Paul T. Anastas John C. Warner ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ. Μετάφραση Κωνσταντίνος Αµπελιώτης Μαρία Καπασσά Παναγιώτης Α.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Paul T. Anastas John C. Warner ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ. Μετάφραση Κωνσταντίνος Αµπελιώτης Μαρία Καπασσά Παναγιώτης Α."

Transcript

1 Paul T. Anastas John C. Warner ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ Μετάφραση Κωνσταντίνος Αµπελιώτης Μαρία Καπασσά Παναγιώτης Α. Σίσκος Επιστηµονική επιµέλεια Παναγιώτης Α. Σίσκος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

2 Paul T. Anastas John C. Warner ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ Θ Ε Ω Ρ Ι Α Κ Α Ι Π Ρ Α Ξ Η Μετάφραση: Κωνσταντίνος Αμπελιώτης Μαρία Καπασσά Παναγιώτης Α. Σίσκος Επιστημονική επιμέλεια: Παναγιώτης Α. Σίσκος E-BOOK ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Iδρυτική δωρεά Παγκρητικής Eνώσεως Aμερικής Hράκλειο 2011

3 ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ IΔΡΥΜΑ TΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ EΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ , Fax: Aθήνα: Κλεισόβης 3, Tηλ , Fax: ΣEIPA: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ / ΧΗΜΕΙΑ Τί τλος πρω τοτύ που: Green Chemistry: Theory and Practice, Oxford Univeristy Press, Paul T. Anastas & John C. Warner 2006 για την ελ λη νι κή γλώσ σα: Πανεπιστημιακεσ Εκδοσεισ Κρητησ Μετάφραση: Κωνσταντίνος Αμπελιώτης, Επίκουρος Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μαρία Δ. Καπασσά, Χημικός, Δίπλωμα Ειδίκευσης Παναγιώτης Α. Σίσκος, Καθηγητής Περιβαλλοντικής Χημείας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Eπιστημονική επιμέλεια: Παναγιώτης Α. Σίσκος Επιμέλεια κειμένου: Νίκος Κουμπιάς (Π.Ε.Κ.) Σελιδοποίηση: Παρασκευή Βλάχου (Π.Ε.Κ.) Ε κτύ πω ση: Γ. Δετορακησ αεβε Σχε δί α ση εξω φύλ λου: Βάσω Αβραμοπούλου ISBN

4 v Περιεχόμενα Πρόλογος στην ελληνική έκδοση Πρόλογος στην αμερικανική έκδοση xiii xv 1 Εισαγωγή H θέση της χημείας στον κόσμο και το περιβάλλον Εξέλιξη του περιβαλλοντικού κινήματος Ενημέρωση του κοινού «Λύση για τη ρύπανση είναι η αραίωση» Κατεργασία και περιορισμός των αποβλήτων μέσω μέτρων εποπτείας και ελέγχου Πρόληψη της ρύπανσης Πράσινη χημεία Ο ρόλος των επιστημόνων της χημείας 12 2 Τι είναι η πράσινη χημεία; Ορισμός Γιατί προκαλεί τόσο ενδιαφέρον αυτό το νέο πεδίο της χημείας; Γιατί πρέπει οι χημικοί να επιδιώκουν τους στόχους της πράσινης χημείας; Οι ρίζες της καινοτομίας Περιορισμοί/εμπόδια 23 3 Εργαλεία της πράσινης χημείας Εναλλακτικές πρώτες ύλες 29

5 viii ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ 3.2 Εναλλακτικά αντιδραστήρια Εναλλακτικοί διαλύτες Εναλλακτικό προϊόν/μόριο-στόχος Αναλυτική χημεία των διεργασιών Εναλλακτικοί καταλύτες 37 4 Αρχές της πράσινης χημείας Είναι καλύτερα να προλαμβάνεται η δημιουργία αποβλήτων παρά να επιδιώκεται η εκ των υστέρων επεξεργασία τους Οι συνθετικές μέθοδοι πρέπει να σχεδιάζονται έτσι, ώστε να μεγιστοποιείται η ενσωμάτωση στο τελικό προϊόν όλων των χρησιμοποιούμενων στη διεργασία υλικών Αναδιάταξη Προσθήκη Υποκατάσταση Απόσπαση Όπου είναι πρακτικά εφικτό, οι συνθετικές μεθοδολογίες πρέπει να χρησιμοποιούν ή να παράγουν χημικές ουσίες με μικρή ή μηδενική τοξικότητα για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον Τα χημικά προϊόντα πρέπει να σχεδιάζονται κατά τρόπο που να διατηρεί τη λειτουργικότητα αλλά και να μειώνει την τοξικότητά τους Τι είναι ο σχεδιασμός ασφαλέστερων χημικών ουσιών; Γιατί είναι τώρα εφικτό κάτι τέτοιο; Οι βοηθητικές χημικές ουσίες πρέπει να καθίστανται μη αναγκαίες ή αβλαβείς Γενική χρήση βοηθητικών χημικών ουσιών Ζητήματα που αφορούν τους διαλύτες Περιβάλλον 52

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ix Υπερκρίσιμα ρευστά Συστήματα χωρίς διαλύτη Υδατικά συστήματα Ακινητοποιημένα συστήματα Οι περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις των ενεργειακών αναγκών πρέπει να αναγνωρίζονται και να ελαχιστοποιούνται Χρήση της ενέργειας από τη χημική βιομηχανία Πώς χρησιμοποιείται η ενέργεια Η ανάγκη επιτάχυνσης των αντιδράσεων με θέρμανση Η ανάγκη ελέγχου της δραστικότητας μέσω ψύξης Οι ενεργειακές απαιτήσεις των διαχωρισμών Μικροκύματα Υπέρηχοι Βελτιστοποίηση της αντίδρασης σημαίνει ελαχιστοποίηση των ενεργειακών απαιτήσεων Οι πρώτες ύλες πρέπει να είναι ανανεώσιμες Τι είναι οι ανανεώσιμες πρώτες ύλες και τι οι εξαντλούμενες Αειφορία Άμεσες περιβαλλοντικές επιπτώσεις Έμμεσες περιβαλλοντικές επιπτώσεις Τα περιορισμένα αποθέματα δημιουργούν οικονομικές πιέσεις Οι πολιτικές συνέπειες του πετρελαίου Ζητήματα σχετικά με τις βιολογικές πρώτες ύλες Η άσκοπη παραγωγοποίηση πρέπει κατά το δυνατόν να αποφεύγεται Η επικράτηση της πρακτικής αυτής στη χημεία 66

7 x ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ Καλυπτικές ή προστατευτικές ομάδες Δημιουργία αλάτων κ.λπ., για τη διευκόλυνση της διεργασίας Προσθήκη δραστικής ομάδας με μοναδικό στόχο την αντικατάστασή της Τα καταλυτικά αντιδραστήρια είναι ανώτερα από τα στοιχειομετρικά Τα χημικά προϊόντα πρέπει να σχεδιάζονται έτσι, ώστε στο τέλος της χρήσης τους να αποικοδομούνται προς αβλαβή προϊόντα Η σημερινή κατάσταση Ανθεκτικότητα στο περιβάλλον Οι αναλυτικές μεθοδολογίες χρειάζονται περαιτέρω ανάπτυξη στην κατεύθυνση της παρακολούθησης μιας διεργασίας σε πραγματικό χρόνο και του έγκαιρου ελέγχου πριν από τον σχηματισμό επικίνδυνων ουσιών Οι ουσίες που συμμετέχουν σε κάποια χημική διεργασία πρέπει να επιλέγονται έτσι, ώστε να ελαχιστοποιείται το ενδεχόμενο χημικών ατυχημάτων 75 5 Αξιολόγηση των επιπτώσεων της χημείας Πώς αξιολογεί ο χημικός τις επιπτώσεις ενός χημικού προϊόντος ή μιας χημικής διεργασίας στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον; Τοξικότητα για τον άνθρωπο Τοξικότητα για την άγρια ζωή Επιπτώσεις στο τοπικό περιβάλλον Παγκόσμιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις 85 6 Αξιολόγηση αρχικών υλικών και πρώτων υλών Προέλευση αρχικών υλικών/πρώτων υλών Ανανεώσιμοι ή εξαντλούμενοι φυσικοί πόροι 90

8 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ xi 6.3 Επικίνδυνες ή αβλαβείς πρώτες ύλες Πώς επηρεάζει η επιλογή της πρώτης ύλης την πορεία της διεργασίας 92 7 Αξιολόγηση διαφόρων τύπων χημικών αντιδράσεων Οι διάφοροι γενικοί τύποι χημικών μετασχηματισμών Αντιδράσεις αναδιάταξης Αντιδράσεις προσθήκης Αντιδράσεις υποκατάστασης Αντιδράσεις απόσπασης Περικυκλικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις Η εγγενής φύση των διαφόρων τύπων χημικών αντιδράσεων Χρειάζονται πράγματι οι αντιδράσεις πρόσθετες χημικές ουσίες; Παράγουν πάντοτε απόβλητα οι αντιδράσεις; Αξιολόγηση μεθόδων σχεδιασμού ασφαλέστερων χημικών ουσιών Ανάλυση του μηχανισμού δράσης Σχέσεις δομής-ενεργότητας Αποφυγή τοξικών λειτουργικών ομάδων Ελαχιστοποίηση της βιοδιαθεσιμότητας Ελαχιστοποίηση της χρήσης βοηθητικών ουσιών Παραδείγματα εφαρμογής της πράσινης χημείας Παραδείγματα πράσινων πρώτων υλών Πολυμερή από πολυσακχαρίτες Χημικά ευρείας χρήσης παραγόμενα από γλυκόζη Μετατροπή βιομάζας σε χημικά προϊόντα Παραδείγματα πράσινων αντιδράσεων Οικονομία ατόμου και ομογενής κατάλυση 128

9 xii ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ Σύνθεση αρωματικών αμινών χωρίς τη χρήση αλογονιδίων Μια πράσινη εναλλακτική πρόταση για τη σύνθεση Strecker Παραδείγματα πράσινων αντιδραστηρίων Σύνθεση ισοκυανικών ενώσεων χωρίς τη χρήση φωσγενίου Εκλεκτικές μεθυλιώσεις με τη χρήση ανθρακικού διμεθυλεστέρα Πολυμερισμός στερεάς φάσης άμορφων πολυμερών με τη χρήση διφαινυλοανθρακικών εστέρων Πράσινη οξειδωτική μετατροπή μεταλλικών συμπλόκων Αντιδραστήρας υγρής οξείδωσης Παραδείγματα πράσινων διαλυτών και συνθηκών αντίδρασης Υπερκρίσιμα ρευστά Αντιδράσεις σε υδατικές συνθήκες Ακινητοποιημένοι διαλύτες Αντιδράσεις με τη χρήση ακτινοβολίας Παραδείγματα πράσινων χημικών προϊόντων Σχεδιασμός εναλλακτικών νιτριλίων Το προϊόν Sea-Nine της εταιρείας Rohm and Haas Το εντομοκτόνο CONFIRM της εταιρείας Rohm and Haas Πολυασπαρτικά οξέα του Donlar Εμφανιστικά διαλύματα φωτογραφιών με σύμπλοκες ενώσεις της εταιρείας Polaroid Μελλοντικές τάσεις της πράσινης χημείας Οξειδωτικά αντιδραστήρια και καταλύτες Βιομιμητικά, πολυλειτουργικά αντιδραστήρια 157

10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ xiii 10.3 Συνδυαστική πράσινη χημεία Χημεία που προλαμβάνει μελλοντικά και λύνει τρέχοντα προβλήματα ρύπανσης Αντιδράσεις χωρίς διαλύτες Έμφαση στην ενέργεια Μη ομοιοπολική παραγωγοποίηση 160 Ασκήσεις 163 Αναφορές 169 Ευρετήριο 175

11

12 Η εντεινόμενη επιδείνωση της κατάστασης του παγκόσμιου περιβάλλοντος, οι αυξανόμενες ανησυχίες από τις επιπτώσεις των χημικών ουσιών στην ανθρώπινη υγεία, αλλά και οι απαιτήσεις της χημικής βιομηχανίας για αυξημένη ανταγωνιστικότητα υπό καθεστώς αυστηρών νομοθετικών ρυθμίσεων, έχουν οδηγήσει στην ανάγκη μεταβολής των παραγωγικών προτύπων και εφαρμογής των αρχών της πράσινης ή βιώσιμης ή αειφόρου χημείας. Σήμερα είναι πράγματι εντυπωσιακή, σε παγκόσμιο επίπεδο, η δραστηριότητα που αναπτύσσεται στα πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, αλλά και στον κλάδο της χημικής βιομηχανίας, προς την κατεύθυνση της πράσινης χημείας. Το βιβλίο των Paul Anastas και John Warner αποτελεί το πρώτο βιβλίο στον κόσμο με θέμα την πράσινη χημεία και ως εκ τούτου, σήμερα, 10 περίπου χρόνια μετά την πρώτη έκδοσή του, συγκαταλέγεται πλέον στα κλασικά του είδους. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν χιλιάδες αναφορές στο συγκεκριμένο εγχειρίδιο. Η απουσία από την ελληνική βιβλιογραφία ενός εγχειριδίου πράσινης χημείας, που δημιουργεί έλλειμμα γνώσεων και έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εκπαίδευση των νέων επιστημόνων, οδήγησε στην απόφαση να αποδόσουμε το περιεχόμεv Πρόλογος στην ελληνική έκδοση

13 xvi ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ νο του βιβλίου Green Chemistry: Theory and Practice στην ελληνική γλώσσα, ώστε να καλυφθεί το σχετικό βιβλιογραφικό κενό. Εκφράζουμε τις θερμότερες ευχαριστίες μας στους συγγραφείς Paul Anastas και John Warner, αλλά και στην Oxford University Press, που ανταποκρίθηκαν θετικά στο αίτημά μας για μεταφραστική απόδοση του βιβλίου, καθώς και στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης για το ενδιαφέρον και τη θέρμη που έδειξαν όσον αφορά την επιμέλεια της έκδοσής του. Με αίσθημα ικανοποίησης και ευθύνης παραδίδουμε το βιβλίο αυτό στην ελληνική επιστημονική κοινότητα, με την ελπίδα ότι θα αποτελέσει το έναυσμα για περαιτέρω ανάπτυξη της έρευνας και για την εφαρμογή των αρχών της πράσινης χημείας στην Ελλάδα. Αθήνα, Οκτώβριος 2006 Παναγιώτης Α. Σίσκος

14 Η πράσινη χημεία δεν είναι κάτι διαφορετικό από την παραδοσιακή χημεία, δεδομένου ότι χαρακτηρίζεται από την ίδια εφευρετικότητα και καινοτομική διάθεση που αποτελούσαν ανέκαθεν θεμελιώδεις αρχές της κλασικής χημείας. Η πράσινη χημεία υπηρετεί τις ίδιες αρχές, αλλά δίνει μεγαλύτερη έμφαση στους προβληματισμούς που έχουν συνδεθεί με τον σχεδιασμό των μεθόδων και εφαρμογών της χημείας στην ιστορική διαδρομή της. Οι εν λόγω προβληματισμοί, οι οποίοι περιγράφονται αναλυτικά στο βιβλίο μας, φανερώνουν τη δύναμη που κατέχει ο χημικός επιστήμονας όχι μόνο όσον αφορά τη χρήση νέων χημικών μεθόδων, αλλά και όσον αφορά την αποτροπή των επιπτώσεών τους καθ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής ενός χημικού προϊόντος, δηλαδή κατά την παραγωγή, τη χρήση, την καταστροφή του, αλλά και μετά από αυτήν. Ο χημικός μπορεί όχι μόνο να επινοεί τρόπους παρασκευής μιας χημικής ουσίας με επιθυμητές ιδιότητες κατά τη διάρκεια της χρήσιμης ζωής της, αλλά και να σχεδιάζει τα προϊόντα αποικοδόμησής της, όταν η χρήση της εν λόγω ουσίας έχει πια ολοκληρωθεί. Το βιβλίο αυτό δεν συνιστά κάποιου είδους ηθική αποτίμηση της χημείας. Ωστόσο, αποσαφηνίζει τις ηθικές δεσμεύσεις των χημικών, ως επιστημόνων, όταν αυτοί κάνουν τις επιv Πρόλογος στην αμερικανική έκδοση

15 xviii ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ λογές τους κατά τον σχεδιασμό μιας χημικής μεθοδολογίας. Η καθαυτό χημεία δεν είναι ούτε «καλή» ούτε «κακή», από ηθική άποψη δεν πρόκειται για τίποτα παραπάνω από φαινόμενα της φύσης που υπακούουν στους φυσικούς νόμους. Οι χημικοί, όμως, έχουν τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες ώστε, κατά την εφαρμογή της επιστήμης τους, να λαμβάνουν αποφάσεις οι οποίες είναι δυνατόν είτε να προσφέρουν τεράστια οφέλη στην κοινωνία είτε να προκαλέσουν βλάβες στην ανθρώπινη ζωή και σε άλλους ζώντες οργανισμούς. Επομένως, οι χημικοί φέρουν ευθύνη για τη φύση των αποφάσεων που λαμβάνουν. Έτσι, λοιπόν, αν και η επιστήμη της χημείας δεν μπορεί να είναι ούτε «αγαθή» ούτε «σατανική», διάφοροι αήθεις, αδαείς, ή ανεύθυνοι άνθρωποι διαμόρφωσαν με τις ενέργειές τους αρνητικό κλίμα στην κοινή γνώμη, γι αυτήν και τους λειτουργούς της. Στο πεδίο της πράσινης χημείας είναι απαραίτητο να διεξαχθεί βασική έρευνα. Η ανακάλυψη και ανάπτυξη θεμελιωδών χημικών μετασχηματισμών μη επιβλαβών για το περιβάλλον θα αποτελέσουν την κινητήρια δύναμη για την εξέλιξή της. Εφαρμογές τέτοιων ανακαλύψεων έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί, αλλά θα χρησιμοποιηθούν και στο μέλλον, τόσο για οικονομικούς όσο και για επιστημονικούς σκοπούς. Οι μεθοδολογίες αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν κάθε πτυχή της ζωής μας, όπως συνέβη με τόσες άλλες ανακαλύψεις της χημείας στο παρελθόν. Μια συνθετική μεθοδολογία μπορεί να οδηγήσει είτε σε κάποιο φαρμακευτικό προϊόν είτε σε μια χρωστική είτε σε ένα πρόσθετο διατροφής. Κατά συνέπεια, μπορεί να επηρεάσει θετικά μεγάλο αριθμό προϊόντων. Εκείνος που πραγματοποιεί όλες αυτές τις ανακαλύψεις είναι ο χημικός. Ο χημικός επινοεί τα εργαλεία, δηλ. τις συνθετικές μεθόδους, που χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη τη χημική βιομηχανία. Σε τελική ανάλυση, αυτός είναι και ο κατ εξοχήν υπεύθυνος για τη φύση των διαθέσιμων εργαλείων.

16 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ xix Ευτυχώς για την κοινωνία, οι χημικοί επιστήμονες έχουν την απαραίτητη κατάρτιση τόσο για τη λήψη αποφάσεων όσο και για την πραγματοποίηση ανακαλύψεων. Η πράσινη χημεία, άλλωστε, εκμεταλλεύεται τις ίδιες ακριβώς δεξιότητες που έχουν καλλιεργήσει οι χημικοί καθ όλη την ιστορία της επιστήμης τους. Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να προσφέρει τις βάσεις και το θεωρητικό πλαίσιο για την περαιτέρω ανάπτυξη της χημικής επιστήμης με τον πλέον δημιουργικό, καινοτόμο και υπεύθυνο τρόπο. Paul T. Anastas John C. Warner Βοστώνη, Δεκέμβριος 1997

17 1 Εισαγωγή 1.1 H θέση της χημείας στον κόσμο και το περιβάλλον Οι απόψεις για τη θέση της χημείας στoν σύγχρονo κόσμο διίστανται βαθιά, αλλά καμία δεν είναι καλά θεμελιωμένη. Από τη μια πλευρά, όσοι ασχολούνται με την επιστήμη και τη βιομηχανία της χημείας διατρανώνουν τα επιτεύγματά της. Από την άλλη, υπάρχει μεγάλος αριθμός ανθρώπων που αντιμετωπίζουν με φόβο τη χημεία και τα χημικά προϊόντα, αποφεύγοντας κατά το δυνατόν ό,τι έχει σχέση μαζί τους. Ωστόσο, καμία από τις παραπάνω απόψεις δεν στηρίζεται σε μια ολοκληρωμένη εικόνα της χημείας, που να περιλαμβάνει τον χαρακτηρισμό, την αλληλεπίδραση και τον μετασχηματισμό όλης της ύλης. Η αληθής φύση της χημικής επιστήμης, λοιπόν, είναι περίπλοκη και ευρεία, ακριβώς όπως και τα αποτελέσματά της. Η χημεία μας οδήγησε στην ιατρική επανάσταση του 20ού αιώνα, στη διάρκεια της οποίας φάρμακα όπως τα αντιβιοτικά χρησιμοποιήθηκαν για τη θεραπεία ασθενειών που ταλαιπωρούσαν την ανθρωπότητα εδώ και χιλιετίες. Αυτή η πρόοδος, που οφείλεται στη χημεία, είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί ο μέσος όρος της ανθρώπινης ζωής, και από 47 έτη που ήταν το 1900 να φθάσει τα 75 έτη κατά τη δεκαετία του Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, τα παγκόσμια αποθέματα τροφί-

18 2 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ μων παρουσίασαν εκρηκτική αύξηση, εξαιτίας της ανάπτυξης και της χρήσης χημικών ουσιών οι οποίες συνετέλεσαν στην προστασία των καλλιεργειών και αύξησαν τη γεωργική παραγωγή. Από κάθε άποψη και σε κάθε πεδίο της καθημερινής ζωής τις μεταφορές, τις επικοινωνίες, τον ρουχισμό, τη στέγαση κ.λπ. η χημεία συνέβαλε καθοριστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Ωστόσο, αυτά τα σχεδόν απίστευτα επιτεύγματα είχαν ένα βαρύ τίμημα, και συγκεκριμένα τις αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον από την παρασκευή, χρήση και διάθεση των συνθετικών χημικών ουσιών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες τηρείται αρχείο με την ονομασία Toxics Release Inventory (TRI), στο οποίο καταγράφεται η εκπομπή τοξικών χημικών ενώσεων στο περιβάλλον. Το TRI 2 άρχισε να τηρείται με βάση τη νομοθεσία για τον Σχεδιασμό Έκτακτης Ανάγκης και το Δικαίωμα της Κοινωνίας για Ενημέρωση (Emergency Planning and Community Right-to-Know Act) και καταγράφει την εκπομπή στο περιβάλλον χημικών ουσιών και ομάδων χημικών ενώσεων, ανά βιομηχανικό κλάδο και παραγωγική μονάδα. Αν και η συγκεκριμένη διαδικασία προσφέρει εξαιρετικά σημαντικά στοιχεία, άγνωστα πριν την έναρξη τήρησης του TRI το 1986, οι χημικές ουσίες τις οποίες καλύπτει αποτελούν μικρό μόνο τμήμα των περίπου ουσιών που κυκλοφορούν σήμερα στο εμπόριο. Επομένως, οι ποσότητες των χημικών ενώσεων που απελευθερώνονται στο περιβάλλον είναι πολύ μεγαλύτερες από όσες καταγράφονται. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του 1994, το έτος εκείνο απελευθερώθηκαν συνολικά στο περιβάλλον ένα δισεκατομμύριο χιλιόγραμμα από τουλάχιστον 300 επικίνδυνες ουσίες. Με αυτό τον ρυθμό, στο χρονικό διάστημα που χρειάζεται για να διαβάσετε μία σελίδα του βιβλίου μας, τουλάχιστον ένας τόνος επικίνδυνων βιομηχανικών αποβλήτων θα έχει μολύνει τον αέρα, το νερό και το έδαφος των ΗΠΑ. Η μεγαλύτε-

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 Εικόνα 1.1 Αναλογία επικίνδυνων αποβλήτων που απελευθερώνονται στο περιβάλλον από μείζονες βιομηχανικούς κλάδους 4. ρη επιβάρυνση του περιβάλλοντος με επικίνδυνα απόβλητα οφείλεται στη χημική βιομηχανία (Εικόνα 1.1). Από τους δέκα πρώτους βιομηχανικούς κλάδους σε εκπομπές ρύπων που καταγράφονται στο αρχείο TRI, η χημική βιομηχανία, συμπεριλαμβανομένης της μεταλλουργίας, απελευθερώνει στο περιβάλλον περισσότερα απόβλητα απ ό,τι οι άλλοι εννιά βιομηχανικοί κλάδοι μαζί. 1.2 Εξέλιξη του περιβαλλοντικού κινήματος Ενημέρωση του κοινού Το ζήτημα της «επίδρασης των χημικών ουσιών στο περιβάλλον» μόλις πρόσφατα αναγνωρίστηκε ως ουσιαστικό πρόβλημα και άρχισε να απασχολεί την κοινή γνώμη. Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο δεν υπήρχε σχεδόν κανένας περιβαλλοντικός κανονισμός που να καθορίζει τρό-

20 4 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ πους παρασκευής, χρήσης και διάθεσης των χημικών ουσιών. Μόνο στα τέλη της δεκαετίας του 1950 με αρχές της δεκαετίας του 1960 άρχισε να αναπτύσσεται κάποια ανησυχία για το ενδεχόμενο επιβλαβούς επίδρασης των χημικών ουσιών στην ανθρώπινη υγεία και στο περιβάλλον. Το 1962, η Rachel Carson έγραψε τη Σιωπηλή Άνοιξη, βιβλίο στο οποίο περιέγραφε λεπτομερώς τις επιδράσεις ορισμένων εντομοκτόνων στα αβγά διαφόρων πτηνών 3. Το βιβλίο τόνιζε ότι το DDT και άλλα εντομοκτόνα ήταν δυνατόν να επεκταθούν σε όλη την τροφική αλυσίδα, προκαλώντας απρόβλεπτες, ανεπανόρθωτες βλάβες. Η απρόσμενη επιβλαβής επίδραση των εν λόγω ουσιών ξεσήκωσε δημόσια κατακραυγή και έγινε αιτία να ρυθμιστούν νομοθετικά η παραγωγή και χρήση εντομοκτόνων στις ΗΠΑ. Το 1961, τρόμος κυρίευσε την Ευρώπη για μια ουσία που ονομαζόταν θαλιδομίδη, η οποία χορηγούνταν σε εγκύους για τη μείωση της ναυτίας και του εμετού, δηλαδή της λεγόμενης «πρωινής αδιαθεσίας». Η χρήση αυτού του φαρμάκου από εγκυμονούσες γυναίκες είχε ως αποτέλεσμα να γεννηθούν βρέφη με σημαντικές ανωμαλίες, συχνά με πλήρη απουσία ή έντονη δυσμορφία των άκρων. Περίπου παιδιά γεννήθηκαν με τέτοια προβλήματα σε όλο τον κόσμο, εκ των οποίων στη Γερμανία. (Αμφιβολίες όσον αφορά την ασφάλεια του εν λόγω φαρμάκου εμπόδισαν την κυκλοφορία του στις Ηνωμένες Πολιτείες.) Η τραγωδία αυτή οδήγησε στη θέσπιση αυστηρών κανονισμών όσον αφορά τον έλεγχο των νέων φαρμάκων για κινδύνους τερατογενέσεων. Τα «παιδιά της θαλιδομίδης», όπως ενίοτε αποκαλούνται, έγιναν αιτία να δημιουργηθεί ισχυρό αίσθημα φόβου στο ευρύ κοινό για τις επιπτώσεις των συνθετικών χημικών ουσιών, ιδιαίτερα για τις απρόβλεπτες επιπτώσεις τους στους ανθρώπους. Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις, το ευρύ κοινό γνώριζε καλά ότι οι συγκεκριμένες ουσίες (DDT και θαλιδομίδη)

21 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 είχαν σχεδιαστεί από επιστήμονες, δηλαδή από ανθρώπους για τους οποίους πεποίθηση της κοινής γνώμης ήταν ότι γνώριζαν πολύ περισσότερα από την ίδια για τις χημικές ουσίες που παράγονται βιομηχανικά. Παρά την εμπιστοσύνη που είχε δείξει το κοινό στην επιστημονική κοινότητα για τις καινοτομίες που αυτή προσέφερε στην κοινωνία, άρχισε να συνειδητοποιεί ότι η χρήση των χημικών ουσιών μπορούσε να έχει αναπάντεχες καταστροφικές συνέπειες. Δεν ήταν ξεκάθαρο για το ευρύ κοινό εάν υπήρχε κάποιος που θα μπορούσε να θέσει υπό έλεγχο τις επιπτώσεις αυτών των ουσιών. Μοιραία, λοιπόν, ανατέθηκε στην κυβέρνηση ο έλεγχος αυτός, που είχε ως κυριότερο όπλο τη θέσπιση ρυθμιστικών κανονισμών. Στις δεκαετίες του 1960, του 1970 και του 1980, που ακολούθησαν, κυριάρχησε η εξής αλληλουχία συμβάντων: Προέκυπτε ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα, λόγω της απροσδόκητης δράσης των χημικών ουσιών πέραν του πεδίου που αρχικά προβλεπόταν. Ακολουθούσε γενικευμένη δημόσια κατακραυγή. Τέλος, θεσπίζονταν οι κατάλληλοι νόμοι και περιοριστικές διατάξεις για τον έλεγχο των χημικών ουσιών που απελευθερώνονταν στο περιβάλλον. Η Times Beach (πληθυσμός απογραφή 1983) είναι μια μικρή πόλη στην Πολιτεία Missouri των ΗΠΑ, 40 χλμ. νοτιοδυτικά του Saint Louis. Τη δεκαετία του 1920 αποτελούσε θέρετρο για την εργατική τάξη του Saint Louis. Σύντομα εξελίχθηκε σε περιοχή μόνιμης εγκατάστασης, με μικρές κατοικίες και πάρκα για τροχόσπιτα. Το 1982, το έδαφος κατά μήκος των δρόμων της Times Beach βρέθηκε ότι περιείχε την τοξική χημική ουσία διοξίνη. [Η πόλη ήταν μία από τις τουλάχιστον 26 ενδεχομένως περισσότερες και από 100 θέσεις της Πολιτείας που μάλλον ρυπάνθηκαν πριν από μία δεκαετία, όταν οι δρόμοι είχαν ψεκαστεί με πετρελαϊκά απόβλητα που περιείχαν διοξίνη. Τα επίπεδα διοξίνης στο έδαφος των θέσεων αυτών κυμαινόταν από περίπου 300 έως 740 ppb

22 6 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ (parts per billion). Σημειωτέον ότι το ομοσπονδιακό Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών (Center for Disease Control, CDC) των ΗΠΑ θεωρεί εδάφη με συγκέντρωση διοξίνης άνω του 1 ppb ως επισφαλή για μακροχρόνια επαφή με τον άνθρωπο.] Τα προβλήματα των κατοίκων της Times Beach επιδεινώθηκαν από μια πλημμύρα, στα τέλη του 1982, η οποία ανάγκασε 700 οικογένειες περίπου να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι παρότρυναν τους κατοίκους να μην καθαρίσουν τη γεμάτη ρύπους λάσπη και τα «μπάζα» που είχε φέρει μέσα στα σπίτια τους η πλημμύρα. Η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση τους διέθεσε προσωρινή στέγη και, στο πλαίσιο μιας πρωτοφανούς απόφασης, αγόρασε ολόκληρη την πόλη, ξοδεύοντας 33 εκατομμύρια δολάρια από το ειδικό αποθεματικό για την εκκαθάριση τοξικών αποβλήτων. Την ίδια περίπου χρονική περίοδο, εκτός από το συμβάν στην Times Beach, συνέβησαν και άλλες περιβαλλοντικές καταστροφές. Μία από αυτές που τράβηξαν την προσοχή της κοινής γνώμης ήταν η περίπτωση του Love Canal. Τα καταστροφικά γεγονότα της περιοχής Love Canal, κοντά στους καταρράκτες του Νιαγάρα, στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης (ΗΠΑ), ήταν αποτέλεσμα μακροχρόνιας ρύπανσης. Από τη δεκαετία του 1930 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950, μια βιομηχανία χημικών και πλαστικών υλών χρησιμοποιούσε την κοίτη ενός παλιού ρέματος ως θέση απόρριψης χημικών αποβλήτων. Το 1953, η τοποθεσία παραχωρήθηκε στην πόλη Niagara Falls και εκεί οικοδομήθηκαν ένα καινούργιο σχολείο και μια ολόκληρη συνοικία. Το 1971, οι χημικές ουσίες που είχαν απορριφθεί εκεί πριν από χρόνια άρχισαν να διαρρέουν από το αργιλώδες κάλυμμα το οποίο στεγανοποιούσε τον χώρο απόρριψης. Η περιοχή ρυπάνθηκε από τουλάχιστον 82 χημικές ουσίες, μεταξύ των οποίων και κάποιες ύποπτες για καρκινογενέσεις, όπως βενζόλιο, ορισμένους χλωριωμένους υδρογονάνθρακες και διοξίνη. Οι συ-

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 νέπειες στην υγεία του τοπικού πληθυσμού, που συνδέθηκαν με τη συγκεκριμένη διαρροή, αφορούσαν υψηλά ποσοστά αποβολών και νεογέννητων με γενετικές ανωμαλίες, αυξημένα κρούσματα καρκίνου του ήπατος και υψηλή συχνότητα εκδήλωσης στα παιδιά μιας νευρολογικής πάθησης συνοδευόμενης από επιληπτικές κρίσεις. Η περιοχή θεωρήθηκε επισήμως ως πληγείσα από φυσική καταστροφή. Οι πολιτειακές αρχές δαπάνησαν 10 εκατομμύρια δολάρια για την αγορά ορισμένων κατοικιών και άλλα 10 εκατομμύρια σε μια προσπάθεια τερματισμού της διαρροής. Περίπου οικογένειες χρειάστηκε να μετακομίσουν. Μέχρι το 1990, ορισμένα τμήματα της συνοικίας είχαν καθαριστεί σε ικανοποιητικό βαθμό, ώστε να επιτραπεί εκεί η πώληση ακινήτων. Τα δύο αυτά περιστατικά, η Times Beach και το Love Canal, προκάλεσαν μεγάλη ανησυχία στην κοινή γνώμη, γεγονός που ώθησε το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών στη λήψη νομοθετικών μέτρων για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων προβλημάτων, που βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Το αμερικανικό Κογκρέσο, λοιπόν, θέσπισε τον Νόμο για την Αποκατάσταση των Ρυπασμένων Εδαφών, που έγινε γνωστός ως «Superfund», ο οποίος καθιστούσε υποχρεωτικό τον καθαρισμό των θέσεων απόρριψης τοξικών αποβλήτων σε όλη την επικράτεια των ΗΠΑ. Οι περιβαλλοντικές καταστροφές συχνά οδηγούν στη θέσπιση νέων νόμων ειδικού χαρακτήρα. Επί παραδείγματι, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο ποταμός Cuyahoga του Οχάιο (ΗΠΑ) είχε υποστεί τόσο σοβαρή ρύπανση ώστε ανεφλέγη. Η θέα ενός μεγάλου ποταμού τυλιγμένου στις φλόγες, εξαιτίας της χημικής ρύπανσης, επέβαλε τη λήψη νομοθετικών μέτρων για τον έλεγχο της καθαρότητας των υδάτινων πόρων. Οι εικόνες από το «νέφος» του Λος Άντζελες ή του Πίτσμπουργκ στα νυχτερινά δελτία ειδήσεων, τη δεκαετία του 1960 και του 1970, οδήγησαν στη θεσμοθέτηση πληθώ-

24 8 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ρας νόμων για την προστασία της ατμόσφαιρας στις αστικές περιοχές, όπως ήταν o Νόμος περί Καθαρού Αέρα (Clean Air Act). Τη δεκαετία του 1980, όταν με τη χρήση δορυφορικών φωτογραφιών και την εργασία των βραβευμένων με Nobel χημικών Rowland και Molina επιβεβαιώθηκε η καταστροφική επίδραση των χλωροφθορανθράκων (CFC) στη στρατοσφαιρική στιβάδα του όζοντος, υιοθετήθηκε τελικά το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, που υποδείκνυε τη σταδιακή κατάργηση της χρήσης των CFC. Συμφορές όπως το τραγικό περιστατικό στο Bhopal της Ινδίας, όπου εκατοντάδες άνθρωποι πέθαναν εξαιτίας ενός ατυχήματος σε μονάδα της εταιρείας Union Carbide, που παρήγε τον εξαιρετικά τοξικό ισοκυανικό μεθυλεστέρα, οδήγησαν στη νομοθεσία του 1986 για τον Σχεδιασμό Έκτακτης Ανάγκης και το Δικαίωμα της Κοινωνίας για Ενημέρωση (Emergency Planning and Community Right-to-Know Act). Όλα τα παραπάνω αποτελούν παραδείγματα απρόσμενων συμβάντων τα οποία συνδέονται με χημικές ουσίες και είχαν τραγική κατάληξη. Κάθε τραγικό περιστατικό οδήγησε σε κοινωνική κατακραυγή και αυτή, με τη σειρά της, σε νομοθετικά μέτρα ελέγχου της παρασκευής, της χρήσης και της τελικής διάθεσης των χημικών ουσιών. Ωστόσο, θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς ποια ήταν η σκοπιμότητα αυτών των νέων νόμων ελέγχου των χημικών ουσιών και εάν τελικά αυτός είναι ο μόνος ή ο αποτελεσματικότερος τρόπος προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος «Λύση για τη ρύπανση είναι η αραίωση» Πριν την έλευση των νομοθετικών μέτρων ελέγχου της απελευθέρωσης χημικών ουσιών στο περιβάλλον και της έκθεσης των ανθρώπων σε αυτές, ήταν σύνηθες να καταλήγουν οι συγκεκριμένες ουσίες απευθείας στον αέρα, στο νερό, ή

25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ στο έδαφος. Την εποχή εκείνη ήταν διαδεδομένη η άποψη ότι αρκεί η μείωση της συγκέντρωσης μιας χημικής ουσίας σε δεδομένο μέσο για να αμβλυνθεί η όποια ανεπιθύμητη επίδρασή της. Αυτή η πρακτική, αλλά και η σχετική νοοτροπία, συνοψίζεται στη φράση: «Λύση για τη ρύπανση είναι η αραίωση» (dilution is the solution to pollution). Όσο παράλογο κι αν φαίνεται σήμερα κάτι τέτοιο, η συγκεκριμένη άποψη είχε τότε υιοθετηθεί, δεδομένου ότι έννοιες όπως η χρόνια τοξικότητα, η βιοσυσσώρευση, ακόμα και η καρκινογένεση δεν ήταν τόσο σαφείς όσο στις μέρες μας Κατεργασία και περιορισμός των αποβλήτων μέσω μέτρων εποπτείας και ελέγχου Η καλύτερη επίγνωση των τελικών επιπτώσεων της τοξικότητας και της επίδρασής της στο περιβάλλον άρχισε να επηρεάζει τους νόμους που αφορούσαν την προστασία του περιβάλλοντος, επιβάλλοντας τον αυστηρό έλεγχο των ποσοτήτων μιας χημικής ουσίας που μπορούσαν να απελευθερωθούν σε κάθε δεδομένο μέσο. Σε αυτή την πρώτη προσέγγιση της μεθόδου «εποπτείας και ελέγχου» μέσω περιβαλλοντικών κανονισμών, συχνά καθορίζονται αποδεκτά πρότυπα ή επίπεδα για τις συγκεντρώσεις των ουσιών: π.χ. ενδεικτικά επίπεδα μέγιστης συγκέντρωσης. Με αυτό τον τρόπο ορίζεται π.χ. το μέγιστο επιτρεπτό επίπεδο συγκέντρωσης μιας χημικής ουσίας στο νερό που δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στους ανθρώπους και στο περιβάλλον. Μια από τις μεγαλύτερες αδυναμίες αυτής της προσέγγισης είναι ότι, συνήθως, δεν συνυπολογίζει τις συνεργιστικές επιδράσεις των άλλων χημικών ουσιών που υπάρχουν στο νερό, μαζί με την υπό έλεγχο ουσία. Επί παραδείγματι, μια τέτοια ουσία μπορεί να απαντά σε συγκεντρώσεις χαμηλότερες από τις προβλεπόμενες, αλλά να είναι δηλητηριώδης όταν

26 10 ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ συνυπάρχει στο νερό με μια δεύτερη, μη ελεγχόμενη χημική ουσία, δεδομένου επιπέδου συγκέντρωσης. Στην περίπτωση αυτή, η προστασία του κοινού θεωρείται ανεπαρκής και η έκθεση του στις εν λόγω ουσίες είναι επιβλαβής. Η αδυναμία επαρκούς πρόβλεψης των συνεργιστικών επιδράσεων χαρακτηρίζει πολλούς σύγχρονους περιβαλλοντικούς κανονισμούς και δεν αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα της προσέγγισης που εξετάζουμε. Με την εξέλιξη των περιβαλλοντικών κανονισμών άρχισε να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση είτε στην κατεργασία των αποβλήτων πριν την απελευθέρωσή τους είτε στον περιορισμό τους αμέσως μετά, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Μέσω της χρήσης μεθόδων κατεργασίας, που ποικίλλουν από την εξουδετέρωση των οξέων ώς τις συσκευές καθαρισμού καπνοδόχων και την αποτέφρωση, οι περιβαλλοντικοί κανονισμοί απαιτούσαν τον μετασχηματισμό των αποβλήτων σε μορφές λιγότερο επιβλαβείς, ώστε να ελαχιστοποιούνται οι ενδεχόμενες επιπτώσεις τους Πρόληψη της ρύπανσης Το 1990 υπερψηφίστηκε από το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών ο Νόμος για την Πρόληψη της Ρύπανσης (Pollution Prevention Act, PPA) 5. Ο νόμος αυτός ήταν απότοκος της παραδοσιακής προσέγγισης «εποπτείας και ελέγχου» των αποβλήτων μέσω κατεργασίας και περιορισμού τους. Ο PPA διαμόρφωσε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ μια εθνική περιβαλλοντική πολιτική, σύμφωνα με την οποία πρωταρχική επιλογή οφείλει να είναι η αποτροπή της δημιουργίας αποβλήτων. Η ρύπανση είναι κάτι που μπορεί να αποφευχθεί με τη χρήση σειράς μεθόδων και τεχνικών. Έτσι, αποφεύγεται η ανάγκη για περαιτέρω κατεργασία ή έλεγχο των χημικών ουσιών (Εικόνα 1.2).

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ή «Η ένδοξη τριακονταετία»

ή «Η ένδοξη τριακονταετία» Δρ. Χάλαρης Μιχάλης Πρότυπο μη βιώσιμης ανάπτυξης : «Η συντηρητική επιλογή» Τριακονταετία 1946-19751975 «Η χρυσή περίοδος της οικονομικής ανάπτυξης» ή «Η ένδοξη τριακονταετία» Βελτίωση οικονομικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ

Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης: οδηγία IPPCΗ Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει τις υποχρεώσεις που πρέπει να τηρούνται στο πλαίσιο βιομηχανικών και γεωργικών δραστηριοτήτων υψηλού δυναμικού ρύπανσης,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ες πράσινο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C www.c3.teiwm.gr 14/12/20112011

ες πράσινο ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C www.c3.teiwm.gr 14/12/20112011 Εργαλεία και μεθοδολογίυ σχεδιασμού συσκευασιών ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr 1 Αειφορία Περιεχόμενα Εργαλεία πράσινου σχεδιασμού Αξιολόγηση κύκλου

Διαβάστε περισσότερα

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής

Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Διαμόρφωση Βιομηχανικού Οικοσυστήματος Περιβαλλοντικής Πολιτικής Ολοκλήρωση ροών μάζας και ενέργειας σε βιομηχανικό σύμπλεγμα Βασικά στοιχεία διαμόρφωσης περιβαλλοντικής πολιτικής Παραδείγματα βιομηχανικής

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Κείμενο θέσεων και πολιτικής του Ομίλου ΤΙΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Κατά τα τελευταία 100 χρόνια η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κυρίως λόγω της χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΣΕ ΚΤΙΡΙΑ Η GREEN EVOLUTION Α.Ε. δραστηριοποιείται στους τοµείς του Περιβάλλοντος, της Ενέργειας και της Οικονοµίας Άνθρακα. Προσφέρει ολοκληρωµένες εξειδικευµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Εισηγήτρια: Κατερίνα Γρυμπογιάννη, Επικεφαλής Επιθεωρήτρια της TUV Rheinland Α.Ε. 1 13/7/2012 ΗΜΕΡΙΔΑ: ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Εφαρμογή Συστημάτων Διαχείρισης Ποιότητας στις υπηρεσίες Υγείας: Προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την βελτίωση των παρεχομένων υπηρεσιών. (ISO 9001 ISO 22000 ISO 14001 ISO 27001 ISO 50001 OHSAS 18001) Σχετικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 22/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η εκδήλωση που διοργάνωσε το Περιφερειακό Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας της Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών

Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών IP/04/84 Βρυξέλλες, 22 Ιανουάριος 2004 Ατµοσφαιρική ρύπανση: η Επιτροπή αναλαµβάνει περαιτέρω νοµική δράση κατά 9 κρατών µελών Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναλαµβάνει ευρέως φάσµατος νοµική δράση µε στόχο να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ URL: www.enveng.uowm.gr Ο Ρόλος του Μηχανικού Περιβάλλοντος Η αποκατάσταση, η προστασία, η διαχείριση του περιβάλλοντος με

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις από τον οικιακό χώρο

Οι περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις από τον οικιακό χώρο Οι περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις από τον οικιακό χώρο Κ. Αμπελιώτης, Λέκτορας Τμ. Οικιακής Οικονομίας και Οικολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι επιβαρύνσεις συνοπτικά Κατανάλωση φυσικών πόρων Ρύπανση Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni 1. ΣΓΕ 11: Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Παραγωγή αλάτων Ni προς χρήση στην παραγωγή καταλυτών Συστηματικός τίτλος βασισμένος στην περιγραφή χρήσης ΤΧ: TX 9: Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική ευθύνη. Μονόδρομος ανάπτυξης

Περιβαλλοντική ευθύνη. Μονόδρομος ανάπτυξης Περιβαλλοντική ευθύνη Μονόδρομος ανάπτυξης 1 Οι βασικοί λόγοι -1 Αιτία ανησυχίας Οικολογικό αποτύπωμα Κλιματική αλλαγή 2 Αιτία ανησυχίας Κάθε εβδομάδα νέα στοιχεία έρχονται στο φως, που συνδέουν χημικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ TEE TKM ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΜΙΚΡΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑ ΣΤ ΚΥΚΛΟΣ2005 ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Ν. Μαραγκός Μηχανολόγος Mηχ. Msc ΚΙΛΚΙΣ 2005 ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΑΤΥΧΗΜΑ ΒΑΣΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Στόχος Βασικές έννοιες για την ποιότητα και τα συστήματα ποιότητας Έννοια της ποιότητας και των συστημάτων ποιότητας Τεκμηρίωση ενός

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη»

«Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη» «Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη» ρ. Παναγιώτης Παπαϊωάννου Εργαστήριο Συγκοινωνιακής Τεχνικής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 ««««««««««««2009 Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ 2004/0036(COD) 11.1.2005 ***I ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την πρόταση οδηγίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.10.2014 COM(2014) 632 final ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Έκθεση σχετικά με τη διαθεσιμότητα στοιχείων-κουμπιών χωρίς υδράργυρο για

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης

Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Ο ρόλος των ΤΠΕ στη δόμηση της Κοινωνίας της Γνώσης Η ένταξη των ΤΠΕ στα πλαίσια των στόχων της εκπαίδευσης για το 2010 Αναπτυξιακή Στρατηγική για την Εκπαίδευση 2007-2013 Ευρωπαϊκές πολιτικές H Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Eμπορικη oνομασία Ισχύει και για τους ακόλουθους αριθμούς υλικών: : 914925; 505533;

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες χρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ

Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ Πράσινο Εστιατόριο είναι εκείνη η επιχείρηση εστίασης που σταδιακά μειώνει το ανθρακικό της αποτύπωμα βάσει ενός βιώσιμου σχεδίου εξέλιξης και στη συνέχεια,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Η Στρατηγική της Περιφέρειας Πελοποννήσου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στοχεύει αφενός στην υλοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2014 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με σκοπό την επίτευξη των στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη)

514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) 514 Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης ΤΕΙ Δυτ. Μακεδονίας (Κοζάνη) Το Τμήμα Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης του ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας συστάθηκε στα πλαίσια της Ενέργειας "Διεύρυνση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης" του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 07/02/2013 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ

Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Πόσο μας απειλούν τα ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ Λίμνες και ποτάμια της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σε κοκτέιλ φυτοφαρμάκων. Τοξικές ουσίες εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα και δυστυχώς σε βαθμό που δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 3 ης ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ (ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ) Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΜΗΜΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

επικινδυνότητας των γεωργικών φαρμάκων Tο νέο νομοθετικό πλαίσιο

επικινδυνότητας των γεωργικών φαρμάκων Tο νέο νομοθετικό πλαίσιο ΜΠΕΝΑΚΕΙΟ ΦΥΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΠΔΔ Ο έλεγχος και η αξιολόγηση της επικινδυνότητας των γεωργικών φαρμάκων Tο νέο νομοθετικό πλαίσιο Δρ Κυριακή Μαχαίρα, e mail: k.machera@bpi.gr Ιστορική αναδρομή:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ!

ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΣΕΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΝΑ ΜΑΣ ΕΠΙΒΡΑΒΕΥΕΙ... ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΟΥΜΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΝΕΡΟ ΜΗ ΧΑΝΕΙΣ ΑΛΛΟ ΧΡΟΝΟ! ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ: Η ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΑΞΙΑ ΠΟΥ ΜΟΙΡΑΖΕΤΑΙ - Μια εταιρία δεν μπορεί να θεωρείται «πράσινη» αν δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) No. 1907/2006 (REACH)

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) No. 1907/2006 (REACH) Έκδοση: 2 Ημερομηνία Τροποποίησης: 18.09.2012 Ημερομηνία εκτύπωσης: 18.09.2012 Σελίδα: 1 1. ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ/ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ/ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ταυτοποίηση του προϊόντος Εμπορικό Όνομα: Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη»

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ. «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΕΕ «ΟΡΥΚΤΟΣ ΠΛΟΥΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ» ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εξορυκτική ή βιομηχανία και βώ βιώσιμη ανάπτυξη» Η σημασία του εξορυκτικού κλάδου για την ελληνική οικονομία Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Περιβαλλοντική ρβ Ευθύνη και Ασφαλιστική Αγορά Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας 30 Ιουνίου 2010 / Αθήνα Μαρία Φαράντου Νομικός Σύμβουλος Ε.Α.Ε.Ε. Ε Ε Οδηγία 2004/35/ΕΚ & Π.Δ. 148/2009 ΕΝΩΣΗ «Σκοπός»: η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

Εκδήλωση για την παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος 5 Ιουνίου 2015

Εκδήλωση για την παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος 5 Ιουνίου 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΧΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ENEΡΓΕΙΑΚΩΝ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Εκδήλωση για την παγκόσμια ημέρα περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων»

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» «Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» (ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : GROWER 0-0-27 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers)

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers) 1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exangers) Οι εναλλάκτες θερµότητας είναι συσκευές µε τις οποίες επιτυγχάνεται η µεταφορά ενέργειας από ένα ρευστό υψηλής θερµοκρασίας σε ένα άλλο ρευστό χαµηλότερης θερµοκρασίας.

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Θα κατατάξουμε τις Θεματικές Ενότητες που απαρτίζουν μια Βιώσιμη κοινότητα σε τέσσερες Πυλώνες Βιωσιμότητας. Ο λόγος είναι αφ ενός μεν η διευκόλυνση στη κατηγοροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΗΠΟΥΡΓΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΜΗΜΑ Γ2 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΤΟΛΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2011-2012 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχουν περάσει περίπου 15 χρόνια από τη δημιουργία γενετικά τροποποιημένων

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

«Οι συνέπειες από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη στην Ελληνική Βιομηχανία»

«Οι συνέπειες από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη στην Ελληνική Βιομηχανία» «Οι συνέπειες από την εφαρμογή της νομοθεσίας για την Περιβαλλοντική Ευθύνη στην Ελληνική Βιομηχανία» Γιώργος Δ. Κωνσταντινόπουλος Δικηγόρος παρ Αρείω Πάγω Ειδικός Εμπειρογνώμονας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα