objects, ό.π., σ Βλ. σχετικά J. Monroe, A Poverty of Objects. The Prose Poem and the Politics of Genre, Cornell

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "objects, ό.π., σ.22. 3 Βλ. σχετικά J. Monroe, A Poverty of Objects. The Prose Poem and the Politics of Genre, Cornell"

Transcript

1 1 Ο ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΛΑΠΑΘΙΩΤΗΣ ΣΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΠΕΖΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ Η Ποιητική των αντιθέσεων Η διφυής υπόσταση του πεζού ποιήματος, αποτυπωμένη και στην ίδια την ονομασία του, έγκειται στο ότι πρόκειται για μια μορφή ποίησης που επιχειρεί, σε αντίθεση με την συνήθη τακτική του ποιητικού λόγου, ένα άνοιγμα στον κόσμο της πρόζας, σε αυτόν, δηλαδή, της αληθινής ζωής, των κοινωνικών και οικονομικών όρων. Η χρυσή εποχή του πεζού ποιήματος στην γενέτειρά του Γαλλία, με προεξάρχοντα του είδους τον Baudelaire, 1 είναι μια εποχή σημαντικών κοινωνικών και, κατ επέκταση, λογοτεχνικών εξελίξεων, καθώς τότε συντελείται σταδιακά η μετάβαση από την αριστοκρατία στην μπουρζουαζία η νέα ποίηση του Baudelaire απορροφά ό,τι είχε θεωρηθεί άλλο, μη λογοτεχνικό ή ποιητικό 2 και η λογοτεχνία εισχωρεί έτσι στην περιοχή της κοινωνικής πάλης, αποκτώντας διακριτό ιδεολογικό στίγμα. Αν, εξάλλου, επιχειρήσει κανείς μια αναδρομή στην ιστορία του πεζού ποιήματος, εύκολα θα διαπιστώσει ότι η εμφάνιση και η διάδοση του υβριδικού αυτού λογοτεχνικού είδους συνδέεται, κατά κανόνα, με οριακές, μεταιχμιακές ιστορικές περιόδους, με ιδεολογικοπολιτικές ανατροπές, εμφανείς ή λανθάνουσες. Σε τέτοιες περιόδους συμβαίνει συνήθως η τρέχουσα ποίηση να αποκαλύπτει την αδυναμία της να αφουγκραστεί τις νέες κοινωνικές εξελίξεις, αποκομμένη κι απομονωμένη, καθώς είναι, στην αυτονομία της. Τότε το πεζό ποίημα παρέχει τη δυνατότητα στην ποίηση, δια της ελευθερίας που το χαρακτηρίζει, να ανοίξει ένα παράθυρο στις πιο πεζολογικές πλευρές της κοινωνίας, τις οποίες ως τότε η τελευταία επέμενε να αγνοεί. 3 Ο R. Terdiman υποστηρίζει ότι μια κειμενική επανάσταση γίνεται, προκειμένου οι άνθρωποι του πνεύματος να επενδύσουν πάνω της ένα μέρος της δυναμικής μιας κοινωνικοϊστορικής επανάστασης που δε συνέβη ποτέ. 4 1 Πρόκειται για το έργο του συγγραφέα Petits Poèmes en prose (Le Spleen de Paris), που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 1842, ένα περίπου χρόνο μετά τον πρόωρο θάνατο του συγγραφέα του, σε ηλικία 34 ετών (βλ.petits Poèmes en prose (Le Spleen de Paris), επιμ. Robert Kopp, Gallimard, Paris 1973, στα ελληνικά (Le spleen de Paris) Η μελαγχολια του Παρισιού. Μικρά πεζά ποιήματα, μετάφραση-σημειώσεις Στέργιος Βαρβαρούσης, Ερατώ, Αθήνα 1985). 2 by absorbing what had been considered other than literary or poetic, J. Monroe, A poverty of objects, ό.π., σ Βλ. σχετικά J. Monroe, A Poverty of Objects. The Prose Poem and the Politics of Genre, Cornell University Press, Ithaca, New York 1987, σ R. Terdiman, Discourse/Counter-Discourse: The Theory and Practice of Symbolic Resistance in Nineteenth-Century France, Cornell University Press, Ithaca 1985, σ.67.

2 2 Φαίνεται, λοιπόν, πως η γεωγραφία του πεζού ποιήματος εντοπίζεται σε τόπο μεταιχμιακό και σε τοπίο συγκρουσιακό, καθώς το είδος αυτό μπορεί να αντανακλά τις κοινωνικές και ιδεολογικές συγκρούσεις, αλλά και να υπαινίσσεται την συνεχιζόμενη αντιθετική σχέση μεταξύ ποίησης και πεζογραφίας, παρόλο που επιχειρεί ταυτοχρόνως την σύμπλευση των δύο. Ο T.Todorov θεωρεί ότι βάση του πεζού ποιήματος είναι ακριβώς η συνένωση των αντιθέτων, αφού το διφυές αυτό είδος αποτελεί τόπο συνάντησης, μεταξύ άλλων, της ποίησης με την πεζογραφία, της ελευθερίας με την ακαμψία, της αναρχίας που γκρεμίζει με την τέχνη που οικοδομεί, αλλά, επίσης, και του ατομικού με το συλλογικό, του αισθητικού με το πολιτικό. 5 Μια δραματική ελευθερία: η «γενιά του 20» Σε αυτήν την αντίθεση και την διττότητα μπορεί ίσως να απαντηθεί και το ερώτημα που εγείρει η 35χρονη ( ) ενασχόληση του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη με κείμενα ενός αμφιλεγόμενου είδους, του ποιήματος σε πεζό, που η κριτική αντιμετώπισε με την καχυποψία του «ξενόφερτου» και οι ομότεχνοι του Λαπαθιώτη εγκατέλειψαν αμέσως μετά την παρακμή του 6 εξάλλου, ο Λαπαθιώτης δεν φοβήθηκε ποτέ το στίγμα του παρακμία, αλλά, απεναντίας, το επεδίωξε φανερά. Ζώντας και ο ίδιος σε μια μεταιχμιακή εποχή ρευστότητας ( ) περιδινήθηκε μοιραία στους στροβίλους που συμπαρέσυραν την μικρή του χώρα: στον απόηχο των διεθνών ιστορικών και ιδεολογικών εξελίξεων, στην ούτως ή άλλως ταραγμένη εποχή μετά το τέλος του πρώτου μεγάλου πολέμου, η Ελλάδα των πολιτικών διακυμάνσεων, παραπαίουσα ιδεολογικά, με ανοιχτές ακόμη τις πληγές από τις εθνικές περιπέτειες του 1922, προσπαθεί να προσδιορίσει την εθνική της ταυτότητα, άλλοτε με νιτσεϊκές εθνικιστικές κορώνες κι άλλοτε με την ορμητικότητα που αποπνέει ένα ελληνικό ελεύθερο πνεύμα, το οποίο ανοίγει τα φτερά του προς την Ευρώπη και αρχίζει «να επιδρά, χωρίς βέβαια να παύει ποτέ να επιδράται». 7 Υπάρχει, 5 Tzvetan Todorov, Poetry without verse, trans. Barbara Johnson, στο The Prose Poem in France. Theory and Practice, επιμ. Mary Ann Caws και Hermine B. Riffaterre, Columbia University Press, New York , ό.π., (στα ελληνικά «Η ποίηση χωρίς στίχο», μτφρ. Β.Καπλάνη, Ποίηση, τ. 8, Φθινόπωρο-Χειμώνας 1996), αναφέρεται από τον J.Monroe, A poverty of objects, ό.π., σ Η περίοδος της ακμής του πεζού ποιήματος στην Ελλάδα κυμαίνεται μεταξύ 1895 και 1922, όταν οι Πεζοί Ρυθμοί του Ζαχαρία Παπαντωνίου θεωρούνται «το τελευταίο οχυρό έπειτα από το οποίο αρχίζει η προϊούσα παρακμή του είδους, τουλάχιστον στη συμβολιστική και αισθητιστική εκδοχή του» (Άννα Κατσιγιάννη, Το πεζό ποίημα στη νεοελληνική γραμματεία ό.π., σ.255). Η Σοφία Βούλγαρη αποδίδει, μάλιστα, την μάλλον ταχεία περιθωριοποίηση του είδους στα αισθητιστικά και παρακμιακά του στοιχεία, θεωρούμενα και ανθελληνικά, αλλά και στον ειδολογικώς ασαφή και συγκεχυμένο χαρακτήρα του (βλ. Sophia Voulgari, The poetic prose of Andreas Embirikos, E.Ch. Gonatas and Nanos Valaoritis (c ) (διδακτορική διατριβή), King s College London, University of London, London 1996, σ.77). 7 Γ.Θεοτοκάς, Ελεύθερο Πνεύμα, επιμ. Κ.Θ.Δημαράς, Ερμής, Αθήνα 1973, σ. 37.

3 3 όμως, κι η Ελλάδα εκείνων που μέσα στα συντρίμμια δεν τρέφουν αυταπάτες, αλλά βιώνουν μια περίεργη ελευθερία: «Ήμαστε ελεύθεροι, γιατί τα βρήκαμε όλα γύρω μας συντρίμματα και γιατί όλοι οι μύθοι, και μέσα μας, ήταν συντρίμματα. Μια δραματική ελευθερία. Αυτός ήταν ο μεγάλος πόνος της γενεάς μας: η έλλειψη και σύγχρονα η αγωνιώδης αναζήτηση μιας αρχής ζωής.» 8 Όταν στις 10 Απριλίoυ του 1914 ο Λαπαθιώτης δημοσίευε στον προοδευτικό Νουμά το ποιητικό του «Μανιφέστο», 9 ήταν 26 ετών. Εμφορούμενος από επαναστατικό πνεύμα, δείχνει, στο κείμενο αυτό, να αισθάνεται «αηδιασμένος» 10 από την κατάσταση που διαμόρφωσαν «οι ανθρωπάκοι των γραμμάτων» κι απευθύνει έκκληση, η οποία, σημειωτέον, συνάντησε ενθουσιώδη ανταπόκριση, στους «νέους, που βράζει μέσα τους το αίμα» «να συντρίψουν τα είδωλα» και να σεβαστούν «μονάχα ό,τι στέκεται ιερό κι ό,τι καθαξίωσεν η Αγνή Έμπνευση». Εξάλλου, η εποχή είχε πλέον ωριμάσει για ανατροπή, ανανέωση, γόνιμο πειραματισμό, σοβαρό διάλογο με τα παραδεδομένα. Η μεταβατική αυτή περίοδος αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σε όρους όπως «νεορρομαντικοί», «συμβολιστές», 11 «νεοσυμβολιστές», 12 «μετασυμβολιστές» 13 που, μεταξύ άλλων, προτάθηκαν από τους κριτικούς, προκειμένου να προσδιοριστεί το καλλιτεχνικό στίγμα των ποιητών στους οποίους 8 Αυτά μαρτυρεί για την εποχή του ο λογοτέχνης, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος Π.Ν.Καραβίας, στο «Το δράμα μιας γενεάς», Σήμερα, έτος 1, αρ.4, Απρίλιος 1933, σ.97 κ.εξ. 9 Οι αντιδράσεις που προκλήθηκαν από τη δημοσίευση του εν λόγω κειμένου υπήρξαν θυελλώδεις και προέρχονταν, μάλιστα από λογοτέχνες που εκτιμούσε ο ποιητής, όπως ήταν, για παράδειγμα, ο Ξενόπουλος κι ο Νιρβάνας ίσως γι αυτό ο, κατά βάθος, άτολμος ποιητής στη «Δευτερολογία» του, που δημοσιεύθηκε στην εφ. Ακρόπολις ( ) προσπάθησε να αμβλύνει το δυσμενές κλίμα, ενώ δήλωσε πολύ αργότερα ότι το «Μανιφέστο» γράφηκε με διάθεση πρόκλησης, από καθαρή «κοκεταρία» και προκειμένου να ξεπεράσει ο ποιητής την ανία του (βλ. Ν. Λαπαθιώτης, «Δονκιχωτισμοί νεανικοί», περ. Πνευματική ζωή, ). 10 Οι λέξεις σε εισαγωγικά προέρχονται από το «Μανιφέστο» του Ν. Λαπαθιώτη (Τ. Κόρφης, Ναπολέων Λαπαθιώτης. Συμβολή στη μελέτηη της ζωής και του έργου του, Πρόσπερος, Αθήνα 1985, σ ). 11 Για τον συμβολισμό κάνει λόγο ο Αντρέας Καραντώνης, θεωρώντας ότι όλοι σχεδόν οι Έλληνες ποιητές που εμφανίστηκαν «από τον Παλαμά κι έπειτα, και ιδίως από τα 1910 ως τα 1930, μαζί με τον Σεφέρη ακόμα, πήραν κάτι από τον συμβολισμό» (Α. Καραντώνης, Α Εισαγωγή στη νεότερη ποίηση. Β Γύρω από τη σύγχρονη ελληνική ποίηση, Παπαδήμας, Αθήνα 1990/3 η έκδοση στον Παπαδήμα, με πρώτη έκδοση στον Δίφρο, Αθήνα 1958). 12 Έτσι χαρακτηρίζει ο Κ. Στεργιόπουλος στα κείμενά του τη γενιά του Λαπαθιώτη. Ενδεικτικά, στο «Ένας Αθηναίος Ντόριαν Γκρέϋ», στο Περιδιαβάζοντας τ. Α, Κέδρος, Αθήνα 1982, σ.130, ο μελετητής υποστηρίζει ότι ο Λαπαθιώτης ανήκει στη λεγόμενη «αθηναϊκή νεορρομαντική και νεοσυμβολιστική σχολή κι αποτελεί μαζί με τον Φιλύρα, τον Ουράνη, τον Καρυωτάκη, τον Άγρα και τον Παπανικολάου έναν από τους κυριώτερους εκπροσώπους της». 13 Τον όρο προτείνει για τους Έλληνες ποιητές της ομάδας του Λαπαθιώτη και των αρχών του 1910 και πέρα η Έλλη Φιλοκύπρου (στο Η γενιά του Καρυωτάκη. Φεύγοντας τη μάστιγα του λόγου, Νεφέλη, Αθήνα 2009). Ο Λευτέρης Παπαλεοντίου προτιμά επίσης τον ίδιο όρο, καθώς αυτός «έχει κατοχυρωθεί στη διεθνή ορολογία («post-symbolism»), για να χαρακτηρίσει κυρίως την εξέλιξη του συμβολισμού στη γαλλική ποίηση» (βλ. Λ. Παπαλεοντίου, «Μετασυμβολισμός και μετασυμβολιστές», στο περ. Μικροφιλολογικά, τ. 26, φθινόπωρο 2009, σ ).

4 αδιέξοδά της.» 15 «Το Ζενίθ και το Ναδίρ συγχρόνως» 16 4 απευθύνεται το πύρινο μανιφέστο του Λαπαθιώτη. Ο Λαπαθιώτης κι η γενιά του αισθάνονται μέλη μιας κοινότητας ασφυκτιούσας υπό τις νέες ιστορικοκοινωνικές εξελίξεις της ελληνικής κοινωνίας. Ανήμποροι να επηρεάσουν τις κοινωνικές εξελίξεις, παραγκωνισμένοι από την αστική και καπιταλιστική ανάπτυξη της εποχής τους, «αιωρούνται ανάμεσα στη γη και στο όνειρο, ανένταχτοι και νοσταλγοί». 14 Καταφεύγουν στις σελίδες των Ευρωπαίων ομοτέχνων τους κι αναζητούν την έκφραση μα και τη λύτρωση στη λογοτεχνική γλώσσα, που, δυστυχώς, τους αποκαρδιώνει με την ανεπάρκειά της αδυνατούν να κατονομάσουν το διαρκώς διαφεύγον άρρητο, έχουν επίγνωση της ματαιότητας. «Οι Μετασυμβολιστές θέτουν τον ποιητικό λόγο αντιμέτωπο με τον εαυτό του: αμφισβητούν τη δυνατότητά του να εκφράσει αποτελεσματικά τον εσωτερικό τους κόσμο, καθώς και να δημιουργήσει μια αυτόνομη, ασφαλή πραγματικότητα. Συνθέτουν την ποίησή τους διερευνώντας τα Την ίδια άρρητη λέξη, που αναζήτησαν επί ματαίω οι συντριπτικά περισσότεροι λογοτέχνες της γενιάς του Λαπαθιώτη αναθεωρώντας τις ρυθμικές τους επιλογές, ο τελευταίος προσπάθησε να διατυπώσει μετερχόμενος ποικίλα κειμενικά είδη. Αθησαύριστα τα περισσότερα κείμενά του, φιλοξενούνται στις κιτρινισμένες πλέον σελίδες πληθώρας εντύπων ή απόκεινται σε ιδιωτικά αρχεία ή, σε περιορισμένο αριθμό, σε αυτά του ΕΛΙΑ. 17 Έτσι, ο λόγος του Λαπαθιώτη μπορεί να αναζητηθεί, εκτός από το αμιγώς ποιητικό του έργο, σε κείμενα πεζογραφίας: πολυάριθμα διηγήματα, νουβέλες («Το Τάμα της Ανθούλας» και «Κάπου περνούσε μια φωνή»), η αυτοβιογραφία του, 18 κριτικά άρθρα και βιβλιοκρισίες διασταυρώνονται με τους πολυάριθμους στοχασμούς του προσωπικού του ημερολογίου, με εκτεταμένες μελέτες του, αλλά και με τα άρθρα του στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, 14 Έ. Φιλοκύπρου, Η γενιά του Καρυωτάκη, ό.π., σ Ό.π., σ Πρόκειται για αυτοχαρακτηρισμό σε αδημοσίευτο σατιρικό ποίημα του Λαπαθιώτη, αποκείμενο στο αρχείο του ΕΛΙΑ: «Τη μέρα στο γραφείο του αφού καταναλώσει/ συζών ο μέγας ποιητής μεθ υψηλών πνευμάτων/ τι έλξις δυσεξήγητος τον κάνει σαν νυχτώσει/ να σπεύδη προς συνάντησιν πληθώρας καθαρμάτων;/ Πλην απαντούν οι θαυμασταί σ αυτά μεγαλοφώνως:/ ο Λαπαθιώτης το Ζενίθ και το Ναδίρ συγχρόνως!!». 17 Ο Γιάννης Παπακώστας, στον πρόλογο της έκδοσης του αυτοβιογραφικού κειμένου του Λαπαθιώτη, γράφει: «Επισημαίνεται ότι ο κύριος όγκος του αρχείου Λαπαθιώτη περισώθηκε χάρις στην φροντίδα και την οικονομική θυσία του άλλοτε διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης Ανδρέα Παπανδρέου και βρίσκεται στην κατοχή των κληρονόμων του» (Ν. Λαπαθιώτης, Η ζωή μου..,ό.π., σ.6). Στο τέλος του κειμένου, μάλιστα, ο Παπακώστας ευχαριστεί τους αδερφούς Αλέξη και Αντώνη Α. Παπανδρέου, που έχουν τα πνευματικά δικαιώματα στο έργο του Λαπαθιώτη. 18 Η ζωή μου. Απόπειρα συνοπτικής αυτοβιογραφίας, επιμ. Γ. Παπακώστα, Κέδρος, Αθήνα )

5 5 αποκαλύπτοντας «την πλατιά του παιδεία, τη λεπταισθησία του και την οξεία διορατικότητά του». 19 Το μεταφραστικό έργο του Λαπαθιώτη, αν και μικρό σε έκταση, φαίνεται «υψηλό σε ποιότητα». 20 Ανέκδοτοι, στην πλειονότητά τους, σατιρικοί στίχοι προδίδουν την φιλοπαίγμονα διάθεση του ποιητή με το φιλικό του περιβάλλον, καθώς εσωκλείονται σε ιδιωτικές επιστολές 21 οι μιμήσεις που δημοσίευσε ο ποιητής στο περιοδικό Πνευματική Ζωή του Κύπριου πεζογράφου Μέλη Νικολαϊδη με το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης είναι κείμενα à la manière de λογοτεχνών όπως οι Καβάφης, Παλαμάς, Σικελιανός, Χατζόπουλος, Maeterlinck, Μαβίλης, Καρυωτάκης, Καββαδίας, Δρίβας, Εμπειρίκος. 22 Ειδολογικά αντινομικός, όπως φάνηκε, ο Λαπαθιώτης δημιουργεί ένα έργο ανάλογο των αντιφάσεων που διέπουν την προσωπικότητά του: γόνος αστών και φίλος λαϊκών παιδιών θαμώνας φιλολογικών καφενείων και πνιγμένων στον καπνό χαμαιτυπείων κάτοχος υψηλής μόρφωσης και περιπατητής σε συνοικιακά στενοσόκακα, που συνιστούν τη σχεδόν νατουραλιστική σκηνογραφία στις δύο νουβέλες του, μαζί με τα ταπεινά χαμόσπιτα, τα λαϊκά ταβερνάκια και τους αποπνικτικούς τεκέδες άριστος χρήστης της γλώσσας σε λογοτεχνικά και μη κείμενα, αλλά και κάτοχος της «αργκώ» που διανθίζει ανάγλυφα διαλόγους των πεζογραφημάτων του γλωσσομαθής ευρωπαϊστής υπέρμαχος της νεωτερικότητας και συντηρητικός λάβρος πολέμιος του υπερρεαλιστικού κινήματος 23 ταραχώδης δημόσιος διαδηλωτής κατά της επίσημης υποκρισίας και χαμηλόφωνος ποιητής μιας διακριτικής υποβλητικής μουσικότητας ακαταπόνητος δημιουργός πολυάριθμων κειμένων και εικαστικών και μουσικών έργων, αλλά και πεισματικός αρνητής των εκδόσεων 24 πάσχοντας από μοναξιά και κατευθυνόμενος με τις πράξεις του σε 19 Τάσος Κόρφης, Ναπολέων Λαπαθιώτης. Συμβολή στη μελέτη της ζωής και του έργου του, Πρόσπερος, Αθήνα 1985, ό.π., σ Ό.π., σ.18. Ο Λαπαθιώτης μετέφρασε διάφορα ποιήματα (π.χ. των Ουάιλντ, Πόε, Ουίτμαν, Σαμαίν, Κλωντέλ, Τένυσον), το μυθιστόρημα Η μηχανή που τρέχει μες στο χρόνο του H.G.Wells και το Όσκαρ Ουάιλντ του André Gide. 21 Βλ. Λευτέρης Παπαλεοντίου στο «Σατιρικοί ( Φαιδροί και Μυλλωμένοι ) στίχοι, μικροφιλολογικά τετράδια 7, Λευκωσία2009». 22 Ο κύκλος των μιμήσεων θα κλείσει με μια έμπνευση ουαϊλδικού τύπου: στο τεύχος αρ.56 του ίδιου περιοδικού ο Λαπαθιώτης δημοσιεύει το 11 ο στιχούργημα της σειράς, όπου μιμείται τον εαυτό του (βλ. Σωτήρης Τριβιζάς, «Δέκα συν ένα άγνωστα στιχουργικά γυμνάσματα του Λαπαθιώτη» στο Το πνεύμα του λόγου, Καστανιώτης, Αθήνα 2000, σ.61-80). Βλ. και Αθηνά Βογιατζόγλου, «Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης και η τέχνη της παρωδίας», περ. Νέα Εστία, τ. 1841, Φεβρουάριος 2011, σ Ενδεικτική απάντηση στη νέα καλλιτεχνική τάση είναι η παρώδησή της: το ποίημά του «Βάο, Γάο, Δάο» (που ο ίδιος χαρακτήρισε ειρωνικά ως υπερσουρρεαλιστικό σονέτο ) και η παρωδία του ποιητή για τον Εμπειρίκο. 24 Ο ίδιος έχει εκδώσει μια συλλογή 50 μόνον ποιημάτων του το 1939.

6 6 αυτήν ασφυκτιώντας στον ελληνικό και αθηναϊκό επαρχιωτισμό και μένοντας πεισματικά εντός του κλοιού του αναγνωρίζοντας τα αδιέξοδα της γραφής κι εμμένοντας στην επιλογή του να αφιερώσει όλο του το είναι σε αυτήν, ως τις τελευταίες ώρες της ζωής του είναι, μεταξύ πολλών άλλων, κάποιες αντινομίες του Λαπαθιώτη, που παραμένουν αδιάλειπτες και διέπουν με συνέπεια έναν βίο ασυνεπή στις προσδοκίες του κοινωνικού του περιγύρου. Ζωή και έργο προσπαθούν, λοιπόν, να ισορροπήσουν σε ένα πεδίο διαρκών συγκρούσεων, σε μια αέναη προσπάθεια να βρεθεί εκείνος ο τρόπος που θα τις εκφράσει καλύτερα. Το εκ φύσεως συγκρουσιακό πεζό ποίημα, ικανό, όπως φαίνεται, να αποτυπώσει την βίαιη πεζότητα της εποχής και, ταυτοχρόνως, την διακαή ανάγκη της φυγής μιας ευαίσθητης ιδιοσυγκρασίας, μπορεί να αποτελέσει πεδίο πειραματισμού για τέτοιου είδους παράταιρες συστεγάσεις, τις οποίες η παραδοσιακή ποιητική φόρμα προς το παρόν εξακολουθεί να αρνείται. Μπορεί το είδος αυτό να προσφέρει την νεκρή ζώνη που προσιδιάζει, εξάλλου, στον χώρο της μετασυμβολιστικής ποίησης: «έναν μη-τόπο αυτοακύρωσης και οξύτατης νοσταλγίας». 25 Η προσέγγιση της παράξενης αυτής χώρας επιχειρείται με ένα βάδισμα που «σχεδόν ανεπαισθήτως» μπορεί να γίνεται χορευτική κίνηση. 26 Στο θερμοκήπιο του αισθητισμού 27 Τα πρώτα πεζά ποιήματα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, αυτά που ξεκίνησε να συνθέτει από την ηλικία των 20 ετών, δεν μπορούν να διαβαστούν παρά ως πεδία διακειμενικότητας, δηλωτικής μιας μαθητείας του νεαρού Έλληνα στην ανατρεπτική για την εποχή της ευρωπαϊκή λογοτεχνία του αισθητισμού. Η επιλογή, εξάλλου, της προκλητικής φόρμας του πεζού ποιήματος, που αγαπήθηκε και καλλιεργήθηκε ιδιαιτέρως από τους αισθητιστές συγγραφείς, προδίδει την πρόθεση του επίδοξου ποιητή να μυηθεί στον κατεξοχήν ειδολογικό χώρο του αισθητισμού. Είναι, ωστόσο, υπερεκτιμημένη από την κριτική η αισθητιστική περίοδος του λαπαθιωτικού έργου, ώστε ολόκληρη η πολύπλευρη και πλούσια λογοτεχνική παραγωγή του συγγραφέα να 25 Έ. Φιλοκύπρου, Η γενιά του Καρυωτάκη, ό.π., σ Βλ. την άποψη του Γ.Σεφέρη, κατά την οποία η ποίηση προσομοιάζει στον χορό, ενώ η πρόζα στο βάδισμα «που μας οδηγεί κάπου» (Γ.Σεφέρης, Δοκιμές, Α τόμος, Ίκαρος, Αθήνα 1974, σ. 254). 27 Ο Γιώργος Αράγης εκτιμά πως, για ένα αρκετά μεγάλο διάστημα, ο Λαπαθιώτης πορεύτηκε «μέσα σ ένα κλίμα αισθητίστικου θερμοκηπίου» (Γ.Αράγης, Η μεταβατική περίοδος της Ελλαδικής ποίησης. Η σταδιακή της εξέλιξη από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους έως το 1930, Σοκόλης, Αθήνα 2006, σ ).

7 7 αδικείται συχνά με απλουστεύσεις. 28 Παρά, λοιπόν, την συνήθη ταύτιση του Λαπαθιώτη με τον «ουαϊλδικό» αισθητισμό, οι αισθητιστικές τάσεις στο έργο του εντοπίζονται κυρίως στα ποιήματα, πεζά και έμμετρα, της πρώτης ποιητικής του περιόδου, καθώς οι συμβολιστικές επιρροές με τη χαμηλόφωνη ποίηση και την ατμοσφαιρική υποβλητικότητα φαίνονται να εναρμονίζονται περισσότερο με την ιδιοσυγκρασία τού, στην πραγματικότητα, βαθιά λυρικού ποιητή. Αισθητιστικό περιβάλλον προδιαγράφουν τα παρακειμενικά στοιχεία που παρατίθενται από τον συγγραφέα στο πεζό ποίημα «Ηδυπάθεια»: 29 ο τίτλος κι ο γαλλικός επίτιτλος «Sensations étranges» προσανατολίζουν τον ορίζοντα προσδοκιών του αναγνώστη προς ένα αισθητιστικών επιρροών ανάγνωσμα. Από ηδυπαθή διάθεση εμφορούνται και τα δύο μέλη του ερωτικού ζευγαριού που στο πεζό αυτό ποίημα «πλέκονται σ ερωτικούς πλοκάμους», συνιστώντας το πρωταγωνιστικό δίδυμο ενός ζωντανού πίνακα (tableau vivant). Ο αισθησιασμός, στην απτή σχεδόν εικόνα σαρκικότητας και ηδονής, οφείλεται στην αισθητιστική σκηνοθεσία του ποιήματος: το σκηνικό τοποθετείται σε έναν ημιφωτισμένο δημόσιο, μάλλον πολυάνθρωπο, 30 εσωτερικό χώρο, ο οποίος σταδιακά εγκαταλείπεται από τον οπτικό ορίζοντα και περιορίζεται στο ρόλο ενός απόμακρου φόντου αντίθετα, η προσοχή επικεντρώνεται σε ό,τι διαμείβεται κρυφά από τα δημόσια βλέμματα, κάτω από ένα «καρυδένιο τραπέζι». Ο έρωτας μοιάζει παράνομος και τα διακριτικά ερωτικά αγγίγματα ανορθόδοξα, όπως, εξάλλου, προσημαίνει ο γαλλικός επίτιτλος. 31 Όλο το ποίημα φαίνεται οργανωμένο σε δίπολα: οι απόμακροι άλλοι, που «δεν νοιώθουν τίποτε, κουβεντιάζουν ήσυχα-ήσυχα γύρω μας, και οι ομιλίες τους ηχούνε σα βούϊσμα από μέλισσες, κοπάδι από μακρυνές 28 Ο Λαπαθιώτης αδικείται συχνά, όταν θεωρείται απλώς μιμητής του Ιρλανδού Όσκαρ Ουάιλντ χαρακτηριστικός είναι, για παράδειγμα, ο τίτλος «Ένας Αθηναίος Ντόριαν Γκρέυ» στο άρθρο του Κώστα Στεργιόπουλου για τον Λαπαθιώτη, το οποίο πρωτοδημοσιεύθηκε στο αφιέρωμα του περιοδικού Νέα Εστία στον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη (τ.75, 1964, σ.367). Το ίδιο κείμενο βρίσκεται και στο βιβλίο του Στεργιόπουλου Περιδιαβάζοντας, τ.α, Κέδρος, Αθήνα 1982, σ.126. Ο Αλ. Ζήρας, στο «Ο Ν. Λαπαθιώτης αισθητικός και αισθησιακός» στο αφιέρωμα του περ. Διαβάζω, υποστηρίζει πως ο Λαπαθιώτης επηρεάστηκε πολύ από τον Ουάιλντ, «τουλάχιστον ως προς τον υπερτονισμό του αμοραλισμού και της συνειδητής πρόκλησης» (σ.19). Πολύ μεταγενέστερα, η Άννα Κατσιγιάννη κατατάσσει τα πεζά ποιήματα του Λαπαθιώτη σε «εκφράσεις του ουαϊλδικού αισθητισμού» (Το πεζό ποίημα στη νεοελληνική γραμματεία, ό.π., σ. 256). 29 Ελλάς, Βλ. Τάκης Σπετσιώτης, Χαίρε Ναπολέων Δοκίμιο για την τέχνη του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. 63 πεζά ποιήματά του και εικόνες του Άγγελου Παπαδημητρίου, Άγρα, Αθήνα 1999, σ και στο επίμετρο της παρούσης, σ Οι ομιλίες των θαμώνων του χώρου παρομοιάζονται με τον βόμβο των μελισσών, θυμίζουν «κοπάδι από μακρυνές μέλισσες». 31 Το «παραλυμένο χαμόγελο», οι «ηδύπαθοι αχνοί», η απόλυτη ερωτική παράδοση «του τρεμάμενου κορμιού» συμβαίνουν σε δημόσιο χώρο και, κατά πάσα πιθανότηατα, μεταξύ ανδρών.

8 8 μέλισσες», εικονογραφούνται αντιστικτικά προς το προσηλωμένο στην ηδονή ζευγάρι το τεχνητό φως της λάμπας υποφωτίζει το «ροδοκόκκινο, λαχανιασμένο», εξημμένο από την ηδονή πρόσωπο, όταν η ερωτική αίσθηση ανακαλεί δια των παρομοιώσεων το φυσικό φως του φεγγαριού (το «λάγγεμα των ματιών» προσομοιάζει στις «ολογάλανες ανατριχίλες του φεγγαριού») δια της οδού των παρομοιώσεων υπενθυμίζεται, εξάλλου, η συνύπαρξη δύο κόσμων, του εσωτερικούτεχνητού και του εξωτερικού-φυσικού, με τον δεύτερο να επιβεβαιώνει την αρχετυπική του υπεροχή το πεζό βάδισμα της πεζολογικής φόρμας του κειμένου συντελείται στον πρώτο, μέχρι να εισχωρήσει η ποίηση και να επικρατήσει η μέθη η μεθυστική ηδονή και ο κορεσμός των ανομολόγητων ως τώρα πόθων προκαλούν αβίαστα χαμόγελα του ποιητικού υποκειμένου που συναιρεί τη χαρά των αισθήσεων με εικόνες μελλοθάνατων κύκνων, μαύρων επιθετικών κορακιών κι ενός πεθαμένου φεγγαριού που στέφει, εν τέλει, «κατακίτρινο και λαγγεμένο, σαν από λιγώματα νεκρών οργίων», την ερωτική συνεύρεση. Η αισθητιστική σκηνοθεσία του ποιήματος περιλαμβάνει τις απαραίτητες κοινοτοπίες: εκχειλίζουσα ηδυπάθεια, αποτυπωμένη στα βλέμματα και στα παραδομένα σωματικά μέλη, αλλά και συνοδεία των απολαύσεων της σάρκας από την ηχώ της φρίκης ή και του θανάτου. 32 Οι απηχήσεις των συγγραφέων που αγάπησε ο Λαπαθιώτης είναι εμφανείς σε ένα κείμενο μύησης, σαν κι αυτό, που, παρά τις ενδεχόμενες αδεξιότητές του, επιχειρεί κατ αρχάς να λεπτουργήσει μορφολογικά, κατά τα προσφιλή πρότυπα του αισθητισμού, 33 όπως διαφαίνεται, εξάλλου, από την επανειλημμένη χρήση της παρομοίωσης, αλλά και να αξιοποιήσει όσα ανέδειξαν οι πρώτοι διδάξαντες: το κοράκι του Πόε, η μπωντλαιρική διπλή όψη του ωραίου (η φωτεινή κι η σκοτεινή), η ουαϊλδική προκλητικότητα και η πρόταξη της ικανοποίησης των αισθήσεων διασκεδάζουν την καθημερινή ανία (ennui), καθώς «ξυπνούνε οι αποναρκωμένοι πόθοι» μέσω των εξαίσιων συγκινήσεων. 34 Η καβαφική 32 Ενδεικτικές είναι οι παρομοιώσεις του ποιήματος, όπως: «σα φαρμακωμένα φείδια», «σα θανάσιμα κοφτερά λεπίδια», «σαν κοράκια, μαύρα κοράκια». 33 Αφού στον αισθητισμό προτάσσεται η αισθητική απόλαυση που το έργο παρέχει στον αποδέκτη του, εύλογα αποδίδεται μεγάλη σημασία σε αυτό που μπορεί να λέγεται «μορφή» του έργου. 34 Η αναζήτηση της εμπειρίας που θα νοηματοδοτήσει μια, σε άλλη περίπτωση, ανούσια ζωή είναι κεντρική θέση του αισθητισμού, την οποία εξέφρασε ο W.Pater. Εκείνο που έχει σημασία είναι το εξαιρετικό συμβάν, το οποίο συνδέεται με την παθιασμένη διάθεση για όσα μας περιβάλλουν ή με έναν «τραγικό διχασμό δυνάμεων» (R.K.R. Thornton, The Decadent Dilemma, Edward Arnold, Λονδίνο, 1983, σ. 36).

9 9 έκκληση ακούγεται στον απόηχο: 35 «Μην ομιλείτε περί ενοχής, μην ομιλείτε περί ευθύνης», όταν «οι νόμοι της ηθικής-κακώς νοημένοι, κακώς εφαρμοζόμενοι- είναι μηδέν» και αφού «το χρέος σου είναι να ενδίδης, να ενδίδης πάντοτε εις τας Επιθυμίας», με τη σκέψη ότι «η υπηρεσία της ηδονής είναι χαρά διαρκής». 36 Έτσι, η πρώτη συντεταγμένη της χώρας που διαμορφώνει η πεζή ποίηση του Λαπαθιώτη ονομάζεται πρόκληση. Ο δρόμος είναι ήδη γνωστός ο Ιρλανδός δανδής Όσκαρ Ουάιλντ, κοσμικός είρων της αστικής υποκρισίας και σαρκαστικός υπονομευτής των θεμελίων της, θα υπήρξε δάσκαλος σε αυτήν την κατεύθυνση και θα μετέδωσε, επιπλέον, στον Έλληνα μαθητή του την ακριβή τέχνη του προσωπείου: η κατάδηλη πρόκληση ή η εκκεντρική εκζήτηση, περιπαικτική κι ανάλαφρη στην επιφάνεια, μπορούσε να συγκαλύπτει τεχνηέντως την αδυναμία προσαρμογής μιας υπερευαίσθητης ιδιοσυγκρασίας. Ταξίδι αναζήτησης Η μαθητεία στον αισθητισμό εξοικείωσε, μεταξύ άλλων, τον Λαπαθιώτη με ένα κατεξοχήν μοτίβο της αισθητιστικής γραφής: από την καβαφική Ιθάκη και τους πρωτοειδωμένους λιμένας της ως το «Κάλεσμα σε ταξίδι» 37 ή γενικότερα τα μπωντλαιρικά γοητευτικά ταξίδια, 38 το μοτίβο του ταξιδιού υπερθεματίζει την αναζήτηση της εμπειρίας, επινοώντας, κατά τις αισθητιστικές αρχές, τρόπο διαφυγής από την καθημερινή οχληρή ανία. Το ποιητικό ταξίδι που επιχειρεί, ωστόσο, ο Λαπαθιώτης μπορεί να εκληφθεί και ως αυτογνωστικό ταξίδι αναζήτησης ενός ακόμη ποιητή-μοναχικού πλάσματος που αισθάνεται εξόριστο από τον κόσμο. Η ξενότητα του ποιητικού υποκειμένου το οποίο διαφοροποιείται από το πλήθος, αν και το παρατηρεί, είναι ένα μπωντλαιρικό μοτίβο που φαίνεται να διαποτίζει το νεανικό λαπαθιωτικό πεζό ποίημα με έναν τίτλο ως προσήμανση της 35 Όταν το 1924, με πρωτοβουλία του Μάριου Βαϊάνου, δημιουργήθηκε η ομάδα των «Φίλων του Καβάφη», η οποία είχε σκοπό να προβάλει την προσωπικότητα και το έργο του ποιητή, ο Λαπαθιώτης, που είχε γνωρίσει προσωπικά τον Αλεξανδρινό, έγινε πρόθυμα ενεργό της μέλος. Υπέγραψε διαμαρτυρία διανοουμένων υπέρ του Καβάφη, η οποία δημοσιεύθηκε σε εφημερίδες της Ελλάδας και της Αιγύπτου, ενώ υπερασπίστηκε σε πολλές περιπτώσεις την ποίηση του Καβάφη, αντικρούοντας δημόσια κριτικές που έθιγαν τον Αιγυπτιώτη ομότεχνό του (βλ. σχετικά Τ. Κόρφης Ναπολέων Λαπαθιώτης..., ό.π., σ. 36). 36 Από το αισθητιστικό πεζό ποίημα του Καβάφη «Το Σύνταγμα της Ηδονής», στο Κ. Π. Καβάφης, Τα πεζά, φιλ. επιμ. Μ. Πιερής, Ίκαρος, Αθήνα Βλ. το ομότιτλο ποίημα του Μπωντλαίρ από τα Άνθη του Κακού, μτφρ Γ.Σημηριώτης, γράμματα, Αθήνα 1991, σ Βλ. ενδεικτικά και τα υπερπόντια ταξίδια της φαντασίας στα προαναφερθέντα ποιήματα La chevelure (από το Fleurs du Mal, στα 1857) και Un hémisphère dans une chevelure (από τη συλλογή Le Spleen de Paris, 1862).

10 10 αναχώρησης: «Σ το καλό Σ το καλό». 39 Μια συσσώρευση υποβλητικών εικόνων με τον τρόπο του Μπωντλαίρ και του Ρεμπώ χαρακτηρίζει το οπτικό πεδίο του ποιητικού υποκειμένου, δυνητικού επιβάτη μιας βάρκας που «στο βαθύ σκοτάδι» της νύχτας εγκαταλείπει το πολύβουο φωτισμένο λιμάνι. Η προσφιλής στο είδος του πεζού ποιήματος τεχνική της διττότητας φαίνεται να αποτελεί και το δομικό στοιχείο του εν λόγω λαπαθιωτικού κειμένου. Κατ αρχάς το ποιητικό εγώ αιωρείται σε μια οπτική διττότητας: είναι αυτός που μπορεί να βλέπει την κίνηση του λιμανιού από ασφαλή απόσταση, σαν να ήταν επιβάτης της βάρκας που ξεκινά το ταξίδι της, αλλά κι αυτός που με δυσφορία βαδίζει ανάμεσα στο πλήθος του λιμανιού, διασταυρώνοντας τα βήματά του με αυτά του θορυβώδους κόσμου 40 είναι αυτός που με οξεία παρατήρηση αφουγκράζεται κάθε ήχο και παρατηρεί κάθε λεπτομέρεια, τη στιγμή που νιώθει να κινείται με αβέβαιο βήμα, «σα μεθυσμένος» περιφέρει αμίλητος «μια βουβή και τραγική απελπισία» μέσα στην εκκωφαντική αναστάτωση των άλλων οι άλλοι φωτίζονται με το πρόστυχο τεχνητό φως του λιμανιού, όταν εκείνος επιλέγει το βαθύ σκοτάδι, με τα μάτια του στραμμένα στην θάλασσα εκεί θα βρει τη βάρκα που «γλιστράει σαν άσπρη νυφούλα, στο βαθύ σκοτάδι» ίσως αυτό το λευκό, του οποίου οι εύγλωττες συνδηλώσεις εύκολα ανασύρονται από το αναγνωστικό ασυνείδητο, είναι η μόνη ελπίδα διαφυγής για τον απελπισμένο ποιητή, που βασανίζεται βουβός, χωρίς τη δυνατότητα να αναλυθεί σε ένα «κλάμμα αλλοιώτικο», που θα καταλήξει σε κλαυσίγελω. 41 Έτσι, το εν λόγω πεζό ποίημα μπορεί να διαβαστεί και ως αυτοαναφορικό κείμενο, ως ένα κείμενο σκυμμένο στον ποιητή του. Ο ποιητής διαχωρίζει την ιδιάζουσα ταυτότητά του σε σχέση με ένα περιβάλλον ανθρώπων που είναι «σα να χυθήκανε από τα βάθη ενός εφιάλτη». Αρθρώνει τον λόγο του μεθυσμένου, απορρυθμίζοντας το σύνταγμα της λογικής και προσδίδοντας στη συνταγματική οργάνωση των εικόνων του το ασταθές βάδισμα ενός μεθυσμένου: έτσι, διαπλέκει τις εικόνες της θάλασσας και της στεριάς, αναμειγνύει ήχους, μυρωδιές και χρώματα σε ένα τοπίο μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, ζωγραφίζει έναν πολυπρόσωπο 39 Χαίρε Ναπολέων, ό.π., σ και στο επίμετρο της παρούσης (σ.20-21). Το ποίημα δημοσιεύεται στις , στο περ. Ελλάς. 40 Στο έμμετρο ποίημά του «Τι κι αν η μοίρα μας στεφάνωσε» (Ν. Λαπαθιώτης, Ποιήματα, εισαγωγή Μαρίνας Λυπουρλή, Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2001, σ. 135) ο Λαπαθιώτης τοποθετεί και πάλι των εαυτό του μεταξύ δύο κόσμων: «κι είμαστε, πάντα, μες στα σύννεφα,/ κι ας περπατούμε μες στην πόλη». 41 Στο μπωντλαιρικού τίτλου έμμετρο ποίημα του Λαπαθιώτη «Spleen» (ό.π., σ. 71) η πικρία μετατρέπεται σε αγανάκτηση και σε καγχασμό: «Βαρέθηκα όλους τους σαχλούς και τους κουτούς του κόσμου!/ Καιρός να ζήσω μοναχός τι λέτε πια; Καιρός μου!».

11 11 ψευδορεαλιστικό πίνακα, για να τον αποφενακίσει στο τέλος, γελώντας με ηχηρό σαρκασμό. 42 Οι άλλοι εισβάλλουν στον ποιητικό του μικρόκοσμο «με το πρόστυχο εκείνο γέλοιο των αναίσθητων και ηλιθίων», κουβεντιάζουν δυνατά και «σέρνουνε τους αδέξιους ήσκιους τους μέσα στο πικρό όνειρο» του ποιητή, που τους κοιτάζει ενοχλημένος, χωρίς να αισθάνεται «ένα είδος μυστηριακής και αριστοκρατικής ευχαρίστησης». 43 Απωθητικοί και γκροτέσκοι, μπαινοβγαίνουν στον ποιητικό ορίζοντα, συνιστώντας αναγκαστικά πηγή έμπνευσής του. Το τυχαίο και το αποσπασματικό, στοιχεία που κατεξοχήν προσιδιάζουν στη γραφή της νεοτερικότητας, συσσωρεύονται και παρατάσσονται σε οριζόντιο άξονα, 44 ενώ διασταυρώνονται με την μεταφυσική ολότητα, την αναλλοίωτη, απέραντη (θάλασσα), αιώνια λευκή (το άσπρο της βάρκας), που τέμνει σε κάθετο άξονα το κείμενο. Η μετωνυμική, οριζόντια οργάνωση του κειμένου συμπαρασύρει τον αναγνώστη στον πλούσιο κόσμο ενός πολύβουου λιμανιού. Η κάθετη, όμως, οργάνωση του κειμένου συνδέει με σχέσεις ταυτότητας όλα τα σημεία του που σχετίζονται με το ταξίδι: η βάρκα, τα νερά, τα πλοία, τα κουπιά, η θάλασσα συνιστούν μεταφορές που οδηγούν στον αχρονικό παράδεισο 45 για την βασανισμένη ποιητική ψυχή, 46 την μόνη αναγκαία και ικανή συνθήκη που θα αφήσει το «αλλοιώτικο» ποιητικό «κλάμμα» να ηχήσει 42 Κατά την Έλλη Φιλοκύπρου, ο συνήθης Μετασυμβολιστής ποιητής μοιάζει με καταραμένη ύπαρξη. Έτσι, «το μόνο που μπορεί να κατορθώσει μέσω της ποίησής του είναι να θρηνήσει τη μοίρα του ή να την αποδεχτεί προκλητικά και αυτοσαρκαστικά» (Η Γενιά του Καρυωτάκη, ό.π., σ.128). Πρβλ. τον σαρκασμό και την ειρωνεία στην ποίηση του Κ.Γ.Καρυωτάκη. 43 Από το πεζό ποίημα του Μπωντλαίρ «Το λιμάνι», στο Σαρλ Μπωντλαίρ, 20 πεζά ποιήματα, μτφρ. Εύα Μυλωνά, Ίκαρος, Αθήνα 2005, σ Για την οριζόντια συνταγματική (μετωνυμική) και κάθετη παραδειγματική (μεταφορική) οργάνωση του κειμένου, βλ. Roman Jakobson, Deux aspects du langage et deux types d aphasies, Essais de linguistique générale, éd. de minuit, Παρίσι 1963, ό.π., σ Και η έμμετρη ποίηση της εποχής του Λαπαθιώτη αξιοποιεί κατά κόρον το μοτίβο του θαλασσινού ταξιδιού ως μέσου απόδρασης για έναν καλύτερο κόσμο. Από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι αυτή της ταξιδιωτικής ποίησης του Κ.Ουράνη, που υποστηρίζει «Ως πλόκαμοι μπορούν να μας τραβήξουν τα κύματα στης θάλασσας τα σκοτεινά τα βάθη, μα και μπορούν, στη φόρα τους, να μας σηκώσουν τόσο ψηλά-που με το μέτωπο ν αγγίξουμε τ αστέρια!» («Πάψετε πια», από την συλλογή «Αποδημίες», στο Κ. Ουράνης, Ποιήματα, Εστία, Αθήνα 1953, σ. 123) και πιστεύει πως «φτάνει να κάνουμε πανιά σαν τους Θαλασσοπόρους που μια πατρίδα αφήνοντας-έβρισκαν έναν κόσμο!» («Πότε θ ανοίξουμε πανιά», ό.π., σ. 132). Ειρήσθω εν παρόδω, η ποίηση του Γ.Σκαρίμπα βρίθει ανάλογων μοτίβων που χαρτογραφούν την ποιητική γεωγραφία (π.χ. «Σπασμένο καράβι», «Το βαπόρι» στη συλλογή Ουλαλούμ ή «Το καράβι» στους Εαυτούληδες, βλ. Γ.Σκαρίμπας, Άπαντες στίχοι , φιλ. επιμ. Κ. Κωστίου, Νεφέλη, Αθήνα 2010, σ. 44, 32 και 52 αντίστοιχα). Αλλά και το ελληνικό πεζό ποίημα δεν μπορεί παρά να μετέρχεται το μοτίβο του θαλασσινού ταξιδιού. Περισσότερο από μια δεκαετία μετά το λαπαθιωτικό πεζό ποίημα, το 1920, ο Ν.Νικολαΐδης κατατάσσει τον εαυτό του σε εκείνους τους ανθρώπους που είναι «από χρόνια περπατητές του μουραγιού, χαζευτήδες της μακρυάςμονότονης γραμμής του ορίζοντα της έρημης-αταξίδευτης θάλασσας» («Η αλλαγή», στο επίμετρο του Ά. Κατσιγιάννη, Το πεζό ποίημα, ό.π., σ. 514). 46 Σε ένα ποίημα της ίδιας περιόδου, ο Λαπαθιώτης ομολογεί: «Είναι στιγμές που πνίγομαι, που πνίγομαι,/ ανοίγω το παράθυρο και μένω / ολόβαθα σα να με στραγγαλίζουνε,/ με σκίζει κάποιο δάχτυλο κρυμμένο!» (από το «Λευκές ψυχούλες», Ποιήματα, ό.π., σ. 35).

12 12 αβίαστο και θριαμβευτικό. Για τον νεαρό ποιητή των 21 χρόνων το ποιητικό ταξίδι ξεκινάει τώρα και οι όροι του απασχολούν ευλόγως την ποιητική συνείδηση. Μετερχόμενος το είδος του πεζού ποιήματος, ο Λαπαθιώτης αξιοποιεί τις δυνατότητές του και αντλεί θησαυρούς από το πλούσιο απόθεμά του. Διασταυρώνει, όπως φάνηκε παραπάνω, τον οριζόντιο πεζολογικό άξονα με τον κάθετο ποιητικό 47 και συναιρεί το πεζό βάδισμα και την αναπαραστατική γραφή με την ποιητική μουσική αλληγορία, καθώς τα σημεία της επαναλαμβάνονται ως leit motiv του κειμένου. 48 Περπατά στους δρόμους του λιμανιού, που θυμίζουν εκείνους της πολυσύχναστης μπωντλαιρικής πόλης, αλλά όχι με το νωχελικό βήμα του περιπλανώμενου flâneur, καθώς ο περιπατητής του Λαπαθιώτη γρήγορα ασφυκτιά και σωπαίνει. Στο μεταξύ, αναζητά τη φωνή του σε δρόμους «αλλοιώτικους» από την πεπατημένη λογοτεχνική οδό, πεζολογώντας, αλλά και τραγουδώντας. Το θαλασσινό ταξίδι της σωτηρίας του Λαπαθιώτη μοιάζει εναρκτήριο μιας μακράς πορείας αναζήτησης, προσομοιάζει, ωστόσο, στο «τελευταίο ταξίδι» 49 της καρυωτακικής διαδρομής, όπου λικνίζεται η «αιώνια θλίψη» του άλλου αυτόχειρα ποιητή, τόσο ίδια με αυτήν που αναδύεται από τα «κατάβαθα» της λαπαθιωτικής ψυχής. Η δεύτερη συντεταγμένη της λαπαθιωτικής χώρας είναι, λοιπόν, η ξενότητα, απέναντι από την χώρα των άλλων. Έχει ειπωθεί ότι η απελπισία των πρώτων λαπαθιωτικών ποιημάτων είναι τεχνητή 50 αν ισχύει αυτό, φαίνεται τραγικά προφητική. 47 Ο Robert Greer Cohn εισάγει την ιδέα της τετρα(ή πολυ)πολικότητας, μιας τάσης που χαρακτηρίζει τα πεζά ποιήματα. Αυτό συμβαίνει στη διασταύρωση κάθετου και οριζόντιου άξονα. Για παράδειγμα, ο Al.Bertrand, τοποθετεί τον οριζόντιο άξονα της πόλης και του πλήθους και τον κάθετο, τον ποιητικό, σε ένα πλαίσιο σαν εικόνα ή παράθυρο, σαν τις διασταυρώσεις που χρησιμοποιούν οι ιμπρεσσιονιστές ζωγράφοι. Ακόμη και εξωτερικά το πεζό ποίημα δίνει την αίσθηση της διασταύρωσης, λόγω του σχήματός του στη σελίδα, που αντανακλά τη συντομία του και την πυκνότητα (κάθετα) συνδυασμένες με τις οριζόντιες γραμμές της αφήγησής του. Πολύ συχνά η συμμετρία υπαγορεύει το σχήμα, ώστε να μπορεί κανείς να πει ότι το πεζό ποίημα τείνει προς μια ισορροπία μεταξύ των οριζόντιων και των κάθετων στοιχείων του. (R. Gr. Cohn, «A Poetry-Prose Cross», στο The Prose Poem in France, ό.π., σ ). 48 Για τη μουσικότητα του κειμένου βλ. σχήμα παραλληλίας και ομοιοτέλευτο στο «Τα κουπιά υψώνονται και ξαναπέφτουνε απάνω στη μαύρη θάλασσα και η βάρκα γλιστράει σαν άσπρη νυφούλα, στο βαθύ σκοτάδι Τα νερά γύρω πλαταγίζουνε και το λιμάνι χάνεται στο βαθύ σκοτάδι», επαναφορά του χρονικού προσδιορισμού «στο βαθύ σκοτάδι» ή και το μεσότονο μέτρο στους εξασύλλαβους «μακρυά τους τραβάω, στο βαθύ σκοτάδι». 49 Βλ το ομότιτλο ποίημα του Κ.Καρυωτάκη, από τα Ελεγεία και Σάτιρες (Κ.Γ. Καρυωτάκης, Ποιήματα και πεζά, επιμ. Γ.Π.Σαββίδης, Εστία, 1995, σ. 65). 50 Αυτό υποστηρίζεται από τον Τ.Παπατσώνη στο «Ο Λαπαθιώτης μετέωρο και σκιά», ό.π.. Πολύ αργότερα, παρόμοια άποψη διατυπώνει και ο Γ.Αράγης, όταν υποστηρίζει πως ο θάνατος, στα πρώτα ποιήματα του Λαπαθιώτη, είναι περισσότερο στοιχείο πόζας (Γ. Αράγης, Η μεταβατική περίοδος της Ελλαδικής ποίησης, ό.π., σ.326).

13 13 Η χώρα του παραμυθιού Παρά την ενηλικίωσή του, ο Λαπαθιώτης επιμένει να αναζητεί τον άγνωστο Παράδεισο καταφεύγοντας στο παραμύθι, 51 πόσω μάλλον μέσω του ανοικτού σε ειδολογικές συναντήσεις πεζού ποιήματος. Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, στο παραβολικό παραμύθι, του οποίου ο τίτλος παραπέμπει σε ανάλογες συνδηλώσεις, το «Ένα λουλούδι ζούσε λυπημένο». 52 Εδώ ο αφηγητής υποσκάπτει, με την υποτιθέμενη αντικειμενικότητά του, την αμφιβολία του αναγνώστη και τον εισάγει στον μαγικό κόσμο του παραμυθιού, με την αναγνωρίσιμη σύμβαση της φωνής που φέρουν πουλιά και φυτά. Ο διάλογος μεταξύ του λυπημένου λουλουδιού και του χελιδονιού υποδεικνύει με εξαιρετική συντομία έναν άγνωστο παράδεισο. Το ευτυχισμένο πουλί, που απολαμβάνει το προνόμιο να ζει, να κελαϊδεί και να πετάει, προσφέρει στο λυπημένο λουλούδι (προφανές προσωπείο του ποιητή) παραμυθία, αποκαλύπτοντας το μυστικό της λύτρωσης: είναι ένα άγνωστο «χρυσόψαρο», κρυμμένο «στα βάθη της θαλάσσης», που η μία και μοναδική θέασή του αρκεί για να προσφέρει τη σωτηρία. Σε μια χωροχρονική αιώρηση, στην γκρίζα ζώνη μεταξύ ουρανού και ύδατος, δηλαδή μεταξύ της επιθυμίας και της πραγμάτωσής της, στην αχρονία του παραμυθιού, το οποίο κινείται, κατά κανόνα, σε ένα αέναο παρόν, το πολύ σύντομο αυτό παραμύθι παραβιάζει τον κανόνα των παραμυθιών με διάφορους τρόπους: πρώτα με την λακωνική του διατύπωση και έπειτα με το ανοιχτό του τέλος, που φανερά υπονομεύει τη συνήθη ευτυχή έκβαση των παραμυθιών, το κείμενο αυτό ανασύρει από την μνήμη της ανατρεπτικότητας του είδους που λέγεται πεζό ποίημα, επαναφέροντας το ποιητικό παραμύθι στην αρχική του κοιτίδα: στη χώρα των μεγάλων, που τρέφουν λιγότερες αυταπάτες από τα παιδιά, απωθώντας την επιθυμία τους με τη δημιουργία παραμυθιών. 53 Έτσι, το κρυμμένο στα βάθη της θαλάσσης μυστικό παραμένει απρόσιτο για το ριζωμένο στη γη λυπημένο λουλούδι, ενώ η 51 Εκτός από τα πεζά του ποιήματα και τα διηγήματα, πολλά από τα οποία διαθέτουν στοιχεία του παραμυθιού και χαρακτηρίζονται ως παραμύθια από τον δημιουργό τους (π.χ. τα διηγήματα «Οι βάτραχοι και το τριαντάφυλλο» και «Η καρδούλα της τριανταφυλλιάς» χαρακτηρίζονται ως «παραμυθάκια», το πρώτο από τα οποία διαθέτει και επιμύθιον, στο Ν.Λαπαθιώτης, Τα μαραμένα μάτια και άλλες ιστορίες, φιλολογική επιμέλεια επιλεγόμενα Νίκος Σαραντάκος, Ερατώ, Αθήνα 2011, ό.π., σ και αντίστοιχα), ο Λαπαθιώτης δανείζεται τέτοια στοιχεία και για τα έμμετρα ποιήματά του, με ενδεικτικότερα τα εύγλωττα «Παραμύθι» ( Ν. Λαπαθιώτης, Ποιήματα, ό.π., σ.167), «Παραμυθάκι» (ό.π., σ. 33) και «Σαν ένα παραμύθι» (ό.π., σ.265). 52 Χαίρε Ναπολέων, ό.π., σ. 321 και στο επίμετρο της παρούσης (σ. 21). Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Μπουκέτο, στις Κατά την Rosemary Jackson, με το φανταστικό η επιθυμία απωθείται και βιώνεται ταυτοχρόνως (R. Jackson, Fantasy, The Literature of Subversion, Methuen and Co. Ltd, New York 1981, σ.3-4).

14 14 άφιξη στα «βάθη των γαλάζιων ουρανών», όπου μπορεί «ποτέ να μη νυχτώνει», ματαιώνεται μάλλον οριστικά και, ως εκ τούτου, ο κάθετος δρόμος «που σβει στα χάη» κοσμεί μόνον τα ποιητικά παραμύθια. 54 Όπως συχνότατα συμβαίνει στους λαπαθιωτικούς μύθους, το τέλος δεν φαίνεται να είναι ευτυχές. Κατασκευάζοντας τα δικά του αυτοαναφορικά και ανατρεπτικά του παραμυθιού ως είδους παραμύθια με κακό τέλος, ο Λαπαθιώτης επιδίδεται σε ένα παιχνίδι μεταμφιέσεων. Στο «Παραμύθι» 55 θα ήταν μάλλον καταλληλότερος ο τίτλος «Σαν ένα παραμύθι», που ο Λαπαθιώτης χρησιμοποίησε για έμμετρο ποίημά του. 56 Παρόλο που το κείμενο μιμείται τον τρόπο του παραμυθιού με την στερεότυπη εναρκτήρια φράση «μια φορά κι έναν καιρό», ανατρέπει, στη συνέχεια, την κύρια σύμβαση του παραμυθιού, που είναι το φανταστικό πλαίσιο. Με σαφείς αναφορικούς δείκτες, όπως είναι το πιθανολογούμενο επάγγελμα του ήρωα, η αφήγηση που εμπεριέχεται στο ποίημα είναι μια λακωνική αποτύπωση της πραγματικής ζωής ενός χαρισματικού πλάσματος που μετέπεσε από την αίγλη των αρχικών προσδοκιών σε μια άχαρη κοινότοπη ζωή. Η γραμμικότητα μιας ελλειπτικής αφήγησης που συστέλλει το χρόνο και αποκρύπτει, μέσω των αφηγηματικών κενών, το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ήρωα σχηματοποιεί μια αδιάφορη ευθυγραμμισμένη πορεία στο δρόμο της φθοράς και της ματαιότητας. Η εισχώρηση του αφηγηματικού πρώτου προσώπου στο κείμενο επισυμβαίνει στην δεύτερη παράγραφο/στροφή, μάλλον για να ενισχυθεί η απομυθοποιητική διαδικασία, να επιχειρηθεί η αποκαθήλωση που ολοκληρώνεται και διατρανώνεται με επανάληψη στην καταληκτική στροφή: το «τίποτε απολύτως» είναι ό,τι απέμεινε από ένα πλάσμα που η θέασή του κάποτε «θ αρκούσε για να ζεις». Έτσι, το παραμύθι του τίτλου δεν υπάρχει πουθενά, ο άτεγκτος νόμος της φύσης ακυρώνει κάθε προσπάθεια διαφυγής μέσω της φανταστικής αφήγησης, ενώ το ίδιο το κείμενο δηλώνει την αποτυχία του: ξεκινά στην πρώτη στροφή λυρικό, προχωρά, στη δεύτερη στροφή, στην πεζολογική ελλειπτικότητα και καταλήγει στην (αυτο)ακύρωση, αφού παραμύθι τελικώς δεν υπάρχει. Ταυτόχρονα, συνομιλεί με το γενικότερο έργο του Λαπαθιώτη, αλλά και με τη ζωή του. Η αυτοβιογραφία του συγγραφέα σταματά στο 1917, όταν «το παιδάκι» 54 Την ίδια εποχή ο Γ.Σκαρίμπας συμμερίζεται παρόμοια ποιητική ανάγκη με αυτήν του Λαπαθιώτη: «Να ναι σα να μας σπρώχνη ένας αέρας μαζί/ προς έναν δρόμο φιδωτό που σβει στα χάη» (από το ποίημα «Φαντασία», από την συλλογή Ουλαλούμ, βλ. Γ. Σκαρίμπας, Άπαντες στίχοι, ό.π., σ. 24). 55 Χαίρε Ναπολέων, ό.π., σ. 335 και στο επίμετρο της παρούσης, σ. 21. Δημοσιεύθηκε στην Νέα Εστία, στις και, στη συνέχεια, στην Αλεξανδρινή τέχνη (ό.π., σ. 440). 56 Ν. Λαπαθιώτης, Ποιήματα, ό.π., σ. 265.

15 15 μεγαλώνει το έμμετρο ποίημα «Παραμυθάκι» 57 κλείνει κι αυτό παρόμοια, διαπιστώνοντας: «Ήτανε μια φορά Και τι δεν ήτανε μα τι να πω; Τριγύρω δες τη φύση: τόσα μεγάλα κι όμορφα, κι εχάθηκαν, και το μικρό τραγούδι μου θα ζήσει;» Τα άδοξα παραμύθια του Λαπαθιώτη προδίδουν μια πληγωμένη ψυχή σαν εκείνην των άδοξων ποιητών της γενιάς του. 58 Οι μετασυμβολιστές αισθάνονται, κατά κανόνα, «μετέωροι ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, αποξενωμένοι από την εξωτερική πραγματικότητα αλλά και από την ίδια τους την ψυχή». 59 Αν και ρομαντικής ιδιοσυγκρασίας, ο Λαπαθιώτης απέχει πολύ από την ρομαντική αντίληψη για τον καλλιτέχνη προφήτη ή κοινωνικό αναμορφωτή, πλησιάζοντας περισσότερο στην παραπάνω αντίληψη, που ακολουθεί την ιδεολογική γραμμή των Ευρωπαίων καταραμένων ποιητών της Παρακμής. Ακολουθώντας το παράδειγμα των Ευρωπαίων ομοτέχνων του που, με το πεζό ποίημα, αφηγήθηκαν τους δικούς τους μύθους, 60 ο Λαπαθιώτης δεν διστάζει να εισαγάγει την αμφισημία του Φανταστικού, διχάζοντας τον αναγνώστη αν, τελικά, η επιθυμία μπορεί να ευοδωθεί και το όνειρο να πραγματωθεί. Διαπλέκοντας το πραγματικό με το φανταστικό, ο Λαπαθιώτης κάνει πιο ανεκτή την ζωή του, που προτιμά να ζει, μέσω της τέχνης του, σαν παραμύθι. 61 Η 57 Ό.π., σ Βλ. το ποίημα του Καρυωτάκη «Μπαλλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων» ( από τον Πόνο του ανθρώπου και των πραμάτων, Κ. Γ. Καρυωτάκης, Ποιήματα και πεζά, ό.π., σ. 27). Ο διάλογος του Λαπαθιώτη με το έργο του Καρυωτάκη επιχειρείται, εξάλλου, διαρκώς και συνειδητά, αλλά οι περιορισμοί του παρόντος κειμένου δεν επιτρέπουν περαιτέρω διερεύνηση αυτής της σχέσης. 59 Έ. Φιλοκύπρου, Η γενιά του Καρυωτάκη, ό.π., σ Ο Αλ. Αργυρίου επισημαίνει για τους ποιητές της σχολής του Λαπαθιώτη ότι «η τέχνη τους εκφράζει μια γενική κόπωση και απαισιοδοξία, συνδυασμένη με την αίσθηση του ανικανοποίητου και του αδιέξοδου». Θεωρεί την ποίηση που δημιουργούν αυτοί οι ποιητές «περίεργη διασταύρωση της καβαφικής πολιτείας με τη ρομαντική Αθήνα», με τη μεσολάβηση του Γαλλικού συμβολισμού και του Ευρωπαϊκού αισθητισμού» (Αλ. Αργυρίου, Η ελληνική ποίηση. Ανθολογία, Γραμματολογία, τ. «Νεώτεροι ποιητές του Μεσοπολέμου», τ.4, Σοκόλης, Αθήνα 1980, σ. 41 και 45). 60 Από τον Aloysius Bertrand ως τον Baudelaire και τον Rimbaud, οι ποιητές πεζών ποιημάτων χρησιμοποιούν ανατρεπτικά τους μύθους και τις συμβάσεις τους (βλ. Yves Vadé, Le poème en prose et ses territories, Belin, Paris 1996, σ ). 61 Ακόμη και το αυτοβιογραφικό κείμενο του Λαπαθιώτη αποτελεί αφήγημα που χρησιμοποιεί τον τρόπο του παραμυθιού, όπως, εξάλλου, προδίδει και ο τίτλος του εναρκτήριου κεφαλαίου «Το παραμύθι» (Ν.Λαπαθιώτης, Η ζωή μου..., ό.π., σ.17). Στην ίδια διαπίστωση καταλήγει και ο Γρηγόρης Πασχαλίδης, λέγοντας πως «ο Λαπαθιώτης ειρωνεύεται εύστοχα την πλασματικότητα των τόσο προσφιλών στους αυτοβιογράφους πρώιμων αναμνήσεων, όταν διηγείται τα περίεργα γεγονότα που σημάδεψαν τη γέννησή του ως να ήταν ένα γοητευτικό παραμύθι [ ]. Στη συνέχεια, εγκαινιάζει τις παιδικές του αναμνήσεις αβέβαιος για το εάν προέρχονται από τη μνήμη ή από τη φαντασία του (Γρ. Πασχαλίδης, «Η αισθητική του βιωμένου. Μια προσέγγιση στην τέχνη της αυτοβιογραφίας», περ. Εντευκτήριο, αφιέρωμα στον αυτοβιογραφικό λόγο, τ.28-29, Φθινόπωρο-Χειμώνας 1994, σ.65). Έτσι,

16 16 εγγενής ανατρεπτικότητα του πεζού ποιήματος επιτρέπει τη διάδραση πεζού/πραγματικού και ποιητικού/φανταστικού, που, στον Λαπαθιώτη, παράγει κείμενα ειλικρινούς βιωματικότητας. Τελευταίο ταξίδι Αν το εναρκτήριο ποιητικό ταξίδι του Λαπαθιώτη πραγματοποιείται δια θαλάσσης, 62 αιωρείται μεταξύ ύψους και βάθους κι αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στο πεζό βάδισμα και την ποιητική υψιπέτεια, το έσχατο ταξίδι μοιάζει εφιαλτικό. Συντελείται με ένα σκοτεινό παράξενο τραίνο, πολύ διαφορετικό από εκείνα τα αδιάφορα τραίνα «που περνούν και σταματούνε, που παίρνουν, καν αφίνουν ταξειδιώτες». Το όχημα του θανάτου διατρέχει εκκωφαντικά το πεζό ποίημα «Το τραίνο», 63 σε ένα εξπρεσσιονιστικό τοπίο αφαιρετικής φαντασίας. Αγνώστου προελεύσεως, η αλλόκοτη αυτή μηχανή προσομοιάζει στο καρυωτακικό τραίνο που έρχεται από μια άγνωστη χώρα, 64 έρημο, χωρίς επιβάτες, να περνά αστραπιαία αφήνοντας πίσω μόνον «το βαρύ του, μαύρο μυκηθμό», «τη βροντή» και «τον καπνό του», «τ αγγομαχητό της μηχανής του» και το τρεμούλιασμα της γης που προκαλεί «στο μαύρο πέρασμά του». Από τη συμβολιστική υποβλητική και χαμηλόφωνη μουσικότητα των περισσότερων πεζών του ποιημάτων, στο δρόμο για το οριστικό τέλος, ο Λαπαθιώτης αφήνει τον εφιαλτικό μυκηθμό του μηχανικού τέρατος να εισβάλει απειλητικός, «σα μια ξαφνική, γιομάτη τρόμο, κι απραγματοποίητη φοβέρα», προειδοποιώντας για το αμετάκλητο. Καταργώντας τα ρεαλιστικά μεγέθη, ο Λαπαθιώτης διαρρηγνύει τον ακίνητο κόσμο της εξωτερικής πραγματικότητας και της κοινόχρηστης λογικής 65 με την καταιγιστική εμφάνιση ενός ονειρικού οχήματος, που είναι «σαν ένα βροντερό, γοργό, μεγάλο, λαχανιασμένο πύρινο στοιχειό», παραμορφώνοντας, έτσι, την πραγματικότητα κι εξωθώντας την στην υπερβολή. Μόνον εκεί έχει πιθανότητες πλέον ο ποιητής να αναζητήσει την οριστική του θέση, μοναδικός δυνητικός επιβάτης στο τραίνο-«στοιχειό», αποβλέποντας στην ερημία των ο συγγραφέας θυμίζει τον ήρωα του διηγήματός του «Χινοπωρινό κουβεντολόι», που ομολογεί: «ΕΓΩδεν έχω ζήσει. Είμαι παραμύθι, καπνός» (Ν.Λαπαθιώτης, Τα μαραμένα μάτια, ό.π., σ. 164). 62 Βλ. το πεζό ποίημα «Σ το καλό Σ το καλό». 63 Χαίρε Ναπολέων, ό.π., σ (βλ. και επίμετρο της παρούσης, σ.22), δημοσιεύθηκε στους Ορίζοντες, τόμος Γ, το Βλ. στο ποίημα του Καρυωτάκη «Βράδυ» (Ποιήματα και πεζά, ό.π., σ. 80) το στίχο «ένα τρένο που θα ρχεται από μια άγνωστη χώρα». 65 Η εξωτερική πραγματικότητα παραδίδεται, σε αυτό το ποίημα, ως «ταχτική», «μετρημένη» και «μονότονη καθημερινότητα», σχετιζόμενη με «τον πληχτικό μου τόνο της ζωής».

17 17 τόπων, 66 όπου μπορεί, ως τελευταία ελπίδα, να συνθέσει το τελικό Μεγάλο του Τραγούδι. Σε αυτό το έρημο κι αλλόκοτο τραίνο ενδέχεται να βρει «τη λέξη που μου λείπει, -τη μεγάλη λέξη που δεν ξαίρω» και που θα μπορούσε ανακουφιστικά για την εξουθενωμένη ποιητική ύπαρξη να λύσει «μέσ στην ορμή του και τον ίλιγγό του, το βαθύ μας αίνιγμα, το γρίφο, -κι όλη την απορία της ζωής». Αν στα έσχατα έμμετρά του ποιήματα ο Λαπαθιώτης κλαίει ανθρώπινα, 67 το μεγάλο κι απροσμέτρητο κενό 68 της ζωής, η οποία εκπνέει μέρα με την ημέρα, τον οδηγεί, εν προκειμένω, στο πεζολογικότερο πεζό ποίημα, τραντάζοντάς το με ισχυρούς κλυδωνισμούς, που προκαλούν το αβυσσαλέο ρήγμα μεταξύ ποιητή και κόσμου και οδηγούν στην οριστική σιωπή. Έτσι, αν υπάρχει περίπτωση να βρεθεί λύτρωση για το υπαρξιακό άλγος, αυτή δεν είναι οπωσδήποτε η ποίηση, με όποιο όχημα κι αν διανύει την απόσταση από τον ποιητή στον κόσμο. Αν ο έμμετρος στίχος της «καθαρής» λαπαθιωτικής ποίησης αποδεικνύεται ανίκανος να γεφυρώσει το χάσμα, το χέρι που απλώνει το πεζό ποίημα προς τις πεζολογικότερες πλευρές της ζωής, που προσεγγίζονται με μια πιο ατημέλητη και ανεπιτήδευτη γλώσσα, παραμένει τελικώς άνεργο, αποδεχόμενο κι αυτό την αποτυχία του. Ο ποιητής δεν μπορεί παρά να πορεύεται απέναντι από το πλήθος, να παρατηρεί τις βάρκες που φεύγουν προς το άγνωστο και να διαλέγεται με τα πλάσματα του παραμυθιού, συναιρώντας το γέλιο με το κλάμα, βαδίζοντας και χορεύοντας ταυτοχρόνως, αναζητώντας αενάως την διαφεύγουσα παραμυθία στα αδιέξοδα της απορρυθμισμένης του ύπαρξης. Έτσι, η ποίηση κυρώνεται ως μια διαδικασία αυτοσυνειδησίας, που ολοκληρώνεται τη στιγμή της επώδυνης συνειδητοποίησης του τέλους της ματαιότητας, εφόσον το «αίνιγμα», ο «γρίφος», η «απορία της ζωής» παραμένουν άλυτα. Η στιγμή αυτή, η ανακάλυψη της αλήθειας, συμπίπτει, άλλωστε, με το τέλος της παιδικής ηλικίας και της αυταπάτης. Η χώρα του ποιητή είναι, τελικά, ένας μη τόπος, ένας τόπος μετέωρος, που συνδυάζει υλικά της πραγματικότητας και του ονείρου. Ο ποιητής δεν μπορεί παρά να ζει μόνος, φερέοικος, ανέστιος και άπολις, να περπατά στη γη και να πετά στο ύψος, σε μια 66 Βλ. το ποίημα «Ιδανικοί αυτόχειρες» του Κ.Γ.Καρυωτάκη (από τις Σάτιρες, βλ. Ποιήματα και πεζά, ό.π., σ. 114). 67 Φράση του Κ.Στεργιόπουλου για τον Λαπαθιώτη, σύμφωνα με την οποία, «μπορεί οι άλλοι (ενν. οι ομότεχνοι της εποχής του Λαπαθιώτη) να έχουν σκληρότερο πυρήνα, αυτός όμως ξέρει να κλαίει ανθρώπινα» (Κ.Στεργιόπουλος, Περιδιαβάζοντας, ό.π., σ.138). 68 Βλ. στο έμμετρο ποίημα «Αποχαιρετισμοί στη μουσική»: «Κι όσο ζω, κι όσο μαθαίνω,/ τόσο νιώθω, αλίμονό μου,/ το βαθύ και το μεγάλο/ κι απροσμέτρητο κενό μου!» (Ν. Λαπαθιώτης, Ποιήματα, ό.π., σ. 290).

18 18 περιοχή με γεωγραφικές συντεταγμένες που προσιδιάζουν στην ουδέτερη ζώνη του πεζού ποιήματος. Εν κατακλείδι Το πεζό ποίημα δεν ήταν για τον Λαπαθιώτη παροδική επιλογή, παρά μια συνειδητή και σταθερή εναλλακτική μορφή σύζευξης των αντινομιών που ταλάνιζαν την ποιητική του συνείδηση. Όπως συνέβη στην ποιητική πρόζα των διηγημάτων του, έτσι και στα πεζά του ποιήματα ο συγγραφέας διατήρησε μετρικούς θύλακες σε, κατά τα άλλα, πεζόμορφα κειμενικά σώματα. Η αδιαφορία της κριτικής, παλαιότερης και σημερινής, ενισχυόμενη από την απουσία εκδοτικής απόπειρας των εν λόγω κειμένων από τον ίδιο, ίσως να παρέχει επιχειρήματα για την κατώτερη λογοτεχνική αξία των πεζών έναντι των έμμετρων ποιημάτων του συγγραφέα. Μια τέτοια στάση είναι, εξάλλου, αναμενόμενη για έναν επισήμως καταχωρημένο ως «λυρικό» ποιητή, ο οποίος, μάλιστα, αντιμετωπίζεται, κατά κανόνα, υποτιμητικά: ο Mario Vitti θεωρεί τον Λαπαθιώτη έναν ποιητή που, ακόμα και στις πιο γνήσιες στιγμές του, «δεν αποδυναστεύεται από την εξαίτηση οίκτου», 69 ενώ ο Κ.Θ.Δημαράς και ο Λίνος Πολίτης αφιερώνουν ελάχιστες μόνον αράδες στις ιστορίες της νεοελληνικής λογοτεχνίας που έχουν αμφότεροι συντάξει. Ο ίδιος, όμως, πηγαίος λυρισμός που εκλαμβάνεται ως αδυναμία της γραφής του Λαπαθιώτη είναι, με την αυθεντικότητά του, και η δύναμη μιας ποιητικής φύσης που επέμεινε να ζει στο περιθώριο, 70 να ξεγλιστρά από την προσοχή στους σκοτεινούς αστικούς δρόμους, 71 να κοιτάζει προς την Ευρώπη, όταν άλλοι επέμεναν στην ιδέα της ελληνικότητας, να υποστηρίζει την αντιποιητικότητα και να νομιμοποιεί την υφολογική ατημελησία αναζητώντας ίσως στο πεζό ποίημα τον εκφραστικό δίαυλο που άλλοι αναζήτησαν στη νέα γλώσσα του μοντερνισμού. 72 Όλα αυτά συνιστούν, άλλωστε, την ιδιαιτερότητα της «συντηρητικής» ποιητικής του. 69 M.Vitti, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Οδυσσέας, Αθήνα 1978, σ Ο αλήτης στο ομότιτλο ποίημα του Λαπαθιώτη μοιάζει να αποτελεί περσόνα του ποιητή: «Ήρως, αλήτης, ανθρωπάκος /Είναι τρελός; Είναι σοφός; /Το ρούχο του, όλο, είν ένα ράκος,/ -κι έχει τα μάτια του στο φως» (Ποιήματα, ό.π., σ.264). 71 Ιδού πώς προσδιορίζει τον εαυτό του ο Λαπαθιώτης στο πεζό ποίημά του «Μη μ αγαπάς» (1943, Χαίρε Ναπολέων, ό.π., σ ): «είμ Εκείνος που βαδίζει στο σκοτάδι». 72 Ο Νίκος Σαραντάκος δημοσιεύει στον ιστότοπό του τρία μόνον αθησαύριστα ποιήματα του Λαπαθιώτη που δεν είναι έμμετρα ούτε ποιήματα σε πεζό. Πρόκειται για τα «Λυρικό πρελούντιο» (1911), «Αδώνια» (1912) και «Το βραδυνό τραγούδι των ανθρώπων» (1939). Τα δύο πρώτα

19 19 ΕΠΙΜΕΤΡΟ ΗΔΥΠΑΘΕΙΑ Ω! Το μέλωμα των μισόκλειστων ματιών σου, άμα γλυστρώ κρυφά τα διψασμένα χέρια μου μέσα στους σκιερούς πόθους του κορμιού σου!... Ω! το λάγγεμα των ματιών σου, που, μέσα τους κάτι ολότρεμο και άφραστο γλυκοθαμπώνει και απαλοχάνεται, σα να περνούσανε η ολογάλανες ανατριχίλες του φεγγαριού, αχνά και λιγωμένα, από τα μελένια και τρεμάμενα βάθη τους!... Οι άλλοι δεν νοιώθουν τίποτε, κουβεντιάζουν ήσυχα-ήσυχα γύρω μας, και η ομιλίες τους ηχούνε σα βούϊσμα από μέλισσες, κοπάδι από μακρυνές μέλισσες. Και, κάτω απ το τραπέζι, τα κορμιά μας μεθούνε και πλέκονται σ ερωτικούς πλοκάμους, και τα χέρια μου, σα φαρμακωμένα φείδια, γλιστράνε και πίνουνε, πίνουνε τα φλογερά μυστικά της σαρκός σου Και με κυττάς, σε κάθε σφίξιμο μ ένα παραλυμένο χαμόγελο, που αναβλύζει από τα τρίσβαθα των ολόγλυκων λογισμών σου, και τα μάτια σου θολώνουν από γλυκούς και ηδύπαθους αχνούς, και μου χαράζουν, σα θανάσιμα κοφτερά λεπίδια, την ψυχή Η λάμπα φωτίζει το ροδοκόκκινο, λαχανιασμένο πρόσωπό σου, και η καρδιά μου χαμογελάει, χαμογελάει και κολυμπάει, σκοτεινός κύκνος, μελλοθάνατος, σε χαυνωμένα, τριανταφυλλένια πέλαγα Μου παραδίνεσαι άφωνα, μου παραδίνεσαι κάτω από το καρυδένιο τραπέζι Και οι πόθοι μου ξυπνούνε, ξυπνούνε οι αποναρκωμένοι πόθοι μου από τους βυθούς που ωνειρευώνταν, και χυμούνε σαν κοράκια, μαύρα κοράκια, να πιούνε τη λαύρα του τρεμάμενου κορμιού σου μετέρχονται τον ελευθερωμένο στίχο (vers liberé) και το τρίτο πλησιάζει στον ελεύθερο στίχο. Πρόκειται μάλλον για ποιητικές ασκήσεις χωρίς συνέχεια.

20 20 Του τρεμάμενου κορμιού σου που φρικιάζει μέσα στ αγκαλιάσματά μου, σαν τα καλάμια, τα μακρόλιγνα σκιαγμένα καλάμια του ποταμιού, την ώρα που αρχινάει να σουρουπώνη και το πεθαμένο φεγγάρι τινάζεται από τα βύθη των μισόσβυστων βουνών, κατακίτρινο και λαγγεμένο, σαν από λιγώματα νεκρών οργίων (1908) Σ ΤΟ ΚΑΛΟ Σ ΤΟ ΚΑΛΟ Τα κουπιά υψώνουνται και ξαναπέφτουνε απάνω στη μαύρη θάλασσα και η βάρκα γλιστράει σαν άσπρη νυφούλα, στο βαθύ σκοτάδι Τα νερά γύρω πλαταγίζουνε και το λιμάνι χάνεται στο βαθύ σκοτάδι Μια βουβή απελπισία ξυπνάει στα κατάβαθα της ψυχής μου, μια βουβή και τραγική απελπισία Τα φώτα καθρεφτίζουνε θαμπά μέσα στα νερά, καθώς πλούσιο, αναλυτό χρυσάφι ο κόσμος τριγυράει στην προκυμαία ανάμεσα από κίτρινα καλάθια, όλο πεπόνια και σύκα και βερύκοκα Άλλοι γελάνε, με το πρόστυχο εκείνο γέλοιο των αναίσθητων και των ηλίθιων, άλλοι κουβεντιάζουνε με βαρειές φωνές και σέρνουνε τους αδέξιους ήσκιους τους μέσα στο πικρό όνειρό μου Τα πλοία φαντάζουνε με τα λαμπερά τους ήμερα φαναράκια, μακρυά, μισοσβυσμένα πίσω από θολούς αχνούς Περπατάω σα μεθυσμένος ανάμεσα από τα τραπέζια που τρώνε και γλεντάνε με άρρωστα ανατολίτικα τραγούδια οι ναύτες οι ξενητεμμένοι και οι αδερφωμένοι βαρειές μυρωδιές από κρασιά και από θαλασσινή αρμύρα πλημμυρίζουνε την αναπνοή μου Και στα κατάβαθα της ψυχής μου, μια βουβή απελπισία ξυπνάει, μια βουβή και τραγική απελπισία Η ταραντέλλα αστράφτει σε μια παράμερη γωνία, και η βραχνές φωνές, η τραχειές και ξεσκισμένες, τρυπάνε τη νύχτα και χάνουνται στο βαθύ σκοτάδι Ένα βούϊσμα άναρθρο από ανθρώπινα στόματα ανεβαίνει, σαν καπνός, προς τον αόρατο σιωπηλόν ουρανό Τα κουπιά υψώνουνται και ξαναπέφτουνε απάνω στη μαύρη θάλασσα, και τα νερά ολολύζουνε χτυπημένα από τα τινάγματα της άσπρης βάρκας Μορφές ηλιοκαμμένες και κακές, μάτια σκοτεινά και κορμιά ατσαλένια, περνάνε σ έναν ατέλειωτο κύκλο γύρω από τα μάτια μου, σα να χυθήκανε από τα βάθη ενός εφιάλτη

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης 3 ï Ä É Á Ã Ù Í É Ó Ì Á Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ Ένας μπαξές γεμάτος αίμα είν ο ουρανός και λίγο χιόνι έσφιξα τα σχοινιά μου πρέπει και πάλι να ελέγξω τ αστέρια εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

φιλολογικές σελίδες, λογοτεχνία

φιλολογικές σελίδες, λογοτεχνία ΝΕΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ Από την εισαγωγή του σχολικού βιβλίου Κείµενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, β τεύχος (σελ. 10-11) Μυθιστόρηµα Ιστορία περιπετειών ενός βασικού ήρωα Βίος και Πολιτεία Αλέξη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά χαρακτηριστικά

Βασικά χαρακτηριστικά ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνηµα του ροµαντισµού επηρέασε πολλές τέχνες και κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα µέχρι τα µέσα του 19ου αιώνα. Ο ροµαντισµός προβάλλει το συναίσθηµα, την

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Η αδυναμία των ποιητών να εκφράσουν την εποχή τους και να επικοινωνήσουν με τους άλλους

Θέμα: Η αδυναμία των ποιητών να εκφράσουν την εποχή τους και να επικοινωνήσουν με τους άλλους Ποιητής και πεζογράφος, ίσως η σημαντικότερη λογοτεχνική φωνή, που ανέδειξε η γενιά του '20 και από τους πρώτους, που εισήγαγαν στοιχεία του μοντερνισμού στην ελληνική ποίηση. Επηρέασε πολλούς από τους

Διαβάστε περισσότερα

Πέρσα Κουμούτση: "Απαιτείται χρόνος για να ωριμάσουν μέσα μας καινούριες ιδέες"

Πέρσα Κουμούτση: Απαιτείται χρόνος για να ωριμάσουν μέσα μας καινούριες ιδέες Πέρσα Κουμούτση: "Απαιτείται χρόνος για να ωριμάσουν μέσα μας καινούριες ιδέες" Συνέντευξη στην Πωλίνα Γουρδέα gourdeakoumoutsi.jpg Με αφορμή το τελευταίο μυθιστόρημα της Πέρσας Κουμούτση Στους δρόμους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ

ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ Η ΑΓΑΠΗ Μεθοδολογία: Συνεργατική Βιωματική προσέγγιση. Στόχοι: Ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικού χειρισμού εννοιών σε κλίμα καλής επικοινωνίας και συνεργασίας. Απόπειρα δημιουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Αγάθη Γεωργιάδου. Η διδακτική της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Αγάθη Γεωργιάδου. Η διδακτική της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Αγάθη Γεωργιάδου Η διδακτική της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Διδάσκοντας νεωτερική ποίηση Υπερρεαλισμός Διδακτικές ώρες: 2 Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό» Κ.Ν.Λ. Β Γυμνασίου, σελ. 10-11

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου,

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, την περιπλάνησή μου. Ξεκίνησε ο συρμός, αφετηρία ή προορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτος Σαχτούρης Ο Ελεγκτής. Τίτλος. Ουρανός

Μίλτος Σαχτούρης Ο Ελεγκτής. Τίτλος. Ουρανός Μίλτος Σαχτούρης Ο Ελεγκτής Τίτλος Βλ. σχολ. βιβλίο, σελ. 78 (σημ. για τον τίτλο). Ο τίτλος του ποιήματος ορίζει το χώρο του, ώστε να προετοιμάσει τον αναγνώστη για την είσοδό του στο μαγικό κόσμο του

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνου Καβάφη:

Κωνσταντίνου Καβάφη: 1 Κωνσταντίνου Καβάφη: Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ 595 μ.χ. «Το γήρασμα του σώματος και της μορφής μου είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι. Δεν έχω εγκαρτέρησι καμιά. Εις σε προστρέχω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55)

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη.

Για παιδιά 5-8 ετών. Με προεγγραφή. Στη Βιβλιοθήκη. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Τρίπολης Δολιανών 1,Τ.Κ. 22100 2710-224238 Δευτέρα - Παρασκευή 7:00-15:00 28 εκδηλώσεις 16 Ιουνίου, 6:00-8:00, το απόγευμα Η μέρα της γνώσης και όχι της αμάθειας. Το κουτί των

Διαβάστε περισσότερα

Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου.

Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Καλύτερη-Βαθύτερη γνωριμία με την τέχνη της λογοτεχνίας. Ενδελεχής μελέτη της σχέσης λογοτεχνίας και κινηματογράφου. Εύρεση κοινών στοιχείων των δύο αυτών μορφών τέχνης. Είναι κλασσικό βιβλίο. Ενδιαφέρουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. Α.1. Πεζολογία: Παρά το γεγονός ότι το ποίημα εκφράζει συναισθηματικές καταστάσεις, αποπνέει έντονη συγκίνηση. Ο λυρισμός, ωστόσο, εκφράζεται μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς 50 ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο, Φαντασία, Επιθυμία... Εμπειρία... Αστικό και Ανθρώπινο σώμα... Μάζα... Υπάρχουν φορές

Διαβάστε περισσότερα

Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1

Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1 Δ ι α γ ω ν ί ς μ α τ α π ρ ο ς ο μ ο ί ω ς η σ 1 2 s c h o o l t i m e. g r Ο Άρης Ιωαννίδης Γεννήθηκε το 1973 στο Βόλο. Το 1991 εισήχθη στο Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, απ όπου έλαβε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Σε ποια κατηγορία τραγουδιών ανήκει το συγκεκριμένο τραγούδι; Ανήκει στα δημοτικά τραγούδια και συγκεκριμένα στις παραλογές. Τι είναι οι παραλογές;

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 8 Παρωδία Ι: Θεωρητική προσέγγιση Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 8 «Βατραχομυομαχία»: Σχέδιο του Γιώργου

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Η µεταιχµιακή ποιητική του «απόρριχτου» Ναπολέοντα Λαπαθιώτη: «µικρά τραγούδια σε πεζό ρυθµό» Κατερίνα Δ. Σχοινά

Η µεταιχµιακή ποιητική του «απόρριχτου» Ναπολέοντα Λαπαθιώτη: «µικρά τραγούδια σε πεζό ρυθµό» Κατερίνα Δ. Σχοινά Η µεταιχµιακή ποιητική του «απόρριχτου» Ναπολέοντα Λαπαθιώτη: «µικρά τραγούδια σε πεζό ρυθµό» Κατερίνα Δ. Σχοινά Μεταξύ πρώτης και δεύτερης δεκαετίας του 20ού αιώνα ο νεαρός εστέτ και πολλά υποσχόµενος

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49)

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) ΠΟΙΗΣΗ 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η κάθε του Θεού αυγή είναι γι αυτόν και μια καινούργια έκπληξη είναι τα δάκρυα της γης που κάνουνε τα γέλια της ν ανθούνε, Ποια γλώσσα είναι η δική σου θάλασσα; Η γλώσσα της

Διαβάστε περισσότερα

Αγάθη Γεωργιάδου. Διδάσκοντας Νεοελληνική Λογοτεχνία

Αγάθη Γεωργιάδου. Διδάσκοντας Νεοελληνική Λογοτεχνία Αγάθη Γεωργιάδου Διδάσκοντας Νεοελληνική Λογοτεχνία Διδάσκοντας μοντέρνα ποίηση Συμβολισμός Διδακτικές ώρες: 2 Ναπολέων Λαπαθιώτης «Νυχτερινό» Κ.Ν.Λ. B Λυκείου Ι. Γραμματολογική ένταξη της νεωτερικής ή

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

...una acciόn vil y disgraciado. Η Τέχνη κι η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε: η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε να πεθάνουμε

...una acciόn vil y disgraciado. Η Τέχνη κι η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε: η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε να πεθάνουμε Νίκος Εγγονόπουλος «ΝΕΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ ΙΣΠΑΝΟΥ ΠΟΙΗΤΟΥ ΦΕΝΤΕΡΙΚΟ ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ ΣΤΙΣ 19 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΤΟΥ 1936 ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΑΝΤΑΚΙ ΤΟΥ ΚΑΜΙΝΟ ΝΤΕ ΛΑ ΦΟΥΕΝΤΕ» Η Τέχνη κι η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε:

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΤΩΡ ΟΥΓΚΩ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΒΙΚΤΩΡ ΟΥΓΚΩ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΒΙΚΤΩΡ ΟΥΓΚΩ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Το Ελληνόπουλο - L' enfant Μετάφραση: Κωστής Παλαμάς Τούρκοι διαβήκαν. Χαλασμός, θάνατος πέρα ως πέρα. Η Χίο, τ` όμορφο νησί, μαύρη απομένει ξέρα, με τα κρασιά, με τα δεντρά

Διαβάστε περισσότερα

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός,

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, Το ταξίδι µιας ζωής Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, ποτέ δεν επιστρέφει! Και καθώς προχωρά, µοιράζει το πεπρωµένο που προορίζεται για τον καθένα από εµάς, εκτελώντας έτσι τη βούλησή του.

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

"Εάν βγαίνεις απ' τη γραφή χωρίς οδύνη, κάτι δεν πάει καλά"

Εάν βγαίνεις απ' τη γραφή χωρίς οδύνη, κάτι δεν πάει καλά "Εάν βγαίνεις απ' τη γραφή χωρίς οδύνη, κάτι δεν πάει καλά" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους εκπροσώπους της

Διαβάστε περισσότερα

Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά

Ο Παραμυθάς Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά 18 Ιαν 2014 Χανιά (18/1), Σταλός (19/1), Χανιά 18.01 έως 19.01 Ο "Παραμυθάς" Νίκος Πιλάβιος στα Χανιά Ο Παραμυθάς των παιδικών μας χρόνων έρχεται στην Κρήτη Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή, 30 Αυγούστου, ώρα 20:00

Παρασκευή, 30 Αυγούστου, ώρα 20:00 Ξάνθη: 23/8/2013 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ για τους συντάκτες ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Και φέτος το Ίδρυµα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης συµµετέχει ενεργά στις Γιορτές Παλιάς Πόλης Ξάνθης, µε ποικίλες δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Μουσελιμίδου. Ανοίκειος νόστος. Ποίηση

Ιωάννα Μουσελιμίδου. Ανοίκειος νόστος. Ποίηση Ιωάννα Μουσελιμίδου Ανοίκειος νόστος Ποίηση ΑΝΟΙΚΕΙΟΣ ΝΟΣΤΟΣ Ιωάννα Μουσελιμίδου Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχεδιασμός εξωφύλλου: Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΝΙΚΟ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ ΚΑΙ ΑΝΔΡΕΑ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟ Τουρανάκου Κατερίνα Ψαλλίδα Δήμητρα Καλαμπαλίκης Παντελής Γεννάτος Άκης Χαλίδας Γιάννης ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ Η ΖΩΗ ΤΟΥ Ο Νίκος Εγγονόπουλος

Διαβάστε περισσότερα