Επίδραση των παρεμβατικών προγραμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες νηπίων: Θεωρητικό πλαίσιο και βιβλιογραφική ανασκόπηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επίδραση των παρεμβατικών προγραμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες νηπίων: Θεωρητικό πλαίσιο και βιβλιογραφική ανασκόπηση"

Transcript

1 Επίδραση των παρεμβατικών προγραμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες νηπίων: Θεωρητικό πλαίσιο και βιβλιογραφική ανασκόπηση Impact of intervention programmes on kindergarten children s social skills: Theoretical framework and literature review Λουκατάρη Πασχαλιώ, Νηπιαγωγός, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, Ματσούκα Ουρανία, ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ, Επίκουρη Καθηγήτρια, Γραμματικόπουλος Βασίλειος, ΠΤΠΕ ΠΚ, Αναπληρωτής Καθηγητής, Αλμπανίδης Ευάγγελος, ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ, Αναπληρωτής Καθηγητής, Loukatari Paschalio, Kindergarten teacher, postgraduate student, Matsouka Ourania, D.P.E.S.S. D.U.Th, Assistant Professor, Grammatikopoulos Vasilios, E.D.C. U.O.C., Assistant Professor, Albanidis Evangelos, D.P.E.S.S. D.U.Th, Associate Professor, Abstract: Supporting kindergarten students social skills through the implementation of respective intervention programmes has been significantly examined. The aim of this review was to investigate the effectiveness of intervention programmes, to register the appropriate intervention strategies and to define the role of kindergarten teachers. The research in the existing literature demonstrated that social skills are further developed mostly through playful interventions and less through cognitive processes. Besides, the latter cost a lot as far as money and time of application is concerned. The evaluation of social skills and the direct observations of students in multiple interaction situations during free play are necessary in order to make a proper planning of intervention programmes. Teachers have an important role in planning and organizing the school environment (in the classroom and in the outdoor area), also in observing and guiding kindergarten children as well as participating in playful interventions. Furthermore, parental intervention is important in this process. Περίληψη: Η υποστήριξη των κοινωνικών δεξιοτήτων των νηπίων μέσα από την υλοποίηση αντίστοιχων παρεμβατικών προγραμμάτων έχει διερευνηθεί σημαντικά. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης ήταν η διερεύνηση της αποτελεσματικής επίδρασης των παρεμβατικών προγραμμάτων, η καταγραφή των κατάλληλων στρατηγικών παρέμβασης Σελίδα 57 από 163

2 και ο προσδιορισμός του ρόλου των εκπαιδευτικών. Η διερεύνηση της σχετικής βιβλιογραφίας κατέδειξε πως οι κοινωνικές δεξιότητες αναπτύσσονται περισσότερο μέσα από παιγνιώδεις παρεμβάσεις και λιγότερο από την εφαρμογή προγραμμάτων που δίνουν έμφαση σε γνωστικές διαδικασίες. Τα τελευταία μάλιστα τοποθετούνται υψηλά σε κόστος και χρόνο εφαρμογής. Η άμεση παρατήρηση των νηπίων σε πολλαπλές καταστάσεις αλληλεπίδρασης και κυρίως στο ελεύθερο παιχνίδι κρίνεται αναγκαία για την αξιολόγηση των κοινωνικών δεξιοτήτων, προκειμένου να γίνει ένας κατάλληλος σχεδιασμός προγραμμάτων παρέμβασης. Οι εκπαιδευτικοί κατέχουν σημαντικό ρόλο στο σχεδιασμό και την οργάνωση του συνολικού περιβάλλοντος του σχολείου (εντός σχολικού κτιρίου ή στον υπαίθριο χώρο), στην παρατήρηση και την καθοδήγηση των νηπίων και τη συμμετοχή στις παιγνιώδεις παρεμβάσεις. Ακόμη, επιδίωξή τους πρέπει να είναι και η εμπλοκή των γονέων στη διαδικασία. Λέξεις κλειδιά: ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, νηπιαγωγείο, στρατηγικές παρέμβασης, παιγνιώδες παρεμβατικό πρόγραμμα. Εισαγωγή Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική αναζήτηση στρέφεται προς την ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων παιδιών προσχολικής ηλικίας μέσα από αποτελεσματικές παρεμβάσεις (Elliot & Lang, 2004; Pickens, 2009; Rosenthal & Gatt, 2010) με την υποστήριξη, την καθοδήγηση και την ενθάρρυνση των νηπίων από ενήλικες για τη συμμετοχή σε αυθεντικές εμπειρίες, καθώς και τη δημιουργία ενός θετικού και ελκυστικού σχολικού περιβάλλοντος (DellaMattera, 2011). Η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας αποτελεί ένα πεδίο ενδιαφέροντος για τους ερευνητές ταυτόχρονα όμως μια αφετηρία ανησυχίας για τους γονείς ανά τον κόσμο, κυρίως για τον αναμφισβήτητα σημαντικό τους ρόλο στη διαμόρφωση προσαρμοστικών ικανοτήτων από την πρώιμη παιδική ηλικία έως και την εφηβεία (Matson, 2009). Οι κοινωνικές δεξιότητες συνίστανται κυρίως στη βελτίωση της συμπεριφοράς προκειμένου τα άτομα να ανταπεξέρχονται με επιτυχία σε δύσκολες κοινωνικές συνθήκες, όπως στην πίεση ενός συνομηλίκου ή μιας ομάδας συνομηλίκων, στην αναζήτηση βοήθειας όταν κρίνεται αναγκαίο ή στην αντιμετώπιση συγκρουσιακών καταστάσεων (Greene & Burleson, 2003). Επίσης, η κοινωνική τους συμπεριφορά σχετίζεται με την αποδοχή από τους συνομηλίκους, τη συναισθηματική υγεία, την ικανότητα δημιουργίας διαπροσωπικών σχέσεων και την κοινωνική προσαρμογή καθώς, παιδιά τα οποία είναι κοινωνικά, συνεργάσιμα και φιλικά είναι πιθανότερο να τα καταφέρουν τόσο στο κοινωνικό όσο και στο ακαδημαϊκό πλαίσιο του σχολείου (Qin & Yong, 2002; Gouley et al., 2008). Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας κατά τις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις μαθαίνουν να μοιράζονται, να υπακούνε σε κοινωνικούς κανόνες, να διαπραγματεύονται και να επικοινωνούν μέσα από τη συμμετοχή τους σε ομάδες, καθώς νιώθουν την ανάγκη να Σελίδα 58 από 163

3 βρίσκουν ομοιότητες με τους άλλους και να ανήκουν σε μία ομάδα. H συμμόρφωση με τους κανόνες και η επίδειξη υπακοής στις οδηγίες αποτελεί τον κύριο αναπτυξιακό παράγοντα των μικρών παιδιών στη προσπάθειά τους να διατηρήσουν κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές (Wilburn, 2000; Kotler & McMahon, 2002). Από την ηλικία των 5 ετών, τα παιδιά έχουν την ικανότητα να συμβιβάζονται και μαθαίνουν να χρησιμοποιούν στρατηγικές προκειμένου να διαπραγματεύονται τους κανόνες με τους ενήλικες και τους άλλους συνομηλίκους (Lee et al., 2004). Επιπλέον, παιδιά με φτωχές κοινωνικές δεξιότητες αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάπτυξη και τη διατήρηση σχέσεων και πολύ συχνά απορρίπτονται από τους συνομηλίκους τους με συνέπεια ή να γίνονται περισσότερο επιθετικά καθώς αντιμετωπίζουν προβλήματα εξωστρέφειας ή να έρχονται αντιμέτωπα με συμπτώματα κατάθλιψης υιοθετώντας μια εσωστρεφή στάση (Brotman et al., 2005; Engels et al., 2001). Τα παιδιά που απορρίπτονται από τους συνομηλίκους τους και είναι λιγότερο δημοφιλή επιδεικνύουν μεγαλύτερες δυσκολίες προσαρμογής κατά την είσοδό τους στο σχολείο (Caldarella & Merrell, 1997; Fabes et al., 2003). Αντιθέτως, τα παιδιά που αξιολογούνται υψηλά ως προς την αποδοχή από τους συνομηλίκους και τις κοινωνικές δεξιότητες έχουν περισσότερες πιθανότητες προσαρμογής στο σχολικό περιβάλλον και αναπτύσσουν μακροπρόθεσμα θετικές συμπεριφορές απέναντι στο σχολείο με λιγότερες πιθανότητες να το εγκαταλείψουν (Caldarella & Merrell, 1997). Οι κοινωνικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν εθελοντικές δράσεις που προσανατολίζονται στην απόδοση προνομίων σε άλλους, όπως το μοίρασμα των παιχνιδιών και άλλων αντικειμένων, την τήρηση της προτεραιότητας, την εκχώρηση ή επιζήτηση βοήθεια από τους άλλους, ενώ παράλληλα οι συμπεριφορές αυτές επεκτείνονται, όταν υπάρχει καθοδήγηση και υπενθύμιση από τους ενήλικες. Το μοίρασμα των παιχνιδιών για ορισμένα παιδιά προσχολικής ηλικίας αποτελεί μια δύσκολη διαδικασία και συνήθως μαθαίνεται μέσα από τη διαρκή παρακίνηση των ενηλίκων (Laible et al., 2004). Μέχρι την ηλικία των 5 ετών τα παιδιά χρειάζονται τη συνεχή υπενθύμιση από τους ενήλικες για το μοίρασμα των παιχνιδιών, την τήρηση της προτεραιότητας και την προσφορά βοήθειας προς τους άλλους κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, ενώ, αργότερα όταν εσωτερικεύονται αυτοί οι κανόνες, τα περισσότερα παιδιά τείνουν να επιδεικνύουν τις συγκεκριμένες συμπεριφορές χωρίς την παρακίνηση των ενηλίκων (Strayer & Roberts, 2004). Την τελευταία δεκαετία σημειώνεται μία αυξανόμενη υλοποίηση παρεμβατικών προγραμμάτων στα σχολεία όλων των βαθμίδων που σχετίζεται με την υποστήριξη των κοινωνικών δεξιοτήτων. Μέσα από σχετική έρευνα της βιβλιογραφίας στο χώρο της προσχολικής εκπαίδευσης διαπιστώνεται μία ποικιλομορφία στη χρησιμοποίηση στρατηγικών παρέμβασης. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση της αποτελεσματικής επίδρασης των παρεμβατικών προγραμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες των νηπίων, η καταγραφή των κατάλληλων στρατηγικών παρέμβασης, καθώς και ο προσδιορισμός του ρόλου των εκπαιδευτικών σε αυτή τη διαδικασία. Σελίδα 59 από 163

4 1. Αποτελεσματική επίδραση παρεμβατικών προγραμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες νηπίων Η ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών στην υποστήριξη των κοινωνικών δεξιοτήτων των νηπίων δεν επαρκεί, καθώς είναι απαραίτητος: α) ο σχεδιασμός παρεμβατικών προγραμμάτων αξιολόγησης και εκπαίδευσης των κοινωνικών δεξιοτήτων για τη συγκεκριμενοποίηση των αναπτυξιακά κατάλληλων πρακτικών και β) ο προσδιορισμός του ρόλου των εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας που εφαρμόζουν τα προγράμματα προκειμένου να οδηγήσουν τα παιδιά σε αυτή τη κατεύθυνση (Rosenthal, 2003) Θεωρητικό πλαίσιο H ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων αφορά στις ικανότητες που αποκτούν τα παιδιά μέσα από την ικανοποιητική αλληλεπίδραση με τους άλλους (Barone & Lionetti, 2012), τη δημιουργία διαπροσωπικών σχέσεων, την ανάπτυξη σχέσεων φιλίας, την αυτοπεποίθηση και την αυξανόμενη αυτονομία, την αποδοχή από τους άλλους και την αποδοχή των άλλων, την προσαρμογή στις δυσκολίες και τέλος, την αυτοεπιβεβαίωση και την εξωτερίκευση συναισθημάτων. Η κοινωνική ωρίμανση των παιδιών δεν αποτελεί μία ατομική προσπάθεια εξέλιξης, αλλά είναι μία διαδικασία συνεχούς συνδιαλλαγής και επαφής με άλλους συνομηλίκους και ενήλικες που εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο τα παιδιά θα έχουν την ευκαιρία να μάθουν να αποκτούν τις απαραίτητες κοινωνικές δεξιότητες μέσα από τις κοινωνικές επαφές με τους άλλους (Hoogsteder et al., 1999). Όσον αφορά την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών, προέκταση της οικογένειας αποτελεί το σχολικό περιβάλλον του νηπιαγωγείου, (Κυρίδης, 1996) που ωστόσο χαρακτηρίζεται ως ένα καινούργιο κοινωνικό περιβάλλον, στο οποίο πολλές φορές τα μικρά παιδιά προσαρμόζονται με δυσκολία. Σύμφωνα με τη Σακελλαρίου (2002), τα νήπια είναι φορείς κάποιων ατομικών χαρακτηριστικών τα οποία καθορίζουν την ιδιαιτερότητά τους ως ξεχωριστών προσωπικοτήτων. Παράλληλα όμως, παρουσιάζουν και μία δυσκολία ως προς την κατανόηση της διαφορετικότητας των συνομηλίκων τους. Τα περισσότερα προγράμματα που υλοποιούνται στο νηπιαγωγείο επικεντρώνονται κυρίως στην ανάπτυξη των γνωστικών δεξιοτήτων, ωστόσο η έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων επηρεάζει την ακαδημαϊκή επίδοση και, πολλές φορές, οι δεξιότητες αυτές παραβλέπονται κατά τη μετάβαση των παιδιών από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό σχολείο (Child Trends, 2001; La Paro & Pianta, 2000). Επομένως, τα παιδιά στο νηπιαγωγείο κοινωνικοποιούνται με σκοπό να κατανοήσουν και να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους και τις κοινωνικές συμπεριφορές, καθώς ετοιμάζονται για τη μετάβαση στην τυπική εκπαίδευση. Οι Hawley & Little (1999) επισημαίνουν μάλιστα ότι οι εμπειρίες που αποκτούν οι μαθητές μέσα στην κοινωνική ομάδα του σχολείου σχετίζονται με τους παράγοντες επιτυχίας ή αποτυχίας τους μέσα σε αυτή, ως προς τις κοινωνικές δεξιότητες. Τα νήπια που είναι ικανά να Σελίδα 60 από 163

5 συνεργάζονται με τους συνομηλίκους τους είναι παιδιά που είναι σε θέση να διατηρούν θετικές σχέσεις με τους άλλους και να απολαμβάνουν καλύτερα αποτελέσματα ανάπτυξης, ενώ τα νήπια που αποτυγχάνουν στο κομμάτι αυτό, δεν απολαμβάνουν βασικά ευνοϊκά αναπτυξιακά αποτελέσματα (Rubin et al., 1998) Διαδικασίες αξιολόγησης και εκπαίδευσης των κοινωνικών δεξιοτήτων Η αξιολόγηση των κοινωνικών δεξιοτήτων έχει ως στόχο την αναγνώριση και κατ επέκταση το σχεδιασμό προγραμμάτων παρέμβασης (DuPaul & Eckert, 1994). Για την αύξηση των πιθανοτήτων ακριβούς εκτίμησης των κοινωνικών δεξιοτήτων προτείνεται στη βιβλιογραφία η αξιοποίηση της άμεσης παρατήρησης των παιδιών που αποτελούν την πειραματική ομάδα, καθώς και των παιδιών της ομάδας ελέγχου σε πολλαπλές καταστάσεις αλληλεπίδρασης. Παράλληλα, τα δεδομένα μίας αντίστοιχης κλίμακας μέτρησης των κοινωνικών δεξιοτήτων είναι δυνατόν να αξιολογούνται από διαφορετικούς παρατηρητές και επιπλέον, κρίνεται αναγκαία η συμμετοχή των γονέων στη συγκεκριμένη διαδικασία μέσα από τη συμπλήρωση αντίστοιχων κλιμάκων μέτρησης για την εκτίμηση της κοινωνικής συμπεριφοράς των νηπίων τόσο στο περιβάλλον της οικογένειας όσο και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον (Demaray et al., 1995). Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να εξάγουν συμπεράσματα μέσα από τις παρατηρήσεις των μαθητών της τάξης τους σε διαφορετικές συνθήκες αλληλεπίδρασης και να πραγματοποιούν συγκρίσεις οι οποίες μπορεί να αποδειχθούν περισσότερο ακριβείς (Huffman & Nichols, 2004). Οι Elliott & Gresham (1993) υποστηρίζουν ότι σε παρεμβατικά προγράμματα η συμβολή της λειτουργικής ανάλυσης δεδομένων σημαντικών κοινωνικών συμπεριφορών και δεξιοτήτων είναι επιτακτική και συνήθως περιλαμβάνει τα αποτελέσματα των άμεσων παρατηρήσεων, τις εκτιμήσεις των δεξιοτήτων μέσα από το παιχνίδι με την ομάδα - στόχο, καθώς και τις έγκυρες εκτιμήσεις των εκπαιδευτικών για κάθε παιδί ατομικά σε σχέση με τις παραπάνω συμπεριφορές. Ένα παρεμβατικό πρόγραμμα που περιλαμβάνει τη σύσταση μικρών ομάδων και επικεντρώνεται στα παιχνίδια μπορεί να αποτελέσει μία επιπρόσθετη υποστήριξη του προγράμματος της τάξης όσον αφορά την ανάπτυξη θετικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών (McGrath & Noble, 2010). Άλλωστε, επισημαίνεται ότι πολλά παραδοσιακά εκπαιδευτικά παιχνίδια είναι δυνατό να μετατραπούν σε συνεργατικές παιγνιώδεις δραστηριότητες μέσα από το παιχνίδι σε ζευγάρια. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, η χρήση των συνεργατικών παιχνιδιών έχει θετικά αποτελέσματα στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των παιδιών μέσα από ένα δομημένο περιβάλλον με σαφείς κοινωνικούς κανόνες (Sapon-Shevin, 1994). Σε έρευνά τους οι Finlinson et al. (2000) μέσα από τη συμμετοχή 39 παιδιών προσχολικής ηλικίας σε συνεργατικά και ανταγωνιστικά παιχνίδια κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού για το διάστημα των έξι εβδομάδων, οδηγήθηκαν μέσα από μία διαδικασία σύγκρισης σε ικανοποιητικά αποτελέσματα θετικών συμπεριφορών που σχετίζονται με τις κοινωνικές δεξιότητες (συνεργασία, αλληλοβοήθεια, θετική ενίσχυση κ.α.) και αρνητικών Σελίδα 61 από 163

6 συμπεριφορών (σπρώξιμο, αρνητικά σχόλια κ.α.) αντίστοιχα. Ομοίως, οι Bay-Hintiz et al. (1994) μελέτησαν την επίδραση των ανταγωνιστικών και συνεργατικών παιχνιδιών στη συχνότητα εμφάνισης επιθετικών ή συνεργατικών συμπεριφορών σε 70 παιδιά (ηλικίας 4-5 ετών) από τέσσερις τάξεις τριών νηπιαγωγείων. Οι συγγραφείς εξήγαγαν το συμπέρασμα ότι παίζοντας ανταγωνιστικά παιχνίδια, οι τρείς στις τέσσερις τάξεις σημείωσαν αύξηση των επιθετικών συμπεριφορών, ενώ τα συνεργατικά παιχνίδια οδήγησαν στην αύξηση της συνεργασίας μεταξύ των παιδιών. Τη σημαντική επίδραση της παρέμβασης στις κοινωνικές δεξιότητες των μαθητών μελέτησε η Hawley (2002) μέσα από τη συμμετοχή 30 παιδιών ηλικίας 3-6 ετών σε παιγνιώδεις δραστηριότητες σε κλειστό εξοπλισμένο χώρο (πειραματική συνθήκη). Σύμφωνα με έρευνα των Ang & Hughes (2001), μαθητές με ήπια προβλήματα συμπεριφοράς, οι οποίοι επιδεικνύουν συχνά ένα σημαντικό αριθμό κοινωνικών αδεξιοτήτων, είναι δυνατό να επωφεληθούν από ομαδικές παρεμβάσεις ανάπτυξης των κοινωνικών δεξιοτήτων. Επιπλέον, οι κοινωνικές δεξιότητες αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της ακαδημαϊκής επιτυχίας του τυπικού μαθητικού δυναμικού (Carpara et al., 2000) με αποτέλεσμα την τελευταία δεκαετία να εντοπίζεται μία αυξανόμενη υλοποίηση προγραμμάτων στα σχολεία προκειμένου να αναπτυχθούν οι παραπάνω δεξιότητες. Μάλιστα, οι στρατηγικές παρέμβασης απευθύνονται άλλοτε σε μικρές ομάδες μαθητών, άλλοτε σε μία ολόκληρη τάξη, άλλοτε σε μία σχολική μονάδα, αλλά ακόμη και σε εξατομικευμένες περιπτώσεις (Merrell, 2003). Εντούτοις, αποδείχθηκε ότι πολλές παρεμβάσεις στην προσχολική ηλικία έχουν υψηλό κόστος, σημαντικές απαιτήσεις στην εκπαίδευση των δασκάλων και σπατάλη πολλών ωρών μέσα στην τάξη για δραστηριότητες αντίστοιχων αναλυτικών προγραμμάτων κοινωνικής και συναισθηματικής ανάπτυξης [Kansas Kindergarten Readiness Project, Posny (2006); SWEEP Pre-K, Bryant et al. (1999); PATHS, Kushe & Greenberg (1993); Second Step, Grossman et al. (1997); CLASS, Hops & Walker (1988); The Anger Coping Program, Lochman et al. (1993); Serna et al. (2000)]. Καθώς τέτοια προγράμματα προάγουν τις κοινωνικές και ακαδημαϊκές δεξιότητες των μικρών παιδιών, χαρακτηρίζονται από μία μεγάλη δέσμευση χρόνου και πόρων. Σύμφωνα με έρευνες των Leff et al. (2001) και Gresham (2000, 2004) η εφαρμογή των παραπάνω προγραμμάτων εμπεριέχει ποικίλα προβλήματα: παρά τη διαφορετικότητά τους δεν ξεφεύγουν από το γνωστικό χαρακτήρα, περιέχουν γενικεύσεις ή επικεντρώνονται επιλεκτικά στην επιθετική συμπεριφορά, χαρακτηρίζονται από έλλειψη σταθερότητας και αδυνατούν να μετρήσουν την ακεραιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Επιπλέον, δε λαμβάνονται υπόψη τα διαφορετικά περιβάλλοντα και οι πολιτισμικές διαφορές, ενώ παράλληλα, είναι δύσκολο να καταγραφούν και να μετρηθούν τα μακροχρόνια αποτελέσματά τους στην ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων. Αντίστοιχα, στον ελλαδικό χώρο εφαρμόστηκε το πρόγραμμα «Βήματα για τη ζωή», Κουρμούση & Κούτρας (2011), με στόχο τη διδασκαλία ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων στα νηπιαγωγεία με οργανωμένο και συστηματικό τρόπο, ως επίσημο μέρος του εκπαιδευτικού προγράμματος. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε πιλοτικά σε 29 τμήματα νηπιαγωγείων που αποτέλεσαν την πειραματική ομάδα και σε μαθητές/τριες 31 Σελίδα 62 από 163

7 τμημάτων για το σχηματισμό της ομάδας ελέγχου. Οι νηπιαγωγοί που εφάρμοσαν το πρόγραμμα ανέφεραν σημαντική βελτίωση του κλίματος στην τάξη σε σχέση με την προηγούμενη διδακτική τους εμπειρία, ενώ οι γονείς των παιδιών που συμμετείχαν παρατήρησαν ουσιαστική βελτίωση στις κοινωνικές συμπεριφορές των παιδιών τους. Ένας μεγάλος αριθμός παρεμβατικών προγραμμάτων αποδείχθηκε αποτελεσματικός στην εξάσκηση κοινωνικών δεξιοτήτων για παιδιά ηλικίας 3 ετών έως και ενήλικες 21 ετών με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων σε παιδιά προσχολικής ηλικίας και σε εφήβους παρά σε παιδιά του δημοτικού, καθώς επίσης με σημαντική διαφοροποίηση σε παιδιά συνεσταλμένα παρά σε επιθετικά παιδιά (Mize, 2003) Ο ρόλος των εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας στην υποστήριξη κοινωνικών δεξιοτήτων των νηπίων Η έρευνα της Dellamattera (2011) με σκοπό να αναλύσει τις απόψεις 61 εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας σε σχέση με τον ρόλο που διαδραματίζουν στην ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων των νηπίων κατέδειξε τα παρακάτω αποτελέσματα: το 21% των εκπαιδευτικών υποστηρίζει ότι ο ρόλος τους αφορά στην άμεση εκπαίδευση των νηπίων, το 15% πιστεύει ότι ο ρόλος τους πρέπει να είναι καθοδηγητικός και βοηθητικός και λιγότερο προσχεδιασμένος, το 14% αναφέρει ότι τα μικρά παιδιά αναπτύσσονται κοινωνικά μέσα από τη συναισθηματική υποστήριξη των ενηλίκων, το 18% επικεντρώνεται στο περιβάλλον της τάξης, με το 8% να στηρίζει τη δημιουργία ενός θετικού περιβάλλοντος, το 10% θέλει να είναι σίγουρο ότι το περιβάλλον είναι ασφαλές και υγιές για τα νήπια και, μόλις το 4% πιστεύει ότι ο ρόλος τους πρέπει να είναι αυτός του προτύπου μίμησης. Επιπλέον, έχουν πραγματοποιηθεί εκτενείς έρευνες σχετικά με τη χρησιμοποίηση κατάλληλων στρατηγικών για την αποτελεσματική υποστήριξη της κοινωνικής ανάπτυξης των νηπίων που αφορούν στην παροχή άμεσων, αυθεντικών και φυσικών ευκαιριών με τη χρήση ενός απλού και κατανοητού λεξιλογίου (Christophersen & Van Scoyoc, 2004; Fox et al., 2003; NASP Center, 2002; Smallwood, 2003). Σε πολλές χώρες, οι εκπαιδευτικοί παιδιών προσχολικής ηλικίας έχουν τις γνώσεις και τις ικανότητες να βελτιώσουν τις γλωσσικές δεξιότητες των παιδιών και κατ επέκταση άλλες γνωστικές περιοχές, ωστόσο, η κοινωνική ανάπτυξη αναφέρεται συχνά ως αποτέλεσμα της επίδρασης του οικογενειακού περιβάλλοντος (Rogoff, 2003) και η γενική προσδοκία από τους εκπαιδευτικούς είναι απλά η δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για κάθε παιδί της ομάδας ξεχωριστά. Ωστόσο, σχετικές έρευνες υποστηρίζουν ότι η εξασφάλιση και μόνο ενός ασφαλούς περιβάλλοντος δεν ενθαρρύνει απαραίτητα τη θετική αλληλεπίδραση μεταξύ των συνομηλίκων, αλλά είναι αναγκαίος ο εντοπισμός και η κατανόηση μίας ποικιλίας κοινωνικών δεξιοτήτων και συμπεριφορών των νηπίων (Rosenthal, 1994; Brownell & Kopp, 2007). Οι Grusec και Goodnow (1994) υποστήριξαν ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν διαφορετικές παιγνιώδεις παρεμβάσεις σε μικρά παιδιά με στόχο την Σελίδα 63 από 163

8 αντιμετώπιση δυσκολιών ως προς τους παράγοντες κοινωνικών δεξιοτήτων. Αντίστοιχα, σε πρόσφατη έρευνα των Rosenthal και Gatt (2010), με τη συμμετοχή 82 εκπαιδευτικών και 78 παιδιών (39 αγόρια και 39 κορίτσια) σε 12 κέντρα προσχολικής ηλικίας, διαπιστώθηκε σημαντική επίδραση στις κοινωνικές δεξιότητες μέσα από τις παρατηρήσεις των παιδιών στο ελεύθερο παιχνίδι και τη μετέπειτα σχεδίαση καθοδηγητικών παρεμβάσεων. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των νηπίων σε οργανωμένες δραστηριότητες ή παιχνίδια (Singer, 2006), όπως να πετούν σαν αεροπλάνα ή να πηδούν σαν ακρίδες κ.α. με στόχο την ανάπτυξη της αλληλεπίδρασης μεταξύ τους. Σύμφωνα με τα προγράμματα που αναπτύσσονται τα τελευταία χρόνια σε σχολεία των Η.Π.Α. για την προαγωγή της κοινωνικής και συναισθηματικής μάθησης από το νηπιαγωγείο μέχρι και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Social and Emotional Learning SEL, οι υποστηρικτικές δράσεις για την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων σχετίζονται με τη διαχείριση του συνολικού περιβάλλοντος του σχολείου από τους εκπαιδευτικούς, μέσα στις τάξεις, τους διαδρόμους και τις αυλές με σκοπό τη συνεργασία και την ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ των μαθητών, τη διαχείριση των συναισθημάτων, την αντιμετώπιση καταστάσεων θυμού και την ανάπτυξη δεσμών φιλίας μεταξύ των παιδιών. Το National Council for Curriculum and Assessment (NCCA, 2007) προτείνει ένα πλαίσιο δράσης για τους εκπαιδευτικούς της πρώιμης ηλικίας μέσα από το σχεδιασμό των φυσικών περιβαλλόντων (εντός σχολικού κτιρίου ή στον υπαίθριο χώρο), την παρατήρηση των παιδιών στο παιχνίδι, την οργάνωση του χρόνου και του χώρου για παιχνίδι με στόχο την ανάπτυξη, τη μέτρηση των θετικών αποτελεσμάτων από την παροχή συγκεκριμένων εμπειριών στα παιδιά, καθώς και τη συνεργασία με τους γονείς. Οι εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας μπορούν να παρατηρούν τις συμπεριφορές των παιδιών στο παιχνίδι και να εντοπίζουν τους μαθητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις σχέσεις με τους άλλους συνομηλίκους, τους μαθητές που δεν παίζουν καθόλου, που παίζουν μόνοι ή παρατηρούν τους άλλους από μακριά και, μέσα από μία διαδικασία άτυπων υποδείξεων, να ενθαρρύνουν τις θετικές σχέσεις μέσα στις ομάδες παιχνιδιού των μαθητών (LeBlanc, 1989). Ο Tschantz (1984) διαπίστωσε ότι ο χειρισμός του φυσικού περιβάλλοντος από τους εκπαιδευτικούς με τη χρήση υλικών και η δημιουργία περιοχών παιχνιδιού, οι οποίες θα είναι ελκυστικές και θα ενισχύουν την αλληλεπίδραση των μικρών παιδιών κατά το ελεύθερο παιχνίδι, αποτελούν στρατηγικές εμπλοκής των ενηλίκων για την υποστήριξη των κοινωνικών δεξιοτήτων των μαθητών μέσα σ ένα σχολικό πλαίσιο. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, οι εκπαιδευτικοί των μικρών παιδιών μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη γνώση τους για τη διαδικασία καθώς και το περιεχόμενο του παιχνιδιού, προκειμένου να δημιουργήσουν πλούσια σε περιεχόμενο περιβάλλοντα τα οποία θα παρέχουν μία μεγάλη ποικιλία πιθανοτήτων παιχνιδιού, με προκλήσεις αλλά και με την παράλληλη δημιουργία ασφάλειας για την προώθηση της μάθησης και της κοινωνικής ανάπτυξης (Hendricks, 2001). Ερευνητές σκιαγραφούν (Bruce, 1996; Dockett & Fleer, 2002) μία μεγάλη ποικιλία ρόλων τους οποίους θα μπορούσαν να υιοθετήσουν οι εκπαιδευτικοί των μαθητών της πρώιμης ηλικίας, με σκοπό την υποστήριξη της Σελίδα 64 από 163

9 ολόπλευρης ανάπτυξης των παιδιών μέσα από παιγνιώδεις διαδικασίες: σχεδιαστής, οργανωτής, καθοδηγητής, παρατηρητής, αξιολογητής, διαμεσολαβητής, συμμέτοχος στο παιχνίδι, και εκπαιδευτής. Γίνεται επίσης αναφορά στον έμμεσο σχεδιασμό και την άμεση ανάμειξη στο παιχνίδι των παιδιών μέσα από την οργάνωση του χρόνου, του χώρου και την προώθηση των δυναμικών. 2. Συμπεράσματα Μέσα από τη σύντομη ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας παρουσιάζεται μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον σχετικά με την επίδραση των παρεμβατικών προγραμμάτων στις κοινωνικές δεξιότητες των νηπίων. Από την παραπάνω διαπίστωση επιβεβαιώνεται η άποψη ότι η πρώιμη ανίχνευση και παρέμβαση στις κοινωνικές δεξιότητες των παιδιών κατά ένα σημαντικό τρόπο μειώνει το μετέπειτα κοινωνικό κόστος και αυξάνει την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων. Λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα δεδομένα, γίνεται ξεκάθαρο ότι μελετώντας τις αναπτυξιακές κλίσεις των παιδιών μέσα από τη συστηματική παρέμβαση και την πρώιμη αξιολόγηση, μπορεί να επιτευχθεί μακροχρόνια επίδραση στην ψυχική υγεία καθώς και τη σχολική τους προσαρμογή. Μέσα από την υλοποίηση παρεμβατικών προγραμμάτων με στόχο την ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά προσχολικής ηλικίας φαίνεται πως το παιχνίδι αποτελεί σημαντικό εργαλείο της κοινωνικής ανάπτυξης και της ψυχικής τους υγείας, καθώς μέσω αυτού αποκτούν εμπειρίες ζωής που θα τα βοηθήσει να συνυπάρξουν με άλλους ανθρώπους. Όπως πολλοί ερευνητές διαπιστώνουν, τα αποτελέσματα των συνεργατικών και ομαδικών παιχνιδιών ενισχύουν θετικά την κοινωνική αλληλεπίδραση των παιδιών μέσα από ένα περιβάλλον με σαφείς κοινωνικούς κανόνες (McGrath & Noble, 2010; Finlinson et al., 2000; Bay-Hintiz et al.,1994; Tryon & Keane, 1991; Sapon-Shevin, 1994). Εντούτοις, ορισμένες παρεμβάσεις που αφορούν στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων των νηπίων και ήδη αποτέλεσαν μέρος του αναλυτικού προγράμματος των νηπιαγωγείων, είχαν έντονα γνωστικό περιεχόμενο, υψηλό κόστος και χρόνο εφαρμογής και επιπλέον απαιτούσαν την επιμόρφωση των νηπιαγωγών για την εμπλοκή τους στη διαδικασία (Kansas Kindergarten Readiness Project, Posny (2006); SWEEP Pre-K, Bryant et al. (1999); PATHS, Kushe & Greenberg (1993); Second Step, Grossman et al. (1997); CLASS, Hops & Walker (1988); The Anger Coping Program, Lochman et al. (1993); Brain Power et al. (1998) & Serna et al. (2000). Τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα φάνηκαν να αποτυγχάνουν το στόχο τους, αφού η εφαρμογή τους σε διαφορετικά σχολικά περιβάλλοντα κατέστη αδύνατη λόγω της δομής, του μεγάλου κόστους και του χρόνου εφαρμογής. Επιπρόσθετα, το αναπτυξιακό στάδιο που διανύουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας ενδεχομένως να παραβλέπεται σε αρκετές παρεμβάσεις οι οποίες εξυπηρετούν κυρίως γνωστικούς στόχους μέσα από την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων. Για την επίτευξη του μέγιστου δυνατού αποτελέσματος η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων φαίνεται να ενισχύεται μέσα από διαδικασίες κατά τις οποίες ο ενήλικας Σελίδα 65 από 163

10 οργανώνει μεθοδολογικές παρεμβάσεις αναπτυξιακά κατάλληλες για κάθε ηλικιακή ομάδα παιδιών. Όπως προκύπτει από την ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, η αξιολόγηση των κοινωνικών δεξιοτήτων μέσα από την άμεση παρατήρηση και τη συμπλήρωση αντίστοιχων κλιμάκων μέτρησης κρίνεται αναγκαία για τις μετέπειτα παρεμβάσεις στο μαθητικό πληθυσμό (Elliott & Gresham, 1993; Demaray et al., 1995; Huffman & Nichols, 2004). Σύμφωνα με τους Rosenthal & Gatt (2010) o διαμεσολαβητικός ρόλος των ενηλίκων στο νηπιαγωγείο μέσα από την οργάνωση αναπτυξιακά κατάλληλων παιγνιωδών δραστηριοτήτων αποδεικνύεται κρίσιμος, αφού μπορεί να επηρεάσει θετικά τις κοινωνικές δεξιότητες και τη συμπεριφορά μεταξύ των νηπίων. Επιπλέον, η συνεργασία των εκπαιδευτικών με την οικογένεια των νηπίων συμβάλλει σημαντικά στη γενίκευση και τη μεταφορά των αποκτηθέντων κοινωνικών δεξιοτήτων από τους μαθητές/τριες στην προσωπική και κοινωνική τους ζωή (Κουρμούση & Κούτρας, 2011; NCCA, 2007). Οι Demaray et al. (1995) επισημαίνουν την αναγκαιότητα της συμμετοχής των γονέων στη διαδικασία αξιολόγησης της κοινωνικής συμπεριφοράς των παιδιών μέσα από τη συμπλήρωση μιας αντίστοιχης κλίμακας μέτρησης. Συμπερασματικά, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μέσα από τις παιγνιώδεις παρεμβάσεις και την υποστήριξη των ενηλίκων όχι μόνο εξασκούν τις κοινωνικές τους δεξιότητες, αλλά παράλληλα τους δίνεται η ευκαιρία να αναπτύξουν περαιτέρω τις δεξιότητες αυτές με τη μεθοδική διαμεσολάβηση των ενηλίκων στο νηπιαγωγείο τόσο από την πλευρά των εκπαιδευτικών όσο και από την πλευρά της οικογένειας. 3. Προτάσεις για μελλοντικές έρευνες Μία μελλοντική έρευνα θα μπορούσε ενδεχομένως να εξετάσει την επίδραση και ορισμένων πολιτισμικών παραγόντων (θρησκεία, καταγωγή, γλώσσα) στην αποτελεσματικότητα των παρεμβατικών προγραμμάτων με στόχο την ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων των νηπίων. Μεταγενέστερες σχετικές έρευνες είναι πιθανό να επαληθεύσουν ή να αναθεωρήσουν ορισμένα από τα συμπεράσματα της παρούσας μελέτης. Βιβλιογραφία Ang, R. P. & Hughes, J. N. (2001). Differential benefits of skills training with antisocial youth based on group composition: A meta-analytic investigation. School Psychology Review, 31(2), Barone, L., & Lionetti, F. (2012). Attachment and social competence: a study using M CAST (Manchester Chilg Attachment Story Task) in low risk Italian preschoolers. Attachment & Human Development, 14(4), Σελίδα 66 από 163

11 Bay-Hinitz, A. K., Peterson, R. F. & Quilitch, H. R. (1994). Co-operative games: a way to modify aggressive and co-operative behaviour in young children. Journal of Applied Behaviour Analysis, 27, Brotman, L. M., Gouley, K. K., Chesir Teran, D., Dennis, T., Klein, R. G. & Shrout, P. (2005). Prevention for preschoolers at high risk for conduct problems: immediate outcomes on parenting practices and child social competence. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 34, Brownell, C. A & Kopp, C. B. (2007). Socio-emotional development in the toddler years: Transitions and transformations. New York: Guilford Press. Bruce, T. (1996). Helping young children to play. London. Hodder & Stoughton. Bryant, D., Vizzard, L. H., Willoughby, M. & Kupersmidt, J. (1999). A review of interventions for preschoolers with aggressive and disruptive behavior. Early Education and Development, 10(1), Caldarella, P. & Merrell, K. W. (1997). Common dimensions of social skills of children and adolescents: a taxonomy of positive bahaviors. School Psychology Review, 26, Carpara, G. V., Barbaranelli, C.. Pastorelli, C., Bandura, A. & Zimbardo, P. G. (2000). Prosocial foundations of children s academic achievement. Psychological Science, 11(4), Child Trends. (2001). School readiness: Helping communities get children ready for school and schools ready for children. Retrieved January, 8, 2014, from Christophersen, E. & Van Scoyoc, S. M. (2004). Strategies for teaching important social skills to young children. Retrieved March, 18, 2013, from DellaMattera, J. N. (2011). Perceptions of Preservice Early Educators: How Adults Support Preschoolers Social Development. Journal of Early Childhood Teacher Education, 32, Demaray, M. K., Ruffalo, S. L., Carlson, J., Olson, A. E., McManus, S., Leventhal, A. & Busse, R. T. (1995). Social skills assessment: A comparative evaluation of published rating scales. School Psychology Review, 24, Docket, S. & Fleer, M. (2002). Play and pedagogy in early childhood: bending the rules. Australia: Nelson. DuPaul, G. J., & Eckert, T. L. (1994). The effects of social skills curricula: Now you see them, now you don t. School Psychology Quarterlerly, 9, Elliott, S. N. & Gresham, F. M. (1993). Social skills interventions for children. Behavior Modification, 17, Elliott, S. N. & Lang, S. C. (2004). Social skills training. Encyclopedia of Applied Psychology, 3, Madison, USA: University of Wisconsin. Σελίδα 67 από 163

12 Engels, C. M. E., Finkenauer, C., Meeus, W. & Dekovic, M. (2001), Parental attachment and adolescents s emotional adjustment: associations with social skills and relational competence. Journal of Counseling Psychology, 48, Fabes, R. A., Martin, C. L., Hanish, L. D., Anders, M. C. & Madden-Derdich, D. A. (2003). Early school competence: the roles of sex-segregated play and effortful control. Developmental Psychology, 39, Finlinson, A.R., Austin, A.M.B. & Pfister, R. (2000). Co-operative games and children s positive behaviours. Early Child Development and Care, 164(1), Fox, L., Dunlap, G., Hemmeter, M. L., Joseph, G. E. & Strain, P. S. (2003). The teaching pyramid: A model for supporting social competence and preventing challenging behavior in young children. Young Children, 58(4), Gouley, K. K., Brotman, L. M., Huang, K. Y & Shrout, P. E. (2008). Construct validation of the social competence scale in preschool age children. Social Development, 17, Greene, J. O & Burleson, B. R. (2003). Handbook of communication and social interaction skills. USA: Routledge. Gresham, F. M. (2000). Assessment of social skills in students in students with emotional and behavioral disorders. Assessment for Effective Intervention, 26(1), Gresham, F. M. (2004). Current status and future directions of school based behavioral interventions. School Psychology Review, 33(3), Grossman, D. C., Neckerman, H. J., Koepsell, T., Liu, P., Asher, K. N., Beland, K. et al. (1997). Effectiveness of a violence prevention curriculum among children in elementary school. The journal of the American Medical Association, 277, Grusec, J. E. & Goodnow, J. J. (1994). The impact of parental discipline: a reconceptualization of current methods on child s internalization of values. Developmental Psychology, 30, 4-9. Hawley, P.H. (2002). Social dominance and prosocial and coercive strategies of resource control in preschoolers. International Journal of Behavioral Development, 26(2), Hawley, P. H., & Little, T. D. (1999). Winning some and losing some: A social relations approach to social dominance in toddlers. Merrill- Palmer Quarterly, 45, Hendricks, B. (2001). Designing for play. Aldershot: Ashgate. Hoogsteder, M., Meier, P., & Elbers, E. (1999). Αλληλεπίδραση παιδιού ενηλίκου, η από κοινού επίλυση προβλημάτων και η δομή της συνεργασίας. Πολιτισμικοί κόσμοι της πρώτης παιδικής ηλικίας (επιμ. Woodhead, M., Faulkner, D. & Littleton, K.) Πάτρα: ΕΑΠ, Hops, H. & Walker, H. M. (1988). CLASS: Contingencies for learning academic and social skills. Seattle, WA: Educational Achievement Systems. Huffman, L. C. & Nichols, M. (2004). Early detection of young children s mental health problems in primary care settings. In R. Delcarmen-Wiggins & A. Carter (Eds.), Σελίδα 68 από 163

13 Handbook of Infant, Toddler and Preschool Mental Health Assessment (pp ). NY: Oxford University Press. Kotler, J. C. & McMahon, R. J. (2002). Differentiating between anxious, aggressive and socially competent children: validation of the Social Competence and Behavior Evaluation 30 (Parent version). Behavior Research and Therapy, 40, Kushe, C. A. & Greenberg, M. T. (1993). Teaching PATHS in your classroom: The PATHS Curriculum Instruction Manual.Washington: University of Washington Press. Laible, D., Carlo, G., Torquati, J. & Ontai, L. (2004). Children s perception of family relationships as assessed in a doll story completion task: links to parenting, social competence and externalizing behavior. Social Development, 13, La Paro, K. M., & Pianta, R. C. (2000). Predicting children s competence in the early years: A meta-analytic review. Review of Educational Research, 70(4), LeBlanc, L. M. (1989). Let s play: Teaching social skills. Day Care and Early Education, Lee, D. L., Belfiore, P. J., Scheeler, M. C., Hua, Y. & Smith, R. (2004). Behavioral momentum in academics: using embedded high-up sequence to increase academic productivity. Psychology in the Schools, 41, Leff, S. S., Power, T. J., Mantz, P. H., Costigan, T. E. & Nabors, L. A. (2001). School based aggression prevention programme for young children. School Psychology Review, 30(3), Lochman, J. E., Dunn, S. E. & Klimes Dougan, B. (1993). An intervention and consultation model from a social cognitive perspective: A description of the Anger coping programme. School Psychology Review, 22, MacGrath, H. L., & Noble, T. (2010). Supporting positive pupil relationships: Research to practice. Educational & Child Psychology, 27(1), Matson, J. L. (2009). Social behavior and skills in children. New York: Springer Dordrecht Heidelberg London. Merrell, K. W. (2003). Behavioral, social, and emotional assessment of children and adolescents. Mahwah, NJ: Erlbaum. Mize, J. (2003). Coaching preschool children in social skills: A cognitive social learning curriculum. In G. Gartledge & J. F. Milburn (Eds.), Teaching social skills to children and youth (3rd ed., pp ). Boston: Allyn & Bacon. NASP Center (2002). Social skills: Promoting positive behavior, academic success and school safety. Retrieved April, 3, 2014, from NCCA. (2007). Play as a context for Early Learning and Development. The Early Childhood Curriculum Framework: A research paper. Dublin: National Council for Curriculum and Assessment. Pickens, J. (2009). Socio-emotional Programme Promotes Positive Behaviour in Preschoolers. Child Care in Practice, 15(4), Σελίδα 69 από 163

14 Posny, A. (2006). Kansas Kindergarten Readiness Project: Student readiness for school ( ). Executive summary. Kansas State Department of Education, Topeka, KS. Qin, Ch. & Yong J. (2002). Social competence and behavior problems in Chinese preschoolers. Early Education & Development, 13, Rogoff, B. (2003). The cultural nature of human development. Oxford: Oxford University Press. Rosenthal, M. K. (2003). Quality in early childhood education and care: A cultural context. European Early Childhood Education Research Journal, 11(2), Rosenthal, M. K. (1994). Social and non-social play of infants and toddlers in family day care. In H. Goelman & E. Jacobs (Eds.), Children play in child care settings(pp ). Albany, NY: SUNNY Press. Rosenthal, M. & Gatt, L. (2010). Learning to Live Together : training early childhood educators to promote socio-emotional competence of toddlers and pre-school children. European Early Childhood Education Research Journal, 18(3), Rubbin, K. H., Bukowski, W., & Parker, J. G. (1998). Peers interactions, relationships, and groups. In N. Eisenberg (Ed.), Handbook of child psychology: Social, emotional, and personality development (pp ). New York: Wiley. Sapon-Shevin, M. (1994). Playing favourites: gifted education and the disruption of community. Albany: State University of New York Press. Serna, L. A., Lambros, K. M., Nielsen, E. & Forness, S. R. (2000). Primary prevention with children at risk for emotional and behavioral disorders: Behavioral profiles and clinical implications of a primary prevention programme. Behavioral Disorders, 25, Singer, J. (2006). Learning to play and learning through play, epilogue. In D. G. Singer, R. M. Golinkoff & K. Hirsh-Pasek (Eds.), Play=learning. How play motivates and enhances children s cognitive and social-emotional Growth (pp ). Oxford: Oxford University Press. Smallwood, D. (2003). Defusing violent behaviors in young children: an ounce of prevention. Retrieved March, 6, 2014, from Social and Emotional Learning: SEL Across the Globe. Retrieved July, 18, 2013, from CASEL website Strayer, J. & Roberts, W. (2004). Children s anger, emotional expressiveness and empathy: relations with parent s empathy, emotional expressiveness and parenting practices. Social Development, 13, Tschantz, L. L. (1984). Preschool play behaviors: the relationship to sociometric status, divergent thinking, and classroom materials. Unpublished doctoral dissertation. University of Chicago. Wilburn, R. E. (2000). Understanding the preschooler. NJ: Peter Lang. Σελίδα 70 από 163

15 Κουρμούση, Ν., Κούτρας, Β. (2011). Βήματα για τη ζωή: Πρόγραμμα Ατομικών και Κοινωνικών Δεξιοτήτων. Αθήνα : Παπαζήση. Κυρίδης, Α. (1996). Μια κοινωνιολογική προσέγγιση της προσχολικής εκπαίδευσης. Θεσσαλονίκη : Κυριακίδη. Σακελλαρίου, Μ. (2002). Η κοινωνική μάθηση στο νηπιαγωγείο. Σύγχρονο νηπιαγωγείο, 27, Σελίδα 71 από 163

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. Προσεγγίσεις στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του σχολείου Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Τίτλος Μαθήματος Εκπαιδευτικές Παρεμβάσεις. Τομέας Εκπαιδευτική Ψυχολογία

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Τίτλος Μαθήματος Εκπαιδευτικές Παρεμβάσεις. Τομέας Εκπαιδευτική Ψυχολογία PSYM-503DL: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ Κωδικός Μαθήματος PSYM-503DL Τμήμα Κοινωνικών Επιστημών Τύπος Μαθήματος Υποχρεωτικό Επίπεδο Σπουδών Μεταπτυχιακό ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τίτλος Μαθήματος Εκπαιδευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Κατερίνα Μάσχα Λέκτορας Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης kmascha@psy.soc.uoc.gr ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Μαθήματος

Περίγραμμα Μαθήματος Περίγραμμα Μαθήματος Κωδικός Μαθήματος: Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (Credits/ECTS) SOWK-521 Μέθοδοι και Παρεμβάσεις 10 σε Ομάδες Τμήμα Εξάμηνο Προαπαιτούμενα Κοινωνικής Εαρινό Κανένα Εργασίας Είδος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση

Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Σχεδιάζω δραστηριότητες και ασκήσεις αυτοαξιολόγησης στο εκπαιδευτικό υλικό για αποτελεσματική μάθηση Μαρία Ι. Κουτσούμπα Αναπλ. Καθηγήτρια ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ / ΣΕΠ ΕΑΠ Δραστηριότητες και ασκήσεις αυτό-αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Προγραμμάτων Επιμόρφωσης των Εκπαιδευτικών που Στηρίζονται στην Έρευνα για την Εκπαιδευτική Αποτελεσματικότητα: Η Δυναμική Προσέγγιση

Ανάπτυξη Προγραμμάτων Επιμόρφωσης των Εκπαιδευτικών που Στηρίζονται στην Έρευνα για την Εκπαιδευτική Αποτελεσματικότητα: Η Δυναμική Προσέγγιση Εκπαιδευτική Ημερίδα «Αποτελεσματική Διδασκαλία: Προβληματισμοί Προτάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» Ανάπτυξη Προγραμμάτων Επιμόρφωσης των Εκπαιδευτικών που Στηρίζονται στην Έρευνα για την Εκπαιδευτική Αποτελεσματικότητα:

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις

Επιμορφωτικό Σεμινάριο. Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Διαφοροποίηση της διδασκαλίας σε πολυπολιτισμικές τάξεις ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Ε Λ Ε Ν Η Κ Α Ρ Α Υ Ι Α Ν Ν Η, P S Y. D. Ε Γ Γ Ε Γ Ρ Α Μ Μ Ε Ν Η Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ο Σ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Σ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Συμπεριφοράς Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακούς

της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Συμπεριφοράς Καθηγητής στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακούς ONOMA: Kιοσέογλου Γρηγόριος, ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΘΕΣΗ: Καθηγητής στη Στατιστική Εφαρμοσμένη στις Επιστήμες της Συμπεριφοράς Καθηγητής. Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σύντομο Βιογραφικό:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φωτογραφία Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Ιδιότητα: Γνωστικό αντικείμενο: Τομέας: Εργαστήριο: Τρέχουσα διοικητική θέση: Προσωπική ιστοσελίδα: Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σύμφωνα με τη διεθνώς επικρατούσα ακαδημαϊκή πρακτική, παρατίθενται οι παρακάτω συνοπτικές οδηγίες για τη συγγραφή πτυχιακής ή διπλωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio 1 Σελίδα 1. Portfolio Vs Κλασικός φάκελος εργασιών.. 4 2. Βασικά χαρακτηριστικά του portfolio... 5 3. Ο ρόλος του/της

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ»

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» Πολίνα Πολυδώρου Λεμεσός 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Ηλεκτρονικό Σχολικό Περιοδικό ως Αφορμή Συνεργατικής Μάθησης στο Πλαίσιο του Σχολικού Project: Mια Μελέτη Περίπτωσης

Ένα Ηλεκτρονικό Σχολικό Περιοδικό ως Αφορμή Συνεργατικής Μάθησης στο Πλαίσιο του Σχολικού Project: Mια Μελέτη Περίπτωσης Ένα Ηλεκτρονικό Σχολικό Περιοδικό ως Αφορμή Συνεργατικής Μάθησης στο Πλαίσιο του Σχολικού Project: Mια Μελέτη Περίπτωσης Ε. Καμπακάκη 2 ου ΓΕΛ Αγίου Αθανασίου/Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ekampakaki@sch.gr

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού

«Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού «Ωρίων»: Online Πρόγραμμα Πληροφοριακού Γραμματισμού Ηλίας Νίτσος Βιβλιοθήκη ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης, nitsos@lib.teithe.gr Αφροδίτη Μάλλιαρη Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας & Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

MODULES TRAIN. Module 1: Αριθµός Κοινωνική ιαφωτιστική Επιτροπή. Helen Murphy Waterford Institute of Technology (WIT)

MODULES TRAIN. Module 1: Αριθµός Κοινωνική ιαφωτιστική Επιτροπή. Helen Murphy Waterford Institute of Technology (WIT) ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΒΑΣΙΚΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ Αριθµός Κοινωνική ιαφωτιστική Επιτροπή MODULES Τίτλος ΕΕ προγράµµατος Εκπαίδευση Επαγγελµατισµός Εκπαιδευτών Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Έργου EUfolio

Αποτελέσματα Έργου EUfolio http://www.eufolio.eu Αποτελέσματα Έργου EUfolio Ημερίδα «Ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη Μαθησιακή Διαδικασία Λευκωσία, 16 Μαΐου 2015 Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαµπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία Διεύθυνση: Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΟΝΩΤΗ Ακαδημαϊκή Θέση Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. email: fbonoti@uth.gr Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΥΤΗΣ»

«ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΥΤΗΣ» «ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΧΑΡΑ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΥΤΗΣ» Δραμιλαράκη Σοφία Πιλάκη Σαββίνα Τμήμα Ψυχολογίας- Προφορική παρουσίαση στο μάθημα της «Οικολογικής και Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Οδηγίες [1] Περιεχόμενα [2] 1.0 Αιτιολογία Η διαδικασία αυτοαξιολόγησης περιλαμβάνει παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ), γονείς παιδιών με ΕΕΑ, διευθυντές, εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο: Διαθεματικές Δραστηριότητες και Παιχνίδια για το Πάσχα με έμφαση στην Εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών

Εκπαιδευτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο: Διαθεματικές Δραστηριότητες και Παιχνίδια για το Πάσχα με έμφαση στην Εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών Εκπαιδευτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο: Διαθεματικές Δραστηριότητες και Παιχνίδια για το Πάσχα με έμφαση στην Εφαρμογή των Νέων Τεχνολογιών Σ. Μάνεση 1 1 Νηπιαγωγός, Med, taniakourou@gmail.com Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών

Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Μαθησιακός Σχεδιασμός με την ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών Ημερίδα για την ενσωμάτωση των Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας στη Μαθησιακή Διαδικασία 3 Μαρτίου 2012 Αναστασία Οικονόμου Προϊσταμένη

Διαβάστε περισσότερα

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01).

μαθητών, ανά φύλο, ηλικία και, όπου είναι δυνατόν, διαχρονικά. Σχολιάζονται μόνο οι στατιστικά σημαντικές διαφορές (επίπεδο σημαντικότητας p< 0,01). Εισαγωγή Το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο για την ανάπτυξη και κοινωνικοποίηση του εφήβου και η οικογενειακή ζωή αναγνωρίζεται, όλο και περισσότερο, ως ο σημαντικότερος μηχανισμός

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Σωτήρης Φοινίρης Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία. Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Κατερίνα Ζώρα. Εκπαιδευτική Ψυχολόγος

Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία. Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Κατερίνα Ζώρα. Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Εφαρμογή Προγραμμάτων Αγωγής Υγείας από την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Κατερίνα Ζώρα Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Στόχοι της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Ενώ η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΥΡΙΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΤΑΜΑΝΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ ΗΛΙΚΙΑΣ 12-19

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες

Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Εθνική ταυτότητα μεταναστών και παλιννοστούντων μαθητών: Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες Βασίλης Παυλόπουλος (vpavlop@psych.uoa.gr) Μαρίνα Ντάλλα (marinantalla@yahoo.gr) Φρόσω Μόττη-Στεφανίδη (frmotti@psych.uoa.gr)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση

Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1380 Διδάσκων: Βασίλης Στρογγυλός, vstroggilos@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 7 ο Μονάδες ECTS: 5 Διαδικτυακός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ

Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ Καραλέξη Μαρία, Θωμόπουλος Θωμάς, Πετρίδου Ελένη Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φωτογραφία Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Βαθμίδα: Γνωστικό αντικείμενο: Τομέας: Εργαστήριο: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΖΕΤΖΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΟΝΤΕΛΑ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

EUROSUCCESS CONSULTING

EUROSUCCESS CONSULTING EUROSUCCESS CONSULTING Ιστορικό Ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 2009 Αποτελείται από 3 Τμήματα: Επιχειρηματική Ανάπτυξη Διεθνείς Συνεργασίες Ανάπτυξη Στρατηγικών Έργων Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας ISO 9001:2008

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου

Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου Λεωνίδου Τόνια, εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής 3 ο Ειδικό σχολείο Ευόσμου 80% των ατόμων με ADHD έχουν και δεύτερη διαταραχή και 60% αυτών έχουν δύο ή περισσότερες Σύμφωνα με το DSM-IV-TR: Στο 50 % των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο)

BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο) Καλωσήλθατε στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του epiheirimatikotita.gr. Εδώ μπορείτε να βρείτε άφθονο BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο) Seven Steps To A Successfull pdf Business Plan Writing an effective

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Κωνσταντινίδου Ελίζα

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού

Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού Ψηφιακές Τεχνολογίες βασικά θεωρητικά ζητήματα με αναφορά στη διαδικασία σχεδιασμού N.Γιαννούτσου Εργαστήριο Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας- ΦΠΨ-Φιλοσοφική σχολή http://etl.ppp.uoa.gr Τεχνολογίες για την ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

«Για δέντρα και φυτά μαθαίνω χίλια μυστικά»

«Για δέντρα και φυτά μαθαίνω χίλια μυστικά» «Για δέντρα και φυτά μαθαίνω χίλια μυστικά» Μ. Παντελέων Εκπαιδευτικός ΠΕ60, επιμορφώτρια Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών: «Μοντέλα Σχεδιασμού και Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας ΚΟΕΔ Μαρία Γεωργίου, Μαρία Ηλιοφώτου-Μένον, Όλγα Παπαγιάννη, Πέτρος Πασιαρδής, Γιάννης Σαββίδης, Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό λογισμικό «Μαθαίνω να Κυκλοφορώ με Ασφάλεια»

Εκπαιδευτικό λογισμικό «Μαθαίνω να Κυκλοφορώ με Ασφάλεια» ΠΑΚΕ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θέμα εργασίας Εκπαιδευτικό λογισμικό «Μαθαίνω να Κυκλοφορώ με Ασφάλεια» Επιμορφούμενη Αποστολία Μπέκα Βόλος Οκτώβριος 2008 Εισαγωγή Η εκπαιδευτική χρήση των Νέων Τεχνολογιών δημιουργεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα