμένους να εκτιμήσωσι την αξίαν αυτού» 54. Σε γενικές γραμμές λοιπόν, μέσα από τις διάφορες πληροφορίες που έχουμε, οι βασικές παρατηρήσεις μας για τη διδασκαλία της εκκλησιαστικής μουσικής συμπυκνώνονται κυρίως στις εξής: η εκκλησιαστική μουσική διδάσκεται όχι μόνο στην Ιερατική Σχολή της Ι. Μ. Τιμίου Προδρόμου, αλλά και στα Διδασκαλεία και στο Γυμνάσιο Σερρών, οι ώρες διδασκαλίας της, προσδιορισμένες στα ωρολόγια προγράμματα των εκπαιδευτηρίων, είναι λιγότερες από αυτές της έντεχνης ή κοσμικής μουσικής, κι ακόμα, η έλλειψη καταρτισμένων μουσικοδιδασκάλων του είδους οδηγεί ενίοτε στη διδασκαλία της από εκπαιδευτικούς άλλων ειδικοτήτων. Σχετικά τώρα, με τη δεύτερη κατηγορία μουσικής αγωγής, μέσα από το σύνολο των πληροφοριακών περί αυτήν στοιχείων (για το περιεχόμενο, τους μουσικοδιδασκάλους, τους τρόπους διδασκαλίας κ.λπ.), τα βασικά χαρακτηριστικά ή διαστάσεις της, που μπορούμε καταρχήν να διακρίνουμε, είναι: ότι φέρει τις γενικότερες επιδράσεις από δυτικότροπους μουσικούς προσανατολισμούς (θεωρία, solfege, ορχήστρες κ.λπ.), ότι εισάγει την υποχρεωτική εκμάθηση-διδασκαλία μουσικών οργάνων, και 52. Ν. Ρουδομέτωφ, ό.π., σ Το γεγονός αναφέρει στην Έκθεσή του ο επιθεωρητής τότε Δημήτριος Σάρρος, την (Γ. Αψηλίδη, ό.π., σ Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ. 3). 54. Αρχείο Υπουργείου Εξωτερικών (στο εξής Α.Υ.Ε.), φ. Κ-79.2/1907. Έκθεση πεπραγμένων κατά το σχολικό έτος Γυμνασιάρχου Α. Κωνσταντίνου (Αρχείο Γ. Αψηλίδη).

15 482 Κυριάκος Κουνούπης βέβαια, ότι παρουσιάζει ποικιλία στα είδη και το περιεχόμενο των διαφόρων διδασκόμενων τραγουδιών. Πλήθος πληροφοριών, αρκετές από τις οποίες αποτελούν ειδήσεις αφού πρώτη φορά δημοσιοποιούμε, επιβεβαιώνουν τόσο τα δύο πρώτα χαρακτηριστικά όσο και το τελευταίο. Όπως ήδη υπαινιχθήκαμε πιο πάνω, μιλώντας για τον Wilhelm Johnsen, η εισαγωγή για πρώτη φορά, το 1872 στο Διδασκαλείο Μαρούλη, μαθημάτων φωνητικής αλλά και διφωνιών και ενόργανης μουσικής (βιολί) καθώς και η συγκρότηση πολυφωνικής (τετραφωνικής) Χορωδίας στις Σέρρες -η πρώτη στον αλύτρωτο ελληνισμό 55 -, όλα αυτά εσήμαναν μια ριζοσπαστική τομή στα επικρατούντα μέχρι τότε μουσικά πράγματα της πόλης και ειδικότερα σε ό,τι αφορούσε στη διδασκαλία της μουσικής. Η κατάπληξη των Σερραίων «προ του θεάματος μαθητών παιζόντων βιολιά και χορευόντων», όπως την αποδίδει ο Μαρουλιστής Αθ. Αργυρός, προέρχεται από την εισαγωγή των σκανδαλωδών για την εποχή μαθημάτων στο Διδασκαλείο, δηλαδή της μουσικής, της φωνητικής με νότες, της ενόργανης με βιολί και του χορού 56. Ένας άλλος Μαρουλιστής, ο Καβαλιώτης δάσκαλος Γεώργιος (ή Τζώρτζης) Καρατζάς ( ), περιγράφοντας τις πρώτες μέρες της φοίτησής του στο Διδασκαλείο, θυμάται χαρακτηριστικά: «Όταν είδα τους διδασκαλιστές να παίζουν βιολί, λωλάθηκα ως τη στιγμή εκείνη το όργανο αυτό το θεωρούσα αξιοπεριφρόνητο, γιατί στην Καβάλα έναν ήξαιρα να παίζη βιολί, και αυτός ήταν ένας γύφτος (αθίγγανος) ονόματι Δερβίσης, και είχα σχηματίσει την ιδέα ότι, όπως ο ζουρνάς και το νταούλι, έτσι και το βιολί είταν φκιασμένο μόνο για τους γύφτους» 57. Εξάλλου, ο Σερραίος μουσικός (σολίστας του φλάουτου) Αθανάσιος Φιδετζής -μαθητής του μουσικοδιδασκάλου Γιάννη Βαΐου και πατέρας του γνωστού Αρχιμουσικού της ΚΟΑ Βύρωνα Φιδετζή- σε μια συγκινητική ομολογουμένως και μάλιστα, ανέκδοτη επιστολή του προς τον Γ. Αγγειοπλάστη το 1986, μεταξύ άλλων σημειώνει: «Η πόλη των Σερρών και η νεολαία ειδικά οφείλουν πολλά στον Ι. Βαΐου για την καλλιτεχνική του προσφορά καθ όλη την μακρόχρονη παραμονή του εις Σέρρας ( ). Μεταξύ των πρώτων μαθητών του Ι. Βαΐου συγκαταλέγομαι και εγώ. Όταν, ως μαθητής της 1ης τάξεως Γυμνασίου, του εμπιστεύθηκα ότι είχα μεγάλη επιθυμία να μάθω μουσική, και μάλιστα να παίξω οκαρίνα (είδος φλογέρας από πηλό), ο Ι. Βαΐου είχε την έμπνευση αντί οκαρίνας να μου αγοράσει από τη Θεσσαλονίκη ένα μικρό φλάουτο (πίκολο). Από τα πρώτα κιόλας 55. Α. Αργυρού, ό.π., σ. 17. Γ. Αγγειοπλάστη, «Τα Σέρρας και η μουσική τους, προεπαναστατικά χρόνια», ό.π., σ Α. Αργυρού, ό.π., σ. 17. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ Ν. Ρουδομέτωφ, ό.π., σ Στα αποσπάσματα που μεταφέρουμε εδώ διατηρούμε τη σύνταξη και ορθογραφία του εκάστοτε συντάκτη τους.

16 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 483 μαθήματα έδειξα, όπως μου είπε και ο ίδιος, ότι είχα φυσική προδιάθεση και θα προχωρούσα γρήγορα στην εκμάθησή του» 58. Και βέβαια, από τη μια η υποχρεωτική εκμάθηση μουσικού οργάνου -κατά κανόνα, βιολιού για τα Διδασκαλεία (ανώτερη εκπαίδευση) και μαντολίνου για Παρθεναγωγεία, Γυμνάσια κ.λπ.- με τις όλες δυσκολίες που αυτό συνεπάγεται, καθώς συνοδεύεται από την ανάγνωση της μουσικής σημειογραφίας, και από την άλλη, η συγκρότηση πολυφωνικών χορωδιών και ορχηστρών, αποτελούν τα ζωηρότερα σημεία αναφοράς στις αναμνήσεις διδασκαλιστών και μαθητών της εποχής ως προς το μάθημα της μουσικής. Η Σερραία δασκάλα Καίτη Ιωαννίδου-Στεφανίδου περιγράφοντας τα σπουδαστικά της χρόνια, θυμάται τους μουσικούς Τραϊανό και Δελόπουλο, που άφησαν εποχή στο Εξατάξιο Διδασκαλείο Θηλέων, δημιουργώντας ο πρώτος, τετράφωνη χορωδία και ο δεύτερος, ορχήστρα με σαράντα βιολιά 59. Η δημιουργία ορχήστρας λοιπόν, ή μαντολινάτας, που προϋπέθετε τη διδασκαλία οργανικής μουσικής, φαίνεται ότι εθεωρείτο ζωτική επιδίωξη όχι μόνο των Διδασκαλείων αλλά και των άλλων σερραϊκών εκπαιδευτηρίων. Σε έκθεσή του, της , ο Γυμνασιάρχης του Γυμνασίου Σερρών Λεωνίδας Παπαπαύλου σημειώνει: «απεφάσισα αντί της ωδικής να εισαγάγω προαιρετικήν την διδασκαλίαν της Οργανικής Μουσικής προς καταρτισμόν ορχήστρας του Γυμνασίου» 60. Και τούτο κυρίως, για έναν συν τοις άλλοις λόγο: «επειδή οι Βούλγαροι [ενν. το Βουλγάρικο Γυμνάσιο] κατήρτισαν προ πολλού αρκετά καλήν [ορχήστρα] εκ των μαθητών των, οίτινες και χορωδίαν λαμπράν αποτελούσιν» 61. Αντιλαμβάνεται δηλαδή κανείς ότι μία ακόμα πτυχή της παρεχόμενης μουσικής αγωγής στα σερραϊκά εκπαιδευτήρια ήταν εκείνη που εξυπηρετούσε το πνεύμα αντιπερισπασμού προς τη βουλγάρικη προπαγάνδα καθώς και ανταγωνισμού προς το βουλγάρικο σχολείο, το οποίο λειτουργούσε στις Σέρρες πράγμα, που αποτυπώνεται σαφέστερα στο περιεχόμενο πολλών από τα διδασκόμενα τραγούδια, τα λεγόμενα αντιβουλγαρικά, όπως θα δούμε παρακάτω. Βέβαια, πρέπει να πούμε εδώ ότι οι επιδράσεις δυτικότροπων μουσικών προσανατολισμών στην παρεχόμενη μουσική εκπαίδευση των Σερρών άρχισαν να γίνονται αισθητές πολύ πριν από την είσοδο του 20 ου αιώνα. Τούτο μαρτυρεί, σύμφωνα με τον Γ. Αγγειοπλάστη, «η παρουσία μουσικών 58. Γ. Αγγειοπλάστη (επιμ.), «Αναμνήσεις από τις καλλιτεχνικές δραστηριότητες των Πολιτιστικών Συλλόγων της πόλεως Σερρών κατά την περίοδο 1920 έως Μια επιστολή του Αθανασίου Φιδετζή στα 1986 Ο Ορφέας Σερρών, η μουσική κίνηση», αδημοσίευτο. 59. Κ. Ιωαννίδου-Στεφανίδου, «Διδασκαλείο Σερρών», Πανσερραϊκό Ημερολόγιο, 17 (Σέρρες 1991) Α.Υ.Ε., 1912, Φ. 122/5/1: Απόσπασμα της από έκθεσης του Γυμνασιάρχη Λεωνίδα Παπαπαύλου. Ολόκληρο το κείμενο στο αρχείο του Γ. Αψηλίδη. 61. Α.Υ.Ε., 1912, ό.π.

17 484 Κυριάκος Κουνούπης οργάνων (κιθάρες, μαντολίνα) με τα οποία ερμηνεύονταν έργα κλασικής μουσικής (μελοδράματα, οπερέτες) από επιχώριες ορχήστρες και σχήματα των σερραϊκών εκπαιδευτηρίων, φερ ειπείν του Γυμνασίου, που διαθέτει σίγουρα τμήμα μαντολινάτας υπό τον Κων. Σγουρό, και πολύ πιθανόν του νέου Κεντρικού Παρθεναγωγείου στα τέλη του 19 ου αιώνα» 62. Είναι προφανές δε, ότι στην κατεύθυνση αυτή τοποθετείται και η συνήθης προτίμηση των μουσικοδιδασκάλων στη διδασκαλία δυτικών μελωδιών με αποτέλεσμα να παραμελούνται συχνά οι ελληνικές. Έτσι, για παράδειγμα, στο μάθημα ωδικής του Διδασκαλείου, τουλάχιστον κατά τη διετία , διδάσκονταν κατεξοχήν γερμανικές μελωδίες και, σύμφωνα πάλι με τις αναμνήσεις του δασκάλου Γ. Καρατζά, μολονότι «το ασματολόγιο του Διδασκαλείου περιλάμβανε και ωραία ελληνικά τραγούδια, των οποίων οι μελωδίες άλλες μεν είταν γνωστών ελλήνων μουσικών, άλλες δε δημοτικές», εντούτοις «δε δίνουνταν καμιά προσοχή στις ελληνικές δημοτικές μελωδίες» 63. Παρά ταύτα, το μάθημα της Ωδικής εθεωρείτο πολύ σημαντικό ήδη από την Πρώτη τάξη του Γυμνασίου και, τουλάχιστον στη δεκαετία του 30, «ο βαθμός του μαθήματος συμπεριλαμβάνετο στα μαθήματα που έκριναν το μαθητή άξιο ή μη του να απαλλαγή από τα εκπαιδευτικά τέλη (360 δρχ.), ποσόν αρκετά σοβαρό για την εποχή των στερήσεων» 64. Εξάλλου, είναι αξιοσημείωτη η εξάσκηση που αποκτούσαν μαθητές και διδασκαλιστές στα μουσικά όργανα 65 καθώς και η γενικότερη μουσική κατάρτιση των υποψηφίων δασκάλων, ώστε να είναι ικανοί να διδάξουν σωστά τη μουσική στα τότε Δημοτικά Σχολεία. Η δασκάλα Καίτη Ιωαννίδου-Στεφανίδου, απόφοιτη του Εξατάξιου Διδασκαλείου Θηλέων, σημειώνει: «Η μουσική μας κατάρτιση μας έκανε να διδάσκουμε σωστά τα διάφορα τραγούδια, ( ) γιατί στα έξι 62. Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ. 5. Ο ίδιος διευκρινίζει ότι: «Η καθολική επικράτηση των μουσικών αυτών οργάνων, που ως ένα σημείο επιλέγονται συνειδητά από τους Έλληνες ενάντια στον τούρκικο αμανέ, γίνεται περισσότερο εμφανής κατά τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα (συμφωνικές, μαντολινάτες, ορχήστρες και χορωδίες με πολυφωνικό ύφος) για να συνεχιστεί καθόλη τη διάρκειά του. Είναι η εποχή που η προσπάθεια υπεροχής των ξεχωριστών τοπικών κοινωνιών στις Σέρρες συνεχίζεται αμείωτη, έστω και με το πρόσχημα της μουσικής δραστηριότητας ανάμεσα στις μαθητικές κοινότητες, ακόμα και μετά την τυπική λήξη του Μακεδονικού Αγώνα και τα γεγονότα της επανάστασης των νεοτούρκων τον Ιούλιο του 1908» (Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σ. 3) 63. Ν. Ρουδομέτωφ, ό.π., σσ. 388, Α. Τσιτίνη, ό.π., σ. 21 ο ίδιος παραθέτει αρκετές λεπτομέρειες για τον τρόπο διδασκαλίας του μαθήματος στο Γυμνάσιο Σερρών ( ), ό.π., σσ Τούτο γίνεται αντιληπτό από το πλήθος αφηγήσεων, μαρτυριών κ.λπ. καθώς και από τη δραστηριότητα των πολλών φιλαρμονικών και ορχηστρών των εκπαιδευτηρίων και πολιτιστικών συλλόγων της πόλης, οι οποίοι δρούσαν παράλληλα και αλληλεπιδραστικά με τα εκπαιδευτήρια, αφού και οι μουσικοδιδάσκαλοι αλλά και οι σπουδαστές και μαθητές συμμετείχαν ταυτόχρονα σε χορωδίες φιλαρμονικές ή μπάντες σχολείων και συλλόγων (βλ. φωτογραφικό αρχείο Γ. Αγγειοπλάστη).

18 Η μουσική αγωγή στα εκπαιδευτήρια της πόλης των Σερρών 485 χρόνια της φοίτησής μας διδαχθήκαμε ανόργανη και ενόργανη μουσική (θεωρία και πράξη, με υποχρεωτικό όργανο το βιολί» 66. Πέραν τούτων, και αναφορικά με την ποικιλία των διδασκόμενων τραγουδιών, αν και η ειδικότερη αυτή διάσταση της κοσμικής, όπως είπαμε, μουσικής αγωγής θα μπορούσε να αποτελέσει θέμα αυτοτελούς μελέτης σε σχέση με το σύνολο της παρεχόμενης μουσικής εκπαίδευσης της περιόδου αυτής, θα πρέπει να τονίσουμε καταρχάς ότι τα είδη των διαφόρων τραγουδιών είναι ανάλογα του περιεχομένου τους και μπορούμε να τα διακρίνουμε στις εξής κυρίως κατηγορίες: θρησκευτικά (ύμνοι, προσευχές) φυσιολατρικά χορευτικά πατριωτικά εθνικά (εμβατήρια, θούρια) διάφορα (υμνητικά προς ευεργέτες κ.λπ.) Χωρίς να είναι στις προθέσεις μας να επεκταθούμε σε λεπτομέρειες, οφείλουμε πάντως να διευκρινίσουμε ότι η μορφή και το περιεχόμενο των τραγουδιών συμβάδιζε πάντα με την τάξη των μαθητών 67, ενώ το προβάδισμα είχε πάντα η κατηγορία των θρησκευτικών τραγουδιών και δη, οι προσευχές. Ενδεικτικοί τίτλοι: Επουράνιε Θεέ, Προς Σε Κύριε, Εις τον Πλάστην, Δοξολογία, Ως θαυμαστόν το Όνομά Σου κ.ά. Εδώ ανήκει και το δίφωνο τραγούδι-προσευχή με τον τίτλο Άσμα Κυριακής, από τη χειρόγραφη συλλογή σχολικών τραγουδιών του Σερραίου Μαρουλιστή Κωνσταντίνου Μπάρτζα, το οποίο μπορούμε να ακούσουμε μελοποιημένο 68. Πατριωτικά και εθνικά εξάλλου, ήσαν τα διάφορα εμβατήρια, θούρια κ.λπ. και γενικά, τα πατριωτικού περιεχομένου τραγούδια, τα οποία λόγω της άκρως εθνικιστικής εποχής και ιδίως, λόγω της βουλγάρικης κατοχής στις Σέρρες, είχαν συχνά χαρακτήρα περισσότερο αντιβουλγαρικό και όχι αντιτουρκικό και επομένως, τραγουδιόταν ελεύθερα όπως ομολογεί ο Κάρ. Αλεξανδρίδης, «καθ ότι η Τουρκία ακολουθούσα την πολιτικήν του διαίρει και βασίλευε με ευχαρίστησιν έβλεπε την αλληλοεξόντωσιν μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων» 69. Τα τραγούδια αυτά περιείχαν σκληρές εκφράσεις, όπως «Του βουλγαρισμού η ψώρα Μακεδόνας δεν μολύνει» ή «Ω Βούλγαρε 66. Κ. Ιωαννίδου-Στεφανίδου, ό.π., σ Αυτό αποδεικνύεται κυρίως από το χειρόγραφο του Σερραίου δασκάλου Κωνσταντίνου Μπάρτζα, στο οποίο, με τον τίτλο Παιδαγωγία, καταγράφει οδηγίες για τη διδασκαλία σχολικών τραγουδιών (ωδική) κατά τάξη, μαζί με ωδικές ασκήσεις, προκαταρκτικές γνώσεις μουσικής, παρτιτούρες τραγουδιών με ευκρινή μουσική σημειογραφία, στίχους κ.λπ., όπως ακριβώς τα διδάχθηκε ο ίδιος κατά τη φοίτησή του στο Διδασκαλείο Μαρούλη, από το οποίο αποφοίτησε το Ο Κ. Μπάρτζας γεννήθηκε στην Τερπνή Σερρών το 1867 και πέθανε το 1951 (Γ. Αγγειοπλάστη, «Σημειώσεις για τη μουσική και επιλογή σχολικών τραγουδιών των Σερραϊκών εκπαιδευτηρίων από τα χειρόγραφα του Κωνσταντίνου Ευ. Μπάρτζα ( )», ό.π., 2001). 68. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τη μουσικό-εκπαιδευτικό κ. Πούλου Λίνα, για την ευγενική βοήθειά της στη μουσική διδασκαλία του τραγουδιού, καθώς επίσης και τους μαθητές/ τριες του 8 ου Δημ. Σχολείου Σερρών για τη συμμετοχή τους στη χορωδιακή απόδοσή του. 69. Κ. Αλεξανδρίδη, ό.π., σ. 62.

19 486 Κυριάκος Κουνούπης Σλαύε, νωθρόν ερπετόν» κ.λπ., όλα σε άκρα καθαρεύουσα, τη γλώσσα της εποχής. Τα φυσιολατρικά και χορευτικά τραγούδια, με χαρακτήρα καθαρά ψυχαγωγικό, κάλυπταν άλλες ανάγκες και τραγουδιόταν σε περιπάτους, γυμναστικές επιδείξεις, χορευτικές εκδηλώσεις κ.λπ. Ενδεικτικοί τίτλοι: Καλότυχα ναι τα βουνά, Κάτω στο γιαλό, Πέρα στους πέρα κάμπους, Χορός Κερκυραϊκός, Χορός κλέφτικος κ.ά. Τέλος στην κατηγορία διάφορα μπορούμε να εντάξουμε τραγούδια που δεν ανήκαν στις παραπάνω ομάδες, αλλά διδάσκονταν για να εξυπηρετήσουν προφανώς κάποιο σκοπό. Τέτοια ήσαν λ.χ. τα τραγούδια που υμνούσαν εξέχοντα πρόσωπα ή τους ευεργέτες και προστάτες του εκάστοτε εκπαιδευτηρίου κ.ά. 70. Ενδεικτικά μεταφέρουμε μερικούς από τους στίχους ενός τέτοιου ανέκδοτου τραγουδιού που υμνεί τους ευεργέτες κάποιου σχολείου: «Ας εκτείνομεν τας χείρας / εκ βαθέων της καρδίας / και θερμώς ας δεηθώμεν / τω Θεώ ας εκπληρωθώμεν / εις τους ζώντας ευεργέτας / και θερμούς ημών προστάτας / άφθονα να δαψιλεύση / και να τους επιβραβεύση / ουρανόθεν τα αγαθά Του /» 71. Κλείνοντας κάπου εδώ την αναφορά μας αυτή στη μουσική αγωγή κατά τα 62 αυτά συνολικά χρόνια στις Σέρρες, βρίσκουμε σκόπιμο να προσθέσουμε ότι το θέμα δεν εξαντλείται βεβαίως εδώ νέα στοιχεία έρχονται κάθε φορά στο φως για να φωτίσουν νέες διαστάσεις του. Συμπερασματικά πάντως, μπορούμε να πούμε ότι η μουσική αγωγή στα σερραϊκά εκπαιδευτήρια αντανακλά όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά ιστορικά, κοινωνικά, ιδεολογικά, πολιτισμικά κ.λπ. της χρονικής αυτής περιόδου, από το 1872 μέχρι το Αν μη τι άλλο, είναι σαφές ότι η διερεύνηση της διδασκαλίας ενός μαθήματος εν προκειμένω, καλλιτεχνικού όπως η μουσική σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, συνιστά αναπόφευκτα και την ιστορικοκοινωνική σκιαγράφηση της εποχής του. 70. Χρήσιμες πληροφορίες για τους ευεργέτες των σερραϊκών εκπαιδευτηρίων βρίσκουμε στο άρθρο του Γ. Μπάκα «Ευεργέτες των φιλεκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών καταστημάτων των Σερρών την περίοδο μέσα από τον τύπο της εποχής», στο Όμιλος Ορφέας Σερρών - Εκατό χρόνια από την ίδρυσή του: (επιμ. Π. Κ. Σαμσάρης), Σέρρες, 2005, σσ Εξάλλου, στη χειρόγραφη συλλογή σχολικών τραγουδιών του Κ. Μπάρτζα περιλαμβάνονται τα τραγούδια: Ο Παιάν, που ήταν ύμνος αφιερωμένος στο Μητροπολίτη Σερρών Κωνσταντίνο Βαφείδη (περίοδος αρχιερατείας ) και ο Ύμνος υπέρ του Σουλτάνου, που «τραγουδιόταν υποχρεωτικά από τους μαθητές των ελληνικών σχολείων τουλάχιστον μέχρι την Επανάσταση των Νεοτούρκων το 1908 σ όλες τις επίσημες τελετές και γιορτές των Τούρκων» (Γ. Αγγειοπλάστη, ό.π., σσ ). 71. Από το προσωπικό αρχείο του Γ. Αψηλίδη (Τραγούδια μαθητών από την πόλη των Σερρών και των περιχώρων, τέλος του 19 ου αρχές του 20 ου αιώνα).

20 ABSTRACT KYRIAKOS KOUNOUPIS THE TEACHING OF MUSIC IN THE EDUCATIONAL ESTABLISHMENTS IN SERRES IN THE PERIOD : INFORMATION AND DATA The intention of this paper is to use important data and information to outline the question of the teaching of music or musical education in the various educational establishments in Serres in the period It is a literary investigation citing important sources and data, many of which furnish new (unpublished) information about musical education in Serres in this period. On the basis of the comprehensive-and very useful-research conducted by a native of Serres, Georgios Angeioplastis. This paper owes a great deal to my friend and fellow-serraian, Georgios Angeioplastis, whose research into the history of music in Serres has been my first and fundamental source. The paper is structured along three main lines of discussion: the general musical climate of the time, especially in Serres; the institutional character of the various educational establishments in Serres in this period and the relationship of each one with music; the type and content of the musical education provided, including influences, genres of music and song, use of musical instruments, and teachers. The paper regards the period as a key-era for subsequent developments in musical education in Serres, a view which is based on the following reasons or events: i) the founding of the Maroulis College of Education in 1872, which was a landmark event in education in Serres (not only with regard to music); ii) the town s existing educational infrastructure, as described by (among other scholars) E. Vlachou (Education in Serres under the Turks Athens 1934; in Greek); iii) the arrival and acceptance of Western music in Serres, which is also directly connected with the founding of the College of Education; and iv) the closure of all the Colleges of Education in Greece and their replacement by Teacher-training Colleges in 1934, which was also the year when the first and most important school of music in Serres was founded, the famous Orpheus Conservatory.

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο.

ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο. 1 ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ Δ.Ω.Λ. ΕΠΟΠΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠ.ΠΟ. ΣΧΟΛΕΣ 1. ΣΧΟΛΗ ΠΙΑΝΟΥ 2. ΣΧΟΛΗ ΕΓΧΟΡΔΩΝ: βιολί, βιόλα, βιολοντσέλο, κοντραμπάσο. 3. ΣΧΟΛΗ ΠΝΕΥΣΤΩΝ: φλάουτο, όμποε, κλαρινέτο, φαγκότο, σαξόφωνο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ. ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Α. Σχολή Χορού 1.Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό. Τίτλοι σπουδών. Δίπλωμα

ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ. ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Α. Σχολή Χορού 1.Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό. Τίτλοι σπουδών. Δίπλωμα ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΑΡΙΘΜΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Α. Σχολή Χορού.Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό Τίτλοι σπουδών. Δίπλωμα για αναγνωρισμένης Ανώτερης Επαγγελματικής Σχολής Χορού

Διαβάστε περισσότερα

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη)

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) 409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) Σκοπός Το Τμήμα προσφέρει προγράμματα εφαρμοσμένων μουσικών σπουδών στα πρότυπα των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών (Musikhochschule) και παρέχει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόεδρος της ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΝΕΟΛΑΙΑΣ & ΑΘΛΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ

Ο Πρόεδρος της ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΝΕΟΛΑΙΑΣ & ΑΘΛΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ Ιωάννινα, 26/7/2012 Αριθμ. Πρωτ. -1000- ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ για την πρόσληψη εκπαιδευτικού-καλλιτεχνικού προσωπικού στα εκπαιδευτικά τμήματα της Κοινωφελούς Επιχείρησης (Δημοτικό Ωδείο Ιωαννίνων, Σχολή Κλασικού

Διαβάστε περισσότερα

αποδεδειγμένη: διδασκαλία σεμιναρίων, συμμετοχή σε συνέδρια ή φεστιβάλ παραδοσιακών χορών.

αποδεδειγμένη: διδασκαλία σεμιναρίων, συμμετοχή σε συνέδρια ή φεστιβάλ παραδοσιακών χορών. ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ (Δ.Ε.Π.Π.Α.Θ.) Θέρμη 3-10-2013 ----------------------------------------------------------- Αριθμ. Πρωτ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 21357 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 1817 21 Αυγούστου 2015 Αριθμ. 130085/Δ2 Ωρολόγιο Πρόγραμμα των μαθημάτων των Α, Β και Γ τάξεων Μουσικού Γυμνασίου και

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόεδρος της ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΝΕΟΛΑΙΑΣ & ΑΘΛΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ

Ο Πρόεδρος της ΚΟΙΝΩΦΕΛΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΝΕΟΛΑΙΑΣ & ΑΘΛΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ Ιωάννινα, 01 /09/2014 Αριθμ. Πρωτ. -1096 - ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ για την πρόσληψη εκπαιδευτικού-καλλιτεχνικού προσωπικού στα εκπαιδευτικά τμήματα της Κοινωφελούς Επιχείρησης (Δημοτικό Ωδείο Ιωαννίνων, Σχολή Κλασικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ 1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Η ποιότητα της μουσικής παιδείας ΝΕΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΕΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Από τη φετινή χρονιά το Δημοτικό μας Ωδείο διευρύνεται με νέα τμήματα διδασκαλίας πνευστών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ (Δ.Ε.Π.Π.Α.Θ.) Θέρμη 30-11-2012 ----------------------------------------------------------- Αριθμ. Πρωτ.:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ B ΜΕΡΟΣ Προσεγγίσεις σε θέματα Οπτικοακουστικής Παιδείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 45 Παράρτημα Ημερολόγιο εκπαιδευτικών και κινηματογραφιστών Σχολική μονάδα:... Ημερομηνία και ώρα συνάντησης:... Συνάντηση εντός ή εκτός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΡΕΥΝΑ ΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑ ΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Τα στοιχεία που ακολουθούν αποτελούν ευρήματα της επιστημονικής ομάδας της ORIENTUM υπό την επίβλεψη των συμβούλων επαγγελματικού προσανατολισμού Νίκου Παυλάκου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ

ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Παύλος Μελάς, 4/10/2013 Αριθ.πρωτ. 1264/ 2013. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου Η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ (Δ.Ε.Π.Π.Α.Θ.) Θέρμη 03-09-2014 ----------------------------------------------------- Αριθμ. Πρωτ.:1745 Καραολή Δημητρίου &

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Όπως η εκκλησιαστική, έτσι και η δημοτική μουσική είναι μονοφωνική και τροπική και δεν ακολουθεί τη δυτική τονική αρμονία. Το δημοτικό τραγούδι αποτελεί μια σημαντική έκφραση της λαϊκής δημιουργίας. Ως λογοτεχνικό είδος αντλεί το υλικό του από την προφορική λογοτεχνική παράδοση. Στις παραδοσιακές κοινωνίες (στην εποχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης

Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης Το Ολοήμερο Σχολείο σε Ελλάδα και άλλα κράτη της Ευρώπης Δρ Αικατερίνη Σουσαμίδου Αναπληρώτρια Προϊσταμένη Επιστημονικής-Παιδαγωγικής Π.Ε. Κεντρικής Μακεδονίας ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΡΙΟΔΟΤΗΣΗ ΩΔΕΙΟΥ (38 (8 ΠΕ & 30 ΔΕ) 1. ΣΠΟΥΔΕΣ : ΣΥΝΟΛΟ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΡΙΟΔΟΤΗΣΗ ΩΔΕΙΟΥ (38 (8 ΠΕ & 30 ΔΕ) 1. ΣΠΟΥΔΕΣ : ΣΥΝΟΛΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΟΡΙΟΔΟΤΗΣΗ ΩΔΕΙΟΥ (38 άτομα) (8 ΠΕ & 30 ΔΕ) 1. ΣΠΟΥΔΕΣ : ΣΥΝΟΛΟ 22 μόρια 1.1 Τίτλοι Ωδείων (μέγιστο 7 μόρια) Πτυχίο 1 μόριο Πτυχίο με Άριστα 2 μόρια Δίπλωμα 4 μόρια Δίπλωμα με Άριστα 6 μόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΕΡΔΙΠ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΚΑΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΕΡΔΙΠ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΚΑΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΕΡΔΙΠ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΚΑΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ Ονοµατεπώνυµο Σπουδές / Ξένη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Αναμόρφωση Ωρολογίων Προγραμμάτων στο Δημοτικό Σχολείο

ΘΕΜΑ: Αναμόρφωση Ωρολογίων Προγραμμάτων στο Δημοτικό Σχολείο Να διατηρηθεί μέχρι Βαθμός ασφαλείας Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Δ Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚ/ΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ Αθήνα, 28 7-2006 Αριθ. Πρωτ.

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2007 - Τεύχος 29ο ΛΑΜΔΑ. 11ε ρ ι ο δ ι κ ό της Η μ α θ ία ς. Σωκράτης Πατσίκας

Μάρτιος 2007 - Τεύχος 29ο ΛΑΜΔΑ. 11ε ρ ι ο δ ι κ ό της Η μ α θ ία ς. Σωκράτης Πατσίκας Μάρτιος 2007 - Τεύχος 29ο ΛΑΜΔΑ 11ε ρ ι ο δ ι κ ό της Η μ α θ ία ς Σωκράτης Πατσίκας Στα τέλη του 19ου αιώνα στην τουρκοκρατούμενη ακόμη Μακεδονία οι φιλεκπαιδευτικοί και φιλόμουσοι σύλλογοι που δρούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΜΑ: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Ι. ΓΕΝΙΚΑ Κοινό τόπο αποτελεί η διαπίστωση ότι τα προγράμματα των Ωδείων είναι απαρχαιωμένα - και κατά συνέπεια

Διαβάστε περισσότερα

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ (Δ.Ε.Π.Π.Α.Θ.) Θέρμη 10-09-2014 ----------------------------------------------------- Αριθμ. Πρωτ.:1847 Καραολή Δημητρίου &

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαιρινές Πολιτιστικές Εκδηλώσεις 2011 Δήμου Λευκάδας Συνοπτικό Πρόγραμμα 49ο Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ Γιορτές Λόγου και Τέχνης (56η περίοδος)

Καλοκαιρινές Πολιτιστικές Εκδηλώσεις 2011 Δήμου Λευκάδας Συνοπτικό Πρόγραμμα 49ο Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ Γιορτές Λόγου και Τέχνης (56η περίοδος) Καλοκαιρινές Πολιτιστικές Εκδηλώσεις Δήμου Συνοπτικό Πρόγραμμα 49ο Διεθνές Φεστιβάλ Φολκλόρ Γιορτές Λόγου και Τέχνης (56η περίοδος) ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΥ ΛΕΥΚΑΔΑΣ ΛΕΥΚΑΔΑ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Λόγος Μουσική Θέατρο

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών»

ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών» ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΔΟΕ ΘΕΜΑ: «Διευκρινήσεις σχετικά με το ωράριο των εκπαιδευτικών» Σύμφωνα με το άρθρο 13 του ν.1566/1985 και συγκεκριμένα με την παράγραφο 7 (όπως αυτή αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 3 του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

Φ12/773/77094/Γ1/28-07-2006 Υπ. Απόφαση

Φ12/773/77094/Γ1/28-07-2006 Υπ. Απόφαση Φ12/773/77094/Γ1/28-07-2006 Υπ. Απόφαση ΘΕΜΑ: Αναμόρφωση Ωρολογίων Προγραμμάτων στο Δημοτικό Σχολείο Έχοντας υπόψη: 1. Την παράγραφο 11, περίπτωση ε, του άρθρου 4 του Ν. 1566/85, (ΦΕΚ 161,τ. Α ), «Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 69ΔΡΟΛ8Γ-ΙΟΟ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: 69ΔΡΟΛ8Γ-ΙΟΟ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ (Δ.Ε.Π.Π.Α.Θ.) Θέρμη 29 07 2015 ----------------------------------------------------- Αριθμ. Πρωτ.:1691 Καραολή Δημητρίου &

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, Αθήνα 7 / 2 / 2006

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, Αθήνα 7 / 2 / 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Βαθµός Ασφαλείας.. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, Αθήνα 7 / 2 / 2006 ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ Αριθ. Πρωτ. : 13362 / Γ7 ΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012

8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 8 ο ΓΕΛΠάτρας ΕρευνητικήΕργασία Μάιος 2012 ΗΕξέλιξηκαιη Ιστορίατης Εκπαίδευσηςανά τουςαιώνες Τομάθημαστην αρχαίαελλάδα. Αντί για βιβλία είχαν πήλινες πλάκες και το μάθημα γινόταν με δύο άτομα, τον μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ Λύκειο Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2011-2012 1 ος Στόχος Το σχολείο μας Ένα εργαστήριο ανάπτυξης κριτικής σκέψης, δημιουργικότητας και συνεργασίας. 1 ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠPΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ενότητα 4: Επέτειος Πολυτεχνείου Νηπιαγωγείο Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ.

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. (c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. 2 4teachers Γρήγορος οδηγός χρήσης (Βασικά βήματα) Για να αρχίσεις κι εσύ να χρησιμοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 3 η ΕΚΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» Βραβεύτηκε το ΠΠΚΑ για την επιλογή και παρουσίαση του θέματος

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 3 η ΕΚΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» Βραβεύτηκε το ΠΠΚΑ για την επιλογή και παρουσίαση του θέματος ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 3 η ΕΚΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» Βραβεύτηκε το ΠΠΚΑ για την επιλογή και παρουσίαση του θέματος Το Πνευματικό Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αλεξάνδρειας συμμετείχε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές

Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Το Τμήμα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραμμα, Δράσεις, Προοπτικές Κώστας Χάρδας Λέκτορας Τμήματος Μουσικών Σπουδών «Οι Σπουδές στο

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί αγωνίζονται οι εκπαιδευτικοί;

Γιατί αγωνίζονται οι εκπαιδευτικοί; Γιατί αγωνίζονται οι εκπαιδευτικοί; Πολλά έχουν αλλάξει ήδη Μισθολόγιο Αποκέντρωση Καταργήσεις-συγχωνεύσεις σχολείων «Νέο Λύκειο» Διαμαντοπούλου Υποχρεωτικές μεταθέσεις Αξιολόγηση Αύξηση ωραρίου εκδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015 ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΜΕΛΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ (ΙΣΤΕ) ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. 1. Επώνυμο και όνομα (με κεφαλαία): ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΜΠΙΑΟΥΡΗΣ...

ΑΤΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΜΕΛΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ (ΙΣΤΕ) ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. 1. Επώνυμο και όνομα (με κεφαλαία): ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΜΠΙΑΟΥΡΗΣ... Παράρτημα «Η» (Υ.Π.Π. Τριτ. Εκπ. Αρ. 1.3/03) ΑΤΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΜΕΛΟΥΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ (ΙΣΤΕ) ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α. ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: 1. Επώνυμο και όνομα (με κεφαλαία): ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΜΠΙΑΟΥΡΗΣ...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος... 04. 2011

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος... 04. 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος... 04. 2011 ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ Αριθ. Πρωτ.:. ΠΡΟΣ : τον κ. Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου ΕΝΤΑΥΘΑ ΘΕΜΑ: «Λήψη απόφασης για την έγκριση μετάβασης αντιπροσωπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΘΕΣΕΩΝ Α. Ωδείο Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΥΠΙΚΑ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΘΕΣΕΩΝ Α. Ωδείο Εκπαιδευτικό - καλλιτεχνικό προσωπικό ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΑΣ ( Η.Κ.Ε.Π.Α.Ο.) Κων/πόλεως 59 Ορεστιάδα 22 Οκτωβρίου 2014 Τ.Κ. 682 00 - Νέα Ορεστιάδα Αριθµ. 350 τηλ. &φαξ :2552027272 ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ Για την

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Φακ.: 7.24.07/4 Αρ. Τηλ.:22800698/735 Αρ. Φαξ:22428268 E-mail:circularsec@schools.ac.cy. 30 Δεκεμβρίου 2010

Αρ. Φακ.: 7.24.07/4 Αρ. Τηλ.:22800698/735 Αρ. Φαξ:22428268 E-mail:circularsec@schools.ac.cy. 30 Δεκεμβρίου 2010 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αρ. Φακ.: 7.24.07/4 Αρ. Τηλ.:22800698/735 Αρ. Φαξ:22428268 E-mail:circularsec@schools.ac.cy Διευθυντές/τριες Σχολείων Μέσης

Διαβάστε περισσότερα

10) Μία (1) θέση Μαθηματικού με σύμβαση ορισμένου χρόνου στον κύκλο Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του αγγλόφωνου τμήματος(γλώσσα διδασκαλίας Αγγλικά)

10) Μία (1) θέση Μαθηματικού με σύμβαση ορισμένου χρόνου στον κύκλο Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του αγγλόφωνου τμήματος(γλώσσα διδασκαλίας Αγγλικά) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΜΟΓΕΝΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Γ ΞΕΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ αρ. πρωτ. 979 Α /97529/Ζ1/24-06-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛΕΖ9-ΔΑΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΗ

ΑΔΑ: ΒΛΕΖ9-ΔΑΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: ΒΛΕΖ9-ΔΑΩ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Α/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ

ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΑΔΑ: ΒΛΩΒ9-ΚΩΠ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΟΠΑΙΔΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΜΟΓΕΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ AΡΙΣΣΤΤΟΤΤΕΕΛΕΕΙ ΙΟ ΠΑΝΕΕΠΙ ΙΣΣΤΤΗΜΙ ΙΟ ΘΕΕΣΣΣΣΑΛΟΝΙ ΙΚΗΣΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ Διευθυντής Εργαστηρίου : Καθηγητής Ηρακλής Ρεράκης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΣΟΦΑΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Χριστούγεννα-Πρωτοχρονιά 2014-2015. «Δος μου το χέρι σου»

ΔΗΜΟΣ ΣΟΦΑΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Χριστούγεννα-Πρωτοχρονιά 2014-2015. «Δος μου το χέρι σου» Κυριακή 7/12/2014 ΔΗΜΟΣ ΣΟΦΑΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Χριστούγεννα-Πρωτοχρονιά 2014-2015 «Δος μου το χέρι σου» -Τ.Κ Ερμητσίου ώρα 4:30μμ κεντρική πλατεία Ο Σύλλογος Γυναικών Ερμητσίου υποδέχεται τα Χριστούγεννα με

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία: 16 Μαρτίου 2012, ώρα 7.30 μ.μ.. 1

Ημερομηνία: 16 Μαρτίου 2012, ώρα 7.30 μ.μ.. 1 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αρ. Φακ.: 7.24.07.6.2 Αρ. Τηλ.:22800698/735 Αρ. Φαξ:22428268 E-mail:circularsec@schools.ac.cy 5 Ιανουαρίου 2012 Διευθυντές/τριες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΔΗΜΟΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ Βενιζέλου 67 Τηλ. 250-2229 Φαξ: 25022963 E-mail: odeio@dkavalas.gr Πληρ. Ελ. Καλώτη Καβάλα 4 Νοεμβρίου 205 Α.Π: 742 ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ Πρόσληψης καλλιτεχνικού-διδακτικού

Διαβάστε περισσότερα

16η Διεθνής Εκπαιδευτική Έκθεση

16η Διεθνής Εκπαιδευτική Έκθεση 16η Διεθνής Εκπαιδευτική Έκθεση Στα πλαίσια της 16 ης Διεθνούς Εκπαιδευτικής Έκθεσης, το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού συμμετέχει με δικό του περίπτερο με θέμα: «Έτος Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης» Το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ

Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ Σ Ε Ν Α Ρ Ι Ο Ι Α Σ Κ Α Λ Ι Α Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ «Η επέκταση των συνόρων του Ελληνικού κράτους την περίοδο 1912-1923» ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Ι ΑΧΘΕΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ Τουρανάκου Κατερίνα Ψαλλίδα Δήμητρα Καλαμπαλίκης Παντελής Γεννάτος Άκης Χαλίδας Γιάννης ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Η ΖΩΗ ΤΟΥ Ο Νίκος Εγγονόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1998 Συντάκτες του φυλλαδίου Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

Πάτρα 2013 Μια ανασκόπηση του 22 ου Φεστιβάλ Κιθάρας

Πάτρα 2013 Μια ανασκόπηση του 22 ου Φεστιβάλ Κιθάρας Πάτρα 2013 Μια ανασκόπηση του 22 ου Φεστιβάλ Κιθάρας Λίζα, Ευάγγελος, Sabrina, Goran Ένα ακόμη Φεστιβάλ Κιθάρας στην Πάτρα είναι πια παρελθόν και ο απολογισμός του δεν μπορεί παρά να μας γεμίζει ενθουσιασμό.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 6: Διδασκαλείο αρρένων (1834-1864) Χ. Καραθύμιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ https://sym.pblogs.gr ΕΙΔΗ ΛΟΓΟΥ ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; Αφήγηση, περιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

Eurybase The Information Database on Education Systems in Europe

Eurybase The Information Database on Education Systems in Europe Directorate-General for Education and Culture Eurybase The Information Database on Education Systems in Europe Οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα 2007/08 European Commission 5.20. Οργανωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY Μουσικοθεραπεία είναι η κλινική και τεκμηριωμένη χρήση της μουσικής από ειδικευμένο θεραπευτή, ο οποίος με επιστημονικές μεθόδους αξιοποιεί τις ιδιαίτερες συναισθηματικές,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006 ΓΙΟΡΤΕΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ. Παρασκευή 25 Αυγούστου έως και Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ

ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006 ΓΙΟΡΤΕΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ. Παρασκευή 25 Αυγούστου έως και Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2006 ΓΙΟΡΤΕΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ Παρασκευή 25 Αυγούστου έως και Κυριακή 3 Σεπτεμβρίου ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Είσοδος ελεύθερη Φίλες και φίλοι, η παλιά πόλη του Ηρακλείου αλλάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

«Καινοτόμες φιλολογικές δράσεις με την αξιοποίηση των Σχολικών Βιβλιοθηκών»

«Καινοτόμες φιλολογικές δράσεις με την αξιοποίηση των Σχολικών Βιβλιοθηκών» «Καινοτόμες φιλολογικές δράσεις με την αξιοποίηση των Σχολικών Βιβλιοθηκών» Της Καρύδα Πασχαλιάς, ΠΕ02, υπεύθυνης της Σχολ. Βιβλιοθήκης του 3 ου Γ/σίου Σταυρούπολης. (Εισήγηση στην ενημερωτική συνάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ταχ. Δ/νση: 630 75 Ιερισσός Ιερισσός, 13-10-2015 Τηλ.: 2377 0 21130, 23770 21121 Αρ.Πρωτ: 345 Fax: 2377 0 21132 E mail:aristoteleio@dimosaristoteli.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ υπ' αριθμ. ΣΜΕ 2/2014 για τη σύναψη ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ υπ' αριθμ. ΣΜΕ 2/2014 για τη σύναψη ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΜΙΣΘΩΣΗΣ ΕΡΓΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Πλ. Δημοκρατίας, Περιστέρι - Τ.Κ. 2 34 Τηλέφωνο: 20.57.0.06, 20.57.83.260 ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ Περιστέρι, 0--4 Αρ. Πρωτ. οικ.43044

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2013 ΑΠΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2013 ΑΠΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΑΛΑΜΙΝΙΑ 2013 ΑΠΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 ΣΑΒΒΑΤΟ 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2013 1 11:00 18:00 ΕΚΚΙΝΗΣΗ: Φάληρο - ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ: Κόλπος Αγώνες ιστιοπλοΐας ανοιχτής θαλάσσης με την επωνυμία

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού

Δημοτική Στέγη Ενηλίκων Αθηένου Κλεάνθειος Κοινοτική Στέγη Ενηλίκων Πρόγραμμα Συμβουλίου Κοινοτικού Εθελοντισμού Χαιρετίζοντας την ανοιξιάτικη έκδοση του Ημερολογίου μας, νοιώθουμε την ανάγκη να υπερευχαριστήσουμε τους εθελοντές μας, χωρίς την ενεργό στήριξη των οποίων η Στέγη μας δε θα μπορούσε να ανθίσει και να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ωρολόγιο Πρόγραμμα Πιλοτικών Δημοτικών Σχολείων

ΘΕΜΑ: Ωρολόγιο Πρόγραμμα Πιλοτικών Δημοτικών Σχολείων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠPΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ Λαμία, 29 Σεπτεμβρίου 2014

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ Λαμία, 29 Σεπτεμβρίου 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΛΑΜΙΕΩΝ ΝΟΜΟΣ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΛΑΜΙΑΣ Λαμία, 29 Σεπτεμβρίου 2014 Ταχ.Δ/νση: Αχιλλέως & Δυοβουνιώτη Ταχ.Κώδικας: 351 00 Λαμία Τηλέφωνα: 22310 52807, 28884 Αριθμ. Fax: 22310

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση: ΙΚΑΡΟΥ 5 45221 Ιωάννινα Τηλέφωνα: Γραφείου: 2651005872 Σπιτιού: 2651043808 Κινητό: 6972015621

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση: ΙΚΑΡΟΥ 5 45221 Ιωάννινα Τηλέφωνα: Γραφείου: 2651005872 Σπιτιού: 2651043808 Κινητό: 6972015621 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΛΕΝΗ ΓΚΟΝΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΣ Ε.Ε.ΔΙ.Π. ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ του Π.Τ.Δ.Ε του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Διεύθυνση: ΙΚΑΡΟΥ 5 45221 Ιωάννινα Τηλέφωνα: Γραφείου: 2651005872 Σπιτιού: 2651043808 Κινητό:

Διαβάστε περισσότερα

Β' Εξαμήνου. Γ Εξάμηνο. Δ Εξάμηνο

Β' Εξαμήνου. Γ Εξάμηνο. Δ Εξάμηνο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ Α' Εξάμηνο 1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Ι 1/9/2009 10:00-12:00 13-14 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ (ΔΗΜΟΤΙΚΗ) ΜΟΥΣΙΚΗ Ι 2/9/2009 17:00-19:00

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία & εργασία των μαθητών στο σπίτι

Προετοιμασία & εργασία των μαθητών στο σπίτι Προετοιμασία & εργασία των μαθητών στο σπίτι Στέλιος Κ. Κρασσάς Σχολικός Σύμβουλος 32 ης Π. Δημ. Εκπ. Αττικής 1 Στο σημερινό σχολείο γίνεται όλη η δουλειά στην τάξη; δεν υπάρχει εργασία για το σπίτι; πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΡΣΑΚΕΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΦΙΛΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΡΣΑΚΕΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΡΣΑΚΕΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2015 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Είναι ευρέως πλέον αναγνωρισμένη η ανάγκη να καταστεί το σχολείο κοιτίδα επεξεργασίας και παραγωγής πολιτισμού. Τόσο η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέμα Διαλόγου «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΣΤΑ ΣΔΕ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας

Διαβάστε περισσότερα