Διδακτορική Διατριβή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διδακτορική Διατριβή"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού Διδακτορική Διατριβή Βλάχος Ε. Χρήστος «Διερεύνηση δυναμικού ποικιλιών σόργου για εγχώρια αειφορική παραγωγή βιοκαυσίμων» Επιβλέπων Καθηγητής: Σκαράκης Ν. Γεώργιος ΑΘΗΝΑ, Μάρτιος 2013

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού Διδακτορική Διατριβή Βλάχος Ε. Χρήστος «Διερεύνηση δυναμικού ποικιλιών σόργου για εγχώρια αειφορική παραγωγή βιοκαυσίμων» Τριμελής Συμβουλευτική Επιτροπή Σκαράκης Γεώργιος, Καθηγητής Γ.Π.Α. (Επιβλέπων) Καραμάνος Ανδρέας, Καθηγητής Γ.Π.Α. (Μέλος) Δέρκας Νικόλαος, Επ. Καθηγητής Γ.Π.Α. (Μέλος) Επταμελής Εξεταστική Επιτροπή Σκαράκης Γεώργιος, Καθηγητής Γ.Π.Α. Καραμάνος Ανδρέας, Καθηγητής Γ.Π.Α. Δέρκας Νικόλαος, Επ. Καθηγητής Γ.Π.Α. Μπεμπέλη Πηνελόπη, Καθηγήτρια Γ.Π.Α. Παπαδάκης Γεώργιος, Καθηγητής Γ.Π.Α. Αραβανόπουλος Φίλιππος, Καθηγητής Α.Π.Θ. Φλεμετάκης Εμμανουήλ, Επ. Καθηγητής Γ.Π.Α.

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ξεκινώντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Σκαράκη Ν. Γεώργιο για την ανάθεση του θέματος, τις πολύτιμες συμβουλές και την επιστημονική υποστήριξη που μου παρείχε καθ όλη τη διάρκεια αυτών των τεσσάρων και πλέον ετών. Πάνω απ όλα όμως, θα ήθελα να τον ευχαριστήσω για την ηθική στήριξη και τις ατελείωτες ώρες που αφιέρωσε για την παρούσα μελέτη. Θερμές ευχαριστίες οφείλω στα μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής κ. Καραμάνο Ανδρέα και κ. Δέρκα Νικόλαο, για τις αναμφισβήτητα πολύτιμες και στοχευμένες παρεμβάσεις, οι οποίες συνέβαλαν ουσιαστικά στην πληρέστερη ολοκλήρωση της μελέτης μου. Επίσης, ευχαριστώ τα μέλη της εξεταστικής επιτροπής, κα Μπεμπέλη Πηνελόπη, κ. Παπαδάκη Γεώργιο και κ. Αραβανόπουλο Φίλιππο, για το χρόνο που αφιέρωσαν ώστε να μελετήσουν την παρούσα διατριβή και ιδιαίτερα τον κ. Φλεμετάκη Εμμανουήλ, ο οποίος με καθοδήγησε σε θέματα σχετικά με τις ομικές τεχνολογίες. Συνεχίζοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω το προσωπικό του εργαστηρίου Βελτίωσης Φυτών και Γεωργικού Πειραματισμού του Γ.Π.Α., καθώς και το προσωπικό του αγροκτήματος του Γ.Π.Α. στην περιοχή της Κωπαΐδας για τη βοήθεια που μου παρείχαν, συμβάλλοντας ουσιαστικά στο πειραματικό και εργαστηριακό μέρος της διατριβής μου. Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα ιδιαιτέρως να ευχαριστήσω τη συνάδελφο Παυλή Ουρανία για την επιστημονική στήριξη που μου παρείχε σε θέματα σχετικά με τις ομικές τεχνολογίες και τις πάντα εύστοχες παρατηρήσεις, όπως και το συνάδελφο Μαριόλη Νικόλαο για την πολύτιμη βοήθεια κατά τη διεξαγωγή των πειραμάτων αγρού και την ανιδιοτελή συμπαράσταση. Τόσο η Ράνια όσο και ο Νίκος στάθηκαν στο πλευρό μου και υπήρξαν ακούραστοι συνοδοιπόροι καθ όλη τη διάρκεια του διδακτορικού μου. Και επειδή η στήριξη από επιστημονικής άποψης δεν αποτελεί το αποκλειστικό ζητούμενο για την ολοκλήρωση ενός διδακτορικού, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη σύντροφο μου Κωνσταντίνα Δανάη Καντερέ, η οποία αποτέλεσε πολύτιμο αρωγό στην προσπάθεια μου να φέρω εις πέρας το δύσκολο αυτό έργο. Τέλος, μια απλή ευχαριστία δεν θα ήταν αρκετή ώστε να εκφράσω αυτό που αισθάνομαι για τη στήριξη της οικογένειας μου. Ήταν όλοι τους παρόντες σε κάθε μου βήμα και ο καθένας με τον τρόπο του συνέβαλε ώστε να κλείσω αυτόν τον κύκλο, στηρίζοντας με τόσο ηθικά όσο και πρακτικά. Βλάχος Ε. Χρήστος Αθήνα, Μάρτιος 2013

4 Στην οικογένεια μου

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 1 ABSTRACT ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Βοτανική ταξινόμηση του γένους Sorghum Προέλευση- Εξέλιξη Η γενετική βελτίωση του σόργου Βελτίωση πληθυσμών Δημιουργία και βελτίωση καθαρών σειρών Δημιουργία υβριδίων Πρόγραμμα μετατροπής σόργου Βελτίωση επιθυμητών χαρακτηριστικών Εκτίμηση γενετικών παραμέτρων Συντελεστής Κληρονομικότητας Αλληλεπίδραση γονοτύπου- περιβάλλοντος Σχετικοί συντελεστές από την ανάλυση διακύμανσης Καταβολισμός ζαχάρων γλυκού σόργου μετασυλλεκτικά Παραγωγή βιοκαυσίμων- Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Πειραματισμός αγρού Μετρήσεις- Εργαστηριακές αναλύσεις Εκτίμηση Παραγωγής Βιοαιθανόλης Επεξεργασία Δεδομένων Εκτίμηση γενετικών παραμέτρων... 43

6 2.3 Μεταβολομική ανάλυση Επεξεργασία δεδομένων Μεταγραφομική ανάλυση Απομόνωση ολικού RNA Ποσοτικός και ποιοτικός προσδιορισμός του εξαγόμενου RNA Αντίδραση αντίστροφης μεταγραφής (RT) για τη σύνθεση συμπληρωματικού DNA (cdna) Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης σε πραγματικό χρόνο, qrt-pcr Επεξεργασία Δεδομένων Ανάλυση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά τη φάση της καλλιέργειας Τυπικές εκπομπές κατά τη φάση της καλλιέργειας Τυπικές εκπομπές μετά τη φάση της καλλιέργειας Μείωση εκπομπών GHG από τη χρήση της βιοαιθανόλης ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Πειραματισμός αγρού Εκτίμηση γενετικών παραμέτρων Μεταβολομική ανάλυση Μεταβολομική ανάλυση φύλλων Μεταβολομική ανάλυση στελεχών Μεταγραφομική ανάλυση Μεταγραφομική ανάλυση φύλλων Μεταγραφομική ανάλυση στελεχών Ανάλυση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατά τη φάση της καλλιέργειας Τυπικές εκπομπές κατά τη φάση της καλλιέργειας... 87

7 3.5.4 Μείωση Εκπομπών GHG ΣΥΖΗΤΗΣΗ Αξιολόγηση του παραγωγικού δυναμικού των ποικιλιών σόργου Γενετικές παράμετροι Μεταβολομική ανάλυση Μεταγραφομική ανάλυση Ανάλυση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου ΣΥΝΟΨΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Παράρτημα Ι

8 ΕΙΚΟΝΕΣ- ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ- ΣΧΗΜΑΤΑ Εικόνα 1.1. Σχηματική απεικόνιση της παραγωγής υβριδίων σόργου χρησιμοποιώντας το μηχανισμό της γονιδιοκυτταροπλασματικής αρρενοστειρότητας. Η σειρά Α αποτελεί το θηλυκό γονέα σε όλες τις διασταυρώσεις Εικόνα 1.2. Εμπορική παραγωγή ενός υβριδίου καρποδοτικού σόργου Εικόνα 1.3. Χρωματισμός εντεριώνης και κεντρικών νεύρων φύλλων ενός BMR (αριστερά) και ενός κοινού σόργου (δεξιά) Διάγραμμα 3.2. Σχετική έκφραση των συνθασών της φωσφορικής σακχαρόζης ανά στάδιο (1,2,3) σε φύλλα των ποικιλιών Sugar Graze (SG) και Urja (U) Διάγραμμα 3.1. Σχετική έκφραση των συνθασών της σακχαρόζης ανά στάδιο (1,2,3) σε φύλλα των ποικιλιών Sugar Graze (SG) και Urja (U) Διάγραμμα 3.3. Σχετική έκφραση των β-φρουκτοφουρανοσιδασών ανά στάδιο (1,2,3) σε φύλλα των ποικιλιών Sugar Graze (SG) και Urja (U) Διάγραμμα 3.4. Σχετική έκφραση των συνθασών της σακχαρόζης ανά στάδιο (1,2,3,4) σε στελέχη των ποικιλιών Sugar Graze (SG) και Urja (U) Διάγραμμα 3.5. Σχετική έκφραση των συνθασών της φωσφορικής σακχαρόζης ανά στάδιο (1,2,3,4) σε στελέχη των ποικιλιών Sugar Graze (SG) και Urja (U) Διάγραμμα 3.6. Σχετική έκφραση των β-φρουκτοφουρανοσιδασών ανά στάδιο (1,2,3,4) σε στελέχη των ποικιλιών Sugar Graze (SG) και Urja (U) Σχήμα 3.1. Μέσοι όροι περιεκτικότητας ζαχάρων και στερεών διαλυτών στα στελέχη των ποικιλιών Σχήμα 3.2. PCA για τα στάδια δειγματοληψιών (A,B) και τους μεταβολίτες (Γ,Δ) στα φύλλα των ποικιλιών Sugar Graze(Α,Γ) και Urja (Β,Δ) Σχήμα 3.3. PCA για τα στάδια δειγματοληψιών (A,B) και τους μεταβολίτες (Γ,Δ) στα στελέχη των ποικιλιών Sugar Graze(Α,Γ) και Urja (Β,Δ)

9 ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας 1.1. Ανάλυση διακύμανσης γονοτύπων σε ένα περιβάλλον Πίνακας 1.2. Ανάλυση διακύμανσης γονοτύπων σε διάφορα περιβάλλοντα Πίνακας 2.1. Ποικιλίες σόργου ανά πειραματικό αγρό Πίνακας 2.2. Ζεύγη εκκινητών για qrt-pcr Πίνακας 2.3. Κατανάλωση πετρελαίου ανά καλλιεργητική φροντίδα Πίνακας 3.1. Αποτελέσματα Κωπαΐδας 2008 Πίνακας 3.2. Αποτελέσματα Οινόης 2008 Πίνακας 3.3. Αποτελέσματα Κωπαΐδας 2009 Πίνακας 3.4. Αποτελέσματα Κωπαΐδας 2010 Πίνακας 3.5. Αποτελέσματα Κωπαΐδας 2012 Πίνακας 3.6. Συνδυασμένη ανάλυση Πίνακας 3.7. Γενετικές παράμετροι για την περιοχή της Κωπαΐδας κατά το 2008 Πίνακας 3.8. Γενετικές παράμετροι για την περιοχή της Οινόης κατά το 2008 Πίνακας 3.9. Γενετικές παράμετροι για την περιοχή της Κωπαΐδας κατά το 2009 Πίνακας 3.10 Γενετικές παράμετροι για την περιοχή της Κωπαΐδας κατά το 2010 Πίνακας Γενετικές παράμετροι για την περιοχή της Κωπαΐδας κατά το 2012 Πίνακας Γενετικές παράμετροι για τη συνδυασμένη ανάλυση στα τέσσερα περιβάλλοντα Πίνακας Μεταβολίτες που ανιχνεύθηκαν σε φύλλα των δύο ποικιλιών Πίνακας Μεταβολίτες που ανιχνεύθηκαν σε στελέχη των δύο ποικιλιών Πίνακας Σχετική έκφραση των γονιδίων-στόχων στα φύλλα της ποικιλίας Sugar Graze Πίνακας Σχετική έκφραση των γονιδίων-στόχων στα φύλλα της ποικιλίας Urja Πίνακας Σχετική έκφραση των γονιδίων-στόχων στα στελέχη της ποικιλίας Sugar Graze Πίνακας Σχετική έκφραση των γονιδίων-στόχων στα στελέχη της ποικιλίας Urja Πίνακας Εκπομπές N 2 O Πίνακας Συνολικές εκπομπές ανά μονάδα επιφανείας Πίνακας Συνεισφορά των επί μέρους εκπομπών επί των συνολικών εκπομπών κατά τη φάση της καλλιέργειας Πίνακας Τυπικές εκπομπές GHG Πίνακας Μείωση εκπομπών GHG

10 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σόργο (Sorghum bicolor L. Moench) αποτελεί ένα από τα πλέον σημαντικά σιτηρά σε παγκόσμιο επίπεδο και μία πολλά υποσχόμενη καλλιέργεια για την ελληνική γεωργία. Περιλαμβάνει διαφορετικούς τύπους οι οποίοι δύνανται να έχουν πολλαπλές χρήσεις. Το γεγονός ότι το σόργο αποτελεί φυτό υψηλής φωτοσυνθετικής δυνατότητας ενώ παράλληλα παρουσιάζει μειωμένες απαιτήσεις σε εισροές το καθιστά ως ένα από τα πιο σημαντικά φυτά και για την παραγωγή βιοκαυσίμων. Με δεδομένη την υποχρέωση όλων των κρατών-μελών της ΕΕ να καλύψει το 10% των καυσίμων για τις μεταφορές με βιοκαύσιμα, καθίσταται αναγκαία η αξιολόγηση των καταλληλότερων πρώτων υλών για την παραγωγή βιοαιθανόλης και στη χώρα μας. Για το σκοπό αυτό αξιολογήθηκαν ποικιλίες γλυκού και χορτοδοτικού σόργου, σόργου του Σουδάν και σόργου υψηλής βιομάζας ως προς το παραγωγικό τους δυναμικό και τη δυνατότητα οικονομικά βιώσιμης και αειφορικής παραγωγής βιοαιθανόλης. Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε σε πέντε πειραματικούς αγρούς, τέσσερα στην Βοιωτία ( & 2012) και ένα στον Έβρο (2008). Παράλληλα, διερευνήθηκε η δυνατότητα αξιοποίησης του διαθέσιμου γενετικού υλικού για την ανάπτυξη βελτιωτικού προγράμματος για τη δημιουργία εγχώριων ποικιλιών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι ποικιλίες γλυκού σόργου παρουσίασαν τη μεγαλύτερη καταλληλότητα για παραγωγή βιοαιθανόλης πρώτης γενιάς με εξαιρετική προοπτική για αξιοποίηση τους και για παραγωγή βιοαιθανόλης δεύτερης γενιάς. Αντίστοιχα καλά παραγωγικά αποτελέσματα έδωσαν και αρκετές ποικιλίες χορτοδοτικού τύπου καθώς και τύπου υψηλής βιομάζας, οι οποίες όμως ενδείκνυνται για παραγωγή βιοαιθανόλης δεύτερης γενιάς και βιοαερίου. Από τη ανάλυση της διαχρονικής μεταβολής των ζαχάρων με ομικές τεχνικές προέκυψε ότι δεν υφίσταται μεταβολή των ολικών ζυμώσιμων ζαχάρων στα στελέχη όταν αυτά συγκομίζονται ένα μήνα μετά το άριστο στάδιο (μαλακή ζύμη) ή ακόμα και όταν συγκομιστούν στο στάδιο αυτό και παραμείνουν στον αγρό επί ένα μήνα. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να διευρυνθεί ο χρόνος τροφοδοσίας πρώτης ύλης στις αντίστοιχες βιομηχανικές μονάδες. Προέκυψε επίσης πληθώρα δεδομένων της διακύμανσης των μεταβολιτών σε φύλλα και στελέχη του γλυκού σόργου παρέχοντας χρήσιμο υπόβαθρο για περαιτέρω μελέτες της ανάπτυξης, παραγωγικότητας και βελτίωσης του σόργου στο πλαίσιο προσέγγισης βιολογίας συστημάτων. Ο προσδιορισμός των παραμέτρων που υπεισέρχονται στην αξιολόγηση των κριτηρίων αειφορίας της παραγόμενης βιοαιθανόλης υπέδειξε ότι οι ποικιλίες γλυκού σόργου ικανοποιούν δυνάμει τα κριτήρια αυτά στο μέγιστο δυνατό βαθμό. 1

11 Η εκτίμηση των σχετικών γενετικών παραμέτρων στο υλικό που μελετήθηκε, κατέδειξε τη δυνατότητα επιτυχούς διεξαγωγής βελτιωτικού προγράμματος για τη δημιουργία υψηλοαποδοτικών ποικιλιών σόργου, κατάλληλες για τις αγροκλιματικές συνθήκες της χώρας. 2

12 ABSTRACT Sorghum (Sorghum bicolor L. Moench) constitutes one of the most important cereal crops globally, with a highly promising potential for Greek agriculture. There are many cultivated types of sorghum appropriate for multiple uses. Being a highly photosynthesizing C4 species, also characterized by low input demands for its production, renders the crop as exceptionally attractive candidate feedstock for bioethanol production. Given the EU members obligation for substituting a 10% of bioethanol for gasoline in transportation, the assessment of suitable feedstocks for bioethanol production in our country is of imperative importance. To this purpose, several varieties of various sorghum types, sweet and forage sorghum, high biomass sorghum and Sudan sorghum, were thoroughly evaluated for their yield potential as well as their suitability for an economically viable and sustainable bioethanol production. The evaluation included five experimental fields, four in the Boeotia region ( & 2012) and one in the Evros region (2008). At the same time, the possibility of exploiting the available genetic material to develop a local sorghum breeding program has been investigated. According to the findings of this study, sweet sorghum varieties proved the most suitable for the production of first generation bioethanol along with an excellent perspective for the production of second generation bioethanol in one step. Simultaneously, such varieties would comply best to the sustainability criteria for bioethanol as soon expected to be set by EU. Comparably satisfactory production was obtained from varieties of the forage and high biomass sorghum types which though were suggested as better suited for the production of second generation bioethanol and biogas. Stem profiling at the transcriptome and metabolome level throughout pre- and postharvest stages of sweet sorghum revealed the possibility of delaying harvesting one month after the optimum stage of soft dough, or even harvesting at that stage and stem piling on the field for one month, without worthwhile sugar losses thus allowing a longer period for feedstock supply to the industrial plants. Also, metabolomic analysis on leaves and stems provided useful background information for further studies concerning growth, development and genetic improvement of sweet sorghum employing system biology approaches. Genetic parameters evaluated for genetic material in hand, suggested the possibility of exploiting this material to successfully develop a breeding program aiming at producing sorghum varieties particularly suited to the agroclimatic conditions of the country. 3

13 1. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 1.1 Βοτανική ταξινόμηση του γένους Sorghum Το γένος Sorghum αποτελείται από 25 είδη (διπλοειδή και πολυπλοειδή), με αριθμό χρωμοσωμάτων 2n= 10, 20, 30 ή 40 τα οποία ταξινομούνται στα υπογένη Sorghum, Heterosorghum, Chaetosorghum, Parasorghum και Stiposorghum (Garber, 1950; Lazarides et al., 1991). Στο υπογένος Sorghum ανήκουν όλοι οι τύποι του καλλιεργούμενου σόργου (S. bicolor L. Moench), τα υποείδη drummondii και verticillifolum ή αλλιώς S. bicolor spp. arundinaceum, καθώς και τα γηγενή είδη της Αφρικής και της Ν. Ασίας S. halepense και S.propinguum (de Wet, 1978; Lazarides et al., 1991). Τα υπογένη Heterosorghum και Chaetosorghum είναι μονοτυπικά και αποτελούνται από τα είδη S. macrospermum και S. laxiflorum Bailey αντίστοιχα, τα οποία κατάγονται από την Αυστραλία και την περιοχή του Ν. Ειρηνικού. Τα είδη του υπογένους Parasorghum κατάγονται από την Ασία, ενώ το υπογένος Stiposorghum αποτελείται από 10 είδη τα οποία κατάγονται από τη Β. Αυστραλία (Lazarides et al., 1991). Τα υπογένη ταξινομούνται περαιτέρω σε αυτοφυή και καλλιεργούμενα. Στην πρώτη κατηγορία κατατάσσονται τα παρακάτω είδη (de Wet, 1978): S. halepense (Linn.) Pers.: Πολυετή, δυσεξόντωτα ζιζάνια με καλά αναπτυγμένα ριζώματα, τα οποία απαντούν σε όλες τις εύκρατες περιοχές του κόσμου. Διαχωρίζονται σε χαμηλά φυτά με μικρές ταξιανθίες και στενό φυλλικό έλασμα, τα οποία καταλαμβάνουν το δυτικό κομμάτι της ζώνης εξάπλωσης τους (S. halepense) και σε εύρωστα φυτά με μεγάλες ταξιανθίες και πλατύτερα ελάσματα, τα οποία καταλαμβάνουν το ανατολικό τμήμα (S. miliaceum). Στις ΗΠΑ η τυχαία διασταύρωση του είδους με το καλλιεργούμενο σόργο δημιούργησε ένα από τα πλέον επίμονα ζιζάνια με την κοινή ονομασία βέλιουρας, ενώ στην Αργεντινή η αντίστοιχη διασταύρωση είχε σαν αποτέλεσμα το S. almum (Parodi, 1943). S. propinquum (Kunth) Hitchc.: Πρόκειται για πολυετές εύρωστο ζιζάνιο, με έμμονα ριζώματα. Τα στελέχη του είναι ευθυτενή και παρουσιάζουν έντονη ανάπτυξη με ύψος έως και 5 m. S. bicolor spp. drummondi και S. bicolor spp. verticillifolum: Ετήσια ζιζάνια που χαρακτηρίζονται από ψηλά στελέχη. 4

14 Το καλλιεργούμενο σόργο υποδιαιρείται σε 5 βασικούς τύπους (Harlan and de Wet, 1972), όπως φαίνεται παρακάτω: Bicolor: Οι καρποί του είναι επιμήκεις, σε μερικές περιπτώσεις ωοειδείς, ενώ είναι σχεδόν συμμετρικοί ως προς το ραχιαίο τους τμήμα. Τα φυτά αυτού του τύπου χαρακτηρίζονται από χαλαρές ταξιανθίες και μακριά λέπυρα, τα οποία καλύπτουν τους ώριμους καρπούς εξ ολοκλήρου ή κατά τα 3/4, αφήνοντας ακάλυπτο το κορυφαίο τους τμήμα. Kafir: Χαρακτηρίζονται από σφαιρικούς καρπούς, οι οποίοι είναι σχεδόν συμμετρικοί. Οι ταξιανθίες είναι ως επί το πλείστον συμπαγείς ή ημισυμπαγείς, ενώ τα λέπυρα ποικίλουν σε μήκος και είναι βραχύτερα των καρπών. Σε αυτό τον τύπο βασίστηκε η παραγωγή υβριδίων καρποδοτικού σόργου, κατά την οποία φυτά τύπου kafir χρησιμοποιήθηκαν ως σειρές- διατηρητές των αρρενόστειρων γονέων. Durra: Οι καρποί αυτού του τύπου είναι σφαιρικοί και ωοειδείς, ενώ η βάση τους χαρακτηρίζεται ως σφηνοειδής. Οι ταξιανθίες είναι συμπαγείς και τα λέπυρα παρουσιάζουν μια χαρακτηριστική εγκάρσια πτύχωση στο μεσαίο τους τμήμα. Ο τύπος durra είναι επίσης γνωστός με την ονομασία milo και αποτέλεσε την πηγή του αρρενόστειρου κυτταροπλάσματος που χρησιμοποιήθηκε κατά την παραγωγή υβριδίων. Caudatum: Σε αυτόν τον τύπο, οι καρποί είναι ασύμμετροι, επίπεδοι έως κοίλοι από τη μία πλευρά, ενώ προεξέχουν και είναι στρογγυλοί από την άλλη. Οι ταξιανθίες ποικίλουν από χαλαρές έως συμπαγείς ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες στην περιοχή καλλιέργειας, ενώ τα λέπυρα καλύπτουν περίπου το ήμισυ των καρπών. Ο τύπος caudatum έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως στα σύγχρονα βελτιωτικά προγράμματα σόργου. Guinea: Οι καρποί είναι πεπλατυσμένοι και κατά την ωρίμανση σχηματίζουν γωνία 90 μοιρών με τα λέπυρα, τα οποία έχουν μήκος ίσο ή μεγαλύτερο των καρπών και οι ταξιανθίες είναι χαλαρές. Ο τύπος αυτός είναι σπάνιος και όχι ιδιαίτερα σημαντικός. Ο διαχωρισμός του γένους ολοκληρώθηκε με την αναγνώριση 10 ενδιάμεσων τύπων, οι οποίοι προέκυψαν από το συνδυασμό των 5 παραπάνω αρχικών τύπων. Η περαιτέρω ταξινόμηση βασίστηκε στα χαρακτηριστικά των σταχυδίων και των ταξιανθιών, η έκφραση των οποίων επηρεάζεται ελάχιστα από το περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτό η ταξινόμηση έγινε πιο αξιόπιστη, ξεπερνώντας αδιέξοδα παλαιότερων μελετών, οι οποίες βασίστηκαν σε φαινοτυπικά γνωρίσματα, που χαρακτηρίζονται από χαμηλό συντελεστή κληρονομικότητας (Snowden, 1936). Έτσι, η προτεινόμενη ταξινόμηση των Harlan and de Wet (1972), παρά το γεγονός ότι βασίστηκε αποκλειστικά σε μορφολογικά χαρακτηριστικά θεωρείται ως η πλέον αξιόπιστη και γι αυτό το λόγο χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα. 5

15 Στην πορεία της γενετικής βελτίωσης του σόργου, η φαινοτυπική αξιολόγηση του γενετικού υλικού επέτρεψε την αναγνώριση σημαντικών χαρακτηριστικών (π.χ. ανθεκτικότητα σε εχθρούς και ασθένειες, αντοχή σε τοξικά μέταλλα, κυτταροπλασματική αρρενοστειρότητα κ.α.) τα οποία στη συνέχεια ενσωματώθηκαν με επιτυχία στις σύγχρονες ποικιλίες. Παρ όλα αυτά, ο συγκεκριμένος τρόπος αξιολόγησης παρουσίαζε σημαντικούς περιορισμούς, καθώς αρκετά συχνά ήταν δύσκολο να διευκρινιστεί εάν η φαινοτυπική παραλλακτικότητα οφειλόταν σε γενετικούς ή περιβαλλοντικούς παράγοντες (Dahlberg, 2000). Για να ξεπεραστούν αυτοί οι περιορισμοί, οι πιο πρόσφατες προσπάθειες ταξινόμησης του γένους και των ειδών βασίστηκαν σε μελέτες σε μοριακό επίπεδο, καθώς διατυπώθηκαν αμφιβολίες για το διαχωρισμό του γένους από εξελικτικής απόψεως στους 5 τύπους (Spangler et al., 1999; Dillon et al., 2001). Πιο συγκεκριμένα, ο Spangler (2003) χρησιμοποιώντας μοριακούς δείκτες RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism), και δεδομένα αλληλούχησης, διαχώρισε το γένος Sorghum σε 3 διαφορετικούς τύπους με μόλις 13 είδη, ενώ οι Dillon et al. (2004) συνδύασαν τα δεδομένα των αλληλουχιών ITS1 και ndhf και δημιούργησαν ένα φυλογενετικό δένδρο κατά το οποίο το γένος Sorghum χωρίστηκε σε τρεις ευδιάκριτους κλάδους. Σε μεταγενέστερες μελέτες (Price et al., 2005) το γένος Sorghum διαχωρίστηκε σε δύο ομάδες βάσει του μεγέθους του γονιδιώματος και του αριθμού των χρωμοσωμάτων. Η πρώτη ομάδα χαρακτηρίστηκε από μεγάλου μεγέθους γονιδίωμα και χρωμοσώματα με απλοειδή αριθμό χρωμοσωμάτων x=5 (2n=10, 20, 30 και 40), ενώ η δεύτερη ομάδα από μικρού μεγέθους γονιδίωμα και χρωμοσώματα, με απλοειδή αριθμό χρωμοσωμάτων x=10 (2n=20 και 40). Το είδος S. bicolor χαρακτηρίζεται από έντονη παραλλακτικότητα και περιλαμβάνει όλους τους τύπους καλλιεργούμενου σόργου. Έτσι, ανάλογα με τη χρησιμοποιούμενη ποικιλία, η παραγωγή προορίζεται για παραγωγή καρπού (καρποδοτικό σόργο), ζαχάρων (γλυκό σόργο) και βιομάζας (υψηλής βιομάζας, χορτοδοτικά υβρίδια σόργου, υβρίδια Sudangrass x Sorghum) (Saballos, 2008). 1.2 Προέλευση- Εξέλιξη Οι περιοχές της υποσαχάριας και Β.Α. Αφρικής θεωρούνται τα κέντρα καταγωγής και εξημέρωσης του σόργου (de Wet and Harlan, 1971). Τα κύρια κέντρα καταγωγής τοποθετούνται στην Αιθιοπία και το Σουδάν, καθώς εκεί παρατηρήθηκε η πιο έντονη παραλλακτικότητα, ενώ οι περιοχές της Ινδίας και της Κίνας αποτελούν δευτερογενή κέντρα καταγωγής. Τέλος, η Αυστραλία, η Ν.Α. Ασία και λοιπές περιοχές της Αφρικής θεωρούνται ως τριτογενή κέντρα καταγωγής (Lazarides et al., 1991). Η επικρατούσα 6

16 εκδοχή για τους προγόνους του καλλιεργούμενου σόργου υποστηρίζει ότι αυτό προήλθε από τα είδη S. bicolor ssp. verticillifolum και S. bicolor ssp drummondii στην ήπειρο της Αφρικής και από τα είδη S. halepense και S. propinquum στην Ασία. H εξημέρωση του σόργου ξεκίνησε στη Ν.Δ. Αιθιοπία γύρω στο 5000 π.χ. από όπου εξαπλώθηκε στην υπόλοιπη Αφρική, την Κίνα και την Ινδία μέχρι το 2000 π.χ. (Doggett, 1976). Στις ΗΠΑ το σόργο μεταφέρθηκε μέσω του δουλεμπορίου κατά το 19 ο αιώνα, ενώ η συστηματική καλλιέργεια ξεκίνησε λίγο πριν το 1900 στις νότιες πολιτείες. 1.3 Η γενετική βελτίωση του σόργου Το σόργο ανήκει στην κατηγορία των κυρίως αυτογονιμοποιούμενων φυτών, με ποσοστά σταυρογονιμοποίησης που μπορούν να ανέλθουν έως και 30% (Saballos, 2008). Η γενετική βελτίωση του σόργου, όπως και σε όλα τα φυτικά είδη, βασίστηκε αρχικά στην επιλογή πληθυσμών ή φυτών με επιθυμητά χαρακτηριστικά από τους ίδιους τους παραγωγούς, αποτελέσματα τυχαίων διασταυρώσεων ή γενετικών μεταλλάξεων που συνέβαιναν στους αγρούς παραγωγής. Η επιλογή και εξάπλωση του νέου γενετικού υλικού άλλαξε ριζικά την καλλιέργεια του σόργου καθώς τα επιθυμητά γνωρίσματα που επιλέχθηκαν αφορούσαν το μειωμένο ύψος φυτών (μέσω της επιλογής φυσικών μεταλλάξεων για γονίδια νανισμού), ή την πρωιμότητα καθώς και τα φυτά με ανορθωμένη φόβη (Smith and Frederiksen, 2000). Η μεγαλύτερη αλλαγή στον τομέα της βελτίωσης του σόργου έλαβε χώρα στις αρχές του 20 ου αιώνα. Η ενασχόληση εκπαιδευμένων βελτιωτών με τη συγκεκριμένη καλλιέργεια έφερε δραστικές αλλαγές καθώς, ακολουθώντας τεχνικές βελτίωσης, οι οποίες είχαν αναπτυχθεί κυρίως για αυτογονιμοποιούμενα είδη, παράχθηκαν αρκετές καθαρές σειρές που καλλιεργήθηκαν σε εμπορική κλίμακα. Το 1956 δημιουργήθηκε η πρώτη εμπορική ποικιλία-υβρίδιο σόργου με διαδικασίες, οι οποίες αναπτύχθηκαν αρχικά στον αραβόσιτο (Zea mays L). Με τον τρόπο αυτό, κατέστη εφικτή η παραγωγή και εμπορική διάθεση ποικιλιών σόργου υψηλών αποδόσεων στις αναπτυγμένες χώρες. Επειδή το σόργο καλλιεργείται υπό τη μορφή καθαρών σειρών σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες ακόμα και σήμερα, συνεχίζεται η βελτιωτική προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή με διάφορες μεθόδους επιλογής από γενετικά διαχωριζόμενους πληθυσμούς, αποτέλεσμα σχεδιασμένων διασταυρώσεων. Οι καθαρές σειρές που παράγονται αξιολογούνται τελικά σε διατοπικό και διαχρονικό πειραματισμό για τα αγρονομικά τους χαρακτηριστικά και διατίθενται στους παραγωγούς. Αντίθετα, όταν ο στόχος είναι η παραγωγή ποικιλιών-υβριδίων, για 7

17 καλλιέργεια σε αναπτυγμένες γεωργικά περιοχές, η διαδικασία παραγωγής καθαρών σειρών γίνεται παράλληλα με αξιολόγηση της συνδυαστικής τους ικανότητας ώστε να αποτελέσουν τους κατάλληλους γονείς των ποικιλιών-υβριδίων. Η βελτίωση των πληθυσμών-πηγών των παραπάνω καθαρών σειρών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα και στην περίπτωση του σόργου, λόγω του αναπαραγωγικού τους συστήματος βασίστηκε κυρίως σε επαναλαμβανόμενη επιλογή με αξιοποίηση της γενετικής αρρενοστειρότητας. Η πορεία της βελτίωσης του σόργου και οι τεχνικές βελτίωσης που έχουν κυρίως χρησιμοποιηθεί παρουσιάζονται παρακάτω Βελτίωση πληθυσμών Η βελτίωση των πληθυσμών του σόργου, είτε αυτοί προορίζονται για αυτούσια καλλιέργεια είτε ως πηγές καθαρών σειρών για την παραγωγή υβριδίων, στοχεύει στη συγκέντρωση επιθυμητών αλληλόμορφων που ελέγχουν ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά και παράλληλα στη διατήρηση της γενετικής παραλλακτικότητας σε ικανοποιητικά επίπεδα που θα επιτρέπουν την περαιτέρω βελτίωση τους. Προς το σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκε κυρίως η τεχνική της επαναλαμβανόμενης επιλογής, η οποία απαιτεί μεγάλο αριθμό διασταυρώσεων, πρακτική απόλυτα αδιέξοδη με βάση την κλασσική τεχνική αποστημόνωσης. Το εμπόδιο αυτό ξεπεράστηκε με την αναγνώριση του συστήματος γενετικής αρρενοστειρότητας στο σόργο. Οι Doggett and Eberhart (1968) και Doggett (1972) πρότειναν τη χρήση της επαναλαμβανόμενης επιλογής αξιοποιώντας τη γενετική αρρενοστειρότητα, με αποτέλεσμα να αυξηθούν σημαντικά οι πιθανότητες ενσωμάτωσης επιθυμητών γνωρισμάτων ανά κύκλο επιλογής μέσω του γενετικού ανασυνδυασμού. Η εφαρμογή της μεθόδου σε ελεύθερα επικονιαζόμενους πληθυσμούς σόργου (OP) έδωσε ικανοποιητικά αποτελέσματα σε ότι αφορά την επιλογή για συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και ιδιαίτερα για αυξημένη απόδοση. H προαναφερθείσα βελτίωση των πληθυσμών βασίστηκε στο φαινότυπο ατομικών φυτών (φαινοτυπική ή μαζική επαναλαμβανόμενη επιλογή), κυρίως όμως σε επιλογή φυτών με βάση την απόδοση απογονικών τους οικογενειών. Οι τύποι των οικογενειών που αξιολογούνται δύνανται να είναι ημιθαλικές, ομοθαλικές ή S1 οικογένειες (Hallauer et al., 1988). Η διατήρηση της γενετικής παραλλακτικότητας σε ικανοποιητικά υψηλά επίπεδα επιτυγχάνεται με τις διασταυρώσεις των επιλεγόμενων φυτών (κυρίως ως αυτογονιμοποιημένος σπόρος) σε όλους τους δυνατούς συνδυασμούς και ισόποση συμμετοχή σπόρου για τη δημιουργία του νέου πληθυσμού. Χαρακτηριστικά στα οποία στοχεύει η βελτίωση των πληθυσμών σόργου αφορούν την απόδοση, την ποιότητα, την ανθεκτικότητα έναντι βιοτικών και αβιοτικών 8

18 καταπονήσεων, την προσαρμοστικότητα κ.α. Η αξιοποίηση της μεθόδου για την αύξηση της απόδοσης των πληθυσμών και άμεση χρήση τους από τους παραγωγούς, δίδει ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά αποτελέσματα κυρίως στους πρώτους κύκλους των επιλογών. Παρ όλα αυτά έχει διαπιστωθεί ότι η πρόοδος αυτή συνηθέστατα δεν αντανακλάται στην απόδοση πληθυσμιακών υβριδίων (Rattunde et al., 1997). Το γενετικό υλικό που προκύπτει από τη βελτίωση πληθυσμών σόργου κυριότατα υπόκειται σε αυτογονιμοποίηση, ώστε να παραχθούν οι καθαρές εκείνες σειρές, που θα αποτελέσουν τους γονείς ποικιλιών υβριδίων. Η αξιοποίηση της γενετικής αρρενοστειρότητας, όπως προαναφέρθηκε, απαιτεί τη μέριμνα για την εξάλειψη υπολειπόμενων αλληλόμορφων που πιθανόν προϋπήρχαν στις επιλεχθείσες σειρές. Η συνήθης πρακτική, πριν ξεκινήσει η παραγωγή των καθαρών σειρών, αφορά τη διασταύρωση των βελτιωμένων πληθυσμών με κάποια σειρά elite, ώστε να παραχθεί υλικό όσο το δυνατόν πιο όμοιο με τις υπάρχουσες καθαρές σειρές και ταυτόχρονα να περιέχει νέους και πιθανά επιθυμητούς συνδυασμούς γονιδίων. Κατά τη βελτίωση των πληθυσμών, και ανεξάρτητα από την τεχνική που χρησιμοποιείται, το γενετικό υλικό πρέπει να μετατραπεί σε καθαρές σειρές, ώστε να είναι ευχερής η αξιοποίησή του από τον εκάστοτε ερευνητή (Rooney, 2004) Δημιουργία και βελτίωση καθαρών σειρών Η δημιουργία καθαρών σειρών αποτελεί κρίσιμο στάδιο ενός βελτιωτικού προγράμματος καθώς χαρακτηρίζονται από υψηλή ομοζυγωτία, η οποία είναι απαραίτητη τόσο για την παραγωγή ποικιλιών-σειρών όσο και ποικιλιών-υβριδίων. Οι κύριες μέθοδοι βελτίωσης που χρησιμοποιούνται κατά την παραγωγή καθαρών σειρών είναι η γενεαλογική επιλογή, η μαζική βελτίωση, η αναδιασταύρωση και η καταγωγή από μεμονωμένους σπόρους. Η F1 γενεά αυτογονιμοποιείται δίνοντας την F2, πρακτική η οποία επαναλαμβάνεται κατά τις επόμενες 2 έως 4 γενεές, ώστε να παραχθούν ομοιόμορφες σειρές. Στη συνέχεια χρησιμοποιούνται διάφορες μέθοδοι επιλογής για συγκεκριμένα αγρονομικά χαρακτηριστικά και ανθεκτικότητα σε καταπονήσεις. Η κατάλληλη γενεά για την επιλογή συγκεκριμένων χαρακτηριστικών εξαρτάται από την κληρονομικότητα των χαρακτηριστικών. Χαρακτηριστικά με υψηλό συντελεστή κληρονομικότητας (ωριμότητα, χρώμα σπόρου, ύψος κλπ) μπορούν να επιλεχθούν σε πρώιμες γενεές, ενώ η επιλογή για χαρακτηριστικά χαμηλής κληρονομικότητας (απόδοση, αντοχή στην ξηρασία κλπ) επιτελείται σε μεταγενέστερες γενεές. Την παραγωγή μιας ομόμεικτης σειράς ακολουθεί η πειραματική αξιολόγηση της. Σε προγράμματα που έχουν ως σκοπό την παραγωγή υβριδίων οι καθαρές σειρές υποβάλλονται σε εκτίμηση της συνδυαστικής τους 9

19 ικανότητας, κριτήριο καταλληλότητας ώστε να αποτελέσουν τους γονείς των υποψηφίων εμπορικών ποικιλιών-υβριδίων Δημιουργία υβριδίων Η αποδοτικότητα του καρποδοτικού σόργου κατά τη δεκαετία του 40 θεωρήθηκε πως έφτασε στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, ενώ περαιτέρω βελτιώσεις με τις κλασικές μεθόδους κρίθηκαν από οριακές έως ανέφικτες. Το φαινόμενο της ετέρωσης ήταν γνωστό στους επιστήμονες από το 1924 όταν και δημιουργήθηκαν τα πρώτα υβρίδια αραβοσίτου. Οι αυξημένες αποδόσεις των υβριδίων σόργου παρατηρήθηκαν το 1937 με τη δημιουργία των πρώτων υβριδίων χρησιμοποιώντας τη μέθοδο του ευνουχισμού με ζεστό νερό (Karper and Quinby, 1937). Ωστόσο, η μαζική παραγωγή υβριδίων ξεκίνησε με την ανακάλυψη και χρησιμοποίηση της γονιδιοκυτταροπλασματικής αρρενοστειρότητας, η οποία οδήγησε σε αύξηση των αποδόσεων κατά 300% από το 1950 έως το 1990 (Stephens and Holland, 1954). Η παραγωγή υβριδίων σόργου μέσω της κυτταροπλασματικής αρρενοστειρότητας βασίστηκε στο συνδυασμό του αρρενόστειρου κυτταροπλάσματος με γονίδια που εδράζονται στο πυρηνικό γονιδίωμα, τα οποία είτε διατηρούν την αρρενοστειρότητα είτε επαναφέρουν τη γονιμότητα. Η αξιοποίηση της βασίστηκε στο συνδυασμό του αρρενόστειρου κυτταροπλάσματος Α που βρέθηκε σε σόργο τύπου milo και των πυρηνικών γονιδίων (rf) που βρέθηκαν στον τύπο Kafir που σε υπολειπόμενη μορφή δεν αναιρούν την αρρενοστειρότητα (Sleper and Poelhman, 2006). Το σύστημα της κυτταροπλασματικής αρρενοστειρότητας που χρησιμοποιείται εκτενέστερα είναι αυτό του Α1 κυτταροπλάσματος. Για τη δημιουργία των υβριδίων απαιτούνται μία κυτταροπλασματικά αρρενόστειρη σειρά (Α), μία σειρά-διατηρητής (Β) που είναι γενετικά όμοια της αρρενόστειρης σειράς Α αλλά με κανονικό κυτταρόπλασμα και ομοζύγωτη για τα υπολειπόμενα γονίδια που δεν αναιρούν την αρρενοστειρότητα (rfrf) και μία σειρά επικονιαστή (R), η οποία χαρακτηρίζεται από γονίδια επαναφοράς της γονιμότητας σε κυρίαρχη μορφή (Rf Rf). 10

20 Εικόνα 1.1. Σχηματική απεικόνιση της παραγωγής υβριδίων σόργου χρησιμοποιώντας το μηχανισμό της γονιδιοκυτταροπλασματικής αρρενοστειρότητας. Η σειρά Α αποτελεί το θηλυκό γονέα σε όλες τις διασταυρώσεις Εικόνα 1.2. Εμπορική παραγωγή ενός υβριδίου καρποδοτικού σόργου 11

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 9η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανθεκτικότητα Γενικά Η εξέλιξη των καλλιεργούµενων φυτών είναι το αποτέλεσµα φυσικής και τεχνητής επιλογής Η επιλογή για αυξηµένες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 7η ΙΑΛΕΞΗ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΑΥΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 7η ΙΑΛΕΞΗ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΑΥΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 7η ΙΑΛΕΞΗ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΑΥΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ Μαζική Επιλογή Η παλαιότερη µέθοδος Γενετικής Βελτίωσης Κυρίως χρησιµοποιείται για την βελτίωση πληθυσµών σταυρογονιµοποιούµενων

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields.

Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Pilot cultivation of sweet sorghum in Greece, benefits and yields. Koumtzis Leonidas, President of Agricultural cooperative of HALASTRA Dr. Dimas Kitsios, Associate Professor, School of Agricultural Technology,

Διαβάστε περισσότερα

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel

(biodiesel) (bioethanol) 1895 Rudolf Diesel Το γλυκό σόργοως ενεργειακή καλλιέργεια για την παραγωγή βιο-αιθανόλης ρ.κ. ήµας Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµα Φυτικής Παραγωγής, Α.Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης Ηµερίδα: «Παραγωγή Βιοαιθανόλης από Γλυκό Σόργο» Βιο-καύσιµα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ Προϋποθέσεις προόδου σε ένα Πρόγραµµα Γενετικής Βελτίωσης: Ύπαρξη Γενετικής παραλλακτικότητας ως προς το χαρακτηριστικό υνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΥΤΩΝ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΥΤΩΝ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΥΤΩΝ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ποιοτικά χαρακτηριστικά Ποσοτικά χαρακτηριστικά Ανάλυση κληρονομικότητας Ορισμοί Συμβολισμοί ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1 Τι είναι η βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Η αντιμετώπιση των ζιζανίων στα καλλιεργούμενα φυτά είναι απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ 1 ΑΡΧΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ 2 Στόχοι της βελτίωσης Δημιουργία νέων ποικιλιών με βελτιωμένα αγρονομικά χαρακτηριστικά: υψηλότερες αποδόσεις καλύτερη προσαρμοστικότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα: κυστική ίνωση Στη φυλοσύνδετη υπολειπόμενη κληρονομικότητα: αιμορροφιλία

Στην αυτοσωμική υπολειπόμενη κληρονομικότητα: κυστική ίνωση Στη φυλοσύνδετη υπολειπόμενη κληρονομικότητα: αιμορροφιλία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1-2-2015 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2. Τα άτομα μπορεί να χαρακτηρίζονται ως φορείς στην αυτοσωμική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L) Moench cv. Keller ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ» BIOSIS» Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας» INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006»» ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΚΕΝΑΦ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΒΙΟ-ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΖΩΟΤΡΟΦΩΝ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΕΝΑΦ Είναι και οι δύο ετήσιες ανοιξιάτικες καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 10η ΙΑΛΕΞΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΓΙΑ ΕΙ Η ΑΓΕΝΩΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΜΕΝΑ Πολλά καλλιεργούµενα φυτά αναπαράγονται αγενώς: πατάτα, φράουλα, σακχαροκάλαµο, αµπέλι και οι δενδρώδεις καλλιέργειες Οι λόγοι:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ

ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΙΝΩΔΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευθυμία ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Τμήμα Βιομάζας ΚΑΠΕ ΙΝΩΔΗ ΦΥΤΑ Σύμφωνα με την ιστοσελίδα www.fibrecrops.nl τα ινώδη φυτά ανάλογα από το μέρος του φυτού που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Μεντελική γενετική. Λείοι σπόροι του μοσχομπίζελου (Pisum sativum).

Μεντελική γενετική. Λείοι σπόροι του μοσχομπίζελου (Pisum sativum). Μεντελική γενετική Λείοι σπόροι του μοσχομπίζελου (Pisum sativum). Φαινότυπος και Γονότυπος Η φυσική εκδήλωση (φαινότυπος) της γενετικής σύστασης (γονότυπος) επηρεάζεται από τις αλληλεπιδράσεις με άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ KTHΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΣΚΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Τηλ: (2410) 533811, 660592 FAX.: (2410) 533809 E-mail: ikflaris@otenet.gr ΕΚΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εναλλακτικών Καυσίµων 26-27 Απριλίου 2007 Λίµνη Πλαστήρα Σ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΜΑΖΑΣ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΑΡ ΕΥΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΠΟ ΟΣΕΙΣ Α.

Διαβάστε περισσότερα

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας.

τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Μελέτητης τηςσυγκαλλιέργειαςβίκου κριθήςως ωςπροςταποσοτικάκαιποιοτικά χαρακτηριστικάτης τηςχλωροµάζας. Ι. Χατζηγεωργίου 1, Κ. Τσιµπούκας 2 και Γ. Ζέρβας 1 1 Εργαστήριο Φυσιολογίας Θρέψεως και ιατροφής,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς» Β2. Σελ. 136 «Το 1997 γέννησε την Dolly»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Εγγενής αναπαραγωγή (sexual

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α 1 : α Α 2 : γ Α 3 : δ Α 4 : β Α 5 : γ ΘΕΜΑ Β Β 1 : σελ. 120 σχολικού: >. Β 2 :

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. δ Α5. α ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 123 124 σχολ. βιβλίου: «Η διαδικασία που ακολουθείται παράγουν το ένζυμο ADA». Β2. Σελ. 133 σχολ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ)

ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ) ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΥΡΕΣΗ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΑΠΟ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΓΝΩΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ (ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ) 1. Στις αλεπούδες το ασηµόµαυρο χρώµα του τριχώµατος καθορίζεται από ένα υπολειπόµενο αλληλόµορφο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1.Β 2.Γ 3.Α 4.Δ 5.Γ ΘΕΜΑ Β Β1) 1.Α 2.Β 3.Β 4.Α 5.Α 6.Α 7.Β 8.Β Β2) Σελ. 40 σχολικού βιβλίου : Κατά την έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 γ Α2 β Α3 α Α4 δ Α5 α ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό βιβλίο, Σελ.: 123-124: «Η διαδικασία που ακολουθείται με ενδοφλέβια ένεση στον οργανισμό». Β2. Σχολικό βιβλίο, Σελ.: 133: «Διαγονιδιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ. Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ ΣΕ ΗΜΟΥΣ ΤΗΣ ΥΤ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ Από Ερευνητική Οµάδα της Γεωπονικής Σχολής του ΑΠΘ ΒΟΤΑΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΑΙΟΚΡΑΜΒΗΣ Η ελαιοκράµβη (Brassica spp.) είναι ετήσιο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 22 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 22 Μαΐου 2015. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 22 Μαΐου 2015 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. β A2. γ A3. α A4. δ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Στην πλειονότητά

Διαβάστε περισσότερα

Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας. Καινοτομίες στη γεωργία

Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας. Καινοτομίες στη γεωργία Διαμορφώνοντας το μέλλον μιας αειφόρου και καινοτόμου γεωργίας Καινοτομίες στη γεωργία Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας των αγροτών Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων Αύξηση της παραγωγικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. γ Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1.

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων

ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων Εφαρµοσµένη ασική Γενετική ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων Θερινό εξάµηνο 2006 ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Ορεστιάδα Τµήµα ασολογίας & ιαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο ασικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Θετική Κατεύθυνση ΘΕΜΑ Α Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελίδα 120 σχολικού βιβλίου : «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς.» Β2. Σελίδα 136 σχολικού βιβλίου : «Το 1997

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Συστηματική βοτανική των Λαχανικών Ταξινόμηση με βάση την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά»

1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά» ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. δ 4. α 5. β ΘΕΜΑ 2ο 1. σελ. 109 «Με τον όρο ζύμωση.. όπως πρωτεΐνες και αντιβιοτικά» 2. σελ. 119-120: «Θεραπευτικά. Τα αντισώματα μπορούν να

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. α, Α2. γ, Α3. δ, Α4. β, Α5. γ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (30-05-2012) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ.120 Τα µονοκλωνικά αντισώµατα χρησιµοποιούνται για την επιλογή οργάνων συµβατών για µεταµόσχευση.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας

Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής. κριθής και µπιζελιού- και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Μελέτη της συγκαλλιέργειας βίκου-κριθής κριθής και µπιζελιού- βρώµης ως προς τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της παραγόµενης χλωροµάζας Χατζηγεωργίου Ι. 1, Φορτάτος Ε. 1, Τσιµπούκας Κ. 2, Ζέρβας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

Π. Τερζόπουλος, Προϊστάμενος Eργαστηρίου Eλέγχου Σπόρων, ΣΠΥΡΟΥ Α.Ε.Β.Ε

Π. Τερζόπουλος, Προϊστάμενος Eργαστηρίου Eλέγχου Σπόρων, ΣΠΥΡΟΥ Α.Ε.Β.Ε Π. Τερζόπουλος, Προϊστάμενος Eργαστηρίου Eλέγχου Σπόρων, ΣΠΥΡΟΥ Α.Ε.Β.Ε ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΝΩΣΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΔΟΜΗΣ Χρήσιμη για την αποτελεσματική τους χρήση Μπορεί να βοηθήσει στην ταυτοποίηση τους, κάτι που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουµε τις προτεινόµενες απαντήσεις που αφορούν τα θέµατα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ηµερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ.

Σας αποστέλλουµε τις προτεινόµενες απαντήσεις που αφορούν τα θέµατα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ηµερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουµε τις προτεινόµενες απαντήσεις που αφορούν τα θέµατα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ηµερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ. Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Παρασκευή 22 Μαΐου 2015 ΘΕΜΑ Α Α1.β Α2.γ Α3.α Α4.δ Α5.γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1A, 2B, 3B, 4A, 5A, 6A, 7B, 8B Β2. σελίδα 40 σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Σε τι αναφέρεται η αναλογία 9:3:3:1 του διυβριδισμού και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει;

Σε τι αναφέρεται η αναλογία 9:3:3:1 του διυβριδισμού και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει; Σημειώστε τον αριθμό των χρωματίδων που υπάρχουν σε ένα κύτταρο του ανθρώπου 1)που μόλις έχει προκύψει από μίτωση 2)στη μετάφαση της μείωσης ΙΙ και 3)στην πρόφαση της μίτωσης. Σε τι αναφέρεται η αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι

Βιολογικό Κτηνοτροφικό Ρεβίθι Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 24 Μαΐου 2013. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 24 Μαΐου 2013. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 24 Μαΐου 2013 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α Α1. Βασική μονάδα οργάνωσης αποτελεί το Γ. νουκλεόσωμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων

Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση χων ομόλογων χρωμοσωμάτων ΚεφόΑηιο 5 ΜενδεΠική κπηρονουικότηϊα 1. Συμπληρώστε με τις κατάλληλες λέξεις τα κενά στο κείμενο: Τα γονίδια που βρίσκονται στην ίδια γενετική θέση των ομόλογων χρωμοσωμάτων και ελέγχουν την ίδια ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ Πασχάλης Χαριζάνης Εργαστήριο Σηροτροφίας & Μελισσοκομίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ι. ΓΕΝΙΚΑ Το είδος και η ποικιλότητα του γενετικού υλικού είναι εξίσου σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗ-ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΑ 1. Διασταυρώνονται δυο μοσχομπίζελα, το ένα με κανονικό σχήμα καρπού και το άλλο με περιεσφιγμένο σχήμα. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΥΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1 ο και 2 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 15:Γ, 39:Γ, 14:Α, 21:Β, 15:Δ, 11:Δ, 28: I Σ, II Λ, III Σ, IV Σ, V Σ, 41:Β, 29:Α, Β, Γ, 29:Β, 30:Α, 19:Β, 20:Β, 15:Α, 37:Β, 28:Α, 11:Δ, 15:Β, 31:Δ, 32:Γ,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού

Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού Πρόγραμμα Συμβολαιακής Καλλιέργειας Κριθαριού Η καλλιέργεια κριθαριού στην Ελλάδα Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, το σύνολο σχεδόν της ελληνικής παραγωγής κριθαριού προοριζόταν για χρήση στην κτηνοτροφία,

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 γ Α3 δ Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 σχολ. βιβλίου: «Για την επιλογή οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 2014 Περιεχόμενα Καινοτομία DeKalb... 1 Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4 Με τα προϊόντα... 5 Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7 Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 Εγγύηση DeKalb 10-11 Μπες στο

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1 γ 2 δ 3 β 4 α 5 γ ΘΕΜΑ 2 ο ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Μονάδες 25 (5Χ5) Α. ιαγονιδιακά ζώα ονοµάζονται εκείνα στα οποία το γενετικό τους υλικό έχει τροποποιηθεί µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα