Τουρισμός υγείας και ταξίδι υγείας. Κοινωνιολογική προσέγγιση και εννοιολογική διασαφήνιση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τουρισμός υγείας και ταξίδι υγείας. Κοινωνιολογική προσέγγιση και εννοιολογική διασαφήνιση"

Transcript

1 Τουρισμός υγείας και ταξίδι υγείας. Κοινωνιολογική προσέγγιση και εννοιολογική διασαφήνιση Πολυξένη Μοίρα 1, Δημήτριος Μυλωνόπουλος 2 (1) Καθηγήτρια Τ.Ε.Ι. Πειραιά, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων / Κατεύθυνση Διοίκηση Τουριστικών Επιχειρήσεων και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας, (2) Καθηγητής, Τ.Ε.Ι. Πειραιά, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων / Κατεύθυνση Διοίκηση Τουριστικών Επιχειρήσεων και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο τουρισμός είναι ένα κοινωνικοοικονομικό φαινόμενο με σημαντικές επιδράσεις στη ζωή του ανθρώπου και στις εθνικές οικονομίες των κρατών. Το ταξίδι, δηλαδή η μετακίνηση του ανθρώπου από τον τόπο της μόνιμης κατοικίας του σε άλλο τόπο, αποτελεί το βασικό στοιχείο του τουρισμού. Παράλληλα βασικό συστατικό του αποτελεί το κίνητρο των διακοπών και της αναψυχής, θεμελιώδες δικαίωμα όλων των ανθρώπων. Η ευρύτατη έννοια του τουρισμού επιτρέπει τον προσδιορισμό, ως τουρισμού, ποικίλων μετακινήσεων, όπως για επαγγελματικούς λόγους, για συμμετοχή σε συνέδρια, για εκπαίδευση κ.λπ. Σ αυτό το ευρύ πλαίσιο εντάσσεται και το ταξίδι για λόγους υγείας, αποκαλούμενος «ιατρικός τουρισμός». Στη μελέτη αυτή επιδιώκεται, η ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, σχετικά με τη χρήση του όρου ιατρικός τουρισμός και συναφών εννοιών που χρησιμοποιούνται ευρύτατα από τους δρώντες τόσο στο χώρο του τουρισμού, όσο και στο χώρο της υγείας. Διαπιστώνεται ότι ο όρος ιατρικός τουρισμός, αν και χρησιμοποιείται ευρέως δεν είναι δόκιμος. Ως προς το περιεχόμενό του, επικρατεί έντονη σύγχυση λόγω της αντίφασης που εμπεριέχουν οι όροι τουρισμός και νοσηλεία, που είναι βασικό στοιχείο του ιατρικού τουρισμού. Προτείνεται η διάκριση των μετακινήσεων των ατόμων ανάλογα με το κυρίαρχο κίνητρο σε α) τουρισμό υγείας, όπου το κυρίαρχο κίνητρο της μετακίνησης είναι οι διακοπές αναψυχή, με υποστηρικτική υπηρεσία τη λήψη κάποιας ιατρικής φροντίδας και σε β) ταξίδια υγείας, όπου το κυρίαρχο κίνητρο είναι η αποκατάσταση της υγείας. Λέξεις Κλειδιά: ιατρικός τουρισμός, τουρισμός υγείας, ιαματικός τουρισμός, ταξίδια υγείας 1. Εισαγωγή Ο άνθρωπος ταξίδευε, για αναζήτηση θεραπείας, σε μακρυνές αποστάσεις επί αιώνες. Στην αρχαία Ελλάδα είχαν δημιουργηθεί τα «Ασκληπιεία» δηλαδή ιερά και τόποι λατρείας του ήρωα, ιατρού και θεραπευτή θεού Ασκληπιού. Στην πραγματικότητα ήταν τα ιατρικά κέντρα, όχι μόνο του ελληνικού χώρου αλλά και όλου του δυτικού πολιτισμού και πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στην ευρύτερη περιφέρεια για πολλούς αιώνες, από την εποχή περίπου του Τρωικού πολέμου μέχρι τον 6ο αιώνα μ.χ., εποχή της πλήρους επικράτησης του χριστιανισμού (Χατζηκοκόλη- Συράκου, 2001). Έτσι, θα μπορούσε να λεχθεί ότι το ταξίδι σε αναζήτηση της θεραπείας ανάγεται στην αρχαία Ελλάδα. Οι προσκυνητές ταξίδευαν από όλες τις περιοχές της Ελλάδας 11

2 αλλά και από το μεσογειακό χώρο στα Ασκληπιεία και κυρίως προς στην Επίδαυρο, όπου βρισκόταν το μεγαλύτερο και σημαντικότερο Ασκληπιείο 1. Επίσης, οι αρχαίοι Έλληνες ταξίδευαν σε μεγάλες αποστάσεις για να αναζητήσουν θεραπεία ή να βρουν ανακούφιση σε ιαματικά λουτρά (Reisman, 2010:1). Υποστηρίζεται μάλιστα (Jenner & Smith, 2000) ότι η επίσκεψη σε ιαματικές πηγές αποτελεί μια από τις παλαιότερες μορφές τουρισμού. Από το π.χ. οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τα λουτρά για την υγιεινή και ευεξία του σώματος και την ανακούφιση από την κούραση (ΕΟΤ, 1966:5). Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι, ο θεμελιωτής της ιατρικής επιστήμης, ο Ιπποκράτης ( π.χ.) έκανε σημαντικές παρατηρήσεις για τα ιαματικά νερά 2 και καθόρισε τις δράσεις τους στο ανθρώπινο σώμα και τις παθήσεις για τις οποίες ενδείκνυται η χρήση τους. Στη Ρωμαϊκή περίοδο, τα ιαματικά λουτρά προσήλκυαν μεγάλο αριθμό ατόμων που προσδοκούσαν ανακούφιση ή θεραπεία. Ο ρωμαίος Κορνήλιος Σύλλας επισκέφθηκε το 83 π.χ., τα λουτρά της Αιδηψού. Ο Σύλλας στη συνέχεια έκτισε και το πρώτο λιθόσκτιστο οίκημα των λουτρών (Θέρμαι Σύλλα). Στη ρωμαϊκή εποχή πασίγνωστα ήταν τα λουτρά των Θερμοπυλών και της Σκοτούσας στη Θεσσαλία (ΕΟΤ. 1966:7). Στην περίοδο του Βυζαντίου, επί αυτοκράτορα Τραϊανού, υπήρξε ανάλογο ενδιαφέρον για τα ιαματικά λουτρά. Στo 18 και 19 ο αιώνα, οι εύποροι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί συνέρρεαν για θεραπεία στις ιαματικές πηγές και στα σανατόρια ή σε απομακρυσμένα μέρη που θεωρούνταν κατάλληλα με το καλό τους κλίμα για θεραπεία από ασθένειες όπως η φυματίωση, η αρθρίτιδα, η βρογχίτιδα ή ασθένειες του ήπατος. Για την ανακούφιση των συμπτωμάτων της φυματίωσης οι γιατροί, πρότειναν τη διαμονή σε ευνοϊκά κλίματα, όπως τα παράλια της Ελλάδας, της Ιταλίας, της Αλεξάνδρειας (Μπουζιά και Χριστοπούλου-Αλετρά, 2006:352). Επίσης το 19 ο αι. στην Ευρώπη τα μέλη της αναδυόμενης μεσαίας τάξης ταξίδευαν σε πόλεις με ιαματικές πηγές, που όπως πίστευαν βελτίωναν την υγεία τους (Lunt et. Al, 2011:6). Κατά τη διάρκεια του 20 ου αι. οι εύποροι από μη αναπτυγμένες περιοχές του κόσμου συνέρρεαν σε ανεπτυγμένες χώρες για την πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας παροχές υγείας. Χάρη στη δημοτικότητα των ιαματικών λουτρών, πολλές περιοχές αναπτύχθηκαν ως τουριστικοί 1 Το Ασκληπιείο της Επιδαύρου ήταν το πιο ξακουστό από όλα τα Ασκληπιεία της αρχαίας Ελλάδας, λόγω των πολλών και σοβαρών περιπτώσεων ασθενών που θεραπεύονταν. Σ' αυτό έφταναν από όλη την Ελλάδα, αλλά και από τη λεκάνη της Μεσογείου άρρωστοι, ικέτες της θείας ευσπλαχνίας. Η έκτασή του ήταν πολύ μεγάλη και διάθετε ξενώνες, γυμναστήριο, στάδιο και το γνωστο Θέατρο, για την ψυχαγωγία των ανθρώπων. Μεγάλη σημασία στη θεραπεία των ασθενών φαίνεται ότι είχε και το εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον. Το ήρεμο φυσικό περιβάλλον, η πλούσια βλάστηση, η μεγάλη ηλιοφάνεια, ο καθαρός αέρας και οι άφθονες πηγές της περιοχής ασκούσαν εξαιρετικά θετική επίδραση, ιδιαίτερα στους ασθενείς με ψυχικές ασθένειες, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της υγείας τους (Μαρκέτος, 1997; Μαρκέτος, 2001). Η θεραπεία επιτυγχανόταν με δύο τρόπους: α) με την ψυχολογική ενδυνάμωση του ασθενούς και τόνωση της πίστης του για τις θεραπευτικές ικανότητες του θεού (υποβολή, θαύμα) και β) με την εφαρμογή φαρμακευτικής αγωγής και υγιεινής ζωής στον πάσχοντα (θεραπεία, άσκηση). Συνήθως και οι δύο μέθοδοι εφαρμόζονταν σε συνδυασμό και αλληλοσυμπληρώνονταν. Από το πλήθος των Ασκληπιείων, στα οποία συνέρρεαν προσκυνητές και άρρωστοι από ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, πιο γνωστά ήταν α) το Ασκληπιείο της Τρίκκης που από πολλούς θεωρείται ότι ήταν το αρχαιότερο και επιφανέστερο, β) το Ασκληπιείο της Επιδαύρου από το οποίο προήλθαν τα σημαντικότερα Ασκληπιεία, γ) το Ασκληπιείο της Κω, δ) το Ασκληπιείο της Περγάμου. βλ. Μαρκέτος, Σπ. (1997). «Aσκληπιός και Yγεία. H ασκληπική ιατρική και το θεραπευτικό έργο που επετελείτο στα Aσκληπιεία» (Καθημερινή, 1997:4). 2 στο έργο του «Περί αέρων,τόπων, υδάτων» αναφέρεται λεπτομερώς στη διαδικασία της λουτροθεραπείας. (Αδάμ- Βελένη, 2001:6). (2), 9,

3 προορισμοί, όπως στο Ηνωμένο Βασίλειο το Βath, το Brighton, το Harrogate ως τουριστικοί προορισμοί (Jenner and Smith, 2000). 2. Ταξίδι και υγεία Ο τουρισμός είναι μια οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα «ουσιώδης για τη ζωή των λαών λόγω των έμμεσων επιδράσεών της στους τομείς της κοινωνίας, του πολιτισμού, της εκπαίδευσης και της οικονομίας αλλά και των διεθνών σχέσεων» (WTO, 1980). Λόγω της σημασίας του τουρισμού ως φαινομένου με σημαντικές επιδράσεις στην οικονομική και κοινωνική ζωή κατέστη αναγκαία η συλλογή στοιχείων για την έρευνα και την κατανόησή του. Επίσης, κατέστη αναγκαίος ο προσδιορισμός του. Αυτό ήταν αναγκαίο ιδίως για στατιστικούς λόγους. Έτσι, ο τουρισμός προσδιορίζεται με όρους που αφορούν είτε τις δραστηριότητες των τουριστών/επισκεπτών είτε τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων προσφοράς τουριστικών υπηρεσιών, δηλ. με όρους προσφοράς ή ζήτησης (WTO, 1992:10). Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού το 1991 κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου για τις στατιστικές στα ταξίδια και στον Τουρισμό που πραγματοποιήθηκε στην Οττάβα του Καναδά, έκανε αποδεκτή την πλευρά της «ζήτησης» για ταξίδια και προσδιόρισε τον τουρισμό ως «τις δραστηριότητες των ατόμων που ταξιδεύουν προς κάποιο προορισμό εκτός του τόπου μόνιμης κατοικίας τους και μένουν σ αυτόν όχι περισσότερο από ένα έτος για αναψυχή, επαγγελματικούς ή άλλους λόγους (»WTO, 1992:10). Έτσι, το ταξίδι, δηλαδή η μετακίνηση του ανθρώπου από τον τόπο της μόνιμης κατοικίας του σε άλλο τόπο, αποτελεί το βασικό στοιχείο του τουρισμού. Σύμφωνα με τον ορισμό αυτό η έννοια του τουρισμού, καθίσταται ευρεία διότι σ αυτήν συμπεριελήφθησαν πολλές άλλες δραστηριότητες, πέρα από τη στενή έννοια των διακοπών και της αναψυχής. Η ευρύτατη αυτή έννοια του τουρισμού επιτρέπει τον προσδιορισμό, ως τουρισμού, ποικίλων και συχνά αμφιλεγόμενων, από επιστημονική άποψη, μορφών όπως είναι ο συνεδριακός τουρισμός, ο τουρισμός εκθέσεων κ.λπ. Σ αυτό το ευρύ πλαίσιο μορφών τουρισμού εντάσσεται και ο αποκαλούμενος «ιατρικός τουρισμός». Σύμφωνα με ακαδημαϊκούς και ερευνητές ο «ιατρικός τουρισμός» και ο «τουρισμός υγείας» αποτελεί ένα από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς του ακαδημαϊκού ερευνητικού ενδιαφέροντος και παρά τις αντιφάσεις ο όρος χρησιμοποιείται ευρύτατα (Horowitz, Rosensweig, & Jones, 2007; de Arellano, 2007; Burkett, 2007; Leahy, 2008; Whittaker, 2008; Heung, Kucukusta, & Song, 2010; Hopkins et al., 2010; Kangas, 2010; Karuppan and Karuppan, 2010; Morgan, 2010; Underwood and Makadon, 2010). 3. Ιατρικός τουρισμός Ο όρος «ιατρικός τουρισμός» ήταν πριν από μερικά χρόνια άγνωστος. Εμφανίζεται ως όρος τον 20 ο αιώνα, με την αύξηση των ατόμων που μετακινούνται εκτός εθνικών συνόρων σε αναζήτηση θεραπείας που δεν είναι δυνατόν να τους παρασχεθεί, για διάφορους λόγους, στον τόπο κατοικίας τους. Παράλληλα καταγράφεται αύξηση του αριθμού των χωρών που προβάλλονται στην διεθνή αγορά ως προορισμοί ιατρικού τουρισμού. Επίσης, έχει δημιουργηθεί πληθώρα επιχειρήσεων που λειτουργούν ως πράκτορες ιατρικού τουρισμού, ενώ παρουσιάζονται αριθμητικά στοιχεία που εμφανίζουν μεγάλη ανοδική τάση της κίνησης, τα οποία προέρχονται ιδιαίτερα από τους επαγγελματικούς φορείς και τις χώρες προορισμού (Connell, 2011). Παρ όλα αυτά, δεν υπάρχουν επίσημα στατιστικά στοιχεία που να καταγράφουν τις μετακινήσεις με σκοπό την υγεία, ενώ υπάρχει μια τάση υπερδιόγκωσης και 13

4 συχνά δημοσιογραφικής υπερβολής (Connell, 2012:2). Ο όρος ιατρικός τουρισμός, παρά την διαδεδομένη χρήση του, ιδιαίτερα στο χώρο της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, που ενισχύεται από δημοσιογραφικές έρευνες, παραμένει παράδοξος. Δεν έχουν διασαφηνιστεί βασικά ερωτήματα όπως για παράδειγμα ποια είναι τα χαρακτηριστικά στοιχεία του ιατρικού τουρισμού που τον διαχωρίζουν από τις άλλες μορφές τουρισμού, και που δεν έρχονται σε αντίθεση με αυτή καθεαυτή την έννοια του τουρισμού, ποιοι μπορούν να χαρακτηριστούν ως ιατρικοί τουρίστες, με ποια κριτήρια οι τουρίστες διαφοροποιούνται από τους ασθενείς, με ποια κριτήρια υπολογίζεται ο ακριβής αριθμός τους κ.λπ. Ο όρος «ιατρικός τουρισμός» χαρακτηρίζεται από σαφή αντίφαση, η οποία μάλιστα είναι εγγενής, καθώς τουρισμός και νοσηλεία είναι έννοιες που δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Ο τουρισμός προϋποθέτει, κατά κανόνα, διαμονή σε τουριστικό κατάλυμα και η νοσηλεία (θεραπεία ή επέμβαση) παρέχεται, κατά κανόνα, σε νοσηλευτικό ίδρυμα. Πρόκειται για δύο διαφορετικές δραστηριότητες της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου, οι οποίες όχι μόνο δεν συμβιβάζονται αλλά συγκρούονται διότι ο τουρισμός προϋποθέτει καλή σωματική και ψυχική υγεία του ανθρώπου, η έλλειψη των οποίων οδηγεί αναγκαστικά τον άνθρωπο στο νοσηλευτικό ίδρυμα για τη λήψη ιατρικής περίθαλψης. Ο τουρισμός ως δραστηριότητα της ζωής του ανθρώπου προϋποθέτει ορισμένα στοιχεία που δεν περιλαμβάνονται στη νοσηλεία. Για παράδειγμα είναι α) οικειοθελής δραστηριότητα, β) δραστηριότητα αναψυχής, γ) προϋποθέτει ελεύθερο χρόνο και μη ύπαρξη υποχρεώσεων και εξωτερικών περιορισμών και δ) το κυρίαρχο κίνητρο είναι η ανάπαυση, η αναψυχή. Η δραστηριότητα αυτή φαίνεται να έρχεται σε άμεση αντίθεση με την ιατρική περίθαλψη και τη νοσηλεία σε νοσοκομείο. Και τούτο διότι η νοσηλεία περιλαμβάνει στοιχεία όπως: α) είναι κατά κανόνα 3 αναγκαστική δραστηριότητα, β) δεν είναι δραστηριότητα αναψυχής, γ) δεν έχει ως προϋπόθεση τον ελεύθερο χρόνο (στις περισσότερες περιπτώσεις επιβάλλει την εύρεση χρόνου, σε βάρος κάθε άλλης δρασττηριότητας), δ) το κυρίαρχο κίνητρο είναι η υγεία και όχι η ανάπαυση/αναψυχή και η απόλαυση. Ενώ λοιπόν ο τουρισμός συνδέεται με την ελεύθερη επιλογή, την ευχαρίστηση, την απόλαυση, η νοσηλεία αποτελεί καταναγκασμό και προϋποθέτει περιορισμούς και δυστυχία. Ο Ross (2001) ορθά επεσήμανε ότι «... η καρέκλα του οδοντιάτρου και η μυρωδιά αντισηπτικού της αίθουσας αναμονής ενός νοσοκομείου, είναι συνώνυμη με τον πόνο και την αίσθηση της απελπισίας. Απλώς δεν εναρμονίζονται με τα ταξίδια και τις διακοπές». Ο Whittaker (2008:271) θεωρεί τον όρο «ιατρικός τουρισμός» ως ψευδεπίγραφο, που μεταφέρει εκδηλώσεις απόλαυσης που δεν συνδέονται πάντοτε με το ταξίδι και με θολά όρια ανάμεσα στον ασθενή και στον τουρίστα για αναψυχή. Η ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών και των υπηρεσιών, υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (Smith, 2004, Smith et al,. 2009) επιτάχυνε την ελευθέρωση του εμπορίου στον τομέα των υπηρεσιών υγείας, όπως και τις εξελίξεις όσον αφορά τη χρήση των περιφερειακών και διμερών εμπορικών συμφωνιών. Η υγειονομική περίθαλψη είναι κατά κύριο λόγο μια βιομηχανία παροχής υπηρεσιών, αυτό έχει καταστήσει τις υπηρεσίες υγείας τα πλέον εμπορεύσιμα παγκόσμια αγαθά. Ένα σημαντικό νέο 3 εκτός ορισμένων περιπτώσεων π.χ. πλαστικής χειρουργικής που πραγματοποιείται για λόγους αισθητικής π.χ. πλαστική προσώπου, στήθους, λιποαναρρόφηση κ.λπ. οπότε η είσοδος στο νοσοκομείο είναι οικειοθελής. Στην περίπτωση αυτή γίνεται αναφορά σε πλαστική χειρουργική επιλογής (elective surgery/cosmetic surgery) και διακρίνεται από την πλαστική χειρουργική αποκατάστασης ή επανορθωτική χειρουργική (reconstructive surgery) που αφορά την αποκατάσταση του ατόμου π.χ. από ένα έγκαυμα, ή ένα σοβαρό τραύμα. (2), 9,

5 στοιχείο του εμπορίου αυτού είχε ως συνέπεια την μετακίνηση των ασθενών από τα εθνικά σύνορα με την επιδίωξη της ιατρικής και της υγειονομικής περίθαλψης σε άλλο κράτος, ένα φαινόμενο που ονομάζεται «ιατρικός τουρισμός». Η κατανάλωση υπηρεσιών υγείας σε άλλο κράτος από αυτό της μόνιμης κατοικίας δεν είναι νέο φαινόμενο. Όπως προαναφέρθηκε και στον παρελθόν καταγράφονταν ταξίδια για λόγους υγείας. Εν τούτοις, οι αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη σε σχέση με το ταξίδι για λόγους υγείας είναι ποσοτικά και ποιοτικά διαφορετικές από τις προηγούμενες μορφές του ταξιδιού που αφορούν την υγεία. Οι βασικές διαφορές είναι η αντιστροφή αυτής της ροής από τις αναπτυγμένες προς τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες, καταγράφονται περισσότερα περιφερειακά κινήματα, και παράλληλα αναδύεται μια νέα «διεθνής αγορά» για τους ασθενείς. Ασφαλώς και τα άτομα που μετακινούνται για ιατρικούς λόγους καταναλώνουν τουριστικές υπηρεσίες, όπως κατάλυμα, μεταφορές, επισιτισμό. Είναι όμως το ταξίδι με σκοπό την θεραπεία, τουρισμός; Ερώτημα που τίθεται εύλογα καθώς όπως προαναφέρθηκε στην μετακίνηση αυτή κατά κανόνα δεν υπάρχουν ορισμένα από τα βασικά στοιχεία του τουρισμούαναψυχής 4. Ο εννοιολογικός προσδιορισμός των εννοιών Από τη μελέτη της υπάρχουσας βιβλιογραφίας παρατηρείται μια σύγχυση όσον αφορά τη χρήση διάφορων όρων όπως «τουρισμός υγείας», «ιατρικός τουρισμός», «τουρισμός spa», «θερμαλισμός», «ιαματικός τουρισμός», «τουρισμός ευεξίας» κ.λπ. Επίσης, καταγράφεται μεγάλη σύγχυση όσον αφορά τον τρόπο χρήσης των όρων τουρισμός spa, ιαματικός τουρισμός (Gonza'lez και Brea, 2005; Mak et al, 2009), οι ορισμοί των οποίων αλληλεπικαλύπτονται συχνά με τις έννοιες του τουρισμού ευεξίας, και του τουρισμού υγείας (Ivanisevic, 1999; Kusen, 2002; Mair, 2005; Chen et al, 2008; Erfurt-Cooper και Cooper, 2009; Vasileiou & Tsartas, 2009:136; Smith και Puczko L, 2009; Konu et al, 2010; Rodrigues et al., 2010). Η χρήση των όρων αποκτά διαφορετικό εννοιολογικό περιεχόμενο ανάλογα με το επιστημονικό πεδίο του χρήστη του όρου δηλ. αν προέρχεται από τον ακαδημαϊκό χώρο (χώρο ιατρικής, μάρκετινγκ, κοινωνιολογίας, νομικής κ.λπ.) ή τον επαγγελματικό χώρο (τουριστικός τομέας, τομέας παροχής υπηρεσιών υγείας) Ο όρος «τουρισμός υγείας» πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 1973 από την Ένωση Τουριστικών Οργανισμών (Νational Union of Tourist Organizations (IUTO), τον πρόδρομο του ΠΟΤ (United Nations World Tourism Organization) και αναφέρεται ως «η παροχή των υπηρεσιών υγείας που χρησιμοποιεί τους φυσικούς πόρους μιας χώρας, ιδίως το μεταλλικό νερό και το κλίμα» (IUTO, 1973:7). Κατά τη δεκαετία του 1980, ο Van Sliepen (Hall, 1992:151) θεώρησε ότι ο «τουρισμός υγείας» (health tourism) χαρακτηρίζεται από τη διαμονή σε τόπο εκτός της μόνιμης κατοικίας. με πρωταρχικό κίνητρο την υγεία και την πραγματοποίηση σε περιβάλλον διακοπών. Ο Sliepen διέκρινε πέντε στοιχεία που χαρακτηρίζουν την αγορά του τουρισμού υγείας, τα οποία αντιπροσωπεύουν αντίστοιχα εξειδικευμένα τμήματα αγοραστών (Hall, 1992:151): 1. Δραστηριότητες που σχετίζονται με τον ήλιο και την αναψυχή. 2. Ενασχόληση με υγιεινές δραστηριότητες χωρίς όμως η υγεία να αποτελεί το πρωταρχικό κίνητρο (τουρισμός περιπέτειας, ή δραστηριότητες αθλητικού τουρισμού, όπως π.χ. ποδηλασία, πεζοπορία, γκολφ). 3. Πρωταρχικό κίνητρο του ταξιδιού αποτελούν λόγοι υγείας (π.χ. κρουαζιέρα ή ταξίδι σε μέρος με διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες). 15

6 4. Δραστηριότητες που σχετίζονται με θέματα υγείας, όπως σάουνα, μασάζ κ.α., σε κέντρα τουρισμού υγείας. 5. Παροχή ιατρικής φροντίδας Οι Goodrich και Goodrich (1987:217) και Goodrich (1993, 1994) προσδιόρισαν τον τουρισμό υγείας χρησιμοποιώντας στενότερο ορισμό, ως: «η προσπάθεια μιας τουριστικής μονάδας (π.χ. ενός ξενοδοχείου) ή ενός προορισμού (π.χ. Baden-Βaden, Ελβετία) να προσελκύσουν τουρίστες, με την σκόπιμη προώθηση, εκτός από τις συνήθεις τουριστικές εγκαταστάσεις, των υπηρεσιών και των εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης». Το 1989 ο Goeldner σε μία ανασκόπηση της βιβλιογραφίας του τουρισμού υγείας, ορίζει ως τουρισμό υγείας την παραμονή μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας, που πραγματοποιείται σε ένα τουριστικό θέρετρο, με σημαντικότερο κίνητρο την υγεία. (Goeldner, 1989:7). Ο Goeldner αναγνώρισε πέντε συστατικά στοιχεία της τουριστικής αγοράς υγείας, κάθε ένα από τα οποία προσδιορίζει συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς, ανάλογα με τις κατηγορίες τουρισμού και υγείας που συνδέονται με αυτό: 1. ήλιος και δραστηριότητες αναψυχής (τουρισμός αναψυχής). 2. συμμετοχή σε δραστηριότητες υγείας, αλλά η υγεία δεν είναι το κεντρικό / και κυρίαρχο κίνητρο (υπαίθρια αναψυχή, τουρισμός περιπέτειας, αθλητικός τουρισμός, τουρισμός ευεξίας). 3. κυρίαρχο κίνητρο για το ταξίδι είναι η υγεία (π.χ. κρουαζιέρα στη θάλασσα ή ταξίδια σε περιοχή με διαφορετικό κλίμα) (τουρισμός υγείας και τουρισμός ευεξίας). 4. ταξίδι για σάουνα, μασάζ και άλλες δραστηριότητες υγείας (τουρισμός για spa και τουρισμός ευεξίας). 5. ιατρική περίθαλψη (ιατρικός τουρισμός και οδοντιατρικός τουρισμός). Ο Theobolt (1998) προσέθεσε στον ορισμό ένα χρονικό όριο και θεώρησε ως τουρισμό υγείας το ταξίδι κάθε ατόμου που αναζητά υπηρεσίες υγείας μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας του για μια χρονική περίδο μεγαλύτερη των 24 ωρών. Επίσης, η Ross (2001) προσδιόρισε τον τουρισμό υγείας ως ταξίδι ανθρώπων που ταξιδεύουν από το μέρος μόνιμης κατοικίας τους σε άλλο τόπο με σκοπό την υγειονομική περίθαλψη. Δεν λείπουν βέβαια και οι ευρύτατοι ορισμοί όπως ότι «ο τουρισμός υγείας είναι κάθε μορφής ταξίδι που κάνει το άτομο ή ένα μέλος της οικογενείας του περισσότερο υγιές» (Tabacchi, In Ross, 2001). Ασφαλώς η αποδοχή αυτού του ορισμού σημαίνει ότι κάθε μορφή τουρισμού, εφόσον κίνητρο είναι η ανάπαυση, η αναψυχή, η ευεξία, εντάσσεται στην έννοια του τουρισμού υγείας. Ο Hall (2003), στην προσπάθειά του να δώσει έναν ορισμό, σύμφωνα με τους επίσημους ορισμούς του τουρισμού, πρότεινε ότι ο τουρισμός για την υγεία ορίζεται ως εξής: «ένα εμπορικό φαινόμενο της βιομηχανικής κοινωνίας η οποία περιλαμβάνει ένα άτομο που ταξιδεύει και διανυκτερεύει μακριά από το κανονικό περιβάλλον του με σκοπό τη διατήρηση ή τη βελτίωση της υγείας, καθώς και την προμήθεια και την προώθηση των εγκαταστάσεων και των προορισμών που παρέχουν τέτοιες παροχές (Hall, 2003:274)». Ο Cohen (2006:25), προέβη σε μια ταξινόμηση όσον αφορά τη ζήτηση στον τομέα των υπηρεσιών υγείας. Σύμφωνα με αυτή, όσον αφορά την τουριστική αγορά της υγείας, οι τουρίστες ή οι επισκέπτες/ταξιδιώτες μπορούν να χωριστούν σε πέντε βασικές κατηγορίες, δηλαδή: (2), 9,

7 Κανονικοί τουρίστες. Θεωρούνται αυτοί που δεν επωφελούνται από τυχόν ιατρικές υπηρεσίες ή θεραπείες κατά τη διάρκεια των διακοπών τους στον προορισμό. Αντίθετα περνούν τις διακοπές τους στη θάλασσα, στον ήλιο και στην παραλία. Οι τουρίστες που λαμβάνουν ιατρική περίθαλψη κατά τη διάρκεια των διακοπών. Οι τουρίστες που λαμβάνουν ιατρική περίθαλψη ή θεραπεία κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους λόγω ξαφνικής ασθένειας ή ατυχήματος. Αυτοί οι τουρίστες περιλαμβάνονται στην κατηγορία των ασθενών έκτακτης ανάγκης. Οι τουρίστες με σκοπό τόσο το ταξίδι όσο και τη θεραπεία. Οι τουρίστες αυτοί δεν πηγαίνουν στο χώρα ή την περιοχή που ταξιδεύουν μόνο για ιατρικούς λόγους. Ωστόσο, οι δυνατότητες θεραπείας είναι ένας λόγος της προτίμησης για την περιοχή που ταξιδεύουν. Δηλαδή πρόκειται για τουρίστες που συνδυάζουν τις υπηρεσίες υγείας με τις διακοπές. Τουρίστες-ασθενείς. Οι τουρίστες πηγαίνουν κατ 'ουσίαν, σε μια περιοχή για θεραπευτικούς σκοπούς αλλά κατά τη διάρκεια ή μετά τη θεραπεία (την περίοδο της ανάρρωσης), ταξιδεύουν στην περιοχή. Κανονικοί ασθενείς. Αυτή η ομάδα είναι κυρίως ιατρικοί τουρίστες και ο μόνος λόγος που ταξιδεύουν σε μια περιοχή είναι να κάνουν θεραπεία ή μια χειρουργική επέμβαση και δεν έχουν ως σκοπό το ταξίδι αναψυχής. Οι Carrera και Bridges (2006:447), προσδιορίζουν τον τουρισμό υγείας, ως το οργανωμένο ταξίδι έξω από το τοπικό περιβάλλον ενός ατόμου με σκοπό τη διατήρηση, τη βελτίωση ή την αποκατάσταση της ευημερίας του ατόμου τόσο στο μυαλό όσο και στο σώμα. Ο ορισμός αυτός περιλαμβάνει τον ιατρικό τουρισμό που οριοθετείται στο οργανωμένο ταξίδι εκτός φυσικά δικαιοδοσίας του εθνικού συστήματος υγείας ενός ατόμου για τη βελτίωση ή την αποκατάσταση της υγείας του ατόμου μέσω της ιατρικής παρέμβασης. O Κωνσταντινίδης (χ.χ.) θεωρεί ότι ο τουρισμός υγείας είναι μια ανεστραμμένη ομπρέλα που περιλαμβάνει 8 διαφορετικές κατηγορίες: α) ιατρικό τουρισμό, β) οδοντιατρικό τουρισμό 4, γ) spa και θαλασσοθεραπεία), δ) τουρισμό ευεξίας και φυσικής κατάστασης, ε) αθλητικό τουρισμό (μέσα στο πλαίσιο της υγείας και όχι για θεατές), στ) γευσιγνωστικό τουρισμό (Τουρισμός Μαγειρικής Τέχνης και Επιστήμης στο πλαίσιο της Υγείας), ζ) Προσβάσιμο Τουρισμό και Τουρισμό Υποβοηθούμενης Διαβίωσης. Ο όρος εμφανίζεται με αρκετές αντιθέσεις καθώς ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι και το ιατρικό προσωπικό και οι γιατροί που ταξιδεύουν από τον τόπο που ζουν με σκοπό να παρέχουν ιατρική περίθαλψη καλύπτοναι από την έννοια του «ιατρικού τουρισμού». Στον ορισμό αυτό περιλαμβάνονται οι γιατροί που παρέχουν διασυνοριακές υπηρεσίες και υπάρχουν αρκετοί που θεωρούν ότι οι υγειονομικές υπηρεσίες που προσφέρουν, αποτελούν «ιατρικό τουρισμό» (Srivastava (2006:44). Σύμφωνα με το «Εγχειρίδιο για τις στατιστικές του διεθνούς εμπορίου στον τομέα των υπηρεσιών», τα ταξίδια για την υγεία προσδιορίζονται ως «τα αγαθά και οι υπηρεσίες που απαιτούνται από τους ταξιδιώτες που μεταβαίνουν στο εξωτερικό για ιατρικούς λόγους (OECD, 2011)». 4 Εννοούνται τα ταξίδια με σκοπό την πραγματοποίηση οδοντιατρικών εργασιών. (Turner, 2008). Τα ταξίδια αυτά είναι αποτέλεσμα ποικίλλων κοινωνικο-οικονομικών παραγόντων, π.χ. το μεγάλο κόστος στην χώρα προορισμού, η αδυναμία πρόσβασης σε οδοντιατρικές υπηρεσίες, κ.λπ. Συνήθως, οι μετακινούμενοι επισκέπτονται γειτονική χώρα που προσφέρει φθηνές υπηρεσίες, διασχίζοντας τα σύνορα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Έλληνες, από τη Β. Ελλάδα που πραγματοποιούν επισκέψεις σε οδοντιάτρους στη Βουλγαρία. 17

8 Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ (Lunt, et al. 2011) ως «ιατρικός τουρισμός» χαρακτηρίζεται η μετακίνηση/το ταξίδι των καταναλωτών μέσω διεθνών συνόρων με την πρόθεση να λάβουν κάποια μορφή ιατρικής θεραπείας. Αυτή η θεραπεία μπορεί να καλύπτει το πλήρες φάσμα των ιατρικών υπηρεσιών, αλλά συνήθως περιλαμβάνει οδοντιατρική περίθαλψη, πλαστική χειρουργική, χειρουργική επέμβαση, και θεραπεία γονιμότητας. Ο προσδιορισμός του ορίου του τι είναι η υγεία και τι θεωρείται ως ιατρικός τουρισμός για τους σκοπούς των εμπορικών λογαριασμών δεν είναι απλή. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, μέσα σε αυτό το φάσμα των θεραπειών, δεν θα πρέπει να συμπεριληφθούν όλες οι επεμβάσεις και θεραπείες που αφορούν στο εμπόριο της υγείας 5 (OECD, 2010:30-31, In Lunt, et. Al 2011:7) π.χ. η αισθητική χειρουργική επέμβαση για αισθητικούς και όχι για επανορθωτικούς λόγους θα μπορούσε να θεωρηθεί έξω από τα όρια της υγείας Επίσης, σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας Υγείας (Pakes, 2008), ο ιατρικός τουρισμός αναφέρατι σε δύο παραμέτρους. Η πρώτη αναφέρεται σε ιατρούς, ή εκπαιδευόμενους ιατρούς που ταξιδεύουν από περισσότερο σε λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες με σκοπό να παράσχουν ιατρική βοήθεια σε ασθενείς. Η δεύτερη παράμετρος αναφέρεται σε ασθενείς, κατά κανόνα από αναπτυγμένες χώρες, που ταξιδεύουν σε λιγότερο αναπτυγμένες χώρες αναζητώντας ιατρική βοήθεια ή για την πραγματοποίηση ιατρικών επεμβάσεων (στις οποίες συμπεριλαβάνονται και οι μεταμοσχεύσεις νεφρού) οι οποίες δεν είναι διαθέσιμες ή είναι παράνομες στο τόπο προέλευσης/κατοικίας τους. Μάλιστα, επεξηγείται ότι συχνά οι εκπαιδευόμενοι συνδυάζουν την παροχή υπηρεσιών με πολιτιστικές δραστηριότητες ή δραστηριότητες αναψυχής. Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (2012:2), ο όρος «ιατρικός τουρισμός» δηλώνει δύο κατηγορίες επισκεπτών. Η πρώτη κατηγορία αφορά «στη διαχείριση ιατρικών αναγκών για επισκέπτες, οι οποίοι βρίσκονται σε ξένη χώρα για διακοπές ή για επαγγελματικούς λόγους ή για προσωρινή εγκατάσταση». Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται υγειονομικά περιστατικά (π.χ. ένα καρδιακό επεισόδιο) ή τακτικές υγειονομικές ανάγκες όσον αφορά χρόνια νοσήματα (π.χ. νεφροπαθείς, καρκινοπαθείς, καρδιοπαθείς, άτομα με αιματολογικά προβλήματα, άτομα τρίτης ηλικίας με ανάγκες για ιατρική ή φαρμακευτική παρακολούθηση). Η δεύτερη κατηγορία αφορά στον «ιατρικό τουρισμό επιλογής», περίπτωση κατά την οποία ο ασθενής ταξιδεύει με σκοπό να λάβει συγκεκριμένη ιατρική υπηρεσία (π.χ. πλαστική χειρουργική, οδοντιατρική, οφθαλμολογία, τεχνητή γονιμοποίηση, καρδιολογία/καρδιοχειρουργική, ορθοπεδική θεραπεία, θεραπεία καρκίνου, μεταμοσχεύσεις οργάνων). Στην περίπτωση αυτή, ο ασθενής παρακινείται τόσο από το κόστος, το χρόνο και την ποιότητα της προσφερόμενης υπηρεσίας, όσο και από την δυνατότητα να συνδυάσει ιατρική φροντίδα με ψυχαγωγία. Στις κατηγορίες αυτές δεν περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες spa, τα ιαματικά λουτρά, τα κέντρα αδυνατίσματος, που σύμφωνα με το ΙΚΠΙ εντάσσονται στον «τουρισμό υγείας» ή «ευεξίας». Επίσης, στην ακαδημαϊκή κοινότητα υπάρχει διαρκής διάλογος σχετικά με την πλέον κατάλληλη ορολογία που να περιγράφει την μετακίνηση ατόμων στο εξωτερικό με σκοπό τη θεραπεία. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι είναι ποικίλοι και συχνά προκαλούν ερωτηματικά, ή έντονες επιστημονικές διαμάχες π.χ. οι όροι «τουρισμός αναπαραγωγής» /reproductive tourism (ή «τουρισμός τεχνητής γονιμοποίησης) (Pennings, 2002; Matorras & Pennings, 2005; Storrow, 2005; Cohen, 2006; Inhorn & Patrizio 2009; McKelvey et al, 2009; Voigt και Laing, 2010; 5 π.χ. πλαστική προσώπου, προσθετική στήθους, λιποαναρρόφηση κ.λπ. (2), 9,

9 Bergmann, 2011); «τουρισμός άμβλωσης» (Nowicka, 1996; Gilmartin and White, 2011, In Hall:2011:7) ή «τουρισμός βλαστικών κυττάρων» που αναφέρεται σε θεραπείες με χρήση φαρμάκων από βλαστοκύτταρα, οι διαδικασίες των οποίων ρυθμίζονται αυστηρά με νόμους, καθώς θεωρούνται άκρως πειραματικές στη χώρα προέλευσης, (MacReady, 2009). Μάλιστα, συχνά έχει κατηγορηθεί και αμφισβητηθεί (Higginbotham, 2011) η υπερβολή της χρήσης του όρου τουρισμός καθώς γίνεται αναφορά σε «τουρισμό ευθανασίας» ή «τουρισμό αυτοκτονίας» (Langley, 2003;) ή «τουρισμό υποβοηθούμενης αυτοκτονίας» (Huxtable, 2009:328) όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την μετακίνηση ατόμων σε κάποια άλλη χώρα όπου αυτό επιτρέπεται, με σκοπό την ευθανασία-αυτοκτονία, καθώς το θεσμικό πλαίσιο της χώρας προέλευσης το απαγορεύει. Ο Cohen, G. αναφέρεται σε «τουρισμό καταστρατήγησης (ενν. των νόμων) (Cohen, 2012) εννοώντας ασθενείς που ταξιδεύουν στο εξωτερικό για την αναζήτηση νόμιμων υπηρεσιών υγείας που είναι όμως παράνομες στην χώρα τους. Από πολλούς ερευνητές αποφεύγεται η χρήση του όρου ιατρικός τουρισμός και των θεωρούμενων ως υποκατηγοριών όπως «τουρισμός τεχνητής γονιμοποίησης», «οδοντιατρικός τουρισμός», «πλαστικής χειρουργικής» κ.λπ. Αντίθετα καταγράφεται μια σειρά από ονοματολογίες που χρησιμοποιούνται στη βιβλιογραφία κυρίως των ιατρών και γενικά των φορέων και των υπηρεσιών υγείας, όπως «διεθνή ιατρικά ταξίδια (Huat, 2006; Fedorov et al., 2009; Cormany και Baloglu, 2010; Crozier και Baylis, 2010), αναζήτηση ιατρικής φροντίδας εκτός συνόρων (Jones και ο Keith, 2006), ιατρικοί πρόσφυγες (Milstein και Smith, 2006; Song, 2010), και ακόμη και προσκυνητές της βιοτεχνολογίας (Song, 2010), ή διακρατική υγειονομική περίθαλψη (Mainil, et al, 2010:37; Thomas, Αρκετοί σχολιαστές μάλιστα έχουν έντονα αντιταχθεί στη χρήση του όρου «ιατρικός τουρισμός» (Whittaker, 2008; Glynos et al., 2010; Kangas, 2010). H Γλυνού μάλιστα, αναφέρει ότι είναι περισσότερο δόκιμος ο όρος «κινητικότητα ασθενών» παρά ο όρος «ιατρικός τουρισμός» καθώς ο όρος αυτός υπονοεί ταξίδι αναψυχής και δεν αναφέρεται στην σοβαρότητα της κινητικότητας των περισσότερων ασθενών (Glinos, et. al. 2010:1146). Μάλιστα η Song (2010:386) θεωρεί ότι ο όρος υποκρύπτει μια ελαφρότητα και συχνά συνιστά ένα προβληματικό όρο για τους ασθενείς που συχνά αναγκάζονται να ταξιδέψουν σε άλλη χώρα αναζητώντας την ιατρική φροντίδα που χρειάζονται. Υπάρχει ελάχιστο κίνητρο (πρόθεση) για τουρισμό στην μετακίνηση για θεραπεία από κάποια ασθένεια και στην απόγνωση που συχνά συνεπάγεται, παρά το πιθανόν, όποιο θετικό αποτέλεσμα. Επίσης, από ερευνητές γίνεται η χρήση του όρου «διασυνοριακά ταξίδια αναπαραγωγής/τεχνητής γονιμοποίησης» και όχι «τουρισμός αναπαραγωγής/τεχνητής γονιμοποίησης» ή «τουρισμός υπογονιμότητας», για να περιγράψει την κίνηση των ασθενών για την πραγματοποίηση θεραπειών αναπαραγωγής/τεχνητής γονιμοποίησης (Pennings 2005). Και τούτο διότι υπάρχουν πολλές δυσκολίες προκειμένου να υπάρξει μια ουδέτερη ορολογία, καθώς παρατηρείται μεγάλη διαφοροποίηση στο είδος των ανθρώπων που πραγματοποιούν αυτό το είδος ταξιδιού. Η έκφραση «αναπαραγωγικός τουρισμός» εμπεριέχει συχνά νύξεις ηδονισμού που δεν συμβαδίζουν με το άγχος, την ελπίδα και τον πόνο που συνδέεται συχνά με αυτές τις θεραπείες. Ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι σε αντίθεση με κάποια άλλα ταξίδια για ιατρικούς λόγους, η θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης μπορεί να προσφέρεται ως ένας συνδυασμός της θεραπείας και του τουρισμού ανάμεσα στις ιατρικές επισκέψεις για θεραπεία. Και τούτο γιατί οι ταξιδεύοντες για αυτού του είδους τη θεραπεία είναι σε καλή κατάσταση υγείας, επομένως πριν από την επέμβαση είναι δυνατόν να είναι τουρίστες, σε καμία όμως περίπτωση μετά την επέμβαση (Whittaker, 2010:370). Σύμφωνα με τον Sethna (2012), η χρήση του όρου «τουρισμός άμβλωσης», που χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη μετακίνηση για 19

10 πραγματοποίηση άμβλωσης, η οποία απαγορεύεται στη χώρα προέλευσης, δείχνει έλλειψη ευαισθησίας καθώς χαρακτηρίζει τις γυναίκες που αποφασίζουν, για ποικίλους λόγους, να πραγματοποιήσουν μια επέμβαση άμβλωσης, ως επιπόλαιες και καιροσκόπους. Ειδικά με την αυξανόμενη τάση των ανθρώπων από τις ανεπτυγμένες χώρες να πραγματοποιήσουν ένα ιατρικό ταξίδι σε συνδυασμό με την επίσκεψη σε τουριστικά αξιοθέατα, ο ιατρικός τουρισμός έχει συχνά θεωρηθεί ως προσθήκη ιατρικών υπηρεσιών στον κοινό τουρισμό. Αντίθετα, στην βιβλιογραφία της ιατρικής και της υγείας, ο ιατρικός τουρισμός είναι συνήθως αντιληπτός ως πιο γενικός όρος που αναφέρεται απλά σε «ταξίδια στο εξωτερικό με σκοπό την αναζήτηση ιατρικής θεραπείας» (Balaban και Marano, 2010:E135), με ή χωρίς διακοπές ή την κατανάλωση των τουριστικών υπηρεσιών (Connell, 2006; Turner, 2007). Παρ όλες τις αμφισβητήσεις στην πραγματικότητα παρατηρείται η ευρύτατη χρήση του όρου «ιατρικός τουρισμός». Στις ημέρες μας ο ονομαζόμενος «ιατρικός τουρισμός» καθώς και ο «τουρισμός υγείας» αποτελεί ένα από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον τόσο των εκπροσώπων του ιατρικού κόσμου, όσο και των φορεών του τουρισμού. Τούτο όμως εκφραζόμενο με στατιστικούς- οικονομικούς όρους. Είναι όμως η κίνηση αυτή τουρισμός; Μπορεί να θεωρηθεί ως τουρίστας ένας ασθενής που ταξιδεύει στο εξωτερικό μόνος ή με την οικογένειά του για λόγους υγείας π.χ. για μια επέμβαση καρδιάς, για να αναζητήσει θεραπεία για κάποια μορφή καρκίνου, για να υποβληθεί σε εγχείριση μεταμόσχευσης οργάνου, μόνο και μόνο γιατί καλύπτει τα απαιτούμενα από τον «ορισμό» του τουρισμού δηλ. διαμονή σε ξενοδοχείο/κατάλυμα, παραμονή στον τόπο προορισμού περισσότερες από 24 ώρες και λιγότερο από ένα έτος; Από τη μελέτη της βιβλιογραφίας που προηγήθηκε παρατηρείται ότι ο όρος «ιατρικός τουρισμός» συχνά χρησιμοποιείται αδιακρίτως σε στατιστικές εκθέσεις για να συμπεριλάβει όλους τους ξένους που λαμβάνουν ιατρική περίθαλψη στη χώρα υποδοχής. Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής είναι η έκταση του ιατρικού τουρισμού να εμφανίζεται υπερβολικά μεγάλη. Οι λόγοι αυτής της εικονικής μεγέθυνσης οφείλονται στο ότι οι στατιστικές περιλαμβάνουν ομογενείς και άλλους ξένους μη κατοίκους της χώρας οι οποίοι δεν είναι τουρίστες, ενώ συχνά παραβλέπουν σημαντικές διαφορές στη σχετική σημασία της ιατρικής περίθαλψης που δέχθηκαν οι καλόπιστοι τουρίστες κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη χώρα υποδοχής. Επομένως ο ιατρικός τουρισμός εμφανίζεται να είναι υπερβολικά διογκωμένος, λόγω απουσίας ενός κοινά αποδεκτού εννοιολογικού προσδιορισμού, λόγω διαφορετικής επιστημονικής προσέγγισης και λόγω της εμπλοκής του οικονομικού-στατιστικού παράγοντα. Τι συμβαίνει όμως αν εξετάσουμε το φαινόμενο από κοινωνιολογική-ψυχολογική άποψη; Μια μονολεκτική απάντηση δεν επιλύει το πρόβλημα. 5. Τουρισμός υγείας ταξίδι υγείας Στην προσπάθεια να προβούμε σε μια ταξινόμηση του τουρισμού υγείας μπορούμε να πούμε ότι οι μετακινήσεις των ατόμων μπορούν να διακριθούν ανάλογα με το κυρίαρχο κίνητρο σε α) τουρισμό υγείας, όπου το κυρίαρχο κίνητρο είναι οι διακοπές / αναψυχή και σε β) ταξίδια υγείας, όπου το κυρίαρχο κίνητρο είναι η αποκατάσταση της υγείας. Το πρωταρχικό στοιχείο στον τουρισμό υγείας είναι η μετακίνηση για λόγους αναψυχής. Δηλαδή ο μετακινούμενος ο ταξιδιώτης, έχει την πρόθεση της αναψυχής στον τόπο του προορισμού, αλλά απαραίτητο στοιχείο για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου, δηλ. η απόλαυση του περιβάλλοντος του προορισμού, είναι η παροχή σ αυτό ιατρικής φροντίδας και εξειδικευμένων ιατρικών υπηρεσιών. Έτσι, η παροχή ιατρικών υπηρεσιών καθίσται απαραίτητο, αλλά όχι το (2), 9,

11 πρωταρχικό στοιχείο στην τουριστική απόδραση. Το ιατρικό στοιχείο λειτουργεί συμπληρωματικά στην τουριστική διαδικασία, για τη διατήρηση της υγείας του τουρίστα, χωρίς την οποία δεν ήταν δυνατή η πραγματοποίησή της. Σ αυτή την περίπτωση γίνεται λόγος για τουρισμό υγείας δηλ. για τουρίστες, άτομα που μετακινούνται κατόπιν ελεύθερης επιλογής για λόγους αναψυχής αλλά επιλέγουν προορισμό που παρέχει σ αυτούς εξειδικευμένες ιατρικές υπηρεσίες, ώστε να είναι σε θέση να απολαύσουν τις διακοπές τους. Με βάση το κυρίαρχο κίνητρο της αναψυχής, ο τουρισμός υγείας εμπεριέχει α1) τον ιαματικό τουρισμό, εφόσον οι διακοπές συνδυάζονται με την ιαματική θεραπεία 6, α2) τον τουρισμό αναζωογόνησης (spa) με κίνητρο τις διακοπές σε συνδυασμό με αποκατάσταση ή διατήρηση της ευεξίας 7, και α3) τον ιατρικό τουρισμό. Στην περίπτωση αυτή, ο ιατρικός τουρισμός αναφέρεται πράγματι σε τουρίστες, δηλ. σε άτομα που ταξιδεύουν για αναψυχή, αλλά λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης της υγείας τους, απαιτείται η ύπαρξη ειδικών υποδομών π.χ. ένας νεφροπαθής που χρειάζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα αιμοκάθαρση, επομένως πραγματοποιεί διακοπές σε μέρη όπου υπάρχουν κατάλληλες υποδομές 8. Για την ικανοποίηση αυτού του είδους των αναγκών έχουν αναπτυχθεί ξενοδοχεία-νοσοκομεία που φιλοξενούν τουρίστες-νεφροπαθείς ή ξενοδοχειακές μονάδες συνεργάζονται με ιατρικά κέντρα που γειτνιάζουν με αυτά ώστε να ικανοποιούν τις ανάγκες των τουριστών-νεφροπαθών. Επίσης, ένας άτομο με ψυχικές διαταραχές πραγματοποιεί τις διακοπές του σε εγκαταστάσεις όπου παρέχονται ειδικές υπηρεσίες. Κάποιος άλλος πραγματοποιεί μια επέμβαση πλαστικής χειρουργικής για λόγους αισθητικής και όχι υγείας (π.χ. αποκατάσταση) και συνδυάζει την επέμβαση με τις διακοπές ενώ παράλληλα εξασφαλίζει τη διακριτικότητα σε ένα περιβάλλον εκτός του τόπου μόνιμης κατοικίας. Επίσης, στην κατηγορία αυτή μπορούν να ενταχθούν και μετακινήσεις ατόμων με κινητικά προβλήματα, που απαιτούν ειδικές διευκολύνσεις από τον τόπο υποδοχής ή άτομα μεγάλης ηλικίας με προβλήματα υγείας που ταξιδεύουν για διακοπές αλλά η υγεία τους πρέπει να τελεί υπό διαρκή ιατρική επιτήρηση. Τέλος, στην κατηγορία αυτή, αν και υπάρχει πάντοτε ο αντίλογος (Nahai, 2009:106), είναι δυνατόν να ενταχθούν και άλλες μορφές μετακίνησης για θέματα υγείας που δεν εμπεριέχουν κίνδυνο υγείας, ζωής και γενικά πόνο π.χ. η πραγματοποίηση οδοντιατρικών εργασιών. Κάθε άλλη περίπτωση ταξιδίου με σκοπό την αναζήτηση θεραπείας ή την πραγματοποίηση μιας ιατρικής επέμβασης δεν εντάσσεται στις μορφές της τουριστικής μετακίνησης. Οι μετακινήσεις αυτές πραγματοποιούνται για διάφορους λόγους π.χ. ανεπάρκεια υποδομών, ανεπάρκεια ιατρικών ειδικοτήτων, μεγάλες καταστάσεις αναμονής στην χώρα προέλευσης, έλλειψη κατάλληλου θεσμικού πλαισίου (π.χ. για μεταμοσχεύσεις, έρευνα για βλαστοκύτταρα κ.λπ.) νομικές απαγορεύσεις (π.χ. άμβλωση). Οι μετακινήσεις αυτές, όχι μόνο είναι αναγκαστικές, και δεν γίνονται από ελεύθερη επιλογή, αλλά εμπεριέχουν δυσάρεστα συναισθήματα, πόνο και ανθρώπινη δυστυχία που δεν συνάδουν με τους όρους τουρισμός-διακοπές-αναψυχή. Έτσι, είναι πιο δόκιμος ο χαρακτηρισμός τους ως «ταξίδια υγείας» και όχι ως «ιατρικός τουρισμός». Στα ταξίδια υγείας, είναι δυνατόν να ενταχθεί και η επίσκεψη σε ιαματικές πηγές σε λουτροπόλεις 6 Τα ιαματικά νερά χρησιμοποιούνται που αναζητούν θεραπεία από ιατρικά προβλήματα όπως η αρθρίτιδα, μυικοί πόνοι και πόνοι αρθρώσεων, τα τραύματα, το άσθμα, η στειρότητα αλλά και αποκατάσταση μετά από μια χειρουργική επέμβαση. 7 Η μορφή αυτή τουρισμού αφορά άτομα που αναζητούν χαλάρωση, καθώς και θεραπείες ομορφιάς και μακροζωίας. Σύμφωνα με τους Messerli και Oyama (2004:9.) «Η ευεξία μπορεί να οριστεί ως η ισορροπημένη κατάσταση του σώματος, του νου και του πνεύματος, συμπεριλαμβανομένων ως θεμελιωδών στοιχείων των πτυχών της αυτο-ευθύνης, της φυσικής φροντίδας fitness / της ομορφιάς, της υγιεινής διατροφής, της χαλάρωσης, της πνευματικής δραστηριότητας και της περιβαλλοντικής ευαισθησίας. 8 εκτιμάται ότι σήμερα υπάρχουν 1,6 εκατομμύρια νεφροπαθείς σε ολόκληρο τον κόσμο (Πατσουλές, Θ. (χ.χ.). 21

12 στην περίπτωση που το κυρίαρχο στοιχείο είναι η αποκατάσταση της υγείας και όχι η αναψυχή. Δηλαδή η μετακίνηση αυτή πραγματοποιείται με εντολή γιατρού. ΣΧΕΔΙΟ 1. To πλέγμα τουρισμού υγείας και ταξιδιών υγείας 6. Επίλογος Ο τουρισμός προϋποθέτει την μετακίνηση του ατόμου από τον τόπο της μόνιμης κατοικίας του σε άλλο τόπο, με σκοπό την αναψυχή. Βασική προϋπόθεση όμως είναι αυτή η μετακίνηση να αποτελεί ελεύθερη επιλογή και να μην υπόκειται σε διάφορους εξαναγκασμούς, όπως είναι για παράδειγμα η ανάγκη ιατρικής θεραπείας ή ιατρικής επέμβασης. Έτσι, ενώ η μετακίνηση είναι απαραίτητη στην τουριστική δραστηριότητα, κάθε μετακίνηση δεν είναι απαραίτητα τουριστική. Ιδιαίτερα στον χώρο της υγείας και ευρύτερα της ιατρικής, πρέπει να διαχωρίζεται το κίνητρο της μετακίνησης, καθώς χρησιμοποιούνται αδόκιμα διάφοροι όροι που προκαλούν σύγχυση και πάσχουν από αντιφατικότητα. Η βασική ταξινόμηση των μετακινήσεων σε τουρισμό υγείας και σε ταξίδια υγείας, θα επιτρέψει αφενός μεν τη διαμόρφωση της κατάλληλης τουριστικής πολιτικής, με ειδική στόχευση τους συγκεκριμένους τουρίστες, δηλαδή στους τουρίστες υγείας και αφετέρου την ορθολογική διαχείριση της κίνησης των ταξιδιωτών υγείας, ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες τους, χωρίς να υπερδιογκώνεται τεχνητά ο τουριστικός τομέας για στατιστικούς οικονομικούς λόγους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Holland Targets Its Drugs-and-Death Tourism, Forbes, 4/4/2012, In (2), 9,

13 2. Balaban, V. and Marano, C. (2010). Medical tourism research: a systematic review, International Journal of Infectious Diseases, Vol. 14, p. e135 (Suppl 1) (14th International Congress on Infectious Diseases (ICID) Abstracts). 3. Bergmann, S. (2011). Fertility tourism: circumventive routes that enable access to reproductive technologies and substances, Signs, Vol. 36 No. 2, pp Burkett, L. (2007). Medical Tourism - Concerns, Benefits, and the American Legal Perspective. Journal of Legal Medicine, 28(2), pp Carrera P.M. & Bridges, J.F. (2006). Globalization and healthcare: understanding health and medical tourism. Expert Review of Pharmacoeconomics and outcomes Resurch, 6(4), pp Chen, J.S., Prebensen, N. and Huan, T.C. (2008). Determining the motivation of wellness travelers, Anatolia, Vol. 19 No. 1, pp Cohen, Eric (2006). Medical tourism in Thailand, p. 25, In 8. Cohen, J. (2006). Procreative tourism as a last resort, Gynecologie Obstetrique Fertilite, Vol. 34, No. 10, pp Connell, J. (2006). Medical tourism: sea, sun, sand and... surgery, Tourism Management, Vol. 27, pp Connell, J. (2011). Medical tourism. Wallingford: CABI. 11. Connell, J. (2012). Contemporary medical tourism: Conceptualisation, culture and commodification, Tourism Management 34, pp Cormany, D. & Baloglu, S. (2010). Medical travel facilitator websites: An exploratory study of web page contents and services offered to the prospective medical tourist, Tourism Management, 32, pp Crozier, G. K. D. & Baylis, F. (2010). The ethical physician encounters international medical travel. Journal of Medical Ethics, 36, pp de Arellano, A.B.R. (2007). Patients without borders: the emergence of medical tourism, International Journal of Health Services, Vol. 37 No. 1, pp Erfurt-Cooper, P. & Cooper, M. (2009). Health and Wellness Tourism: Spas and Hot Springs, Channel View, Bristol. 16. Fedorov, G., Tata, S., Raveslooy, B., Dhakal, G., Kanosue, Y. & Roncarati, M. (2009). Medical Travel in Asia and the Pacific: challenges and opportunities. Bangkok: UN ESCAP. 17. Gilmartin, M. and White, A. (2011). Comparative perspectives symposium: gender and medical tourism interrogating medical tourism: Ireland, abortion, and mobility rights, Signs, Vol. 36 No. 2, pp Glinou, I. A., Baeten, R., Helble, M. & Maarse, H. (2010). A typology of cross-border patient mobility. Health & Place, 16, Goeldner, C. (1989). 39th congress AIEST: English workshop summary, Revue de Tourisme, Vol. 44 No. 4, pp Gonza lez, M.E.A. and Brea, J.A.F. (2005). An investigation of the relationship among service quality, customer satisfaction and behavioural intentions in Spanish health spas, Journal of Hospitality & Leisure Marketing, Vol. 13 No. 2, pp Goodrich, J.N. (1993). Socialist Cuba: a study of health tourism, Journal of Travel Research, Vol. 32, No. 1, pp

14 22. Goodrich, J.N. (1994). Health tourism: a new positioning strategy for tourist destinations, Journal of International Consumer Marketing, Vol. 6 No 3-4, pp Goodrich, J.N. and Goodrich, G.E. (1987). Health-care tourism an exploratory study, Tourism Management, Vol. 8, pp Hall, C.M. (2003). Health and spa tourism, Ιn Hudson, S. (Ed.), International Sports & Adventure Tourism, Haworth Press, New York, pp Heung, V.C.S. - Kucukusta, D. & Song, H.Y. (2010). A Conceptual Model of Medical Tourism: Implications for Future Research. Journal of Travel & Tourism Marketing, 27(3), pp Higginbotham, Gr. (2011). Assisted-Suicide Tourism: Is it Tourism?, Tourismos, Vol. 6, No 2, pp Hopkins, L., Labonte, R., Runnels, V. and Packer, C. (2010). Medical tourism today: what is the state of existing knowledge, Journal of Public Health Policy, Vol. 31 No. 2, pp Horowitz, M.D, Rosensweig, J.A., & Jones, C.A. (2007). Medical Tourism: Globalization of the Healthcare Marketplace. Medscape General Medicine, 9(4), 33. In access 10/1/ Huat, J.Y.C. (2006). Medical Tourism/Medical Travel (part one). SMA News, 38, pp Huxtable, R. (2009). The suicide tourist trap: Compromise across boundaries. Journal of Bioethical Inquiry, Vol. 6, No.3, pp Inhorn, M.C. and Patrizio, P. (2009), Rethinking reproductive tourism as reproductive exile, Fertility and Sterility, Vol. 92 No. 3, pp International Union of Tourism Organizations (IUTO) (1973). Health Tourism, United Nations, Geneva. 33. Ivanisevic, G. (1999). Marine remedies of the island of Losinj the basis for the development of health and spa tourism, Turizam, Vol. 47 No. 2, pp Jenner, P. and Smith, C. (2000). Health Tourism in Europe, Travel and Tourism Analyst, No.1, pp Jones, C.A. & Keith, L.G. (2006). Medical tourism and reproductive outsourcing: The dawning of a new paradigm for healthcare. International Journal of Fertility and Women's Medicine, 51, 6, pp Kangas, B. (2010). Traveling for medical care in a global world, Medical Anthropology: Cross Cultural Studies in Health and Illness, Vol. 29, No. 4, pp Karuppan, C.M. and Karuppan, M. (2010). Changing trends in health care tourism, Health Care Manager, Oct-Dec; 29(4), pp Konu, H., Tuohino, A. and Komppula, R. (2010). Lake wellness a practical example of a new service development (NSD) concept in tourism industries, Journal of Vacation Marketing, Vol. 16 No. 2, pp Kusˇen, E. (2002). Health tourism, Tourism, Vol. 50 No. 2, pp Langley, Alison (2003). 'Suicide Tourists' Go to the Swiss for Help in Dying, February 04, 2003, New York Times, In access 10/01/ Leahy, A.L. (2008). Medical tourism: the impact of travel to foreign countries for healthcare, Surgeon, Vol. 6 No. 5, pp Lunt, N. - Smith, R. - Exworthy, M. - Green, S.T. - Horsfall, D. & Mannion, R. (2011). Medical Tourism: Treatments, Markets and Health System Implications, A Scoping Review, OECD, Directorate for Employment, Labour and Social Affairs, Paris. (2), 9,

15 43. MacReady, N. (2009). The murky ethics of stem-cell tourism, The Lancet Oncology, Vol. 10 No. 4, pp Mainil, T. Van Loon, F, - Dinnie, K. Botterill, D, - Platenkamp, V. & Meulemans, H. (2012). Transnational health care: From a global terminology towards transnational health region development, Health Policy, 108, pp Mair, H. (2005). Tourism, health and the pharmacy: towards a critical understanding of health and wellness tourism, Tourism, Vol. 53 No. 4, pp Mak, A.H.N., Wong, K.K.F. and Chang, R.C.Y. (2009). Health or self-indulgence? The motivations and characteristics of spa-goers, International Journal of Tourism Research, Vol. 11 No. 2, pp Matorras, R. and Pennings, G. (2005). Reproductive exile versus reproductive tourism, Human Reproduction, Vol. 20 No. 12, pp McKelvey, A., David, A.L., Shenfield, F. and Jauniaux, E.R. (2009). The impact of crossborder reproductive care or fertility tourism on NHS maternity services, BJOG: An International Journal of Obstetrics and Gynaecology, Vol. 116, No. 11, pp Messerli, H.R. and Oyama, Y. (2004). Health and wellness tourism global, Travel and Tourism Analyst, August, pp Morgan, D. (2010). The growth of medical tourism, OECD Observer, Vol. 281, pp Nahai, F. (2009). It s procedure, not tourism. Medical Tourism, 1, p Nowicka, W. (1996). The effects of the 1993 anti-abortion law in Poland, Entre nous, Nos 34-35, pp , In Hall (2011). Health and medical tourism: a kill or cure for global public health, Tourism Review, VOL. 66 NO. 1/2, pp (εδώ σελ. 7) 53. OECD (2011), Trade in health services (medical tourism), in Health at a Glance 2011, OECD Indicators, OECD Publishing. In access 12/01/ Pakes, B. (2008). "Medical Tourism." Encyclopedia of Global Health. Ed. Thousand Oaks, CA: SAGE, pp SAGE Reference Online. Web. 4 Apr Pennings, G. (2002). Reproductive tourism as moral pluralism in motion, Journal of Medical Ethics, Vol. 28 No. 6, pp Pennings, G. (2005). Reply to reproductive exile versus reproductive tourism. Human Reproduction 20(12): Reisman, D. (2010). Health Tourism: Social Welfare Through International Trade, Edward Elgar Publishing Limited, Cheltenham. 58. Rodrigues, A., Kastenholz, E. and Rodrigues, A. (2010). Hiking as a relevant wellness activity an exploratory study of hiking tourists in Portugal, Journal of Vacation Marketing, Vol. 16 No. 4, pp Ross, Kim (2001). Health Tourism: An Overview, HSMAI Marketing Review, In 60. Ross, Kim (2001). Medical Check-ups on the Run, Bangkok Post, Horizons, 6 September: 3, In Cohen, Eric (2006): Medical tourism in Thailand, p. 24 In access 10/01/ Sethna, Christabelle (2012). Travel to Access Abortion Services in Canada, University of Ottava, In 25

16 ldideas.pdf, access 08/01/ Smith, M. and Puczko, L. (Eds) (2009). Health and Wellness Tourism, Elsevier, Oxford. 63. Smith, R.D. - Rupa, C. & Viroj, T. (2009). Trade in health-related services. The Lancet, 373, pp Smith, R.D. (2004). Foreign direct investment and trade in health services: A review of the literature. Social Science & Medicine, 59,pp Song, Priscila (2010). Biotech pilgrims and the transnational quest for stem cell cures, Medical Anthropology, 29, pp Song, Priscilla (2010). Biotech Pilgrims and the Transnational Quest for Stem Cell Cures, Medical Anthropology Cross-Cultural Studies in Health and Illness, Taylor and Francis, Volume 29, Issue 4, pp Srivastava R. (2006). Indian Society for Aphaeresis and Aphaeresis Tourism in India - Is there a future?, Transfus Apher, 2006; 34 (2): 139: 44 IN 68. Storrow, R.F. (2005). Quests for conception: fertility tourists, globalization and feminist legal theory, Hastings Law Journal, Vol. 57 No. 2, pp Tabacchi, In Ross, Kim (2001). Health Tourism: An Overview, HSMAI Marketing Review, In access 07/01/ Theobald, W.F. (1998). Global Tourism, 2nd Edition, Butterworth - Heinemann. 71. Thomas, F. (2010). Transnational health and treatment networks: meaning, value and place in health seeking amongst southern African migrants in London. Health and Place, 16, pp Turner, L. (2007). From Durham to Delhi: medical tourism andtheglobaleconomy, In Cohen-Kohler, J.C. and Seaton, M.B. (Eds), Comparative Program on Health and Society, Lupina FoundationWorking Papers Series , Munk Centre for International Studies, University of Toronto, Toronto, pp Underwood, H.R. and Makadon, H.J. (2010). Medical tourism: game-changing innovation or passing fad?, Healthcare Financial Management: Journal of the Healthcare Financial Management Association, Vol. 64 No. 9, pp , Vasileiou, M. and Tsartas, P. (2009). The wellness tourism market in Greece an interdisciplinary methodology approach, Tourismos, Vol. 4, No. 4, pp Voigt, C. and Laing, J.H. (2010). Journey into parenthood: commodification of reproduction as a new tourism niche market, Journal of Travel and Tourism Marketing, Vol. 27 No. 3, pp Whittaker, A. (2008), Pleasure and pain: medical travel in Asia, Global Public Health, Vol. 3, pp Whittaker, A. (2008). Pleasure and pain: Medical travel in Asia. Global Public Health: An International Journal for Research, Policy and Practice, 3, pp Whittaker, Andrea & Speier, Amy (2010). Cycling Overseas : Care, Commodification, and Stratification in Cross-Border Reproductive Travel, Medical Anthropology: Cross-Cultural Studies in Health and Illness, Taylor and Francis, 29(4), pp WTO (1980). Manila Declaration on World Tourism. 80. WTO (1992). Collection of Tourism Expenditure Statistics, Technical Manual, WTO, p. 10, In access 10/01/2014. (2), 9,

17 81. Αδάμ-Βελένη, Πολυξένη (2001). Θέρμες και βαλανεία, εφημερίδα Καθημερινή "Επτά Ημέρες", αφιέρωμα Τα λουτρά στην αρχαιότητα και στο Βυζάντιο, 13/5/2001, σελ. 6, στο access 10/01/ ΕΟΤ (1966). Ιαματικαί Πηγαί της Ελλάδος, Εθνικό Τυπογραφείο, Αθήνα. 83. Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (2012). Ανάπτυξη του Ιατρικού Τουρισμού στην Ελλάδα, Μελέτη που ανατέθηκε από το ΞΕΕ και εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής. 84. Κωνσταντινίδης, Κ. (χ.χ.) Ελλάδα και τουρισμός υγείας, στο Tourism-Greek.pdf, πρόσβαση την 10/01/ Μαρκέτος, Σπ. (1997). «Aσκληπιός και Yγεία. H ασκληπική ιατρική και το θεραπευτικό έργο που επετελείτο στα Aσκληπιεία», εφημερίδα Καθημερινή "Επτά Ημέρες" (12/10/1997), σελ. 4, στο πρόσβαση 10/01/ Μαρκέτος, Σπ. (2001). «Αρχή των όντων το ύδωρ», εφημερίδα Καθημερινή "Επτά Ημέρες" αφιέρωμα Ιαματικά λουτρά, 24/6/2011, σελ. 5, στο πρόσβαση 15/12/ Μπουζιά, Κ.Αθ. και Χριστοπούλου-Αλετρά, Ε. (2006). «Η φυματίωση σε ελληνικά περιοδικά της περιόδου », Πνεύμων, τεύχος 4, τόμος 19, Οκτώβριος-Δεκέμβριος, στο πρόσβαση 12/01/ Πατσουλές, Θ. (χ.χ.). «Προοπτικές του τουρισμού με ιατρική υποστήριξη», στο access 10/01/ Χατζηκοκόλη-Συράκου, Σοφία (2001). Ασκληπιεία: τα Κέντρα Υγείας της αρχαιότητας, εφημερίδα το ΒΗΜΑ, γνώμες, 05/08/2001, στο πρόσβαση την 06/02/

18 Health tourism and health travel. Sociological approach and conceptual clarification Polyxeni Moira 1, Dimitrios Mylonopoulos 2 (1) Professor, Technological Education Institute of Piraeus/Greece, Department of Business Management / Tourism and Hospitality Business Management, (2) Professor, Technological Education Institute of Piraeus/Greece, Department of Business Management / Tourism and Hospitality Business Management, ABSTRACT Tourism is a socioeconomic phenomenon with important effects on human life and on national economies. The journey, i.e. the movement of people from their permanent residence in another place, is the key element of tourism. The basic component of tourism is leisure and relaxation, which are fundamentals rights of all people. The broad concept of tourism allows determining as tourism, different movements, such as business travel, participation in conferences, in education etc. In this broad context the travel for health reasons, is called "medical tourism". This study through the review of the literature on the use of the term medical tourism and related concepts reviels, reveal that the term medical tourism is widely used by both actors in the tourism industry, and in health system. It appears that the term medical tourism, although it is used widely is not valid/reliable. As for the content of the term, there is acute confusion due to the contradiction that contain the words tourism and hospitalization, which is a key element of medical tourism. In conclusion, it's necessary to distinguish the movement of people according to the dominant motive in a) health tourism, where the dominant motive of the movement is the holiday - leisure, with supportive service the receiving of a kind of medical care and b) travel health, where the dominant motive is the restoration of health. Key words: medical tourism, health tourism, spa tourism, health travel (2), 9,

Τουρισμός υγείας και ταξίδι υγείας. Κοινωνιολογική προσέγγιση και εννοιολογική διασαφήνιση. Πολυξένη Μοίρα (1), Δημήτριος Μυλωνόπουλος (2)

Τουρισμός υγείας και ταξίδι υγείας. Κοινωνιολογική προσέγγιση και εννοιολογική διασαφήνιση. Πολυξένη Μοίρα (1), Δημήτριος Μυλωνόπουλος (2) Τουρισμός υγείας και ταξίδι υγείας. Κοινωνιολογική προσέγγιση και εννοιολογική διασαφήνιση Πολυξένη Μοίρα (1), Δημήτριος Μυλωνόπουλος (2) (1) Καθηγήτρια Τ.Ε.Ι. Πειραιά, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων / Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Μαζαράκης Ανδρέας

ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Μαζαράκης Ανδρέας ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Μαζαράκης Ανδρέας ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Ο όρος "ιατρικός τουρισμός" δηλώνει δύο κατηγορίες υπηρεσιών: Α)Τη διαχείριση ιατρικών αναγκών για επισκέπτες οι οποίοι βρίσκονται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρικός Τουρισμός.... Επένδυση στην Παροχή Υψηλών Υπηρεσιών Τουρισμού. Οραματιζόμαστε Σχεδιάζουμε Υλοποιούμε

Ιατρικός Τουρισμός.... Επένδυση στην Παροχή Υψηλών Υπηρεσιών Τουρισμού. Οραματιζόμαστε Σχεδιάζουμε Υλοποιούμε Ιατρικός Τουρισμός... Επένδυση στην Παροχή Υψηλών Υπηρεσιών Τουρισμού. Οραματιζόμαστε Σχεδιάζουμε Υλοποιούμε Ιατρικός τουρισμός, ένα νέο τουριστικό προϊόν για τη χώρα μας. Ο ιατρικός τουρισμός είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητικός Τουρισμός. Τουρισμός : Ιστορικά στοιχεία, οριοθέτηση χώρου και ορισμοί. Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ.

Αθλητικός Τουρισμός. Τουρισμός : Ιστορικά στοιχεία, οριοθέτηση χώρου και ορισμοί. Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Τουρισμός : Ιστορικά στοιχεία, οριοθέτηση χώρου και ορισμοί Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής, Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιαματικός Τουρισμός. Ομάδα : Μια του κλέφτη δυο του κλέφτη τρείς και την λασπώσαμε

Ιαματικός Τουρισμός. Ομάδα : Μια του κλέφτη δυο του κλέφτη τρείς και την λασπώσαμε Ιαματικός Τουρισμός Ομάδα : Μια του κλέφτη δυο του κλέφτη τρείς και την λασπώσαμε Εισαγωγή Η ομάδα μας ασχολήθηκε με τον Ιαματικό Τουρισμό και με διάφορα θέματα σχετικά με αυτόν. Ένα από τα κύρια θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ (Η μελέτη ανατέθηκε από το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος και εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια και η ανάπτυξη του τουρισμού

Η έννοια και η ανάπτυξη του τουρισμού Η έννοια και η ανάπτυξη του τουρισμού ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2016 Βελισσαρίου Ευστάθιος Καθηγητής Τουριστικής Οικονομίας 1 Εισαγωγή Ο τουρισμός παγκοσμίως θεωρείται ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους κλάδους

Διαβάστε περισσότερα

Πηνελόπη Νομπιλάκη, Προϊσταμένη Τμήματος Τουριστικών Επενδύσεων - Δ/νσης Μελετών και Επενδύσεων - Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (Ε.Ο.

Πηνελόπη Νομπιλάκη, Προϊσταμένη Τμήματος Τουριστικών Επενδύσεων - Δ/νσης Μελετών και Επενδύσεων - Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (Ε.Ο. «Νέες προκλήσεις και επενδυτικές ευκαιρίες για μείωση της εποχικότητας με τη διευκόλυνση του νόμου για τον Τουρισμό (Ν. 4179/2013). Νέο θεσμικό πλαίσιο για «Ιατρικό τουρισμό», «Τουριστική κατοικία» και

Διαβάστε περισσότερα

Ιαματική Ιατρική Τουρισμός Υγείας-Θερμαλισμός

Ιαματική Ιατρική Τουρισμός Υγείας-Θερμαλισμός Ιαματική Ιατρική Τουρισμός Υγείας-Θερμαλισμός Κωνσταντίνος Κουσκούκης Καθηγητής Δερματολογίας-Νομικός Πρόεδρος Επιτροπής Προστασίας Ιαματικών Φυσικών Πόρων «Κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν» Περί

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητικός Τουρισμός. Υπαίθριες δραστηριότητες αναψυχής και τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ.

Αθλητικός Τουρισμός. Υπαίθριες δραστηριότητες αναψυχής και τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπαίθριες δραστηριότητες αναψυχής και τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής, Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΘΝΕΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ

ΙΕΘΝΕΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΙΕΘΝΕΙΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Το γλωσσάριο που ακολουθεί είναι µετάφραση από την έκδοση στα αγγλικά του Παγκόσµιου Οργανισµού Τουρισµού (UNWTO) µε τίτλο International Recommendations for Tourism

Διαβάστε περισσότερα

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Need for Professional Tourism Education Η Ανάγκη για Επαγγελματική Τουριστική Εκπαίδευση Tourism:

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού: Στρατηγικές Ανάπτυξης του Ιατρικού Τουρισμού

Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού: Στρατηγικές Ανάπτυξης του Ιατρικού Τουρισμού Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού: Στρατηγικές Ανάπτυξης του Ιατρικού Τουρισμού Ονοματεπώνυμο: Φρίγγα Ελένη- Χριστίνα Σειρά: 12 Επιβλέπων Καθηγητής: Βασιλειάδης Χ. Επιβλέπων Υπεύθ. ΣΕΣΜΑ: Καλόμοιρος Α. Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟ στη ΤΟΥΡΚΙΑ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟ στη ΤΟΥΡΚΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟ στη ΤΟΥΡΚΙΑ 2016 Αύγουστος Σκοπός της παρούσης συνοπτικής έρευνας είναι η παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ɺÁ Ä ÅÂ, ±»Î¼ Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

þÿ ɺÁ Ä ÅÂ, ±»Î¼ Neapolis University þÿ Á̳Á±¼¼± ¼Ìù±Â ¹ º à Â, Ç» Ÿ¹º ½ ¼¹ºÎ½ À¹ÃÄ ¼Î½ º±¹ ¹ º à  þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ ͽ Á ¼ µà±³³µ»¼±ä¹º  þÿµ¾ Å ½Éà  ³º» ³¹ºÎ½ ½ à þÿ ɺÁ Ä ÅÂ,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή διατριβή ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ Συνοπτική περιγραφή των καλύψεων του ΤΕΑ ΕΕΚΕ και του Ομαδικού Ασφαλιστηρίου. ΕΙΔΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ TEA-EEKE μέχρι 70 ετών ΟΜΑΔΙΚΟ ΑΣΦ. Τα ημερήσια έξοδα για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΕΩΝΙΔΟΥ Λεμεσός, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητικός Τουρισμός. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ.

Αθλητικός Τουρισμός. Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών, Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εναλλακτικές μορφές τουρισμού Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής, Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΣΚΟΥΛΤΣΟΣ. Σεπτέμβριος 2007 Σήμερα Υποψήφιος Διδάκτορας στο γνωστικό πεδίο του Τουρισμού

ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΣΚΟΥΛΤΣΟΣ. Σεπτέμβριος 2007 Σήμερα Υποψήφιος Διδάκτορας στο γνωστικό πεδίο του Τουρισμού ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΣΚΟΥΛΤΣΟΣ 1. ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Όνομα Πατρός: Γεώργιος Ημερομηνία Γέννησης: 8 Νοεμβρίου 1981 Διεύθυνση Κατοικίας: Σωκράτους 13 Ν. Ηράκλειο Αττικής Προσωρινή Κατοικία: Β Πάροδος Καλαμπόκα 6, Χίος,

Διαβάστε περισσότερα

Πα ά α Έ α 3.0 Μη ισα ό ο License. To view a copy of this license, visit

Πα ά α Έ α 3.0 Μη ισα ό ο License. To view a copy of this license, visit Η ασ α α σ ως χ ός σ σ ς ώ ώ α α ς α ω ς α ώ σ ώ Π σ ς α σ ω Ε ώ α σ ω ς σ ς Academia.edu tsiligiris@hotmail.com This work is licensed under the Creative Commons Α αφο ά η ιο ού-μη ο ι ή Χ ήση-ό ι Πα ά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάπτυξη του Ελληνικού Τουρισμού

Η Ανάπτυξη του Ελληνικού Τουρισμού Η Ανάπτυξη του Ελληνικού Τουρισμού ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2015 Βελισσαρίου Ευστάθιος Καθηγητής Τουριστικής Οικονομίας 1 Εξέλιξη του τουριστικού φαινομένου στην Ελλάδα 15ος - 19ος αιώνας: Πολιτιστικός τουρισμός επιστημόνων,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Γνώση και στάση νοσηλευτών στη διαχείριση του πόνου καρκινοπαθών που νοσηλεύονται Παναγιώτης Χαραλάμπους Λεμεσός, 2014 i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

H συμβολή του ΣΕΤΕ & της Marketing Greece στην ανάπτυξη του Συνεδριακού τουρισμού στην Ελλάδα. Στρατηγική & άξονες δράσεις.

H συμβολή του ΣΕΤΕ & της Marketing Greece στην ανάπτυξη του Συνεδριακού τουρισμού στην Ελλάδα. Στρατηγική & άξονες δράσεις. H συμβολή του ΣΕΤΕ & της Marketing Greece στην ανάπτυξη του Συνεδριακού τουρισμού στην Ελλάδα. Στρατηγική & άξονες δράσεις. 1 Το MICE παρουσιάζει σχετικά μικρό βαθµό εποχικότητας % 2010 Ιαν 2 Φεβ Μαρ 5

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών

Πίνακας Προτεινόμενων Πτυχιακών Εργασιών ΕΝ4.10-1Α Έκδοση 1 η /.10.014 ΣΧΟΛΗ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ:ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Α/Α Τίτλος Θέματος Μέλος Ε.Π. Σύντομη Περιγραφή Προαπαιτούμενα

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά μαθήματα από τον Ι.Σ.Α. και την Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Β' ΚΥΚΛΟΣ: 2η ενότητα: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΡΑΥΜΑΤΙΟΛΟΓΙΑ

Μετεκπαιδευτικά μαθήματα από τον Ι.Σ.Α. και την Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Β' ΚΥΚΛΟΣ: 2η ενότητα: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΡΑΥΜΑΤΙΟΛΟΓΙΑ Μετεκπαιδευτικά μαθήματα από τον Ι.Σ.Α. και την Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Β' ΚΥΚΛΟΣ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΡΑΥΜΑΤΙΟΛΟΓΙΑ 2η ενότητα: ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ Σωστικές ενέργειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΟΥ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΩΡΕΑ ΟΡΓΑΝΩΝ ΣΕ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΝΕΚΡΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ TEΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΘΕΝΩΣΗ ΣΤΟΥΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: MANΩΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2010 Τόμος 9 ος, Τεύχος 4 ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2010 www.vima-asklipiou.gr Σελίδα 394 ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Ανάγκες νοσηλευομένων ασθενών με στεφανιαία νόσο Κ ατά τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου της επιβίωσης των ασθενών με στεφανιαία

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Στρατηγικοί Εταίροι

Οι Στρατηγικοί Εταίροι Εταιρική Παρουσίαση ΗΕπιχείρηση Η «Αμφιτρίτη ΚΟΙΝΣΕΠ» είναι υπό σύσταση Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Ένταξης (σύμφωνα με το Ν. 4019/11) και έχει ως σκοπό την ένταξη στην οικονομική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ

ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΧΡΟΝΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Κεντούλλα Πέτρου Αριθμός Φοιτητικής Ταυτότητας 2008761539 Κύπρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Πρόλογος... 19 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ. Πρόλογος... 19 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πρόλογος................................................. 19 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Κεφάλαιο 1: Ο σύγχρονος τουρισμός και η Ελλάδα ως προορισμός................................ 25 1.1 Το φαινόμενο του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σχεδιασμός, Διοίκηση και Πολιτική του Τουρισμού» ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ 0 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Βασίλειος Ραφτόπουλος ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας θέμα έρευνας: ορισμένες μεθοδολογικές παρατηρήσεις. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής

Αναζητώντας θέμα έρευνας: ορισμένες μεθοδολογικές παρατηρήσεις. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Αναζητώντας θέμα έρευνας: ορισμένες μεθοδολογικές παρατηρήσεις Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο 1 Το αρχικό πρόβλημα o Πώς θα επιλέξω θέμα για την διπλωματική μου εργασία; o

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτικός Τουρισμός. Ενότητα 6 η : Μάρκετινγκ αγροτουριστικού προϊόντος. Όλγα Ιακωβίδου Τμήμα Γεωπονίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αγροτικός Τουρισμός. Ενότητα 6 η : Μάρκετινγκ αγροτουριστικού προϊόντος. Όλγα Ιακωβίδου Τμήμα Γεωπονίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αγροτικός Τουρισμός Ενότητα 6 η : Μάρκετινγκ αγροτουριστικού προϊόντος Όλγα Ιακωβίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση. Αθήνα 12/04/2016

Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση. Αθήνα 12/04/2016 Το περιβάλλον στην Υγεία και την ασφάλιση Αθήνα 12/04/2016 Ο ρυθμός αύξησης των ασφαλίστρων στην Ευρώπη (βάση το έτος 2004) 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% -20% 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Ιαματικοί Πόροι Σαμοθράκης Βιώσιμο Τοπικό Θερμαλιστικό Τουριστικό Σύστημα Σαμοθράκης. Δρ. Ζήσης Αγγελίδης

Φυσικοί Ιαματικοί Πόροι Σαμοθράκης Βιώσιμο Τοπικό Θερμαλιστικό Τουριστικό Σύστημα Σαμοθράκης. Δρ. Ζήσης Αγγελίδης Φυσικοί Ιαματικοί Πόροι Σαμοθράκης Βιώσιμο Τοπικό Θερμαλιστικό Τουριστικό Σύστημα Σαμοθράκης Δρ. Ζήσης Αγγελίδης Ιαματικοί Φυσικοί Πόροι Βιώσιμο Τοπικό Θερμαλιστικό Σύστημα ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΗΜΩΝ & ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Cluster Οδοντιατρικού Τουρισμού Excellence in Dental Art

Cluster Οδοντιατρικού Τουρισμού Excellence in Dental Art Cluster Οδοντιατρικού Τουρισμού Excellence in Dental Art ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ είναι το φαινόμενο όπου άνθρωποι από όλο τον κόσμο ταξιδεύουν εκτός συνόρων, για να επωφεληθούν υψηλού επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Τουριστικών Μονάδων

Διοίκηση Τουριστικών Μονάδων Διοίκηση Τουριστικών Μονάδων Ενότητα 1: Εννοιολογική προσέγγιση και Κοινωνικοοικονομική διάσταση του Τουρισμού. Γιανναράκης Γρηγόρης ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ (ΓΡΕΒΕΝΑ) ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

«Οι στρατηγικές των start-up επιχειρήσεων του τουρισμού στην Ελλάδα. Η περίπτωση των ξενοδοχειακών start-ups»

«Οι στρατηγικές των start-up επιχειρήσεων του τουρισμού στην Ελλάδα. Η περίπτωση των ξενοδοχειακών start-ups» 2012 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ «Οι στρατηγικές των start-up επιχειρήσεων του τουρισμού στην Ελλάδα. Η περίπτωση των ξενοδοχειακών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα αποτελεί κορυφαίο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως. Την τελευταία δεκαετία, ο

Η Ελλάδα αποτελεί κορυφαίο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως. Την τελευταία δεκαετία, ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Ελλάδα αποτελεί κορυφαίο τουριστικό προορισμό παγκοσμίως. Την τελευταία δεκαετία, ο αριθμός των τουριστών αυξάνεται σταθερά. Το 2007, περισσότερα από 17 εκατομμύρια άτομα επισκέφθηκαν την Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ Πειραιάς,1.06.2006 Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΩΝ 2004/2005 ΑΠΑΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία σε θέματα υγείας και μετανάστευση

Παιδεία σε θέματα υγείας και μετανάστευση Παιδεία σε θέματα υγείας και μετανάστευση Χριστάλλα Πιθαρά Συνεργαζόμενο Εκπαιδευτικό Προσωπικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 Δομή παρουσίασης Ορισμοί Υγεία των μεταναστών Υπηρεσίες υγείας και ένταξη Η

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ

Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ Π Ρ Ω Τ Ο Κ Ο Λ Λ Ο Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Σ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Το Υπουργείο Τουρισμού εκπροσωπούμενο από την Υπουργό Τουρισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Antoniou, Antonis. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å

Antoniou, Antonis. Neapolis University. þÿ ±½µÀ¹ÃÄ ¼¹ µ À»¹Â Æ Å Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿ µà¹² ÁÅ½Ã Ä Â ¹º ³ ½µ¹±Â þÿæá ½Ä µ¹ ¼»  ¼µ Ãǹ Æ Antoniou, Antonis

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοαρθρίτιδα την 3 η χιλιετία. Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Ρευματολογική Κλινική - Γ.Ν.Α. «Γιώργος Γεννηματάς»

Οστεοαρθρίτιδα την 3 η χιλιετία. Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Ρευματολογική Κλινική - Γ.Ν.Α. «Γιώργος Γεννηματάς» Η Οστεοαρθρίτιδα την 3 η χιλιετία Δρ Αθανάσιος Γεωργούντζος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Ρευματολογική Κλινική - Γ.Ν.Α. «Γιώργος Γεννηματάς» Σύγκρουση συμφερόντων Conflict of interest Κανένα για αυτήν την παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ «Το επίπεδο υγείας του ελληνικού πληθυσµού, οι παράγοντες που το επηρεάζουν και ενδεικτικές δράσεις για συνεχή βελτίωσή του» Σοφία Παπαδοπούλου Θεσσαλονίκη, Νοέµβριος 2010

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 12 ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ 12.1. Το Ταµείο εγκρίνει στα άµεσα µέλη του και στα έµµεσα µέλη της ιδίας οικογενείας που πάσχουν από ιδιαίτερα σοβαρή ασθένεια, τη µετάβαση σε ενδεδειγµένα θεραπευτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Στυλιανός Σολωμή

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Στυλιανός Σολωμή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: Δρ. Λαμπρινού Αικατερίνη Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ & ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ & ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ & ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ 2021 Το όραμά μας είναι μια αναγεννημένη Ελλάδα που θα εξασφαλίζει

Διαβάστε περισσότερα

ιαφήµιση, ηµόσιες Σχέσεις και Προώθηση Πωλήσεων στον Τουρισµό

ιαφήµιση, ηµόσιες Σχέσεις και Προώθηση Πωλήσεων στον Τουρισµό Καραβελίδου έσποινα, προπτυχιακή σπουδάστρια Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας ιαφήµιση, ηµόσιες Σχέσεις και Προώθηση Πωλήσεων στον Τουρισµό Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. Μαγαλιού Βικτόρια ιαφήµιση στον τουρισµό

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

þÿà±á±º ½ à  ÃÄ ÇÎÁ Ä Â Å³µ

þÿà±á±º ½ à  ÃÄ ÇÎÁ Ä Â Å³µ Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2016 þÿœ ½Ä»± ³µÃ ±Â º±¹ ĵǽ¹º  þÿà±á±º ½ à  ÃÄ ÇÎÁ Ä Â Å³µ þÿ Á¹ÃÄ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψηφιακός χάρτης; H ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΧΑΡΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΟΡΙΣΜΩΝ

Τι είναι ψηφιακός χάρτης; H ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΧΑΡΤΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΟΡΙΣΜΩΝ Πρωτοβουλι α για την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη του Νοµού Κεφαλονιάς και Ιθά κ ης. 16 Ιουνι ο υ 2007 Ξενοδοχει ο Mediterranee Λα σση - Αργοστόλι Τι είναι ψηφιακός χάρτης; H ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης Ενότητα 1: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±¾¹ À Ã Ä Â ÃÄÁ±Ä ³¹º Â

þÿ ±¾¹ À Ã Ä Â ÃÄÁ±Ä ³¹º  Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015-05 þÿ ±¾¹ À Ã Ä Â ÃÄÁ±Ä ³¹º  þÿ¼ à ±½±ÀÄ;  Äɽ Á³±½¹Ã þÿå³µ ±Â.œ

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια Δακανάλη Νικολέτα Α.Μ. 5567. "Πώς η εξέλιξη της τεχνολογίας επηρεάζει την απόδοση των επιχειρήσεων" ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Σπουδάστρια Δακανάλη Νικολέτα Α.Μ. 5567. Πώς η εξέλιξη της τεχνολογίας επηρεάζει την απόδοση των επιχειρήσεων ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Σπουδάστρια Δακανάλη Νικολέτα Α.Μ. 5567 "Πώς η εξέλιξη της τεχνολογίας επηρεάζει την

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Email: vrapanos@econ.uoa.gr

Email: vrapanos@econ.uoa.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2008-2009 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Μάθηµα: ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Γραφείο 305, Σταδίου 5 ιδασκαλία: Β. Ράπανος Ηµέρα και ώρα µαθήµατος: Τρίτη, 11.00-14.00 Ώρες γραφείου:

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Development and operation of University-Industry Liaison Offices in the Republic of Cyprus: Creating the future Dr Gregory Makrides, Director of

Development and operation of University-Industry Liaison Offices in the Republic of Cyprus: Creating the future Dr Gregory Makrides, Director of Development and operation of University-Industry Liaison Offices in the Republic of Cyprus: Creating the future Dr Gregory Makrides, Director of Research and IR, University of Cyprus 2BEConnected Project

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργία και Δραστηριότητες Κατασκηνώσεων

Λειτουργία και Δραστηριότητες Κατασκηνώσεων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Λειτουργία και Δραστηριότητες Κατασκηνώσεων Λειτουργία και Δραστηριότητες Κατασκηνώσεων: Λειτουργική Δομή Κατασκήνωσης Νικόλαος Θεοδωράκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΠΛΟΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOYΦΙΣΤΙKΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ- ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ

ANAKOYΦΙΣΤΙKΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ- ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ANAKOYΦΙΣΤΙKΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ- ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ Διακήρυξη της Πράγας: Προτρέποντας τις Κυβερνήσεις για την ανακούφιση του «υποφέρειν» και την αναγνώριση της Ανακουφιστικής Φροντίδας ως ανθρώπινο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (Executive Summary)

Περίληψη (Executive Summary) 1 Περίληψη (Executive Summary) Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως αντικείμενο την "Αγοραστική/ καταναλωτική συμπεριφορά. Η περίπτωση των Σπετσών" Κύριος σκοπός της διπλωματικής εργασίας είναι η διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα